Κείμενο: Μαραβελίδη Ιωάννα
Κάθε χρόνο, τέτοια εποχή, διοργανώνονται πολυάριθμες υπαίθριες μικρές και μεγάλες εκθέσεις βιβλίων και βιβλιοπαρουσιάσεις στη χώρα – μικρά διαλείμματα που μας γεμίζουν με μία πρόσκαιρη αισιοδοξία. Κι όμως, σε μια άλλη πλευρά του πλανήτη η εικόνα είναι διαφορετική… Προχτές είδαμε, σε πλήρη αντιδιαστολή, να καίγεται απ’ τους βομβαρδισμούς η ιστορική αγορά μεταχειρισμένων και σπάνιων βιβλίων στην Ποτσάινα του Κιέβου. Μέρος των κιόσκιων που πωλούσαν βιβλία, αντίκες και αναμνηστικά κάηκε.
Η αγορά βιβλίων Ποτσάινα (“Pochaina”, έως το 2018 γνωστή ως “Petrivka”) είναι μία από τις μεγαλύτερες στην Ουκρανία και η μεγαλύτερη στο Κίεβο. Υπάρχει από το 1998, ενώ πριν από τη δημιουργία της είχε προηγηθεί μια άτυπη ένωση «βιβλιοπωλών». Για τόσα χρόνια υπήρξε κάτι περισσότερο από έναν απλό χώρο πώλησης βιβλίων. Σύμφωνα με ανθρώπους που την είχαν επισκεφθεί, η πρώτη εντύπωση που σου άφηνε είναι σαν να βρίσκεσαι σε ένα υπαίθριο μουσείο ή σε κάποια κινηματογραφική ταινία.
Το 2019, υπήρξαν αναφορές για σχέδια κατασκευής ενός εμπορικού και ψυχαγωγικού κέντρου στη θέση της αγοράς. Αυτό προκάλεσε ανησυχία στους κατοίκους του Κιέβου, οι οποίοι ήταν αντίθετοι στην εξαφάνιση του μοναδικού χώρου βιβλίων. Σε απάντηση, οργανώθηκαν διαμαρτυρίεςμε σκοπό τη διατήρηση της αγοράς. Αυτό που οι κάτοικοι κατάφεραν να διαφυλάξουν τότε ως κομμάτι της λαϊκής πολιτιστικής τους κληρονομιάς, έρχεται τώρα ο ρωσικός βομβαρδισμός να τους το πάρει.
Μόνο οργή και θλίψη μπορεί να νιώσει κανείς για τα συνεχιζόμενα εγκλήματα πολέμου πάνω σε ανθρώπους και μνημεία στην Ουκρανία. Οι ρωσικοί βομβαρδισμοί, τη νύχτα της 15ης Ιουνίου 2026, προκάλεσαν ζημιές και σε άλλους χώρους πολιτιστικής και πνευματικής κληρονομιάς, συμπεριλαμβανομένων μνημείων που τελούν υπό την προστασία της UNESCO. Δεκάδες ήταν οι νεκροί για ακόμη μία φορά.
Ανάμεσα στα σημεία που υπέστησαν ζημιές ή καταστράφηκαν ως αποτέλεσμα αυτού του βομβαρδισμού είναι:
– Ο Καθεδρικός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου της Λαύρας του Κιέβου – Πετσέρσκ, ένα μνημείο του οποίου η ιστορία χρονολογείται από τον 11ο αιώνα,
– Η περιοχή του καταφυγίου στο Θησαυροφυλάκιο του Εθνικού Μουσείου Ιστορίας της Ουκρανίας,
– Το Μουσείο Βιβλίου και Τυπογραφίας της Ουκρανίας,
– η Εθνική Ιστορική Βιβλιοθήκη της Ουκρανίας,
– η Εθνική Ακαδημία Διοικητικού Προσωπικού Πολιτισμού και Τεχνών,
– To κτίριο του Εθνικού Πολιτιστικού, Καλλιτεχνικού και Μουσειακού Συγκροτήματος “Mystetsky Arsenal”, το οποίο αποτελεί τον κύριο χώρο διεξαγωγής των μεγαλύτερων λογοτεχνικών εκδηλώσεων της χώρας, μεταξύ των οποίων και το “Book Arsenal” (όπου, παρεμπιπτόντως, ο Σλάβοϊ Ζίζεκ μίλησε μόλις πριν από μερικές εβδομάδες).
