Κείμενο: Colin Ward. Απόσπασμα από το βιβλίο Αυθορμητιμός και Οργάνωση (εκδ. Ελεύθερος Τύπος, 1975) του ίδιου και του Murray Bookchin, μτφρ. Νίκος Β. Αλεξίου. Ως Αυτολεξεί, κυκλοφορεί το νέο μας βιβλίο Αρχιτεκτονική, σχεδιασμός & συμμετοχή. Προς μία μετα-εξουσιαστική πόλη του Ward.
Οἱ κακές συνήθειες ἐργασίας κι ἡ ἄτσαλη συμπεριφορά ὑπονομεύουν κάθε ἀπόπειρα δημιουργίας συλλογικότητας. Η ἀπρόσεκτη, άτσαλη συμπεριφορά σημαίνει ὅτι δέν ἐνδιαφερόμαστε βαθειά γι’ αὐτό πού κάνουμε ή γιά ἐκείνους μέ τούς ὁποίους τό κάνουμε. Αὐτό μπορεῖ, νά προκαλέσει ἔκπληξη σ’ ἕνα σωρό ἀνθρώπους. Τό γεγονός όμως παραμένει: μιλάμε γιά ἐπανάσταση ἀλλά ἐνεργοῦμε ἀντιδραστικά σε στοιχειώδη επίπεδα.
Ὑπάρχουν δύο βασικά πράγματα τά ὁποῖα κρύβονται πίσω ἀπ’ αὐτές τίς ἀτυχεῖς περιστάσεις:
1) Ἡ ἰδέα τῶν ἀνθρώπων γιά τό πῶς θά συμβεί κάτι (σάν τήν ἐπανάσταση) διαμορφώνει τίς συνήθειες ἐργασίας τους.
2) Τό ταξικό τους ὑπόβαθρο τούς προσφέρει μιά έπιφανειακή άποψη τῆς πολιτικῆς.
Δέ χωρεῖ καμιά ἀμφιβολία πώς ἡ γενιά τῆς Πέψη εἶναι πολιτικά πιό ζωντανή. ᾿Αλλά αὐτή ἡ νέα ἐνέργεια καναλιζάρεται ἀπ’ τούς ὀργανωτές σέ ἀνιαρές συγκεντρώσεις πού ἀναπαράγουν τήν ἱεραρχία τῆς ταξικῆς κοινωνίας. Μετά ἀπό ἕνα διάστημα, ἡ κριτική σκέψη μαραίνεται κι οἱ ἄνθρωποι χάνουν τήν περιέργειά τους. Οἱ συγκεντρώσεις γίνονται μιά ρουτίνα όπως κι ότιδήποτε ἄλλο στή ζωή.
Ἕνας σωρός προβλήματα πού θ’ ἀντιμετωπίσουν οἱ κολλεκτίβες, μποροῦν νά ἐντοπιστοῦν στίς συνήθειες ἐργασίας πού ἀποκτήθηκαν μέσα στό (μαζικό) κίνημα.
Οἱ ἄνθρωποι συνεχίζουν να παίζουν τούς παθητικούς ρόλους μέ τούς ὁποίους έξοικειώθηκαν στίς μεγάλες συγκεντρώσεις. Ἡ ἔμφαση πού δίνεται στη μαζική συμμετοχή σημαίνει ότι τό μόνο πού πρέπει να κάνεις εἶναι νά ἐμφανιστεῖς. Σπάνια προετοιμάζονται οἱ ἄνθρωποι γιά μιά συγκέντρωση, οὔτε αίσθάνονται τήν ἀνάγκη νά τό κάνουν. Συχνά ή κατάσταση αὐτή δέ γίνεται φανερή ἐπειδή ἀκριβῶς οἱ λίγοι ἄνθρωποι πού πραγματικά δουλεύουν (ἐκεῖνοι πού κάνουν τή συγκέντρωση) δημιουργοῦν τήν αὐταπάτη τῆς ὁμαδικῆς ἐπίτευξης.
