Το βήμα στους άμεσα εμπλεκόμενους: Οι ουκρανοί ακτιβιστές, ο Andriy Movchan και η Nina Potarska, έπλεσαν με το Global Sumud Flotilla προς τη Γάζα. Σήμερα μιλούμε απευθείας με τον Andriy για την εμπειρία τους, την αρπαγή τους από τον ισραηλινό στρατό καθώς και τους λόγους που έκαναν τον ίδιο να συμμετάσχει και να ενώσει τους αγώνες ενάντια στον πόλεμο και την κατοχή. Το Αυτολεξεί έχει δημοσιεύσει νωρίτερα ένα εκτενές άρθρο του ιδίου με τίτλο Η ρωσική έμμονη ιδέα: Η υποτιμημένη αιτία αυτού του πολέμου.
«Ποιος, αν όχι ο ουκρανικός λαός που αντιστέκεται στην εισβολή και την κατοχή, μπορεί να καταλάβει καλύτερα τι περνούν οι Παλαιστίνιοι;»
Αυτολεξεί: Σε ευχαριστούμε που δεχτήκες την πρότασή μας να μιλήσεις. Ας ξεκινήσουμε, λέγοντας δυο πράγματα για εσένα στους αναγνώστες και τις αναγνώστριές μας.
Andriy Movchan: Ονομάζομαι Αντρίι Μοβτσάν και είμαι Ουκρανός. Γεννήθηκα και μεγάλωσα στο Κίεβο. Πίσω στην πατρίδα μου, ήμουν δημοσιογράφος και αριστερός ακτιβιστής. Υπήρξα ενεργό μέλος του φοιτητικού αναρχοσυνδικαλιστικού σωματείου Pryama Diia («Άμεση Δράση»), ενώ έχω περάσει και από μαρξιστικές οργανώσεις και από το αντιφασιστικό κίνημα. Λόγω πολιτικών διώξεων από την ακροδεξιά, αναγκάστηκα να εγκαταλείψω τη χώρα. Στα τέλη του 2014, μετακόμισα στην Ισπανία, όπου αργότερα έλαβα πολιτικό άσυλο. Ζω στην Καταλονία εδώ και δέκα χρόνια, μιλάω καταλανικά και έχω πολλούς γνωστούς στην τοπική αριστερά. Καθ’ όλη τη διάρκεια των χρόνων μου στην εξορία, υπήρξα έντονα επικριτικός απέναντι στις πολιτικές εξελίξεις στην Ουκρανία. Οι Καταλανοί αριστεροί γνωστοί μου δεχόντουσαν πλήρως αυτή την κριτική, καθώς ταίριαζε άνετα στα πολιτικά τους δόγματα.
Αλλά το 2022, με τρόμο ανακάλυψα ότι ένα μεγάλο μέρος των αριστερών φίλων και γνωστών μου ανέχτηκε τη ρωσική εισβολή και κατοχή της χώρας μου. Αυτό ήταν ένα σοκ. Έτσι, βρήκα νέους ομοϊδεάτες συντρόφους στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Αλληλεγγύης με την Ουκρανία – ένα δίκτυο αριστερών οργανώσεων που υποστηρίζουν τη δίκαιη αντίσταση της Ουκρανίας στη ρωσική επιθετικότητα.
Α.: Τι σε έκανε να ενταχθείς εξαρχής στον στόλο για τη Γάζα Global Sumud Flotilla;
A.M.: Τον Σεπτέμβριο του 2025, όταν ο πρώτος στολίσκος απέπλευσε για τη Γάζα, αποφάσισα ακράδαντα ότι η Ουκρανία έπρεπε να εκπροσωπηθεί με κάποιον τρόπο στην επόμενη αποστολή· ότι η θέση μου ήταν εκεί, ανάμεσα σε αυτούς τους ανθρώπους· ότι έπρεπε να καταφέρω να συμμετάσχω στον επόμενο στολίσκο ό,τι και να γίνει. Μόλις έθεσα αυτόν τον στόχο στον εαυτό μου, έκανα ό,τι ήταν δυνατόν για να τον κάνω πραγματικότητα.
Τι με παρακίνησε; Ο στόχος μου ήταν πρωτίστως να αμφισβητήσω τον παράνομο ισραηλινό αποκλεισμό της Λωρίδας της Γάζας. Ήθελα όμως επίσης να σπάσω και ένα τείχος στερεοτύπων.
