Δεληγιάννης Κωνσταντίνος (Ευρωπαϊκές Σπουδές: Ιστορία, Κοινωνία, Πολιτισμός, ΕΑΠ)
Βελόπουλος σε ομιλία του στη Βουλή: «Έρχεστε να επιβάλετε μια νέα θρησκεία για εσάς. Την WOKE θρησκεία. Η WOKE κουλτούρα είναι στην πραγματικότητα μία νέα (κοσμική) θρησκεία. Έχει τις δομές (κοινωνία των πολιτών), έχει τα δόγματα (το φύλο είναι φάσμα), έχει τις τελετές (gay pride), έχει τους ιεροεξεταστές (cancel culture) και επιδιώκει να αποβάλει τον χριστιανισμό από τον δημόσιο χώρο, προκειμένου να είναι αυτή ο αποκλειστικός νομέας του… Προσκυνάτε ό,τι δυτικόφερτο και αντιφατικό υπάρχει. Και εμείς με την Δύση είμαστε, αλλά με την υγιή Δύση». (ERTnews, 2024)
Η χρόνια απουσία δημοκρατικών, προοδευτικών και χειραφετικών κινημάτων στην ελληνική κοινωνία κάθε άλλο παρά νέα κακοδαιμονία είναι· αντιθέτως, συνιστά διαχρονικό στοιχείο της κοινωνικής και πολιτικής της ζωής. Στο νεοελληνικό κράτος, η ώσμωση με τις δημοκρατικές ιδέες υπήρξε δομικά στρεβλή. Κρίνεται απαραίτητο να διευκρινιστεί ότι, όταν αναφέρομαι στις δημοκρατικές ιδέες και τα χειραφετικά κινήματα, δεν εννοώ κάποια παράδοση της άμεσης δημοκρατίας, αλλά αναφέρομαι στην κατάκτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως αυτά διαμορφώθηκαν από τις αγωνιστικές και διεκδικητικές τάσεις των αστικών, εργατικών, φεμινιστικών και οικολογικών κινημάτων στον δυτικό κόσμο στην περίοδο της νεωτερικότητας.
Ιστορικά, η εγχώρια δημοκρατική πολιτική δράση και σκέψη απέτυχε να ριζώσει βαθιά εντός της κοινωνίας. Αντιθέτως, τα δημοκρατικά προτάγματα παρέμειναν περιορισμένα ή εκδηλώθηκαν ως μεμονωμένες εξάρσεις, όπως χαρακτηριστικά συνέβη στα γεγονότα του Πολυτεχνείου το 74΄ ή στην περίοδο των Αγανακτισμένων. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο μετακενώθηκαν οι χειραφετητικές και δημοκρατικές ιδέες από τη δύση στην ελληνική κοινωνία είναι ένα ζήτημα το οποίο απαιτεί συστηματική μελέτη και δεν μπορεί να αποτυπωθεί με ακρίβεια σε μία παράγραφο.
Σε μια περίοδο, λοιπόν, όπου η Δύση διέρχεται βαθιά κρίση και οι δημοκρατικές διεκδικήσεις υποχωρούν παγκοσμίως, η χώρα, ως μόνιμος παρακολουθητής των διεθνών εξελίξεων, μετατρέπεται γρήγορα σε εργαστήριο αντιδημοκρατικού ρεβανσισμού, ο οποίος διαχέεται και αναπαράγεται πλέον από ένα πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού.
Δείγμα αυτής της αυταρχικής έκφρασης αποτελεί η διαδεδομένη ρωσοφιλία ή «πουτινολαγνεία» στην ελληνική κοινωνία, η οποία δεν προέκυψε από κάποια ψύχραιμη γεωπολιτική ανάλυση, αλλά από έναν αφελή αντιδυτικισμό. Η Δύση θεωρείται το “απόλυτο κακό”, καθώς οι αγώνες για πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα θεωρείται ότι έχουν αλλοιώσει τη ψυχική και κοινωνική σύνθεση των ανθρώπων της. Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο ότι, στην περίπτωση της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, η ρωσική αφήγηση των γεγονότων και η πουτινική προπαγάνδα μονοπωλούν το ενδιαφέρον της ελληνικής κοινής γνώμης. Για το ρωσόφιλο κοινό, ο Πούτιν συνιστά αντιπροσωπευτικό δείγμα αντίστασης στη «woke ατζέντα» και στον δυτικό εκφυλισμό.
