Εξεγερμένα σχολεία, εξεγερμένη παιδεία στη Γαλλία: Οι νέοι έχουν σιχαθεί το αστυνομικό κράτος!

Ο Σεμπαστιάν Σαρμπονιέ, φιλόσοφος της εκπαίδευσης και συγγραφέας του βιβλίου La Fabrique de l’enfance, προτείνει εδώ να αναλυθούν οι θεμελιώδεις μηχανισμοί της καταστολής που εξαπολύεται αυτή τη στιγμή στους μαθητές λυκείου στη Γαλλία. Στο νέο lundimatin, τεύχος #536, μετάφραση για το αυτολεξεί: Χ.Ι.

«Ενήλικας – ολοκληρωμένος – νεκρός: αποχρώσεις της ίδιας κατάστασης. Κάποιος που έχει πετάξει τα περιουσιακά του στοιχεία. Η χειρότερη κριτική κατά του Αριστοτέλη εξακολουθεί να είναι η εξής: ότι ήταν οριστικά Αριστοτέλης. Πριν πεθάνει κανείς, γίνεται όλο κόκκαλα».
 ~ Henri Michaux, «Enfants», Passages

Ο τίτλος είναι χυδαίος; Ε, εδώ που τα λέμε, καλά κάνει! Άλλωστε, η λέξη «χυδαίος» [vulgus] είναι μια τρυφερή λέξη, αφού σημαίνει «όλος ο κόσμος». Ήταν αστοί όπως ο Φλωμπέρ που έδωσαν στη λέξη αρνητική χροιά — από κοινωνική περιφρόνηση. 

Ο τίτλος αυτός δεν είναι παρά μια ανταπόδοση επειδή είναι σαφές ότι ο Ενήλικας™, αυτός που αποφασίζει για τη ζωή όσων μόλις ήρθαν στον κόσμο, είναι ένας μπελάς που μας πρίζει: μέσα από προγράμματα, ταπεινωτικές συμβουλές, χρονοδιαγράμματα, απαγορεύσεις, ανταγωνισμούς μεταξύ μας κ.λπ.

Κανείς δεν του ζήτησε τίποτα, κι αυτός εμφανίζεται με εκείνο το ανατριχιαστικό χαμόγελο του Τζόκερ: έχει συνεχώς στο στόμα του τις λέξεις «προνοητικότητα» ή «προστασία» για να δικαιολογήσει τις αδιάκοπες εισβολές του στη ζωή μας. Αλλά, ουσιαστικά, ο Ενήλικας™ είναι φοβισμένος. Τρέμει.

Οι γκρίζοι γραφειοκράτες είναι υπερβολικά βαρετοί για να έχουν έστω και μια πνοή στη φωνή τους, αλλά ας μην γελιόμαστε: τα βάζουν με τη νεολαία επειδή θέλουν να συντρίψουν τη ζωτικότητά της. Αυτό είναι που τους κινεί: καταπνίγουν τη ζωή, ώστε να μην είναι πλέον οι μόνοι που βγάζουν τις τελευταίες τους κραυγές μέσα στα άχρηστα γραφεία τους.

Μας χέζουν κανονικά: άρνηση της άτυπης εργασίας για όσους είναι κάτω των 16 ετών [1]· μείωση του κατώτατου μισθού στο 80% για άτομα κάτω των 17 ετών· πλατφόρμα Parcoursup [για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση]· περιοριστική γονική εξουσία μέχρι την ηλικία των 18 ετών· η θεσμική ανοησία της κοινωνικής υπηρεσίας [service civique], η οποία αποτιμάται δώδεκα φορές χαμηλότερα από τον κατώτατο μισθό [2] (μέσω μιας ανόητης ρύθμισης που την καθιστά υποτροφία και σε καμία περίπτωση μισθό)· απίστευτη εφευρετικότητα στο να δίνουν ανόητες υποσχέσεις [3]· προϋπόθεση οικογενειακής αλληλεγγύης μέσω της σύνδεσης των επιδομάτων με βάση το εισόδημα των γονέων κ.λπ.

