Ακολουθούν κάποιες σκέψεις από τη συνάντηση “Bostadsvrålet” (Κραυγή για Στέγη)! Κείμενο: Νίκος Βράντσης
Πρόσφατα συζητήσαμε στη συνάντηση “Bostadsvrålet” (Κραυγή για Στέγη)! για το τι μπορούν να μάθουν οι σουηδικές ενώσεις ενοικιαστ(ρι)ών από αγώνες στο εξωτερικό, ακόμα και αυτούς που βρίσκονται σε νηπιακή ακόμα μορφή.
Η Σουηδία έχει μία από τις μεγαλύτερες Ενώσεις Ενοικιαστ(ρι)ών στον κόσμο, αριθμώντας περί τα 500.000 μέλη. Κι όμως, παρά το μέγεθός της, η Ένωση αυτή έχει θεσμοποιηθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε οι εκμισθωτές σημειώνουν νίκες διαρκώς. Παρά τις υποχρεωτικές ετήσιες διαπραγματεύσεις, κατά τις οποίες η Ένωση Ενοικιαστριών διαπραγματεύεται το ποσό των ενοικίων με τις Ομοσπονδίες Εκμισθωτών, τα ενοίκια αυξάνονται κάθε χρόνο. Οι εκμισθωτές αξιοποιούν όλα τα νομικά παραθυράκια, προχωρούν σε αυθαίρετες και ακριβές ανακαινίσεις που τους επιτρέπουν να αυξάνουν τα νοίκια κατά βούληση, οδηγώντας σε εξώσεις (renovictions από τις λέξεις renovation και evictions) και οι ήττες για τις ενοικιαστριες συσσωρεύονται.
Αυτές οι διαδοχικές ήττες έχουν δημιουργήσει απογοήτευση, άλλα έχουν πυροδοτήσει και οργανωτικές προσπάθειες εντός και εκτός της Ένωσης, ώστε να πιέσουν και να αφυπνίσουν τον κοιμώμενο γίγαντα των 500.000 μελών, που διοικείται από μια σοσιαλδημοκρατική ελίτ αποκομμένη από τη βάση της.
Ένα κεντρικό ερώτημα των αυθόρμητων οργανώσεων ενοικιαστριών που δημιουργούνται είναι αν θα πρέπει να μείνουν μέσα ή να πιέσουν από έξω την επίσημη Ένωση Ενοικιαστ(ρι)ών. Για μένα, αυτό δεν είναι το πραγματικό διακύβευμα. Η αλλαγή μπορεί να προωθηθεί και με τους δυο τρόπους, παρ’ ότι καθένας παρουσιάζει τις δικές του ευκαιρίες και τα δικά του όρια. Ένα συμπαγές, διεκδικητικό ρεύμα ανθρώπων που παραμένουν αυτή τη στιγμή στην επίσημη Ένωση Ενοικιαστ(ρι)ών επιμένει πως δεν υπάρχει εναλλακτική από την οργανωτική δουλειά μέσα στην Ένωση. Αλλά αυτή είναι μια θέση που πηγάζει από τον φόβο. Δεν υπάρχει μονόδρομος. Και οι δύο τρόποι μπορούν να λειτουργήσουν – και μέσα και έξω.
Τόνισα τη διαφορά ανάμεσα σε ένα σωματείο βάσης (όπου οι άμεσα πληττόμενοι/ες στηρίζουν η μια την άλλη, ο ένας τον άλλο) και ένα σωματείο υπηρεσιών, που προσφέρει κυρίως την παροχή νομικών συμβουλών από ανθρώπους που δεν αντιμετωπίζουν προβλήματα προς «ωφελούμενους». Η επίσημη Ένωση έχει σαφώς γείρει εδώ και καιρό, προς το δεύτερο. Και για αυτόν τον λόγο η ανασυγκρότηση ενός σωματείου βάσης, ριζωμένου στην εμπειρία των ίδιων των ενοικιαστ(ρι)ών, είναι θεμελιώδης.
