Αυτό που συμβαίνει στην Αχλάδα Φλώρινας, να το μάθουν όλοι: Ένα χωριό περιτριγυρισμένο από λιγνιτωρυχείο εκπέμπει SOS

0

«Οι κάτοικοι της Αχλάδας Φλώρινας, προσπαθούν να περισώσουν ό,τι συνθέτει τη ζωή και την αξιοπρέπειά τους. Ο λόγος τους αρχίζει να ακούγεται, σιγά σιγά, και έξω από τα όρια της Δυτικής Μακεδονίας. Όμως αυτό δεν φτάνει. Όπως λένε και οι ίδιοι, «αυτό που γίνεται στην Αχλάδα, να το μάθει όλη η Ελλάδα». Ανταποκρινόμενοι σε αυτό το «αίτημα», πολίτες της Αττικής -μέλη κινηματικών και πολιτικών συλλογικοτήτων- αποφασίσαμε να κάνουμε αυτό που θεωρούμε ότι μας αναλογεί, προκειμένου να στηρίξουμε τον αγώνα στην Αχλάδα της Φλώρινας». Κείμενο: Πρωτοβουλία Αττικής για τη στήριξη του αγώνα στην Αχλάδα Φλώρινας. Mail: axladasos@proton.me. 

Ένα χωριό περιτριγυρισμένο από λιγνιτωρυχείο

Η Αχλάδα είναι ένα μικρό χωριό της Φλώρινας, πολύ κοντά στα σύνορα με τη Βόρεια Μακεδονία και σε ευθεία απόσταση μόλις 30 χιλιομέτρων από την πόλη Μπίτολα/Μοναστήρι της Β. Μακεδονίας. Ήταν ένα όμορφο και εύφορο μέρος, που όμως είχε την ατυχία να έχει στο υπέδαφός του λιγνίτη. Από το 1936, είκοσι χρόνια προτού ξεκινήσει η εντατική εξόρυξη λιγνίτη για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στη Δυτική Μακεδονία (Νομοί Κοζάνης και Φλώρινας), μέχρι σήμερα, στην Αχλάδα λειτουργεί ορυχείο που διαχειρίζονται ιδιώτες. Ο λιγνίτης που παράγονταν χρησιμοποιούνταν, αρχικά, για την κάλυψη θερμικών αναγκών, ενώ στην πορεία υπεγράφησαν συμβάσεις για την τροφοδοσία των μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της ΔΕΗ, και από το 2003 του Ατμοηλεκτρικού Σταθμού του γειτονικού χωριού Μελίτη.

Η Αχλάδα ανήκει σε μια ιδιαίτερη κατηγορία χωριών της Δυτικής Μακεδονίας, τα οποία δεν γειτνίαζαν, απλώς, με κοιτάσματα λιγνίτη. Ο λιγνίτης βρίσκονταν και βρίσκεται κάτω από τα χωράφια, τα σπίτια, τα νεκροταφεία, τις εκκλησίες τους. Το μέλλον τους ήταν σχεδόν προδιαγεγραμμένο: αναγκαστική απαλλοτρίωση σπιτιών και γαιών ώστε να δημιουργηθούν νέα πεδία εξόρυξης λιγνίτη τα οποία θα τροφοδοτούσαν τους ατμοηλεκτρικούς σταθμούς που παρήγαγαν ηλεκτρική ενέργεια για όλη την Ελλάδα. Αυτό συνέβη με τα χωριά Καρδιά, Κόμανος, Μαυροπηγή, Πτελεώνας, Εξοχή, Χαραυγή, Κλείτος, Ποντοκώμη, Άγιοι Ανάργυροι, Ακρινή (κάποια από αυτά λόγω παράπλευρων συνεπειών).

Στην Αχλάδα και στον κάμπο της όμως η αποζημίωση, μετά από αναγκαστική απαλλοτρίωση των χωραφιών, δεν είναι αυτονόητη, ενώ η αποκατάσταση των εδαφών είναι ανύπαρκτη εδώ και 16 χρόνια. Το πιο σκανδαλώδες είναι η απαλλοτρίωση του ίδιου του χωριού, το οποίο απαρτίζεται από τρεις οικισμούς, με τα σχετικά ΦΕΚ του 2016 να «σπάνε» τις αναγκαστικές απαλλοτριώσεις σε τρία τμήματα, αντίστοιχα των οικισμών. Ο πρώτος οικισμός (το Γιουρούκι με 11 οικίες) «απαλλοτριώνεται» σε χρόνο ρεκόρ με εξωδικαστικό συμβιβασμό και αδρές αποζημιώσεις από τους ιδιώτες που διαχειρίζονται την εξόρυξη. Η κατεδάφιση του οικισμού ξεκινά το 2023. Για τους κατοίκους, όμως, των άλλων δύο οικισμών η εξέλιξη δεν θα είναι ίδια. Καλούνται να βιώσουν μια ιστορία καλά σχεδιασμένου διχασμού και ομηρίας με αγαστή συνεργασία ιδιωτών, τοπικών, περιφερειακών και κυβερνητικών παραγόντων. Ζώντας μέσα σε ένα ορυχείο…

Η απολιγνιτοποίηση και το «παράδοξο» της Αχλάδας

Στο θέμα των εξορύξεων, γενικά, αλλά και ειδικά ορυκτών καυσίμων για καύση σε μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας υπάρχουν πολλές και διαφορετικές απόψεις. Στην περίπτωση, όμως, της απολιγνιτοποίησης που εξήγγειλε και υλοποιεί η κυβέρνηση της ΝΔ είναι καθολικά αποδεκτό ότι συντελέστηκε βίαια, χωρίς καμία ενημέρωση και προετοιμασία για το εργασιακό μέλλον χιλιάδων εργαζομένων στις λιγνιτικές περιοχές, χωρίς πρόνοια για ουσιαστική περιβαλλοντική αποκατάσταση, δημιουργώντας τεράστιο κοινωνικό πρόβλημα. Παράλληλα, με την άμεση καταστροφή υποδομών και εξοπλισμού στερεί από τη χώρα τη δυνατότητα διατήρησης μιας ενεργειακής εφεδρείας, πολύτιμης στους ταραγμένους καιρούς που ζούμε. Επιπρόσθετα, παλιές υποδομές και εδάφη παραχωρούνται σε νέα επιχειρηματικά-κερδοσκοπικά συμφέροντα, προκειμένου να αναπτύξουν νέες δραστηριότητες στον τομέα των έργων ΑΠΕ, της αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας και κέντρων δεδομένων (data centers), με πολλαπλές επιπτώσεις.

Το γιατί οι αλλαγές αυτές δε φαίνεται να αγγίζουν την Αχλάδα δεν είναι δύσκολο να το καταλάβουμε. Σε αντίθεση με τις υπόλοιπες περιοχές, στις οποίες την εξόρυξη είχε αναλάβει η ΔΕΗ, στην Αχλάδα η βασική εξόρυξη είχε παραχωρηθεί στην οικογένεια Ρόζα, μέσω της εταιρείας «Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας». Με εξαίρεση ένα διάστημα λίγων μηνών, όταν της αφαιρέθηκε η άδεια (Ιούλιος 2022) λόγω μη εκπλήρωσης των υποχρεώσεών της, η ίδια εταιρεία εξακολουθεί να ασκεί εξορυκτική δραστηριότητα, ενώ η δραστηριότητα των υπόλοιπων λιγνιτικών πεδίων στη Δυτική Μακεδονία, έχει συρρικνωθεί ή σταματήσει. Αν σ’ αυτά, συνυπολογίσουμε και την άμεση εμπλοκή, ενός από τους μεγαλύτερους οικονομικούς ομίλους της χώρας, του ομίλου Μυτιληναίου, τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο καθαρά. Το ενδιαφέρον, πλέον, έχει στραφεί στη πώληση του λιγνίτη, από θυγατρική του ομίλου Μυτιληναίου, σε μια -παλιάς τεχνολογίας- μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη γειτονική πόλη Μπίτολα της Β. Μακεδονίας, με την πλήρη στήριξη των κυβερνήσεων Ελλάδας και Βόρειας Μακεδονίας, μιας χώρας που δεν υπόκειται στις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις περιορισμού των ρύπων. Με απλά λόγια, πρόκειται για μια καθαρά εμπορική-κερδοσκοπική δραστηριότητα, η οποία δεν έχει καμία σχέση με το δημόσιο συμφέρον, είτε αυτό αφορά στην ενεργειακή ασφάλεια, είτε στη μείωση των ρύπων, είτε στην προστασία του περιβάλλοντος.

Οι κάτοικοι της Αχλάδας ανάμεσα σε Συμπληγάδες

Ο όμιλος Μυτιληναίου αυτο-παρουσιάστηκε ως στρατηγικός επενδυτής, κάλυψε μέρος των οικονομικών υποχρεώσεων της «Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας», στήριξε την «απαλλοτρίωση» του Γιουρουκιού και προχώρησε σε ατομικές συμφωνίες με μερίδα κατοίκων της Αχλάδας, υποσχόμενος ότι θα λυτρώσει το χωριό από τα δεινά του. Όταν, όμως, καλείται να επωμιστεί τις συλλογικές υποχρεώσεις, που απορρέουν από τις διαδοχικές αποφάσεις αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, αλλάζει τροπάριο: ισχυρίζεται ότι έχει, απλώς, μια εμπορική συμφωνία με τη «Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας» και περιορίζεται σε μικρά οικονομικά βοηθήματα σε όσους είναι διατεθειμένοι να μην αντισταθούν στους επιχειρηματικούς εκβιασμούς και στην απειλή για άμεση διακοπή των εργασιών και απώλεια των αβέβαιων θέσεων εργασίας στο πεδίο της εξόρυξης.

Είναι προφανές, πως ούτε ο όμιλος Μυτιληναίου, ούτε η οικογένεια Ρόζα, ούτε και η κυβέρνηση θέλουν να δεσμευτούν για το μέλλον της εξόρυξης, πετώντας το μπαλάκι ο ένας στον άλλον. Θέλουν να έχουν τα χέρια τους ελεύθερα, ώστε να μπορούν να διακόψουν τη δραστηριότητα οποιαδήποτε στιγμή θελήσουν, χωρίς εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους, αδιαφορώντας για την τύχη όσων εργάζονται στην εξόρυξη, για τους οποίους -υποτίθεται- ότι νοιάζονται, και κρατώντας σε ομηρία ολόκληρο το χωριό. Η κατάσταση αυτή έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός τεράστιου διχασμού, μεταξύ κατοίκων και οικογενειών ακόμη, που έχει διαλύσει κάθε έννοια κοινωνικής συνοχής και αλληλεγγύης.

Την ίδια ώρα, η ζωή στο χωριό της Αχλάδας έχει γίνει αφόρητη. Η εξόρυξη γίνεται με πρωτόγονα μέσα (παραδοσιακούς εκσκαφείς) και διεξάγεται σε απόσταση αναπνοής από τα σπίτια και τις άλλες υποδομές. Μόνιμος θόρυβος, σύννεφα σκόνης που καλύπτουν την ατμόσφαιρα, καθημερινή κίνηση εκατοντάδων φορτηγών στα όρια των οικισμών, σοβαροί κίνδυνοι πρόκλησης ατυχημάτων, αδυναμία πρόσβασης στο χωριό με ασφάλεια κ.ά. συνθέτουν το καθημερινό σκηνικό. Επιπλέον, υπάρχει μια πλήρης καταβύθιση της αξίας των περιουσιών στο χωριό. Ό,τι είχε μια ανταλλακτική αξία στο παρελθόν, ακόμη και μέσω αποζημιώσεων, κινδυνεύει να τη χάσει, όσο διαιωνίζεται αυτό το καθεστώς.

Οι κάτοικοι της Αχλάδας χρειάζονται την υποστήριξή μας

Μεγάλο μέρος κατοίκων του χωριού έχουν χάσει κάθε ελπίδα για αναστροφή της κατάστασης και για ένα βιώσιμο μέλλον, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τις νεότερες γενιές. Όσο δεν φαίνεται πουθενά στον ορίζοντα το τέλος της εξορυκτικής δραστηριότητας, οι εξαγγελίες για μελλοντική περιβαλλοντική αποκατάσταση ακούγονται ως κοροϊδία. Σε αυτές τις συνθήκες το αίτημα για εύλογες αποζημιώσεις και ομαλή μετεγκατάσταση, ώστε να ανοίξει ένας νέος κύκλος ζωής προβάλλει ως η μόνη αξιοπρεπής και ρεαλιστική λύση, με όση τραγικότητα κρύβει η επιλογή να αποχωρίζεσαι τον γενέθλιο τόπο, με τη δική σου θέληση. Φυσικά με την απόλυτη τήρηση των μέτρων ασφάλειας και προστασίας της υγείας των κατοίκων στο μεταβατικό διάστημα.

Ως πολίτες της Αττικής, που μετέχουμε σε διάφορες κινηματικές συλλογικότητες, έχουμε μάθει να δεχόμαστε, αλλά και να προσφέρουμε τη στήριξη και την αλληλεγγύη, όπου χρειάζεται. Στην προκειμένη περίπτωση, νιώθουμε την ανάγκη να γίνουμε αναμεταδότες της φωνής των κατοίκων της Αχλάδας, οι οποίοι αγωνίζονται για ένα αξιοβίωτο μέλλον, κόντρα στους επιχειρηματικούς εκβιασμούς, την κυβερνητική απραξία και αδιαφορία και τη μιζέρια της «εσωτερικής» διαμάχης και αντιδικίας. Σε ένα περιβάλλον, όπως αυτό της πολυπληθούς Αττικής, στο οποίο και εμείς δοκιμαζόμαστε καθημερινά, αναλαμβάνουμε μια πρωτοβουλία στήριξης των αγωνιζόμενων κατοίκων της Αχλάδας, με όσα μέσα έχουμε στη διάθεσή μας.

Νοέμβρης 2026

Αφήστε ένα σχόλιο