Χαρακτηριστική είναι η ομιλία του Ρώσου ηγέτη στο Valdai Discussion Club τον Οκτώβριο του 2021, όπου καταγγέλλει τη Δύση για «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας», επειδή επιτρέπει τη διάδοση ιδεών όπως η ρευστότητα του φύλου στα παιδιά (Putin, 2021). Σε άλλες ομιλίες του, κατηγορεί τον δυτικό φιλελευθερισμό -υπό την έννοια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και όχι του στενού οικονομικού δόγματος του laissez-faire, το οποίο ούτως ή άλλως ο Πούτιν ασπάζεται- ως μια μορφή ολοκληρωτισμού. Θεωρεί, μάλιστα, πως η Δύση παρήκμασε εξαιτίας της απομάκρυνσής της από τις χριστιανικές αξίες. Αντιθέτως, παρουσιάζει τη Ρωσία ως το προπύργιο των χριστιανικών αξιών και της παραδοσιακής οικογένειας.
Σε αυτό ακριβώς το αντιδυτικό μέτωπο, η γκροτέσκα φιγούρα του Ντόναλντ Τραμπ βρίσκει πλέον τεράστια αποδοχή εντός των ελληνικών συνόρων. Ο Τραμπ συνιστά για το κοινό αυτό την «πέμπτη φάλαγγα» εντός του δυτικού πολιτικού συστήματος, είναι εκείνος ο «αντισυστημικός» παράγοντας που υπόσχεται να σπάσει τα δεσμά της πολιτικής ορθότητας και της κουλτούρας του «δικαιωματισμού». Σύμφωνα με τον Τραμπ, το κατεξοχήν θύμα του δικαιωματισμού είναι ο λευκός Αμερικανός άνδρας, ο οποίος στοχοποιείται από τους υποστηρικτές μιας «ψευτοπροοδευτικής» ατζέντας, βιώνοντας έτσι μια υποτιθέμενη καταπίεση και έναν ιδιότυπο ρατσισμό. Κατά τη ρητορική αυτή, ο Αμερικανός άνδρας «θηλυκοποιείται» υπό την επίδραση της κουλτούρας των δικαιωμάτων, γεγονός που έχει συνέπειες και στην ισχύ του ίδιου του κράτους, το οποίο αποδυναμώνεται καθώς οι άνδρες του χάνουν τον δυναμισμό τους.
Ο αντιδημοκρατικός παραληρηματικός λόγος του Τραμπ δεν σταματά εδώ, αντίθετα, εντείνεται με τη ρατσιστική και ξενοφοβική του στάση. Όπως είχε δηλώσει σε ομιλίες του, οι πολιτικές συμπερίληψης και προστασίας των μειονοτήτων θα σταματήσουν, υποσχόμενος πως με τη νέα του θητεία «όλα αυτά θα τελειώσουν». Η ακροδεξιά του φύση επιβεβαιώθηκε από την ενίσχυση της αυθαίρετης δράσης της ICE (Υπηρεσία Μετανάστευσης) αμέσως μετά την επανεκλογή του. Ως εκ τούτου, εξηγείται πλήρως το γεγονός ότι καρικατούρες όπως ο Στιβ Μπάνον, σύμβουλος του Τραμπ, εμπνέονται από ιδεολογίες όπως ο “Σκοτεινός Διαφωτισμός” του Γιάρβιν. Έτσι, αυτή η σύγχρονη ακροδεξιά της Alt-Right συνιστά το απόλυτο σύμβολο μιας αυταρχικής και αντιδραστικής αντεπίθεσης, στοχοποιώντας το θεμέλιο του δυτικού κόσμου, τον Διαφωτισμό και τις αξίες τις οποίες δημιούργησε.