– Το Κινηματογραφικό Στούντιο Ολεξάντρ Ντοβζένκο, όπου κατέστρεψαν τη μεγαλύτερη και παλαιότερη συλλογή κινηματογραφικών κοστουμιών της Ουκρανίας (αυτή ήταν η δεύτερη επίθεση μέσα σε ένα μήνα) και την κρατική “Ukrkinochronika”, ένα από τα παλαιότερα ουκρανικά στούντιο ντοκιμαντέρ.
– Το Εθνικό Πανεπιστήμιο Θεάτρου, Κινηματογράφου και Τηλεόρασης “Ivan Karpenko-Kary”,
– Το Μουσείο Τέχνης στο Χάρκοβο. Εκεί, ο ρωσικός στρατός πραγματοποίησε δεύτερο πλήγμα κατά τη διάρκεια της κατάσβεσης πυρκαγιάς, σκοτώνοντας πέντε από τους διασώστες που επιχειρούσαν και τουλάχιστον άλλοι πέντε τραυματίστηκαν.
– Ζημιές υπέστησαν, επίσης, ορισμένες από τις αποθηκευτικές εγκαταστάσεις του Εθνικού Μουσείου Λαϊκής Αρχιτεκτονικής και Ζωής της Ουκρανίας (γνωστό ως υπαίθριο μουσείο στο Πιρόγκοφ).
Η κλίμακα της πολιτιστικής καταστροφής στην Ουκρανία είναι δύσκολο να γίνει αντιληπτή και να καταμετρηθεί. Οι αρχές της χώρας αναφέρουν ότι από την έναρξη της πλήρους εισβολής, η Ρωσία έχει προκαλέσει ζημιές ή καταστρέψει περίπου 1.900 χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς και περίπου 2.700 χώρους πολιτιστικών υποδομών στην Ουκρανία.
Αν και ο πραγματικός αριθμός είναι αδύνατο ακόμη να υπολογιστεί, πιστεύεται ότι εκατοντάδες χιλιάδες αντικείμενα έχουν κλαπεί από περισσότερα από 40 μουσεία σε κατεχόμενα ή πρώην κατεχόμενα εδάφη.
Βεβαίως, πόσο παραπάνω να σοκαριστεί κανείς από την καταστροφή της μνήμης και του πολιτισμού σε έναν πόλεμο που αν μη τι άλλο διεξάγεται πάνω σε πυρηνικές ζώνες και εργοστάσια…
Η συστηματική καταστροφή των μνημείων και των χώρων πολιτιστικής αναφοράς δεν αποτελεί απλώς μια παράπλευρη απώλεια του πολέμου, αλλά μια βαθιά αποικιοκρατική πρακτική των κρατικών μηχανισμών και δη σήμερα του ρωσικού κρατικού επεκτατισμού. Η εξουσία δεν επιδιώκει μόνο να υποτάξει σώματα και εδάφη, αλλά να ξεριζώσει τη συλλογική μνήμη, την κοινή ταυτότητα και τη δυνατότητα των κοινοτήτων να αυτοπροσδιορίζονται.
Η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι ιδιοκτησία απλώς ενός έθνους-κράτους, ούτε ένα εργαλείο πατριωτικής υπερηφάνειας που περιχαρακώνεται πίσω από σύνορα. Είναι τα ζωντανά αποτυπώματα της ανθρώπινης δημιουργίας, της κοινής μας εμπειρίας στη γη και η προστασία τους μας αφορά όλες-ους.
Η επίθεση που διεξάγει σήμερα το ρωσικό κράτος σε αυτά τα σύμβολα στην Ουκρανία είναι μια απόπειρα επιβολής της λήθης και της ομοιομορφίας. Απέναντι σε αυτή τη βαρβαρότητα, η απάντηση δεν βρίσκεται στην εθνικιστική αναδίπλωση, αλλά στην οριζόντια διεθνιστική αλληλεγγύη και στην υπεράσπιση της μνήμης ως κοινού αγαθού για την ελευθερία και την αυτονομία των λαών.
Γι’ αυτό, πέρα από την ένοχη σιωπή καμπιστών και γεωπολιτικάντηδων, η έμπρακτη αλληλεγγύη όσων θέλουν ακόμη να λέγονται άνθρωποι είναι παραπάνω από επιτακτική.
——————————————————
https://chytomo.com/dosi-tryvaie-pozhezha-u-mystetskomu-arsenali-poshkodzhenyj-muzej-knyhy/
