Κινήματα και κοινότητες από τον Παγκόσμιο Νότο με κοινή διακήρυξη για την αυτονομία

Η παρούσα δήλωση συντάχθηκε στο πλαίσιο της «Παγκόσμιας Συνάντησης για τη Ριζοσπαστική Δημοκρατία, την Αυτονομία και την Αυτοδιάθεση», που πραγματοποιήθηκε στο Πορτ Έντουαρντ της Νότιας Αφρικής στις 26 Φεβρουαρίου 2025 και στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι από πολλά κοινωνικά κινήματα, κοινότητες και οργανώσεις του Παγκόσμιου Νότου. Διοργανωτές της συνάντησης ήταν οι οργανώσεις Global Tapestry of Alternatives, Academy of Democratic Modernity, WoMIN, Jineology και Amadiba Crisis Committee.

Προς τους λαούς του κόσμου και όσους αγωνίζονται ενάντια σε κάθε μορφή καπιταλισμού, πατριαρχίας και αποικιοκρατίας. Προς τις κυβερνήσεις των εθνικών κρατών του κόσμου και τους διεθνείς θεσμούς.

Κατά τη διάρκεια της περιόδου 2-6 Φεβρουαρίου 2025, πραγματοποιήθηκε συνάντηση 44 ατόμων από 20 διαφορετικές χώρες και 34 κοινότητες, οργανώσεις και/ή κοινωνικά κινήματα στο Πορτ Έντουαρντ, στην Wild Coast της Νότιας Αφρικής. Συγκεντρωθήκαμε για να συζητήσουμε τους κοινούς αγώνες μας και να οικοδομήσουμε μια κοινή κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ασκούμε τη ριζοσπαστική δημοκρατία και την αυτονομία, αναγνωρίζοντας παράλληλα τις διαφορές μας. Για εμάς, η ριζοσπαστική δημοκρατία συνεπάγεται την ευθύνη και το δικαίωμά μας να αποφασίζουμε για όλα τα θέματα που αφορούν τη ζωή μας, συμπεριλαμβανομένου του να λέμε ναι ή όχι σε οποιεσδήποτε προτάσεις από έξω από τις κοινότητές μας και τα εδάφη μας. Αυτό περιλαμβάνει το δικαίωμα να απορρίπτουμε τα αναπτυξιακά έργα που μας έχουν χαρακτηρίσει για πολύ καιρό ως φτωχούς και υπανάπτυκτους, μας έχουν στερήσει τα δικαιώματά μας και μας έχουν εκτοπίσει, και μας έχουν αποξενώσει από τις δικές μας γης και νερά. Αυτό σημαίνει την απόρριψη οικονομικών, πολιτικών και πολιτισμικών μοντέλων που επιβάλλουν βία στα σώματά μας, στα εδάφη μας και στις εμπειρίες μας από τον κόσμο, και προσπαθούν να μας ομογενοποιήσουν σε αντίγραφα «δυτικών» στερεοτύπων. Αντ’ αυτού, απαιτούμε το δικαίωμα να διατηρήσουμε και να συνεχίσουμε να εξελίσσουμε τα δικά μας ποικίλα συστήματα μάθησης, θεραπείας, διαβίωσης, γνώσης, δράσης και διατροφής — ριζωμένα στην υπεράσπιση της ζωής, της γης και της συλλογικής ύπαρξης.