Επειδή οἱ ἄνθρωποι θεωροῦν βασικά τούς ἑαυτούς τους σάν ἀντικείμενα κι ὄχι σάν ὑποκείμενα, ή πολιτική δραστηριότητα καθορίζεται σάν ἕνα μελλοντικό γεγονός πού εἶναι ἔξω ἀπ’ αὐτούς. Κανείς ἀπ’ αὐτούς δέ θεωρεῖ τόν ἑαυτό του ότι κάνει τήν ἐπανάσταση κι, ἑπομένως, δέν καταλαβαίνει πώς θά πραγματοποιηθεί.
Η σύντομη διάρκεια τοῦ ἐνδιαφέροντος εἶναι ἕνα ἄσχημο σύμπτωμα τῆς ἄμεσης πολιτικῆς. Ἡ ἔμφαση πού δίνεται στήν ἀντίδραση στήν κρίση, φαίνεται ν’ ἁρπάζει τό πεδίο τῆς προσοχής – στήν πραγματικότητα συχνά δέν ὑπάρχει καθόλου χρονική διάσταση. Αὐτό τό ἄχρονο γίνεται αἰσθητό σάν ἡ συγκοπή τῆς ὑπερδέσμευσης. Πολλοί ἄνθρωποι λένε ότι θα κάνουν πράγματα δίχως πραγματικά να σκεφτούν προσεκτικά ἄν ἔχουν τόν καιρό νά τά κάνουν. Νά ἔχεις καιρό σημαίνει σε τελευταία ἀνάλυση να καθορισεις τί πραγματικά θέλεις να κάνεις. Ὑπερ-δέσμευση εἶναι ὅταν θέλεις να κάνεις τά πάντα, ἀλλά καταλήγεις νά μήν κάνεις τίποτα.
Τ’ αμέτρητα ἄλλα συμπτώματα΄ τῆς περιστασιακῆς πολιτικῆς, ἔλλειψη προετοιμασίας, ἀργοπορία, αἴσθηση ἀνίας σε δύσκολες στιγμές κλπ. – εἶναι ὅλα σημάδια μιᾶς πολιτικής στάσης πού εἶναι καταστρεπτική γιά τήν κολλεκτίβα.
Ἐκεῖνο πού εἶναι σημαντικό είναι ν’ ἀναγνωρίζεις τήν ὕπαρξη αὐτῶν τῶν προβλημάτων καί νά ξέρεις τί τά προκαλεῖ. Αὐτά δέν εἶναι προσωπικά προβλήματα ἀλλά ἱστορικά καθορισμένες στάσεις.
Πολλοί ἄνθρωποι συγχέουν τήν ἐξέγερση ἐνάντια στήν άλλοτριωμένη ἐργασία μέ τήν εἰδική της ιστορική μορφή, μέ τήν ἴδια τήν ἐργασιακή δραστηριότητα. Αὐτή ἡ ἐξέγερση ἐκφράζεται μέ μιά στάση ἐνάντια στήν ἐργασία.
Οἱ στάσεις ἀπέναντι στήν ἐργασία διαμορφώνονται ἀπ’ τίς σχέσεις μας μέ τή παραγωγή δηλαδή, ἀπ’ τήν τάξη. Ἡ τάξη εἶναι ἕνα προϊόν τῶν ἱεραρχικῶν καταμερισμῶν τῆς ἐργασίας (συμπεριλαμβάνοντας κι ἄλλες μορφές ἐκτός ἀπ’ τή μισθωτή ἐργασία). Ὑπάρχουν τρεῖς βασικές σχέσεις πού μπορούν να γεννήσουν στάσεις ενάντια στήν ἐργασία. Ἡ ἐργατική τάξη ἐκφράζει τή στάση της ενάντια στήν ἐργασία σά μιά ἐξέγερση ένάντια στήν ἐργασία πού ἔχει γίνει μονότονη. Γιά τή μεσαία τάξη, ή στάση ενάντια στήν εργασία προέρχεται ἀπ’ τήν ίδεολογία τῆς καταναλωτικής κοινωνίας καί περιστρέφεται γύρω ἀπ’ τόν ἐλεύθερο χρόνο. Το στερεότυπο τοῦ «τεμπέλη ἰθαγενοῦς» ἤ τῆς «φυσικά ἀδύναμης γυναίκας» είναι μιά τρίτη στάση ενάντια στήν ἐργασία, ἡ ὁποία ισχύει για κείνους πού ἀποκλείονται ἀπ’ τή μισθωτή ἐργασία.