Για τους εγχώριους «αντιδυτικούς», η αποκατάσταση της κοινωνικής ισορροπίας μπορεί να επέλθει μονάχα από αυταρχικά καθεστώτα τύπου Πούτιν ή από αντισυστημικές προσωπικότητες όπως ο Τραμπ, οι οποίοι εκφράζουν ξεκάθαρα ακροδεξιές, αυταρχικές και πατριαρχικές αντιλήψεις. Ωστόσο, ενώ παλαιότερα αυτές οι ιδέες εκφράζονταν συνήθως από περιθωριακές ομάδες, το πιο ανησυχητικό χαρακτηριστικό της εποχής μας είναι ότι αυτή η αντιδημοκρατική και αντιδραστική στροφή της ελληνικής κοινωνίας έχει καταστεί σε μεγάλο βαθμό mainstream.
Ο αυταρχικός λόγος κανονικοποιείται, καθώς ενδύεται πλέον μια μοντέρνα και εκσυγχρονισμένη «κοψιά», όπου γνωστοί YouTubers, influencers και TikTokers με πολύ μεγάλους λογαριασμούς και ψηφιακούς ακόλουθους μετατρέπονται σε οχήματα αντιδημοκρατικών ιδεών. Συνεπώς, στον χώρο των social media, ανάμεσα σε θέματα γυμναστικής, ψυχαγωγίας, διατροφής και γενικότερα ό,τι έχει να κάνει με το lifestyle της εποχής, πλασάρονται και αναπαράγονται αυταρχικές αντιλήψεις. Συναντά κανείς bodybuilders που προτρέπουν τους άνδρες να γίνουν αυθεντικά “alpha males”, προκειμένου να χτίσουν το ισχυρό “mindset” που απαιτείται για ένα γυμνασμένο σώμα, το οποίο θα απολαμβάνει τον ανάλογο σεβασμό μέσα σε μια κοινωνία «αλλοτριωμένων» αντρών.
Ωστόσο, αυτή η αλλοτρίωση του ανδρικού φύλου δεν στηρίζεται μόνο στην απουσία ενός αρρενωπού “mindset”, αλλά και σε «βιολογικούς επιστημονικούς παράγοντες». Όπως τονίζουν, ο σύγχρονος καθιστικός τρόπος ζωής και η κατανάλωση επεξεργασμένου φαγητού «εξαφανίζουν» τους άνδρες, καθώς μειώνουν τα επίπεδα τεστοστερόνης. Ο άνδρας, λοιπόν, παρουσιάζεται ως «είδος προς εξαφάνιση» και μέσα σε αυτή την «ανδρόσφαιρα» καλλιεργείται ένας ιδιότυπος πατριαρχικός εκδικητισμός.
Ακολούθως, σε αυτό το πνεύμα της «πατροπαράδοτης αντρίλας», γνωστός ψευτοδάσκαλος πολεμικών τεχνών δεν χάνει ευκαιρία να ειρωνεύεται τη γυναικεία φύση ως αδύναμη, αναφέροντας πως η γυναίκα, προκειμένου να επιβιώσει, χρειάζεται να βρίσκεται ένας «γνήσιος αρσενικός» δίπλα της, διδάσκοντας παράλληλα τεχνικές αυτοάμυνας. Την ίδια στιγμή, διάφοροι life coaches δίνουν συμβουλές για οικογενειακά προβλήματα, προτρέποντας ως υπόδειγμα το μοντέλο «μαμά στο σπίτι και μπαμπάς κουβαλητής».
Ωστόσο, πέρα από το lifestyle, στο διαδίκτυο έχουν εμφανιστεί πολλά podcast πολιτικής και ιστορίας, τα οποία «ξεπλένουν» την περίοδο της δικτατορίας μέσα από έναν υποτιθέμενο εμπεριστατωμένο λόγο. Παράλληλα, μέσω μιας συστηματικής ιστορικής λαθροχειρίας, στοχοποιούν για όλα τα δεινά της χώρας τα γεγονότα του Πολυτεχνείου και την περίοδο της Μεταπολίτευσης συλλήβδην.