Ζούμε σήμερα την πιο άνιση εποχή στην ιστορία της ανθρωπότητας, διαμορφωμένη από αιώνες εκμετάλλευσης και στέρησης. Ζούμε σε μια εποχή βαθιών και αλληλοσυνδεόμενων κρίσεων, όπου η άνοδος των αυταρχικών και δεξιών δυνάμεων τροφοδοτείται από τις αποτυχίες της φιλελεύθερης δημοκρατίας, εκμεταλλευόμενη τα παράπονα και ανακατευθύνοντας τη δημόσια απογοήτευση σε μίσος εναντίον των περιθωριοποιημένων λόγω εθνικότητας, φύλου και θρησκείας, των προσφύγων και άλλων κοινοτήτων. Η κατάρρευση του φυσικού κόσμου – που χαρακτηρίζεται από απώλεια βιοποικιλότητας, κλιματική κρίση, ρύπανση και τοξικές ουσίες – απειλεί όλη τη ζωή. Οι οικονομικές και χρηματοπιστωτικές ανισότητες βαθαίνουν, επιδεινώνοντας την απογοήτευση και την οργή, τροφοδοτώντας συστήματα καταπίεσης και βίας που έχουν τις ρίζες τους στο φύλο, την κάστα, την τάξη, τη φυλή, την ικανότητα και τη σεξουαλικότητα. Η νεοαποικιακή εκμετάλλευση συνεχίζεται, καθώς οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις επιδιώκουν να διατηρήσουν τον έλεγχο. Ο φασισμός, η ξενοφοβία και ο ρατσισμός κλιμακώνονται σε όλο τον κόσμο, ωθούμενα από τις ιμπεριαλιστικές φιλοδοξίες τόσο του Βορρά όσο και των αναδυόμενων αυταρχικών κρατών του Νότου. Αυτές οι δυνάμεις τροφοδοτούν καταστροφικούς πολέμους με χαρακτηριστικά γενοκτονίας, οικοκτονίας και εθνοκτονίας, καθώς και ακραία στρατιωτική βία σε όλο τον κόσμο, όπως στην κεντρική και δυτική Ασία, τη Γάζα/Παλαιστίνη, τη Μιανμάρ, την περιοχή του Κονγκό και το Σουδάν. Πέρα από τη στρατιωτική βία, βιώνουμε την άνοδο του τεχνολογικού φασισμού και της επιτήρησης που δημιουργούνται μέσω των ψηφιακών τεχνολογιών και της τεχνητής νοημοσύνης που ελέγχονται από τις εταιρείες. Βλέπουμε επίσης νέες μορφές εγκληματικών οργανώσεων, αρπαγή γης και στέρηση κοινοτήτων στο όνομα της νεωτερικότητας, της προόδου και της ανάπτυξης, καθώς και της ενεργειακής και κλιματικής μετάβασης και της βιωσιμότητας. Εν τω μεταξύ, συνεχίζεται η οικειοποίηση πολιτιστικών αντικειμένων, σπόρων και παραδοσιακής γνώσης από καπιταλιστικές εταιρείες με σκοπό το κέρδος.

Η καπιταλιστική ανάπτυξη συντηρείται με τη δημιουργία μη βιώσιμων φιλοδοξιών, τη διαιώνιση ψευδών αντιλήψεων για την πρόοδο και την «καλή ζωή» και τη διάδοση παραπληροφόρησης μέσω των mainstream μέσων ενημέρωσης. Αυτό τροφοδοτεί μια μορφή αποικιοκρατίας πάνω στα μυαλά και τα σώματά μας, ενισχύοντας την κοινωνική διαίρεση, τον καταναλωτισμό, την οικονομική εξάρτηση και την υποδούλωση των γυναικών, των άλλων φύλων και της φύσης. Αυτές οι δυναμικές γεννούν απογοήτευση, αποξένωση και κοινωνική αναταραχή. Η αποτυχία της φιλελεύθερης δημοκρατίας δεν είναι απλώς αποτέλεσμα κακής εφαρμογής — είναι συστημική. Προέρχεται από τη συγκέντρωση της εξουσίας, τη διαφθορά της εκλογικής εκπροσώπησης, τον εχθρικό ανταγωνισμό και την άκαμπτη διαίρεση του κόσμου σε έθνη-κράτη. Η ικανότητα των πολιτών να ζητούν λογοδοσία από τους πολιτικούς φθίνει συνεχώς, ενώ οι περιφερειακοί και παγκόσμιοι θεσμοί διακυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Εθνών, αν και χρήσιμοι σε ορισμένα πλαίσια, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναποτελεσματικοί στην αντιμετώπιση επείγουσων κρίσεων όπως η κλιματική αλλαγή, ο πόλεμος και η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων από τις εταιρείες. Το κράτος, τα αριστερά κόμματα και οι επίσημοι πολιτικοί θεσμοί έχουν καταστεί σε μεγάλο βαθμό διαχειριστές του ανεξέλεγκτου βιομηχανισμού ή καπιταλισμού, διευκολύνοντας τις διαδικασίες παγκόσμιας αρπαγής γης, προωθώντας την ατζέντα των στρατιωτικοβιομηχανικών συγκροτημάτων και επιδιώκοντας την εξουσία για τον έλεγχο αντί για την κατάργηση των δομών καταπίεσης. Αυτοί οι θεσμοί εξυπηρετούν τα συμφέροντα των γραφειοκρατιών ή της αγοράς μέσω των εθνικών κρατών και όχι τις ανάγκες των ανθρώπων και του πλανήτη. Σε όλα αυτά, η φύση αντιμετωπίζεται ως πόρος για κέρδος και όχι ως ζωντανή οντότητα με δικαιώματα και ικανότητα δράσης. Εν τω μεταξύ, οι αυτόχθονες λαοί και άλλες τοπικές κοινότητες που έχουν επιδείξει σοφούς τρόπους ζωής μέσα στη φύση για χιλιετίες, συνεχίζουν να καταστρέφονται, να περιθωριοποιούνται ή να αγνοούνται.