Η Σουηδία προσφέρει μοναδικές ευκαιρίες. Σε αντίθεση με την Ελλάδα, όπου η ιδιοκτησία εξακολουθεί να είναι κατακερματισμένη (παρ’ ότι πράγματι παρατηρούμε την είσοδο μεγάλων θεσμικών εκμισθωτών), εδώ ο αντίπαλος είναι προφανής. Εταιρικοί κολοσσοί όπως η Vonovia έχουν στην ιδιοκτησία τους χιλιάδες οικιστικά ακίνητα, ενώ το δημοτικό απόθεμα συχνά εγκαταλείπεται, αφήνεται να καταρρεύσει ασυντήρητο, ώστε οι δρώντες της «αγοράς» να εμφανιστούν ως σωτήρες. Το καθήκον είναι να οργανωθούμε ενάντια σε αυτούς τους δρώντες, να υπερασπιστούμε ό,τι κατακτήθηκε στο παρελθόν μέσω της δημοτικοποίησης του αποθέματος, να ανακτήσουμε τον έλεγχο αυτού του αποθέματος.
Υποστήριξα, επίσης, ότι πρέπει να διαχωρίσουμε την επικοινωνιακή τακτική από την οργανωτική πρακτική. Χτίζουμε σωματεία ενοικιαστ(ρι)ών. Δεν χτίζουμε αριστερές, αναρχικές ή σοσιαλδημοκρατικές λέσχες, αλλά σωματεία για όλους τους ανθρώπους που ζουν στο ενοίκιο.
Η επικοινωνιακή μας τακτική δεν πρέπει να τρομάζει τον κόσμο με αφηρημένα ιδεολογικά κηρύγματα. Ο αντι-καπιταλισμός, ο αντι-ρατσισμός και η αντι-πατριαρχία πρέπει να καθοδηγούν την οργανωτική μας πρακτική, αλλά δεν χρειάζεται να κυριαρχούν στα δημόσια μηνύματά μας. Συχνά υπάρχει ένα ριζοσπαστικό επικοινωνιακό ύφος και μια ασυνέπεια στην πράξη. Αυτό θα πρέπει να το ανατρέψουμε ώστε να έχουμε μια πλατιά, προσιτή επικοινωνία που θα προσκαλέσει την κοινωνία να αναγνωρίσει τα αιτήματά μας ως δίκαια και ωφέλιμα για την πλειονότητα και μια οργανωτική πρακτική που χτίζει πραγματικές κοινότητες αλληλεγγύης και αγώνα.
Η πορεία της ριζοσπαστικοποίησης επίσης πρέπει να επανεξεταστεί. Πολλές ομάδες ξεκινούν με ακραία ριζοσπαστική ρητορική που τις απομονώνει, ενώ μαλακώνουν τον λόγο τους και εξουδετερώνουν τα ριζοσπαστικά τους αιτήματα όσο μεγαλώνουν. Εμείς χρειαζόμαστε το αντίθετο. Ένα ευρύ ύφος στο ξεκίνημα και σταδιακή ριζοσπαστικοποίηση όσο δυναμώνουμε. Η ενδυνάμωσή μας θα μας επιτρέψει να αμφισβητήσουμε βαθύτερες παραδοχές, και τελικά να φτάσουμε να αμφισβητήσουμε και την ίδια τη λογική του ενοικίου, της προσόδου, του παθητικού εισοδήματος των εκμισθωτών από τον δικό μας κόπο.
