Προσφυγικά, ένα ισχυρό παράδειγμα αστικού κοινού που πρέπει να υποστηριχθεί
Silvia Federici, Μάιος 2026

Δεν γνώριζα για τα Προσφυγικά. Έτσι, όταν κάποιες φεμινίστριες φίλες, γνωρίζοντας το ενδιαφέρον μου για την κατασκευή Κοινών, μου πρότειναν να τα επισκεφτώ, φαντάστηκα ότι θα πηγαίναμε σε ένα κατειλημμένο κτίριο. Δεν περίμενα να βρω ένα αυτοδιοικούμενο χωριό όπου για δεκαέξι χρόνια τετρακόσιοι άνθρωποι, από διαφορετικές χώρες, ζουν συλλογικά, ψήνοντας το ψωμί τους, διοργανώνοντας μαθήματα για τα παιδιά τους, λαμβάνοντας συλλογικές αποφάσεις σε εβδομαδιαίες συνελεύσεις, επισκευάζοντας τα κτίρια στα οκτώ οικοδομικά τετράγωνα που καταλαμβάνουν.

Εκτός από τα διαμερίσματα για τις οικογένειες που ζουν εκεί, οι «κοινοί» κάτοικοι των Προσφυγικών έχουν χτίσει έναν χώρο για συναντήσεις, ένα καφέ και (το πιο εντυπωσιακό) έναν φούρνο όπου μαγειρεύεται καθημερινά ψωμί και αρτοσκευάσματα. Επιπλέον, τα Προσφυγικά φιλοξενούν περιοδικά άτομα που παίρνουν εξιτήριο από το κοντινό νοσοκομείο -το μεγαλύτερο νοσοκομείο στην Ελλάδα για τη θεραπεία του καρκίνου- αυτοί είναι άνθρωποι που χρειάζονται χώρο και βοήθεια για να αναρρώσουν και δεν έχουν άλλο μέρος να πάνε. Και το έργο της κοινότητας συνεχίζεται. Οι άνθρωποι των Προσφυγικών ετοιμάζουν τώρα έναν καλλιτεχνικό χώρο και, παρά το ξηρό έδαφος, συλλέγουν κομπόστ και φυτεύουν λουλούδια και λαχανικά γύρω από τα σπίτια τους.

Το γεγονός ότι τα Προσφυγικά βρίσκονται σε μια περιοχή της παλιάς Αθήνας που έπαιξε σημαντικό ρόλο κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου, ως τόπος όπου το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ έχτισαν την αντίστασή τους, προσθέτει στη σημασία του χώρου. Στους τοίχους ενός εκ των κτηρίων, μπορεί κανείς να δει ακόμα τις πολλές τρύπες που δημιουργήθηκαν από τις σφαίρες που ρίχτηκαν εναντίον αυτών των πατριωτών. Σήμερα, τα Προσφυγικά συνεχίζουν αυτόν τον αγώνα για τη δημοκρατία, στον ίδιο τόπο που έδωσε το όνομα σε αυτή τη μορφή διακυβέρνησης και κοινωνικής συνύπαρξης.

Αλλά για άλλη μια φορά, η κοινότητα αντιμετωπίζει μια σοβαρή απειλή, καθώς βρίσκεται σε εξέλιξη ένα πρόγραμμα εξευγενισμού που, αν επιτύχει, θα την εκτοπίσει και θα καταστρέψει όλα όσα έχουν χτίσει και πετύχει οι κάτοικοι των Προσφυγικών. Μια τέτοια προοπτική είναι σπαρακτική, καθώς, προστιθέμενη στα βάσανα των εκτοπισμένων, στους οποίους περιλαμβάνονται ηλικιωμένοι, άτομα με επισφαλή υγεία και παιδιά, θα υπάρξει η ήττα ενός έργου που αποτελεί παράδειγμα «buen vivir» – ένα παράδειγμα του τι είναι δυνατό όταν οι άνθρωποι ενώνουν τις προσπάθειές τους και, αντί να πολεμούν ο ένας τον άλλον, μαθαίνουν να αναλαμβάνουν την ευθύνη για τη ζωή ο ένας της άλλης.

Δύο άτομα κάνουν απεργία πείνας για να τονίσουν τη σοβαρότητα της κατάστασης και να πουν στη δημοτική αρχή και σε όλους τους κατοίκους της Αθήνας, και όχι μόνο, ότι αυτό που διακυβεύεται στα Προσφυγικά είναι πραγματικό ζήτημα ζωής και θανάτου και δεν αφορά μόνο αυτούς.

Ο Αριστοτέλης Χαντζής βρίσκεται σε απεργία πείνας. Η ζωή του κινδυνεύει, κι όμως είναι έτοιμος να πεθάνει για να μην δει αυτή την κοινότητα να καταστρέφεται.

Τώρα έχει ενταχθεί στο πλευρό του η Suson Doppagne, η οποία αποτελεί μέρος της γυναικείας δομής των Προσφυγικών. Τόσο ο Αριστοτέλης όσο και η Suson είναι νέοι άνθρωποι, με πολλά χρόνια ζωής μπροστά τους, κι όμως είναι έτοιμοι να πεθάνουν για έναν κόσμο στον οποίο οι ζωές των ανθρώπων δεν θυσιάζονται για χάρη εμπορικών συμφερόντων, όπου η μνήμη του παρελθόντος διατηρείται και όπου η αλληλεγγύη μας επεκτείνεται σε όσους ήρθαν και αγωνίστηκαν πριν από εμάς για να δημιουργήσουν έναν καλύτερο κόσμο.

Ας μην επιτρέψουμε να θυσιαστούν αυτοί οι γενναίοι άνθρωποι. Σε έναν κόσμο όπου κάθε μέρα περισσότερη βία διαμορφώνει τις ανθρώπινες σχέσεις και όπου, ολοένα και περισσότερο, ζούμε σαν σε απομονωμένα νησιά, μέρη όπως τα Προσφυγικά είναι σημαντικά όχι μόνο για τους κατοίκους τους αλλά για όλους μας. Υπάρχουν μέρη όπου μπορούμε να γευτούμε όχι μόνο ένα υπέροχο ψωμί, αλλά και τι σημαίνει να ζούμε μια ζωή που διέπεται από αλληλεγγύη και την αναγνώριση της ουσιαστικής αλληλεξάρτησής μας.

Ας ενώσουμε τις δυνάμεις μας στην προσπάθεια να πείσουμε την Περιφέρεια Αττικής να εγκαταλείψει το σχέδιό της για τον εκτοπισμό των κατοίκων των Προσφυγικών, να τηρήσει τους κανόνες δικαίου και να διασφαλίσουμε ότι αυτό το ισχυρό παράδειγμα κοινοτικής διαβίωσης, κοινωνικής συνεργασίας και άμεσης δημοκρατίας θα συνεχιστεί και θα ευδοκιμήσει.

Silvia Federici, Αθήνα,
13 Μαΐου 2026