Τό ὄνειρο τοῦ αὐτοματισμού (δηλαδή τῆς μή έργασίας) ένισχύει τήν ταξική προκατάληψη. Ἡ μεσαία τάξη εἶναι ἐκείνη πού ἔχει αὐτό τό ὄνειρο, ἀφοῦ ἐπιδιώκει νά ἐπεκτείνει τίς δραστηριότητές της, πού εἶναι προσανατολισμένες στόν ἐλεύθερο χρόνο.
Γιά τήν έργατική τάξη, ὁ αὐτοματισμός σημαίνει ἀπώλεια τῆς δουλειάς της – συνεχή ἀπασχόληση μέ τήν ἀνεργία ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τό ἀντίθετο τοῦ ἐλεύθερου χρόνου. Γι’ αὐτούς πού ἔχουν ἀποκλειστεῖ, ὁ αὐτοματισμός δε σημαίνει τίποτα γιατί δε θά ἐφαρμοστεῖ στίς δικές τους μορφές ἐργασίας.
Ὁ αὐτοματισμός τῆς ἐργατικῆς τάξης ἔχει γίνει ἡ ἰδεολογία τῶν ριζοσπαστῶν μετά τήν ἐποχή τῆς σπάνης – ἀπ’ τούς ἀναρχικούς τοῦ περιοδικοῦ Άναρχος ὡς τή νέα έργατική τάξη τῆς S.D.S. Ἡ τεχνολογική ἀλλαγή τούς ἔχει σώσει ἀπ’ τό δίλημμα μιᾶς ταξικῆς ἀνάλυσης πού ποτέ δέν μπόρεσαν να κάνουν. Μέ τήν ἐξάλειψη τῆς ταξικής πάλης ἀπ’ τόν αὐτοματισμό (τόν αὐτοματισμό τῆς ἐργατικής τάξης) οἱ ριζοσπάστες έχουν γίνει ὑπέρμαχοι τῆς κοινωνίας τοῦ ἐλευθέρου χρόνου καί τουριστικών τρόπων ζωῆς.
Αὐτή ἡ στάση ἐνάντια στήν ἐργασία ὁδηγεῖ σέ μιά οὐτοπική ἀντίληψη καί μᾶς ἀπομακρύνει ἀπ’ τή σφαίρα τῆς ἱστορίας. Εμποδίζει τή δημιουργία τῆς συλλογικότητας καί τῆς αὐτενέργειας. Το πρόβλημα πώς να μεταμορφωθεῖ ἡ ἐργασία σε αὐτενέργεια εἶναι κεντρικό γιά τήν κατάργηση τῶν τάξεων καί τήν ἀναδιοργάνωση τῆς κοινωνίας.
Αὐτενέργεια εἶναι ἡ ἀναδημιουργία τῆς συνείδησης (πληρότητα τῆς δραστηριότητας τῆς ἀτομικῆς ζωῆς κάποιου). Ἡ κολλεκτίβα εἶναι ἐκεῖνο πού κάνει δυνατή τήν ἀναδημιουργία, γιατί καθορίζει τήν ἀτομικότητα ὄχι σά μιά ἀτομική εμπειρία ἀλλά σά μιά κοινωνική σχέση. Ἐκεῖνο πού εἶναι σημαντικό να δούμε εἶναι ὅτι ἡ ἐργασία ἀποτελεῖ τή δημιουργία μιᾶς συνειδητής δραστηριότητας μέσα στή δομή τῆς κολλεκτίβας.