Πραγματικά, τίποτα άλλο παρά άθλιες ιδέες για να κυβερνήσουν τη ζωή μας!

Ας μην γίνουμε ποτέ Ενήλικες™! Στην πραγματικότητα, τι άλλο είναι το να γερνάς παρά από το να υποτάσσεσαι σε μια παθητικότητα που σου έχει μεταδοθεί από κάποιον μεγαλύτερο από εσένα, του οποίου ο ίδιος ο τρόπος ζωής είναι βυθισμένος στην παθητικότητα; Ο Ζίζεκ μίλησε για διαπαθητικότητα [interpassivité] ώστε να δηλώσει αυτή την τυπική αναπαραγωγή κυριαρχίας μέσω της ηλικιακής/γενεακής παλαιότητας: «Κάποιος δρα προκειμένου να διασφαλίσει την παθητικότητα κάποιου άλλου». Με άλλα λόγια: «Αυτός ο άλλος είναι ενεργός ενώ ταυτόχρονα παραμένει παθητικός μέσω αυτού του κάποιου». [4]

Η εξέγερση αποτελεί μια απόπειρα να σπάσει αυτός ο φαύλος κύκλος – ένας κύκλος που αντιπροσωπεύει ταυτόχρονα την αναπαραγωγή και τη διαπαθητικότητα, καθώς είναι ένα και το αυτό. Ο Ενήλικας™, ο ίδιος πρώην παιδί, επιβάλλει την παθητικότητα επειδή είναι το μόνο που ξέρει πώς να κάνει: το να κάνει τη δική του παθητικότητα υποφερτή απαιτεί να “εκνηπιώνει” τους άλλους προκειμένου να συνεχίσει να πιστεύει στην ιδιότητά του ως Ενήλικα™.

Άρα, είναι η εξέγερση ή ο θάνατος από ασφυξία.

Το πρόβλημά μας είναι τώρα: πώς να μην «πετάξουμε τα περιουσιακά μας στοιχεία», για να δανειστούμε την όμορφη φράση του Michaux που παραθέσαμε ως τσιτάτο. Πώς να μην γίνουμε κόκκαλα;

Όταν ο Υπουργός Εθνικής Παιδείας (ένα ακρωνύμιο που πρέπει να ειπωθεί δυνατά για να καταλάβουμε ότι είναι προϊόν του μίσους τους) προσπαθεί να απονομιμοποιήσει τις καταπιεσμένες φωνές των ανηλίκων, υποδεικνύοντάς τους τα «συμβούλια μαθητικής ζωής» [conseils de la vie lycéenne, CVL] ως το φυσικό κανάλι για την οργή τους, γελάμε. [5]

Η συμβολική βία της θανατηφόρας ηρεμίας των κουρασμένων ανθρώπων είναι πρωτοφανής:

«Γιατί βγαίνετε στον δημόσιο χώρο, γιατί θέλετε να δημιουργήσετε τη δική σας φωνή, όταν σας έχουμε μαγειρέψει ένα ωραίο συμβουλευτικό όργανο — χωρίς καμία απολύτως εξουσία — στα σχολεία μας που μοιάζουν με καταφύγια;»

Πρόκειται για ηλιθιότητα που γεννιέται από την ένδεια της φαντασίας.

Κι ακόμη χειρότερα: αυτοί οι αποβλακωμένοι ηλίθιοι έχουν ξεπεράσει το απόλυτο ελάχιστο όριο φαντασίας. Οδεύουν προς την άβυσσο, προς το αρνητικό. Μπορεί κανείς να πνιγεί στη δική του βλακεία, αυτό είναι ένα πράγμα, αλλά ο Ενήλικας™ δεν ικανοποιείται με αυτό: θέλει να πνίξει και τους άλλους στο δικό του ναυάγιο. Είναι ένα είδος δολοφονικής, γκρινιάρας παρόρμησης που κάνει τις χαρές και τις επαναστάσεις μας αφόρητες γι’ αυτούς. «Αν τα παράτησα, πρέπει να τα παράτησες κι εσύ», σκέφτονται.