Το λεξιλόγιο και τα σύμβολά μας πρέπει επίσης να αλλάξουν. Τα λογότυπα με τη γροθιά που αναδύεται μέσα από ένα κτίριο έχει καταστεί αναχρονισμός. Η ριζοσπαστικότητα δεν μπορεί να εξαντλείται σε μια αισθητική της ριζοσπαστικής ταυτότητας. Χρειαζόμαστε δημιουργική γλώσσα και εικόνες που ενώνουν τις ενοικιαστ(ρι)ες γύρω από καθαρά αιτήματα προς έναν ορίζοντα αποεμπορευματοποίησης της κατοικίας.
Τέλος, μίλησα για μια διμέτωπη στρατηγική. Αφενός την πάλη για αναγνώριση των σωματείων μας στη δημόσια σφαίρα, τη σταθερή μας θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Αφετέρου άμεσες δράσεις που δίνουν συγκεκριμένες λύσεις στα καθημερινά προβλήματα των ενοικιαστ(ρι)ών. Η επίσημη Ένωση Ενοικιαστριών Σουηδίας μπορεί να έχει το πρώτο, αλλά σίγουρα έχει χάσει το δεύτερο στοιχείο. Τα σωματεία βάσης, όμως, μπορούν να οργανώσουν τη βάση μέσα από τις άμεσες δράσεις και παρεμβάσεις!
Ένα σωματείο βάσης πρέπει να πηγαίνει εκεί όπου υπάρχει σύγκρουση. Σε αυτήν εδώ τη συζήτηση έμαθα ότι στη Σουηδία, όταν οι ενοικιαστ(ρι)ες ενός κτιρίου φτιάχνουν το δικό τους κτιριακό σωματείο και κερδίζουν την πλειοψηφία, μπορούν να διαπραγματευτούν απευθείας με τον εκμισθωτή του κτιρίου, παρακάμπτοντας τις εθνικές διαπραγματεύσεις. Αυτό δείχνει τον δρόμο των σωματείων βάσης, προς μια οργάνωση σε επίπεδο κτιρίου, που θα συνδέει τις πιο οξείες συγκρούσεις σε έναν κοινό αγώνα.
Ο εχθρός των οργανώσεων βάσης δεν είναι η επίσημη Ένωση Ενοικιαστ(ρι)ών Σουηδίας αλλά οι εκμισθωτές. Η επίσημη Ένωση πρέπει να αντιμετωπίζεται με κριτική ένταση, όπως αντιμετωπίζονται οι κομματικοί και οι κρατικοί φορείς. Η συνεργασία είναι δυνατή, αλλά πάντα σε μια συνθήκη κριτικής έντασης, ώστε να είναι δυνατό να σπρώχνεται η επίσημη Ένωση προς την κατεύθυνση που θέτει η βάση.
Αυτό είναι το νόημα της δυαδικής εξουσίας: ένα αυτόνομο κίνημα αρκετά δυνατό ώστε να διαμορφώνει θεσμούς ασκώντας πίεση απ’ έξω. Χρειαζόμαστε τόσο όσους αγωνίζονται μέσα στην επίσημη Ένωση όσο και τις οργανώσεις βάσης έξω από αυτήν. Το ζητούμενο είναι ο συντονισμός, όχι η εχθρότητα ή ο φόβος.
Οι προτάσεις μου προς τις αυτόνομες ομάδες και τους συμμάχους τους είναι οι εξής: Χτίστε την ενότητα πάνω σε αρχές και θέσεις, όχι πρόσωπα, ώστε οι διαφωνίες να παραμένουν πολιτικές. Ριζώστε την οργάνωσή σας γύρω από ουσιαστικές συγκρούσεις με τον πραγματικό αντίπαλο (τους εκμισθωτές), γιατί χωρίς αυτές τις συγκρούσεις οι ομάδες βυθίζονται στην εσωστρέφεια. Διατυπώστε καθαρά αιτήματα. Φτιάξτε επικοινωνία που απευθύνεται στην κοινωνική πλειοψηφία. Και αναπτύξτε πρακτικές άμεσης δράσης που φέρνουν μικρές αλλά χειροπιαστές νίκες.
———————————-