Ἕνας ἀπ’ τούς καλύτερους τρόπους πού ὑπάρχουν για την ἀνακάλυψη καί τή διόρθωση στάσεων ἐνάντια στήν έργασία εἶναι διαμέσου τῆς αὐτοκριτικής. Αὐτός προσφέρει ἕνα ἀντικειμενικό πλαίσιο πού ἀφήνει στούς ἀνθρώπους χώρο γιά νά δεχθοῦν καί νά κάνουν κριτικές. Ἡ αὐτοκριτική εἶναι τό ἀντίθετο τῆς αὐτενέργειας γιατί ὁ σκοπός της εἶναι ὄχι να σᾶς ἀπομονώσει, ἀλλά ν’ ἀπελευθερώσει καταπιεσμένες ἱκανότητες. Ή αὐτοκριτική εἶναι μιά μέθοδος γιά τό χειρισμό τῆς γουρουνίσιας συμπεριφορᾶς καί τῆς ἀναπτυσσόμενης συνείδησης.
Γιά νά ξεριζώσει ἀπό μέσα μας τήν κοινωνία καί γιά νά ἐπανακαθορίσει τίς σχέσεις εργασίας μας, ή κολλεκτίβα πρέπει ν’ ἀναπτύξει μιά αἴσθηση τῆς δικῆς της ἱστορίας. Ἕνα ἀπ’ τά δυσκολότερα πράγματα πού ἔχει να κάνει εἶναι νὰ δεῖ τίς πιό στενές σχέσεις – ἐκεῖνες πού συνάπτονται μέσα στά πλαίσια τῆς κολλεκτίβας – ἀπό πολιτική σκοπιά. Η τάση πού ἐπικρατεῖ εἶναι νάναι συναισθηματική ἤ ἐκεῖνο πού ὁ Μάο ὀνομάζει «φιλελεύθερη», στίς σχέσεις ἀνάμεσα σε φίλους. Οἱ κανονισμοί δέν πρέπει πιά ν’ ἀποτελοῦν τό πλαίσιο τῆς πειθαρχίας. Πρέπει νά βασίζεται στήν πολιτική κατανόηση. Μιά ἀπ’ τίς λειτουργίες τῆς ἀνάλυσης εἶναι ὅτι πρέπει νά ἐφαρμόζεται κι ἐσωτερικά.
Ἡ προετοιμασία εἶναι ἕνα ἄλλο μέρος τῆς διαδικασίας πού δημιουργεῖ τή συνέχεια ἀνάμεσα στίς συγκεντρώσεις κι έξασφαλίζει ότι ἡ σκέψη μας δέ γίνεται μιά μερική ἐνέργεια. Επίσης καταπολεμά τήν τάση συλλογῆς ἰδεῶν τοῦ ἀέρα. Ὅπου οἱ συγκεντρώσεις τείνουν νἄναι ἀφηρημένες καί στό βρόντο, ἐννοεῖ ὅπως οἱ ἰδέες πού προτείνονται να μή συνδέονται μέ τή σκέψη (δηλαδή, τήν ἀνάλυση). Σπάνια ὑπάρχει μια σοβαρή ἔρευνα πίσω ἀπ’ ὅτι λέγεται.
Τί νόημα ἔχει αὐτό γιά τήν προετοιμασία μιᾶς συγκέντρωσης; Σημαίνει νά μήν ἔρχεσαι μέ άδεια χέρια ἤ ἄδειο κεφάλι. Ὁ Μάο λέει: «Δίχως ἔρευνα, δέν ἔχεις τό δικαίωμα να μιλᾶς».
Ὑποθέτοντας ότι μιά ὁμάδα ἔχει ἀποφασίσει τί θέλει να κάνει, τό πρώτο βήμα γιά τόν καθένα εἶναι νά ἐρευνήσει. Αὐτό σημαίνει ότι ἀφιερώνεις τό χρόνο νά ἐρευνήσεις πραγματικά τό θέμα, να μαζέψεις το σχετικό υλικό καί νά μπορέσεις νά τό κάνεις προσιτό σ’ ὅλα τά μέλη τῆς κολλεκτίβας.
Τό κίνητρο πού πρέπει να βρίσκεται πίσω από κάθε προετοιμασία πρέπει νάναι ή δημιουργία μιᾶς συνεποῦς ἀνάλυσης. «Πρέπει ν’ ἀντικαταστήσουμε τα κροκοδείλια δάκρυα μέ τόν ἰδρώτα τῆς αὐτοκριτικής», σύμφωνα με μια νέα Κινέζικη παροιμία.
—————————————————————-