Η μεγαλύτερη νίκη της εξέγερσης θα είναι να επαναφέρει τις πολιτικές επιλογές του Ενήλικα™ στην ενδεχομενικότητά τους, ενώ εκείνος κάνει τα πάντα για να πείσει τον εαυτό του ότι δεν υπήρχε εναλλακτική.

Η κριτική του για την εξέγερση είναι πάντοτε ένας θρήνος: η γκρίνια για την ευθραυστότητα των προνομίων που η λευκή υπεροχή επιδεικνύει κάθε φορά, που οι άνδρες επαναλαμβάνουν ασταμάτητα, που η αστική τάξη εκτοξεύει στις εργαζόμενες γυναίκες (το «βάρος» τους, το «κόστος» τους).

Η εξουσία είναι γριά, η εξουσία είναι οριστικά κουρασμένη – το επίθετο που χρησιμοποιεί ο Rancière είναι απολύτως εύστοχο. [6]

Το Σχολείο μάς εμφανίζεται επιτέλους όπως πραγματικά είναι: ένα νεκροτομείο σχεδιασμένο να μας μετατρέψει σε ζόμπι, όπως ο Ενήλικας™. Αλλά ο μηχανισμός της εκνηπίωσης έχει μπλοκαριστεί, καθώς δεν υπάρχει πλέον ούτε καν η χαρακτηριστική ευπρέπεια της ήπιας ισχύος (η οποία ποιητικά ονομάζεται βάλσαμο, ή πιο ωμά βαζελίνη). Είναι τελικά καλά νέα ότι ο πιο αποτελεσματικός θεσμός για την αναπαραγωγή της τάξης του κόσμου, που μονοπωλεί το δικαίωμα να κατανέμει συμβολικά τις θέσεις [7], δεν καταφέρνει πλέον να προσποιηθεί. Οι “ανεμιστήρες” της ήπιας ισχύος έχουν σταματήσει: τέλος στο ιδεολογικό αεράκι που κάνει τους ανθρώπους να πιστεύουν σε όλες αυτές τις ανοησίες – αξιοκρατία, κοινωνική ανέλιξη κ.λπ.

Καλώς ήρθατε, λοιπόν, στην περίοδο επανεξέτασης: δεν θελήσατε να ακολουθήσετε τις συμβουλές εκνηπίωσης –τη φίμωση μέσω του «βάζω κάποιον να το πει» (κοινοποίηση λόγου μέσω κοινοποίησης της φωνής, ventriloquie)–, οπότε θα σας σπάσουμε το σαγόνι – φίμωση μέσω του «βάζω κάποιον να σωπάσει» (αφαίρεση των φωνητικών χορδών). Με άλλα λόγια, η ενηλικίωση αναδύεται όταν η εξουσία βρίσκεται με την πλάτη στον τοίχο. Αλλά η εκνηπίωση και η ενηλικίωση είναι απλώς οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος: η κυριαρχία μέσω της παλαιότητας.

Ας μην είμαστε αφελείς: ναι, οι εξουσίες θα στείλουν τα σκυλιά τους για να συντρίψουν όσες και όσους προσπαθούν να εκφραστούν με τρόπους που δεν επιτρέπονται από τους κανόνες του καπιταλιστικού παιχνιδιού. Όπως και με τα Κίτρινα Γιλέκα, ένα τμήμα του πληθυσμού ανακαλύπτει στη συνέχεια αυτό που άλλοι δυστυχώς γνωρίζουν πολύ καλά – η εργατική τάξη, οι έγχρωμοι νέοι, οι σεξεργάτριες, οι άστεγοι, οι φυλακισμένοι κ.λπ. [8]

Το Σχολείο είναι κουρασμένο. Από αυτή την οπτική γωνία, η εξέγερση είναι σαν ένας μακρύς υπνάκος. Η αντικατάσταση των παλιών ανοησιών με έναν καλό υπνάκο είναι τόσο ωραία!  [9]

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: