Την εποχή της σοβιετικής εισβολής [τον Αύγουστο του 1968] στην Τσεχοσλοβακία, δύο μήνες μετά τη σύσταση των πρώτων εργατικών συμβουλίων, υπήρχαν ίσως λιγότερα από δύο ντουζίνες από αυτά – αν και αυτά συγκεντρώνονταν στις μεγαλύτερες επιχειρήσεις και ως εκ τούτου αντιπροσώπευαν έναν μεγάλο αριθμό εργαζομένων. Αλλά το κίνημα απογειώθηκε, και έως τον Ιανουάριο του 1969 υπήρχαν Συμβούλια σε περίπου 120 επιχειρήσεις, που εκπροσωπούσαν περισσότερους από 800.000 εργαζόμενους – περίπου το ένα έκτο των εργαζομένων της χώρας. Αυτό συνέβη παρά τη νέα διάθεση αποθάρρυνσης από την κυβέρνηση, από τον Οκτώβριο του 1968.

Από την αρχή, αυτό ήταν ένα κίνημα βάσης από-τα-κάτω που ανάγκασε το κόμμα, την κυβέρνηση και τις διοικήσεις των επιχειρήσεων να αντιδράσουν. Τα Συμβούλια σχεδίασαν τα δικά τους καταστατικά και τα εφάρμοσαν από την αρχή. Το σχέδιο καταστατικού για το εργοστάσιο Wilhelm Pieck στην Πράγα (ένα από τα πρώτα, που δημιουργήθηκε τον Ιούνιο του 1968) αποτελεί ένα καλό παράδειγμα.

«Οι εργάτες του εργοστασίου W. Pieck (CKD Πράγα) επιθυμούν να εκπληρώσουν ένα από τα θεμελιώδη δικαιώματα της σοσιαλιστικής δημοκρατίας, δηλαδή το δικαίωμα των εργατών να διαχειρίζονται το δικό τους εργοστάσιο», ανέφερε η εισαγωγή του καταστατικού. «Επιθυμούν επίσης έναν στενότερο δεσμό μεταξύ των συμφερόντων ολόκληρης της κοινωνίας και των συμφερόντων του κάθε ατόμου. Για τον σκοπό αυτό, αποφάσισαν να εγκαθιδρύσουν την εργατική αυτοδιαχείριση».

Όλοι οι εργαζόμενοι που δούλευαν για τουλάχιστον τρεις μήνες, εκτός από τον διευθυντή, είχαν δικαίωμα να συμμετάσχουν, και οι εργαζόμενοι στο σύνολό τους, που ονομάζονταν ως η «Συνέλευση των Εργαζομένων», ήταν το ανώτατο όργανο το οποίο θα λάμβανε όλες τις θεμελιώδεις αποφάσεις. Με τη σειρά της, η Συνέλευση θα εξέλεγε το εργατικό συμβούλιο για να εκτελεί τις αποφάσεις του συνόλου, να διαχειρίζεται το εργοστάσιο και να προσλαμβάνει τον διευθυντή. Τα μέλη του συμβουλίου θα υπηρετούσαν διαδοχικά, θα εκλέγονταν με μυστική ψηφοφορία και θα ήταν ανακλητά. Ο διευθυντής θα επιλεγόταν έπειτα από εξέταση του κάθε υποψηφίου που θα διεξαγόταν από ένα σώμα που αποτελούνταν από την πλειοψηφία των εργαζομένων και μια μειοψηφία από εξωτερικές οργανώσεις.

Ένας διευθυντής θα ήταν ο ανώτατος διαχειριστής, ισοδύναμος με τον διευθύνοντα σύμβουλο μιας καπιταλιστικής εταιρείας. Το εργατικό συμβούλιο θα ήταν το ισοδύναμο ενός διοικητικού συμβουλίου σε μια καπιταλιστική εταιρεία της οποίας οι μετοχές διακινούνται στο χρηματιστήριο. Αυτός ο εποπτικός ρόλος, ωστόσο, θα ήταν ριζικά διαφορετικός: Το εργατικό συμβούλιο θα έπρεπε να αποτελούνταν από εργαζόμενους που ενεργούν προς το συμφέρον των συναδέλφων τους και, θεωρητικά, με γνώμονα και το ευρύτερο καλό της κοινωνίας.