Καταρχάς, ήθελα να αμφισβητήσω τα στερεότυπα εντός της ουκρανικής κοινωνίας, όπου πολλοί άνθρωποι έχουν παραπλανηθεί από την ισραηλινή προπαγάνδα. Πολλοί Ουκρανοί πίστευαν ότι το Ισραήλ είναι απλώς ένα «θύμα» που «αμύνεται». Κάποιοι πίστευαν ότι οι Παλαιστίνιοι δεν είναι πραγματικός λαός Κάποιοι πίστευαν ότι οι Παλαιστίνιοι δεν είναι τίποτα περισσότερο από «αντιπρόσωποι του Ιράν». Δυστυχώς, ο χώρος πληροφόρησης της Ουκρανίας για το ζήτημα της Μέσης Ανατολής είναι κυριολεκτικά κατειλημμένος από Ισραηλινούς σχολιαστές. Θέλαμε, επιτέλους, να δώσουμε μια φωνή για την Παλαιστίνη μέσα στον ουκρανικό χώρο των μέσων ενημέρωσης.
Δεύτερον, ήθελα να αμφισβητήσω το στερεότυπο που έχει διαμορφώσει η ρωσική προπαγάνδα στον υπόλοιπο κόσμο – τον ισχυρισμό ότι όλοι οι Ουκρανοί είναι «ένθερμοι υποστηρικτές του σιωνισμού» και «υποστηρίζουν με ενθουσιασμό τη γενοκτονία του παλαιστινιακού λαού». Δυστυχώς, αυτό το αφήγημα εργαλειοποιείται από πολλές αριστερές κινήσεις προκειμένου να επιτεθούν σκόπιμα σε οποιαδήποτε έκφραση αλληλεγγύης με την αντίσταση της Ουκρανίας.
Η παρουσία Ουκρανών στον στολίσκο είναι κάτι που αμφισβητεί και τα δύο αυτά στερεότυπα. Και νομίζω ότι καταφέραμε κάποια επιτυχία σε αυτό.
Α.: Μπορείς να μας πεις τι συνέβη όταν ο ισραηλινός στρατός αναχαίτισε παράνομα το σκάφος σας και σας απήγαγε σε διεθνή ύδατα;
A.M.: Ειλικρινά, δεν περιμέναμε η πρώτη αναχαίτιση να γίνει τόσο γρήγορα. Αφού αναχωρήσαμε από τη Σικελία, ήμασταν στη θάλασσα μόνο τέσσερις ημέρες. Όταν ο καπετάνιος μάς είπε να προετοιμαστούμε για αναχαίτιση, μέχρι και την τελευταία στιγμή νόμιζα ότι ήταν η ελληνική ακτοφυλακή, επειδή μόλις που πλησιάζαμε στην Κρήτη. Αλλά όταν άκουσα την ισραηλινή προφορά των στρατιωτών, ήταν ένα σοκ. Μια αναχαίτιση 700 ναυτικά μίλια από τις ακτές της Παλαιστίνης!
Μας κατέβασαν από το σκάφος με μηχανοκίνητες βάρκες και μας μετέφεραν σε ένα ισραηλινό πλοίο-φυλακή. Στο κατάστρωμά του, είχε στηθεί ένα είδος μίνι στρατοπέδου συγκέντρωσης ειδικά για τους συμμετέχοντες στον στολίσκο. Τα προσωπικά μου αντικείμενα και το σακάκι μου κατασχέθηκαν και με ανάγκασαν να ξαπλώσω μπρούμυτα στο πάτωμα. Μερικοί από τους συντρόφους μου ξυλοκοπήθηκαν, αναγκάστηκαν να φιλήσουν την ισραηλινή σημαία και υποβλήθηκαν σε διάφορες μορφές ταπείνωσης.
Το στρατόπεδο αποτελούνταν από τρία κοντέινερ όπου υποτίθεται ότι θα μέναμε. Αλλά υπήρχε πολύ λίγος χώρος για 180 άτομα. Έτσι, περισσότεροι από τους μισούς από εμάς έπρεπε να παραμείνουμε στο κατάστρωμα όλη την ώρα, κάτω από τον καυτό ήλιο κατά τη διάρκεια της ημέρας και στη βροχή τη νύχτα. Ήμουν «τυχερός» – και τις δύο νύχτες κοιμήθηκα μέσα σε ένα κοντέινερ. Μία από τις μορφές κακοποίησης, αξιοσημείωτα, ήταν ότι πριν από την αυγή οι Ισραηλινοί πλημμύρισαν το κατάστρωμα με νερό, όπου κοιμόντουσαν δεκάδες άνθρωποι.
Επιπλέον, Ισραηλινοί στρατιώτες εισέβαλαν αρκετές φορές στο κατάστρωμα με όπλα. Χρησιμοποίησαν χειροβομβίδες κρότου-λάμψης στον περιορισμένο χώρο για να μας εκφοβίσουν. Υπό την απειλή όπλων, ανάγκασαν τους ανθρώπους να μπουν στα κοντέινερ και τους κράτησαν εκεί, μην επιτρέποντάς τους καν να πάνε στην τουαλέτα. Έπρεπε να βάλω τις ανάγκες μου σε ένα πλαστικό μπουκάλι.