Παρά τις πολλαπλές κρίσεις, οι ριζοσπαστικοί τρόποι ζωής που προσφέρουν εναλλακτικές στα κυρίαρχα συστήματα συνεχίζουν να ανθίζουν. Κινήματα για την οικολογική και διαφυλετική δικαιοσύνη, την αυτοδιάθεση των αυτοχθόνων και των κοινοτήτων, αλλά και για τη φεμινιστική απελευθέρωση, επιμένουν να αντιστέκονται στην καταπίεση, ενώ ταυτόχρονα οραματίζονται και οικοδομούν διαφορετικές πραγματικότητες.

Σε ολόκληρο τον κόσμο, πρακτικές ριζοσπαστικής δημοκρατίας και αυτονομίας αναδεικνύουν εναλλακτικά μοντέλα πολιτικής, οικονομίας και κοινωνικής ζωής, βασισμένα στην αλληλεγγύη, την αμοιβαιότητα και την αλληλοβοήθεια μεταξύ των ανθρώπων και του μη ανθρώπινου κόσμου. Περιφερειακές και παγκόσμιες συμμαχίες διευρύνονται, συνδέοντας αγώνες και ενισχύοντας τη συλλογική ισχύ.

Αναγνωρίζουμε ότι η γη και το νερό φέρουν μέσα τους την ιστορία, τον πολιτισμό, την αυτονομία και το μέλλον μας. Μέσα από συλλογικές δράσεις – όπως οι mingas, tequios, shramdaan, uBuntu, autogestión – και μέσα από τις κοσμοθεωρίες και εμπειρίες μας – όπως το sumak kawsay, la comunalidad, το ubuntu, το swaraj – επιβεβαιώνουμε τη συλλογική μας δύναμη πάνω στα εδάφη μας. «Περπατάμε με το παρελθόν μπροστά μας», ανακτώντας το μέλλον μέσω της αναγνώρισης των ιστοριών μας και της επανάκτησης της αξιοπρέπειάς μας.

Οι αγώνες μας διαφέρουν, αλλά μοιάζουν. Κάποιοι από εμάς διεκδικούμε το δικαίωμα να υπάρχουμε, να αναγνωριζόμαστε και να ορίζουμε τις ζωές μας — όχι ως τελικό στόχο, αλλά ως πρώτο βήμα. Άλλοι παλεύουν για την επανύπαρξη: την ανασυγκρότηση των κοινοτήτων και της αυτονομίας τους. Παρόλο που ορισμένοι «προχωρούμε» πιο γρήγορα από άλλους, τα μονοπάτια που ακολουθούμε διασταυρώνονται. Έτσι γεννιέται η δυνατότητα να ριζώσει η αλληλεγγύη, να χτιστούν συμμαχίες και να ανθίσει μια ριζοσπαστική συλλογική δράση.