Σε συνθήκες, λοιπόν, δημοκρατικής και κοσμικής εξάντλησης, το ελληνικό κοινό γέμισε τις αίθουσες για να παρακολουθήσει την ταινία του Σμαραγδή για τον Καποδίστρια, όπου η μεταφυσική αποτύπωση του Κυβερνήτη φαντάζει ως η ιδανική μορφή εξουσίας που απουσιάζει από τη σύγχρονη πολιτική ζωή. Ένα ακόμη στοιχείο το οποίο αποτυπώνει την πνευματική οπισθοδρόμηση και πολιτισμική καχεξία είναι η αύξηση του θρησκευτικού τουρισμού, καθώς τα στοιχεία φανερώνουν ότι τα τελευταία χρόνια οι επισκέψεις στο Άγιο Όρος και σε άλλους χώρους προσκυνήματος παρουσιάζουν εξαιρετικά μεγάλη επισκεψιμότητα.
Τη θρησκευτική αναθέρμανση έρχεται να συμπληρώσει και η ανάγκη της κοινωνίας να συνδεθεί με σύγχρονες μορφές αγίων. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Παϊσίου, ο οποίος αποτελεί το πιο διαδεδομένο παράδειγμα αναφοράς του χριστιανικού σημερινού ποιμνίου. Το χριστιανικό ελληνικό κοινό δεν αρκείται στην παλαιότερη χριστιανική του παράδοση, αλλά αναζητά μια πνευματική επικαιροποίηση της πίστης του. Δεν αποτελεί σύμπτωση το ότι, τα προηγούμενα χρόνια η τηλεοπτική σειρά με τη ζωή του Αγίου Παϊσίου είχε τεράστια επιτυχία. Παράλληλα, το YouTube έχει γεμίσει με εκπομπές και αφιερώματα, τα οποία περιστρέφονται γύρω από τον βίο του, με αναφορές στη θαυματουργική του δράση και φυσικά στις προφητείες του. Δείγμα αυτής της «Παϊσιολατρίας» είναι ότι το όνομα του Παϊσίου ακούγεται ολοένα και περισσότερο στα ελληνικά σχολεία, καθώς οι γονείς επιλέγουν να βαφτίσουν τα παιδιά τους με το όνομά του.
Παρατηρείται, λοιπόν, ένας διάχυτος αντιδυτικισμός, ο οποίος εισβάλλει με αντιδημοκρατική μορφή στον καθημερινό λόγο και τις συνήθειες της κοινωνίας, καθορίζοντας σε σημαντικό βαθμό την κυρίαρχη ιδεολογική τάση της χώρας. Πρόκειται για μια νέα ψυχοκοινωνική συνθήκη, η οποία χαρακτηρίζεται από πολιτική και πολιτισμική οπισθοδρόμηση με αυταρχικά, πατριαρχικά, θρησκευτικά και ρατσιστικά χαρακτηριστικά. Η ελληνική κοινωνία διολισθαίνει σε αυτή την κατάσταση, και το πλέον επικίνδυνο σημείο είναι ακριβώς ότι αυτή η συνθήκη δεν βιώνεται ως απώλεια της ελευθερίας, αλλά ως το απαραίτητο αντίδοτο στη σύγχρονη κοινωνική ρευστότητα που δημιούργησε, υποτίθεται, η κουλτούρα των ατομικών και κοινωνικών ελευθεριών.
* Ευχαριστώ πολύ τον φίλο Νίκο Γκαραγκασίδη
——————————————————————
Βιβλιογραφία:
ERTnews. (2024, Φεβρουάριος 15). Κ. Βελόπουλος: Εκτίθεστε με αυτά που λέτε – Γάμος είναι η μάνα, ο πατέρας και τα παιδιά. https://www.ertnews.gr/eidiseis/ellada/politiki/k-velopoulos-ektitheste-me-ayta-pou-lete-gamos-einai-i-mana-o-pateras-kai-ta-paidia/
Putin, V. (2021, October 21). Speech at the Meeting of the Valdai International Discussion Club. Sochi, Russia. Available at: [http://en.kremlin.ru/events/president/news/66975].