Το δεύτερο πρωί, έλαβε χώρα μαζικός ξυλοδαρμός. Κηρύξαμε απεργία πείνας σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την απομόνωση έξι συντρόφων μας. Σε απάντηση, οι στρατιώτες χρησιμοποίησαν βία εναντίον δεκάδων ακτιβιστών. Γυναίκες σύρθηκαν από τα μαλλιά τους. Κάποιοι άνθρωποι χτυπήθηκαν στα κοντέινερ. Ένας άνδρας πυροβολήθηκε στο πόδι με πλαστική σφαίρα. Όταν με ανάγκασαν να πέσω με το πρόσωπο κάτω σε έναν διάδρομο, υπήρχε μια λίμνη αίματος δίπλα μου.
Έπειτα από μιάμιση μέρα σε αυτή την πλωτή φυλακή, παραδόθηκαμε στις ελληνικές αρχές στη δυτική ακτή της Κρήτης. Κατά μία έννοια, ήμασταν τυχεροί που δεν μας μετέφεραν σε χερσαία ισραηλινή φυλακή. Όσοι συνελήφθησαν αργότερα κοντά στην Κύπρο, απ’ όσο γνωρίζω, βίωσαν τις χειρότερες στιγμές στην ακτή, στην Ασντόντ.
Α.: Ναι, έτσι είναι… Καθώς πλέον γυρίσατε ασφαλείς και βλέπεις τα πράγματα από κάποια απόσταση, πώς αποτιμάς τη γενική στάση των υπόλοιπων ακτιβιστών του Στόλου όσον αφορά την εισβολή στην Ουκρανία;
A.M.: Είχα πολλές ανησυχίες για το πώς θα γινόταν δεκτή η συμμετοχή των Ουκρανών από τους υπόλοιπους ακτιβιστές του στολίσκου. Δεν είναι μυστικό ότι ένα συγκεκριμένο μέρος του φιλοπαλαιστινιακού κινήματος αποτελείται από σταλινικούς που υποστηρίζουν ανοιχτά τη ρωσική εισβολή. Κατά μία έννοια, στην αρχή, φοβόμουν μια σταλινική συνωμοσία εναντίον των Ουκρανών συμμετεχόντων περισσότερο από ό,τι φοβόμουν τον ισραηλινό στρατό.
Ωστόσο, οι φόβοι μου αποδείχθηκαν αβάσιμοι. Οι άλλοι συμμετέχοντες χάρηκαν που είχαν Ουκρανούς ανάμεσά τους. Κατάλαβαν πόσο σημαντική ήταν η συμμετοχή μας για το κίνημα στο σύνολό του και για την ίδια μας την κοινωνία.
Επιπλέον, προς ειλικρινή μου έκπληξη, γνώρισα εκεί πολλούς ανθρώπους που, σε διαφορετικά στάδια, είχαν βοηθήσει ενεργά την Ουκρανία! Υπήρχαν γιατροί που περιέθαλπαν τραυματίες πολίτες και στρατιώτες μας. Υπήρχαν εθελοντές που παρείχαν ανθρωπιστική βοήθεια στις πόλεις της πρώτης γραμμής. Υπήρχαν δημοσιογράφοι που έκαναν ρεπορτάζ για τη ζωή της χώρας και την αντίστασή της στην επιθετικότητα. Υπήρχαν επίσης αριστεροί ακτιβιστές που, στις χώρες τους, αντιτίθενται στη ρωσική προπαγάνδα.
Μιλώντας για τη γενική διάθεση, υπήρχαν άνθρωποι εκεί που έδιναν προτεραιότητα στον αγώνα ενάντια στον Δυτικό ιμπεριαλισμό. Και σε κάποιον βαθμό, αυτό είναι κατανοητό – οι άνθρωποι το βλέπουν ως καθήκον τους να πολεμούν εκεί που οι δικές τους κυβερνήσεις κάνουν λάθος (θα ήθελα να δω το ίδιο επίπεδο αδιαλλαξίας απέναντι στον «δικό τους» ιμπεριαλισμό μεταξύ των Ρώσων αριστερών!). Το ουκρανικό ζήτημα ήταν σίγουρα δευτερεύον εκεί..
Υπήρχαν, επίσης, άνθρωποι που ήταν πιο ανεκτικοί απέναντι στον ρωσικό ιμπεριαλισμό από ό,τι θα ήθελα εγώ και άλλοι Ουκρανοί. Αλλά ούτε μία φορά δεν συνάντησα ανοιχτά εχθρικές συμπεριφορές απέναντί μας ή απέναντι στην Ουκρανία. Ούτε μία φορά δεν άκουσα επιδοκιμασία για τη ρωσική επιθετικότητα. Αυτό με εξέπληξε πραγματικά με θετικό τρόπο.
Α.: Βλέπουμε, δυστυχώς, συχνά ανθρώπους να εκφράζουν την αλληλεγγύη τους με τον λαό της Παλαιστίνης, ενώ σιωπούν για τον λαό στην Ουκρανία. Και το ανάποδο. Είναι σημαντικό, λοιπόν, να μιλούμε στους ανθρώπους, αναδεικνύοντας τη διασύνδεση μεταξύ των δύο ζητημάτων.
A.M.: Ακριβώς. Παρότι, οι περιπτώσεις της Ουκρανίας και της Παλαιστίνης δεν είναι ακριβώς ίδιες –υπάρχουν πολλές διαφορές μεταξύ τους– υπάρχουν και αρκετοί παραλληλισμοί, και είναι αρκετά προφανείς. Και ακόμα μεγαλύτεροι είναι οι παραλληλισμοί μεταξύ των ενεργειών των επιτιθέμενων.
Τόσο η Ρωσία όσο και το Ισραήλ είναι εισβολείς και κατακτητές. Τόσο η Ρωσία όσο και το Ισραήλ ενεργούν σύμφωνα με τον «νόμο του ισχυρότερου», κατέχοντας ανώτερες στρατιωτικές δυνατότητες και πυρηνικά όπλα. Και οι δύο αρνούνται την ίδια την ύπαρξη των εθνών που υποτάσσουν. Και οι δύο παραβιάζουν κατάφωρα το διεθνές δίκαιο, θεωρώντας το μια υπερβολικά πρόσφατη έννοια. Για να δικαιολογήσουν το «δικαίωμά» τους στις εκτάσεις που έχουν κατασχέσει, επικαλούνται μία μυθολογία χιλιετιών. Η Ρωσία και το Ισραήλ είναι ουσιαστικά τα μόνα κράτη στον κόσμο που εφαρμόζουν άμεση προσάρτηση. Και οι δύο εφαρμόζουν τον εποικισμό προκειμένου να αλλάξουν σκόπιμα την εθνοτική σύνθεση των κατεχόμενων εδαφών.
Μπορεί κανείς να βρει και παραλληλισμούς άλλου είδους. Για παράδειγμα, το γεγονός ότι ούτε η ουκρανική ούτε η παλαιστινιακή αντίσταση είναι τέλεια. Και στις δύο περιπτώσεις, υπάρχουν σαφώς ορατά εθνικιστικά και αντιδραστικά στοιχεία. Αυτό είναι προβλέψιμο – οι εθνικιστικές και φονταμενταλιστικές παρατάξεις έχουν πάντα μεγαλύτερο κίνητρο να εμπλακούν σε ένοπλη αντίσταση από άλλες σε πολέμους εθνικής επιβίωσης. Αλλά δικαιολογεί αυτό τις ενέργειες του επιτιθέμενου και την κατοχή χωρών; Όχι, όχι, και για άλλη μια φορά όχι!
Τι θα έλεγα στους αριστερούς καμπιστές; Για πολλούς από εσάς, το να είστε κατά του πολέμου και το να είστε κατά του Δυτικού ιμπεριαλισμού είναι συνώνυμα. Αλλά στον κόσμο υπάρχουν πόλεμοι που διεξάγονται και από άλλα κράτη και μπλοκ. Αυτή η πραγματικότητα δεν μπορεί να συνεχίζει να αμφισβητείται επ’ αόριστον. Υπάρχουν, λοιπόν, και λαοί που αγωνίζονται για το δικαίωμά τους να μην ζουν υπό μη Δυτικές αυτοκρατορίες. Τι μπορείτε να προσφέρετε σε αυτούς τους λαούς, εκτός από το να παραδοθούν στον επιτιθέμενο; Να υποταχθούν «στη μοίρα τους» απλώς επειδή ο αγώνας τους δεν ταιριάζει στα δογματικά και απλουστευμένα σας πλαίσια;
Καταλαβαίνω ότι για πολλούς αριστερούς, η αγνόηση της ρωσικής επιθετικότητας είναι ευκολότερη επειδή τους επιτρέπει να φτάσουν στα άκρα την κριτική τους για τον Δυτικό ιμπεριαλισμό. Όσο λιγότερες οι αποχρώσεις, τόσο πιο απλό είναι να βλέπουμε τον κόσμο άσπρο-μαύρο. Είναι βολικό. Είναι άνετο. Αλλά η πραγματικότητα του 21ου αιώνα απαιτεί από εμάς διαλεκτικές και λεπτομερείς θέσεις. Αυτή είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για τη ριζοσπαστική σκέψη σήμερα.
Α.: Ευχαριστούμε πολύ που μοιράστηκες την εμπειρία σου μαζί μας. FROM UKRAINE TO PALESTINE, OCCUPATION IS A CRIME!