Ζητούμε μια βαθύτερη παγκόσμια σύγκλιση των αγώνων που ενώνουν τους αυτόχθονες λαούς, τα λαϊκά κινήματα και τις καταπιεσμένες κοινότητες στον αγώνα για δικαιοσύνη και αξιοπρέπεια. Δεσμευόμαστε να ανακτήσουμε, να υπερασπιστούμε και να οικοδομήσουμε μη ιεραρχικά, οικολογικά αναγεννητικά συστήματα που βασίζονται στη λήψη αποφάσεων με συναίνεση, στα οποία η υπόλοιπη φύση και οι μελλοντικές γενιές έχουν επίσης ίση θέση. Απορρίπτουμε την κυριαρχία του πλαισίου του έθνους-κράτους και αντίθετα υποστηρίζουμε τον βιοπολιτισμικό περιφερειακό χαρακτήρα, όπου η πολιτική λήψη αποφάσεων ευθυγραμμίζεται με τις φυσικές και πολιτισμικές ροές και όχι με τεχνητά σύνορα. Για παράδειγμα, απαιτούμε οι ωκεανοί και οι θάλασσές μας να αντιμετωπίζονται ως μέρος των κοινών αγαθών, τα οποία πρέπει να καλλιεργούνται συλλογικά από όλους τους λαούς που τους περιβάλλουν. Επιπλέον, δεσμευόμαστε να αναπτύξουμε άλλα μοντέλα παγκόσμιας διακυβέρνησης που λειτουργούν με αμοιβαία αναγνώριση εντός, ενάντια και πέρα από το έθνος-κράτος, χαράζοντας μονοπάτια προς ένα δίκαιο και απελευθερωμένο μέλλον και μια διαδικασία νομιμοποίησης των λαών. Εργαζόμαστε για την οικοδόμηση εναλλακτικών μορφών περιφερειακής οργάνωσης, που δεν καθοδηγούνται από το κράτος, αλλά βασίζονται στη σύνδεση των αγώνων της βάσης και των εναλλακτικών πρακτικών. Ζητούμε την αναγνώριση της θέσης μας στη φύση, της θέσης των προγόνων μας και των γενεών που θα έρθουν. Διεκδικούμε το δικαίωμά μας να διατηρήσουμε ή να ανακτήσουμε τα δικά μας συστήματα γνώσης που βασίζονται στην υπεράσπιση της ζωής, της γης και της συλλογικής ύπαρξης. Απαιτούμε επίσης αποζημιώσεις και την εξόφληση του αποικιακού καπιταλιστικού χρέους που οφείλεται στον πλειοψηφικό κόσμο λόγω της εκμετάλλευσης των πόρων, της ρύπανσης, της δουλείας και της πολιτιστικής κλοπής κατά τη διάρκεια των τελευταίων αιώνων.

Μέσω αυτής της παγκόσμιας σύγκλισης και κοινής δήλωσης, επιδιώκουμε να ενισχύσουμε τις πρωτοβουλίες ριζοσπαστικής δημοκρατίας και αυτονομίας ως βιώσιμες εναλλακτικές τόσο στον αυταρχισμό όσο και στη φιλελεύθερη “δημοκρατία”. Στόχος μας είναι να διασφαλίσουμε την ορατότητα και την αναγνώριση αυτών των πρωτοβουλιών από την κοινωνία των πολιτών, το ευρύτερο κοινό και τα διεθνή κινήματα.

Μέσω δικτύων αμοιβαίας μάθησης και αλληλεγγύης, ενδυναμώνουμε τη συλλογική μας δύναμη σε τοπικό, περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο, διεκδικώντας το δικαίωμά μας στην αυτοδιάθεση, την αυτοάμυνα και την αυτονομία. Δημιουργούμε και υπερασπιζόμαστε τις δικές μας μορφές διακυβέρνησης, προωθώντας παράλληλα την οικονομική αυτάρκεια, τη διαφυλετική και κοινωνική δικαιοσύνη, και την πολιτισμική αυτονομία.

Δεσμευόμαστε να προβάλουμε και να ενισχύσουμε τις θεωρίες, ιδέες και κοσμοαντιλήψεις που γεννιούνται μέσα από τις ίδιες τις πρακτικές των ανθρώπων, ως εναλλακτική στην κυρίαρχη ακαδημαϊκή γνώση που συχνά αποξενώνει ή αποσιωπά αυτές τις εμπειρίες.

Αν και επιδιώκουμε την αναγνώριση των συστημάτων αυτοκυβέρνησής μας, δεν εξαρτόμαστε από τις κρατικές εξουσίες για να μας τη χορηγήσουν. Αντίθετα, οικοδομούμε τις δικές μας διαδικασίες αμοιβαίας αναγνώρισης, ως λαοί του κόσμου που διεκδικούν την αξιοπρέπεια, την αυτονομία και τη συλλογική επιβίωση.

Η παρούσα διακήρυξη απευθύνεται σε όλα τα κοινωνικά κινήματα, τις κοινότητες και τις οργανώσεις που αγωνίζονται για την αξιοπρέπεια, καλώντας τις να ενωθούν μαζί μας στην οικοδόμηση ενός κόσμου πέρα από την πατριαρχία, την αποικιοκρατία και τον καπιταλισμό. Μέσα από τη σύναψη συμμαχιών, τις άμεσες δράσεις και τη συλλογική αντίσταση, προτείνουμε μια παγκόσμια σύγκλιση: μια πλατφόρμα για ριζοσπαστική δημοκρατία, όπου η γνώση, οι πρακτικές, η αλληλεγγύη και οι στρατηγικές μοιράζονται χωρίς ιεραρχίες. Αυτή η πλατφόρμα στοχεύει να ενισχύσει την παρουσία και την εμβέλεια των ριζοσπαστικών δημοκρατικών κινημάτων, συμπεριλαμβανομένης και της αναγνώρισης των δικαιωμάτων της φύσης ως θεμελιώδες μέρος της αλλαγής. Σε πνεύμα αλληλεγγύης, απευθύνουμε κάλεσμα σε όλους και όλες που πιστεύουν στην αυτοδιάθεση και τη συλλογική φροντίδα να συμπορευτούν μαζί μας. Μαζί, μπορούμε να διαμορφώσουμε ένα μέλλον στο οποίο πολλοί κόσμοι είναι δυνατοί, πέρα από κάθε μορφή κυριαρχίας, εκμετάλλευσης και συστημικής καταπίεσης.

Κοινότητες και οργανώσεις που υποστηρίζουν την διακήρυξη

Abahlali base Mjondolo, Νότια Αφρική
Amadiba Crisis Committee, Νότια Αφρική
Cherán community Michoacán, Μεξικό
Misak Indigenous People / AISO, Κολομβία
Proceso de Comunidades Negras (PCN), Κολομβία
Karen Environmental and Social Action Network (KESAN), Kawthoolei/Βιρμανία
Makoko Community, Νιγηρία
CEE-HOPE [Νιγηρία]
Buliisa Community, Ουγκάντα
Ogiek Community, Κένυα
Lachung Adivasi People, Sikkim, Ινδία
Goba Association, Ladakh, Ινδία
Teduray and Lambangian Indigenous Peoples, Φιλιππίνες
Niadub Mimmigan, Youth Movement of the Kuna Indigenous People, Παναμάς
Tao Indigenous Conserved Territories Union, Ταϊβάν
Rendile Pastoralist, Κένυα
Coalition des Femmes Leaders pour l’Environnement (CFLEDD), Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό
Association Des Femmes Transformatrices de Poissons, Σενεγάλη
Concordia Communal Property Association, Northern Cape, Νότια Αφρική
Green Development Advocates, Καμερούν
Bienes Comunales de Capulálpam de Méndez, Oaxaca, Μεξικό
Kurdish alternative adjudication processes & general social organization, Κουρδιστάν
Gobierno Comunitario Chilón, Chiapas, Μεξικό.
Civil Diplomacy Center, Ροζάβα, Βόρεια και Ανατολική Συρία.