Αντιθέτως, σε μια καπιταλιστική εταιρεία εισηγμένη στο χρηματιστήριο, το διοικητικό συμβούλιο αποτελείται από κορυφαία στελέχη της εταιρείας, τους φίλους του διευθύνοντος συμβούλου, στελέχη από άλλες εταιρείες στις οποίες υπάρχει σύμπνοια συμφερόντων, και ίσως μια ή δύο διασημότητες, και το διοικητικό συμβούλιο έχει υποχρέωση μόνο απέναντι στους κατόχους των μετοχών της εταιρείας. Αν και αυτή η υποχρέωση απέναντι στους μετόχους είναι αρκετά ισχυρή σε ορισμένες χώρες ώστε να κατοχυρώνεται σε νομικά καταστατικά, η ιδιοκτησία των μετοχών κατανέμεται σε τόσους πολλούς που το διοικητικό συμβούλιο συχνά ενεργεί προς το συμφέρον αυτής της ανώτατης διοίκησης, κάτι που μεταφράζεται στην ελάχιστη δυνατή ανεμπόδιστη μεταφορά πλούτου προς τα πάνω. Αλλά σε περιπτώσεις όπου το διοικητικό συμβούλιο τηρεί το νόμιμο καθήκον του και κυβερνά προς το συμφέρον των κατόχων των μετοχών, αυτό το καθήκον σημαίνει απλώς τη μεγιστοποίηση της τιμής των μετοχών με κάθε απαραίτητο μέσο, μη εξαιρουμένων των μαζικών απολύσεων, των μειώσεων μισθών και της αφαίρεσης παροχών από τους εργαζομένους. Σε κάθε περίπτωση, η καπιταλιστική εταιρεία κυβερνάται αντίθετα με τα συμφέροντα του εργατικού δυναμικού της (του οποίου οι συλλογικές προσπάθειες αποτελούν την πηγή των κερδών), σύμφωνα με τον νόμο.

Η Εθνική Συνέλευση επιδίωξε να κάνει νόμο τα καταστατικά

Τα καταστατικά του εργοστασίου Wilhelm Pieck ήταν παρόμοια με τα καταστατικά που εκδίδονταν σε άλλες επιχειρήσεις που δημιουργούσαν εργατικά συμβούλια. Ήταν λογικό να συσταθεί μια εθνική ομοσπονδία συμβουλίων για να συντονίσει το έργο τους και η οικονομική δραστηριότητα να έχει σχέση με το ευρύτερο κοινωνικό συμφέρον. Ενόψει της καταληκτικής ημερομηνίας της κυβέρνησης για τη διαμόρφωση της εθνικής νομοθεσίας που θα έδινε νομική υπόσταση στα συμβούλια, πραγματοποιήθηκε Γενική Συνέλευση των Εργατικών Συμβουλίων στις 9 και 10 Ιανουαρίου 1969 στο Πίλσεν, μια από τις σημαντικότερες βιομηχανικές πόλεις της Τσεχοσλοβακίας (ίσως πιο γνωστή διεθνώς για τις διάσημες μπύρες της). Μια έκθεση 104 σελίδων άφησε πίσω της ένα καλό αρχείο της συνάντησης (ήταν επίσης μαγνητοσκοπημένη). Εκπρόσωποι από όλη την Τσεχία και τη Σλοβακία συγκεντρώθηκαν για να παράσχουν τις απόψεις των συμβουλίων και να βοηθήσουν στην προετοιμασία του εθνικού νόμου.

Οι ηγέτες των συνδικάτων ήταν μεταξύ των συμμετεχόντων στη συνάντηση και υποστήριξαν τους συμπληρωματικούς ρόλους των συνδικάτων και των συμβουλίων (τα συνδικάτα, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, συγκάλεσαν τα δύο τρίτα των συμβουλίων). Ένας από τους πρώτους ομιλητές, ένας μηχανικός που ήταν πρόεδρος του τοπικού συνδικάτου του στο Πίλσεν, είπε ότι η καταμερισμός των καθηκόντων αποτελούσε μια φυσική εξέλιξη:

«Για εμάς, η ίδρυση εργατικών συμβουλίων συνεπάγεται ότι θα μπορέσουμε να επιτύχουμε ένα καθεστώς σχετικής ανεξαρτησίας για την επιχείρηση, ότι η εξουσία λήψης αποφάσεων θα διαχωριστεί από τις εκτελεστικές εξουσίες, ότι τα συνδικάτα θα έχουν το ελεύθερο να εφαρμόσουν τις δικές τους επιμέρους πολιτικές, ότι σημειώνεται πρόοδος προς την επίλυση του προβλήματος της σχέσης των παραγωγών με αυτό που παράγουν, δηλαδή, αρχίζουμε να λύνουμε το πρόβλημα της αποξένωσης».

Σε αυτή τη συνάντηση εκπροσωπήθηκαν περίπου 190 επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων 101 εργατικών συμβουλίων και 61 προπαρασκευαστικών επιτροπών για τη δημιουργία συμβουλίων. Οι υπόλοιπες ήταν συνδικαλιστικές ή άλλου είδους επιτροπές. Η συνάντηση ολοκληρώθηκε με την ομόφωνη ψήφιση ενός ψηφίσματος 6 σημείων, που περιελάμβανε «το δικαίωμα στην αυτοδιαχείριση ως αναφαίρετο δικαίωμα του σοσιαλιστή παραγωγού».

Το ψήφισμα δήλωνε:

«Είμαστε πεπεισμένοι ότι τα Εργατικά Συμβούλια μπορούν να βοηθήσουν στον εξανθρωπισμό τόσο της εργασίας όσο και των σχέσεων εντός της επιχείρησης και να δώσουν σε κάθε παραγωγό την αίσθηση ότι δεν είναι απλώς ένας υπάλληλος, ένα απλό στοιχείο εργασίας στη διαδικασία παραγωγής, αλλά και ο οργανωτής και ο συνδημιουργός αυτής της διαδικασίας. Γι’ αυτό θέλουμε να τονίσουμε εκ νέου εδώ και τώρα ότι τα συμβούλια πρέπει πάντα να διατηρούν τον δημοκρατικό τους χαρακτήρα και τους ζωτικούς δεσμούς τους με τους εκλογείς τους, αποτρέποντας έτσι τη δημιουργία μιας ειδικής κάστας “επαγγελματικών στελεχών της αυτοδιαχείρισης”».

Αυτός ο δημοκρατικός χαρακτήρας, και η δημοτικότητα της έννοιας, αποδεικνύεται από τη μαζική συμμετοχή — μια έρευνα σε 95 Συμβούλια διαπίστωσε ότι το 83% των εργαζομένων είχαν συμμετάσχει στις εκλογές των συμβουλίων. Πραγματοποιήθηκε μια σημαντική μελέτη σε αυτά τα 95 συμβούλια, που εκπροσωπούσαν τον κατασκευαστικό και άλλους τομείς, και μια ενδιαφέρουσα τάση προέκυψε από τα δεδομένα σχετικά με το υψηλό επίπεδο εμπειρίας που ενσωματώνεται στα εκλεγμένα μέλη των συμβουλίων. Περίπου τα τρία τέταρτα των μελών των συμβουλίων βρίσκονταν στους χώρους εργασίας τους για περισσότερα από δέκα χρόνια, και ως επί το πλείστον για περισσότερα από 15 χρόνια. Περισσότερο από το 70% των μελών των συμβουλίων ήταν τεχνικοί ή μηχανικοί, περίπου το ένα τέταρτο ήταν χειρώνακτες εργάτες και μόνο το 5% προερχόταν από το διοικητικό προσωπικό. Αυτά τα αποτελέσματα αντιπροσωπεύουν έναν ισχυρό βαθμό ψήφου υπέρ αυτών που θεωρούνταν ως οι καλύτεροι υποψήφιοι, όχι ως αποτέλεσμα μιας ψηφοφορίας που οι εργαζόμενοι απλά ψηφίζουν τους φίλους τους ή υποψηφίους σαν αυτούς — επειδή το συμβουλιακό κίνημα ήταν ιδιαίτερα ισχυρό στους τομείς της μεταποίησης, οι περισσότεροι από αυτούς που ψήφισαν για τα μέλη των συμβουλίων ήταν χειρώνακτες εργάτες.

Αυτά τα αποτελέσματα κατέδειξαν υψηλό επίπεδο πολιτικής ωριμότητας εκ μέρους των Τσεχοσλοβάκων εργατών. Μια άλλη ένδειξη αυτής της σοβαρότητας είναι ότι το 29% όσων εκλέχθηκαν σε συμβούλια είχαν πανεπιστημιακή εκπαίδευση, πιθανώς υψηλότερο μέσο επίπεδο εκπαίδευσης από αυτό που κατείχαν τότε οι διευθυντές. Πολλοί διευθυντές στο παρελθόν είχαν τοποθετηθεί στις θέσεις τους μέσω πολιτικών διασυνδέσεων, και η επιθυμία να εξεγερθούν ενάντια στη μερικές φορές ερασιτεχνική διοίκηση έπαιξε ρόλο στο κίνημα των συμβουλίων. Είναι επίσης ενδιαφέρον ότι περίπου τα μισά μέλη των συμβουλίων ήταν επίσης μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος. Οι Τσεχοσλοβάκοι εργάτες συνέχισαν να πιστεύουν στον σοσιαλισμό, ενώ απέρριπταν το επιβληθέν σύστημα σοβιετικού τύπου.

Η κυβέρνηση επιδίωξε να αποδυναμώσει τον εργατικό έλεγχο

Η κυβέρνηση συνέταξε ένα νομοθετικό νομοσχέδιο, αντίγραφα του οποίου κυκλοφόρησαν τον Ιανουάριο του 1969, αλλά το νομοσχέδιο δεν κατατέθηκε ποτέ καθώς η σοβιετική πίεση στην ηγεσία του τσεχοσλοβακικού κόμματος εντάθηκε και οι σκληροπυρηνικοί άρχισαν να επιβάλλονται. Το νομοσχέδιο θα άλλαζε το όνομα των εργατικών συμβουλίων σε συμβούλια επιχειρήσεων και θα αποδυνάμωνε ορισμένα από τα καταστατικά που είχαν διαμορφωθεί από τα ίδια τα συμβούλια. Αυτές οι υποχωρήσεις περιελάμβαναν μια πρόταση για άσκηση βέτο από πλευράς του κράτους στην επιλογή διευθυντών επιχειρήσεων, ότι το ένα πέμπτο των συμβουλίων των επιχειρήσεων θα αποτελείται από μη εκλεγμένους εξωτερικούς ειδικούς και ότι τα συμβούλια αυτών που το νομοσχέδιο αναφέρει ως «κρατικές επιχειρήσεις» (τράπεζες, σιδηρόδρομοι και άλλες οντότητες που θα παρέμεναν άμεσα ελεγχόμενες από την κυβέρνηση) θα μπορούσαν να έχουν μόνο μια μειοψηφία μελών που θα εκλέγονται από τους ίδιους τους εργαζομένους και θα επιτρεπόταν κυβερνητικό βέτο στις αποφάσεις των συμβουλίων.

Αυτή η προτεινόμενη υπαναχώρηση αντιμετωπίστηκε με αντιδράσεις. Η καθημερινή συνδικαλιστική εφημερίδα Práce, σε σχόλιό της τον Φεβρουάριο, και ένα ομοσπονδιακό συνέδριο των συνδικάτων, τον Μάρτιο, χαρακτήρισαν και οι δύο το κυβερνητικό νομοσχέδιο «το ελάχιστο αποδεκτό». Σε σχόλιο της Práce, ένας μηχανικός και ακτιβιστής των συμβουλίων, ο Rudolf Slánský ο νεώτερος (γιος του εκτελεσμένου αρχηγού του κόμματος), έθεσε το κίνημα των συμβουλίων στο πλαίσιο του ζητήματος της ιδιοκτησίας των επιχειρήσεων.

«Η διαχείριση της οικονομίας του έθνους μας είναι ένα από τα κρίσιμα προβλήματα», έγραψε ο Slánský.

«Η βασική οικονομική αρχή στην οποία στηρίζεται ο γραφειοκρατικός-συγκεντρωτικός μηχανισμός διαχείρισης είναι η άμεση άσκηση των λειτουργιών ιδιοκτησίας της εθνικοποιημένης βιομηχανίας. Το κράτος, ή ακριβέστερα διάφορα κεντρικά όργανα του κράτους, αναλαμβάνουν αυτό το καθήκον. Είναι σχεδόν περιττό να υπενθυμίσουμε στον αναγνώστη ένα από τα κύρια μαθήματα του μαρξισμού, δηλαδή ότι αυτός που έχει ιδιοκτησία έχει εξουσία… Η μόνη δυνατή μέθοδος μετατροπής του γραφειοκρατικού-διοικητικού μοντέλου της σοσιαλιστικής μας κοινωνίας σε δημοκρατικό μοντέλο είναι η κατάργηση του μονοπωλίου της κρατικής διοίκησης στην άσκηση των λειτουργιών ιδιοκτησίας και η αποκέντρωσή της προς εκείνους των οποίων το συμφέρον έγκειται στη λειτουργία της σοσιαλιστικής επιχείρησης, δηλαδή στις συλλογικότητες των εργαζομένων των επιχειρήσεων».

Απευθυνόμενος στους γραφειοκράτες που αντιτάχθηκαν στη μείωση του κεντρικού ελέγχου, ο Slánský έγραψε:

«[Α]υτοί οι άνθρωποι αρέσκονται στο να συγχέουν ορισμένες έννοιες. Λένε, για παράδειγμα, ότι αυτός ο νόμος θα σήμαινε τη μετατροπή της κοινωνικής ιδιοκτησίας στο σύνολό της σε ιδιοκτησία μιας ομάδας, παρ’ όλο που σαφώς δεν πρόκειται για ζήτημα ιδιοκτησίας, αλλά μάλλον για το ποιος ασκεί δικαιώματα ιδιοκτησίας στο όνομα ολόκληρης της κοινωνίας, αν είναι ο κρατικός μηχανισμός ή οι σοσιαλιστές παραγωγοί απευθείας, δηλαδή οι συλλογικότητες των επιχειρήσεων».

Παρ’ όλα αυτά, υπήρχε ένταση μεταξύ των καθηκόντων της εποπτείας και της καθημερινής διαχείρισης. Ένας άλλος σχολιαστής, ένας καθηγητής νομικής, δήλωσε:

«Δεν πρέπει… να θέτουμε τη δημοκρατία και την τεχνική ικανότητα ως αντίθετα, αλλά να αναζητούμε μια αρμονική ισορροπία μεταξύ αυτών των δύο συνιστωσών… Ίσως θα ήταν καλύτερο να μην μιλάμε για μεταβίβαση λειτουργιών αλλά μάλλον για μεταβίβαση καθηκόντων. Τότε θα είναι απαραίτητο η κατάλληλη μεταβίβαση να υπαγορεύεται από τις ανάγκες και όχι από λογικές δόγματος ή γοήτρου».

Αυτές οι συζητήσεις δεν θα είχαν καμία ευκαιρία να εξελιχθούν.

Τον Απρίλιο του 1969, ο Alexander Dubček αναγκάστηκε να παραιτηθεί από τη θέση του πρώτου γραμματέα του κόμματος και αντικαταστάθηκε από τον Gustáv Husák, ο οποίος δεν έχασε χρόνο και ξεκίνησε την καταστολή. Το νομοσχέδιο απορρίφθηκε τον Μάιο. Οι κυβερνητικοί και κομματικοί αξιωματούχοι ξεκίνησαν μια εκστρατεία κατά των συμβουλίων.

Η κυβέρνηση απαγόρευσε επίσημα τα Εργατικά Συμβούλια τον Ιούλιο του 1970, αλλά μέχρι τότε αυτά είχαν ήδη εξαφανιστεί.

——————————————————

* Το παρόν αποτελεί ένα απόσπασμα από το βιβλίο It’s Not Over: Learning From the Socialist Experiment, που εκδόθηκε από τις εκδόσεις Zero Books. Οι παραπομπές παραλείπονται. Οι πηγές που παραλείπονται και αναφέρονται σε αυτό το απόσπασμα είναι: Robert Vitak, “Workers Control: The Czechoslovak Experience,” Socialist Register, 1971· Oldřich Kyn, “The Rise and Fall of the Economic Reform in Czechoslovakia,” American Economic Review , Μάιος 1970· και διάφορα άρθρα που έχουν ανθολογηθεί στο Vladimir Fišera, Workers’ Councils in Czechoslovakia: Documents and Essays 1968-69, St. Martin’s Press, 1978.

** Διαδικτυακή πηγή: https://www.workerscontrol.net/authors/forgotten-workers%E2%80%99-control-movement-prague-spring

The post Το Ξεχασμένο Κίνημα Εργατικών Συμβουλίων της Άνοιξης της Πράγας (1968-’69) first appeared on Aυτολεξεί.

Στην Ιαπωνία παρατηρείται ένα παράδοξο κοινωνικό φαινόμενο που θα μπορούσε κάλλιστα να αποτελέσει σενάριο σε μια χολιγουντιανή ταινία. Οι Ιάπωνες «εξαφανίζονται», κυριολεκτικά, στην προσπάθειά τους να δραπετεύσουν από την καθημερινότητα. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που έχει τις ρίζες του στη μεταπολεμική Ιαπωνία και συνεχίζεται έως σήμερα. Το ιδιότυπο αυτό φαινόμενο, παρά τη μακροχρόνια διάρκειά του, παρουσιάζει με μικρά σκαμπανεβάσματα, ιδιαίτερα τη δεκαετία του ’90, μια σταθερή τάση. Ο μέσος όρος αυτών των εξαφανίσεων είναι περίπου στις 80.000 ετησίως (Newsbomb.gr, 2025).

Αυτή η σταθερή παρουσία του φαινομένου τις τελευταίες δεκαετίες συνιστά ένδειξη ότι δεν πρόκειται για μια μεμονωμένη στιγμή της ιαπωνικής ιστορίας, αλλά αντίθετα εκφράζει βαθύτερες ανάγκες των ανθρώπων της. Ωστόσο, αυτό που με εντυπωσιάζει περισσότερο δεν είναι τόσο η ίδια η εξαφάνιση, όσο ο τρόπος με τον οποίο αυτή ερμηνεύεται. Σε αρκετά άρθρα παρουσιάζεται ως μια πράξη αντίστασης στον σύγχρονο ιαπωνικό τρόπο ζωής· ως μια σιωπηρή μορφή διαμαρτυρίας απέναντι στην καταπίεση που βιώνεται καθημερινά (Esquire, n.d.).

Ισχύει, όμως, κάτι τέτοιο; Πρόκειται για μια ατομική επανάσταση; Ή μήπως συνιστά μια σύγχρονη ενσάρκωση της ιαπωνικής παράδοσης, διαμορφωμένη μέσα στις σημερινές κοινωνικοϊστορικές συνθήκες;

Παρενθετικά, αξίζει να τονίσω πως το παρόν κείμενο δεν αποτελεί προϊόν συστηματικής έρευνας, ούτε γράφεται από τη σκοπιά κάποιου ειδικού με βαθιά γνώση της ιαπωνικής κουλτούρας. Αντιθέτως, αποτελεί μια προσωπική καταγραφή σκέψεων της στιγμής, με στόχο να αναδυθούν όσο γίνεται νέα ερωτήματα και ανησυχίες γύρω από τις τάσεις των σύγχρονων ανθρώπινων κοινωνιών.

Είναι δόκιμο, θεωρώ, για την καλύτερη προσέγγιση του φαινομένου, να αναδείξουμε πως στην ιαπωνική κοινωνία –στον βαθμό που την κατανοώ– η αίσθηση του κοινωνικού καθήκοντος είναι βαθιά ριζωμένη στους Ιάπωνες. Σε τέτοιο σημείο, ώστε η ατομικότητα, όπως την αντιλαμβανόμαστε στη Δύση, να μοιάζει σχεδόν ανύπαρκτη. Για τον Ιάπωνα, η προσωπική επιθυμία εξαντλείται στην ανάγκη του να αφομοιωθεί πλήρως εντός του κοινωνικού συνόλου.

Χαρακτηριστική είναι μια φράση που χάνεται στα χρόνια της μεσαιωνικής Ιαπωνίας, «Το καρφί που προεξέχει, καρφώνεται» (Davies & Ikeno, 2002).

Η φράση αυτή συμπυκνώνει με ακρίβεια την κοινωνική τάση για εξομάλυνση κάθε ατομικής έκφρασης. Ο Ιάπωνας οφείλει να ενσωματωθεί πλήρως στους σκοπούς της ομάδας, καθώς η κοινωνία δείχνει μηδενική ανοχή στην ιδιαιτερότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, η συλλογικότητα λειτουργεί ως καταπιεστικός μηχανισμός απέναντι σε κάθε απόπειρα καλλιέργειας προσωπικής μοναδικότητας.

Επιστρέφοντας στο παρόν και στο φαινόμενο jōhatsu, που κυριολεκτικά μεταφράζεται ως «εξάτμιση»: Άνθρωποι εξαφανίζονται χωρίς κανένα σημάδι πρόθεσης, χωρίς καμία προειδοποίηση. Εγκαταλείπουν από τη μια στιγμή στην άλλη την οικογένειά τους, τους φίλους, τη δουλειά τους. Το εντυπωσιακό, ωστόσο, δεν είναι τόσο η απότομη αποχώρηση, όσο η προσπάθειά τους να αλλάξουν ταυτότητα και να ξεκινήσουν από το μηδέν σε κάποιο άλλο σημείο της Ιαπωνίας (Esquire, n.d.).  

Αναρωτιέμαι, η επανεκκίνηση της ζωής σε κάποιο άλλο σημείο της κοινωνίας, με τους ίδιους όρους συμμετοχής και χωρίς καμία αλλαγή στις κοινωνικές δομές, συνιστά επανάσταση ή, αντιθέτως, πλήρη αποδοχή αυτών των όρων;

Και εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο, ακόμα και αν αλλάξεις όνομα, πόλη ή πρόσωπο, η δομή της κοινωνίας παραμένει αμετάβλητη. Η επανεκκίνηση της ζωής είναι ψευδαίσθηση, αν οι κανόνες του παιχνιδιού δεν μεταβληθούν. Η ελευθερία δεν κατακτάται με απόσυρση, αλλά με παρουσία και διεκδίκηση.

Θεωρώ πως οι Ιάπωνες όχι μόνο αδυνατούν να σταθούν απέναντι στις καταπιεστικές συνθήκες της κοινωνίας, αλλά αντίθετα, όπως και στο παράδειγμα της εξαφάνισης, στοχοποιούν τον ίδιο τους τον εαυτό για κάθε προσωπική αποτυχία. Ο Ιάπωνας τείνει να θεωρεί πως κάθε δυσκολία που συναντά οφείλεται σε προσωπική του ανεπάρκεια και όχι στους θεσμούς που τη γεννούν ή τη συντηρούν. Γι’ αυτό και αποσύρεται σιωπηλά, πραγματοποιώντας έναν συμβολικό, αναίμακτο θάνατο. Έπειτα, αφού έχει «πεθάνει» κοινωνικά, κάνει reset στη ζωή του και συνεχίζει να ζει υπό τις ίδιες συνθήκες, επιβεβαιώνοντας έτσι, έστω και άθελά του, την αξία της παράδοσης.

Ωστόσο, αυτό που με προβληματίζει είναι κατά πόσο μπορούμε να αποδώσουμε την έλλειψη ριζικής κριτικής στην ιαπωνική κοινωνία, αλλά και στην παράδοση γενικότερα, αποκλειστικά στην κοινωνική πειθαρχία. Δηλαδή, μήπως η απουσία ριζικής αμφισβήτησης πηγάζει από την έλλειψη ανοχής προς την ατομική έκφραση και, κατ’ επέκταση, από τη δυσκολία καλλιέργειας εξατομικευμένης συνείδησης (μιας διάστασης που ο δυτικός κόσμος αναδεικνύει ως θεμελιώδη προτεραιότητα); Ή μήπως πρόκειται για κάτι βαθύτερο;

Θεωρώ πως προϋπόθεση για την ανάπτυξη ριζικής κριτικής απέναντι σε οποιοδήποτε κοινωνικό σύστημα είναι η αναγνώριση του εαυτού μας ως θύματος. Δεν υποτιμώ τη σημασία της δυνατότητας της υποκειμενικής έκφρασης· ωστόσο, υποθέτω πως, κατά κάποιον τρόπο, το ένα προϋποθέτει το άλλο. Παρ’ όλα αυτά, η σχέση ανάμεσα στη θυματοποίηση και την εξατομίκευση δεν θα αποτελέσει αντικείμενο ανάλυσης στο παρόν κείμενο.

Συνεχίζοντας, το θύμα, όταν αποκτά συνείδηση της κατάστασής του, παύει να είναι αντικείμενο αυτοενοχοποίησης. Δεν είναι απλώς δέκτης καταπίεσης, αλλά υποκείμενο που αντιλαμβάνεται ότι οι αποτυχίες του δεν οφείλονται αποκλειστικά στον ίδιο, αλλά ενδεχομένως στους υφιστάμενους κοινωνικούς θεσμούς.

Αυτή η κατάσταση ενδέχεται να αποτελέσει την αφετηρία για τη διαμόρφωση ενός άτυπου, ακόμη ανώριμου, πολιτικού χώρου. Το υποκείμενο, αναγνωρίζοντας την αδικία που υφίσταται, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για κριτική στους κοινωνικούς θεσμούς, γεννώντας ερωτήματα όπως, για ποιον λόγο βρίσκεται σε αυτή τη θέση – γιατί υφίσταται αυτή την αδικία; Και φυσικά, πλήθος άλλων ερωτημάτων που ενδέχεται να διαρρήξουν την κλειστότητα των ετερόνομων θεσμών. Συνεπάγεται, λοιπόν, πως αυτή η αναγνώριση του ρόλου του θύματος δύναται να αποτελέσει μια πρώτη μορφή ρήξης εντός των εκάστοτε ετερόνομων κοινωνιών, καθώς το υποκείμενο αρχίζει να αμφισβητεί ενεργά τη θέση του στον κοινωνικό ιστό.

Ωστόσο, η αναγνώριση του εαυτού μας ως αντικείμενο καταπίεσης δεν συνεπάγεται αυτόματα τη μετάβαση σε πολιτικό υποκείμενο. Είναι πιθανό η αναγνώριση του εαυτού ως θύματος να αποτελεί αναγκαία, αλλά όχι ικανή συνθήκη για την πολιτική ενεργοποίηση.

Άλλωστε, ένα αντίστοιχο φαινόμενο, στο οποίο η έννοια του θύματος είναι συλλογικά αναγνωρισμένη αλλά απουσιάζει η πολιτική δραστηριότητα και η κοινωνική χειραφέτηση, αποτελεί και η περίπτωση της σύγχρονης Ελλάδας. Ο νεοέλληνας συχνά παρουσιάζει τον εαυτό του ως διαρκές θύμα της Ιστορίας, χωρίς όμως αυτή η αναγνώριση να συνοδεύεται από έμπρακτη πολιτική διεκδίκηση. Αυτή τη νεοελληνική στάση έχει αναλύσει σε βάθος ο Άκης Γαβριηλίδης, περιγράφοντας τη θυματική και ταυτόχρονα παθητική ψυχοσύνθεση που χαρακτηρίζει την ελληνική πραγματικότητα. Συνεπώς, η αναγνώριση του εαυτού ως θύματος δεν οδηγεί αναγκαστικά σε πολιτική πράξη, παρά την παρουσία του θυματικού λόγου σε πολλές περιπτώσεις.

Ίσως, τελικά, ο ρόλος του θύματος να αποτελεί μεν ένα πρώτο βήμα προς την πολιτική ενεργοποίηση, ωστόσο από μόνος του δεν επαρκεί. Η αναγνώριση της αδικίας χρειάζεται να πλαισιώνεται από ουσιαστική κριτική των κοινωνικών και θεσμικών πλαισίων που τη γεννούν, από συλλογική ώσμωση ιδεών που συγκλίνουν σε ένα συνεκτικό πολιτικό όραμα και, πάνω απ’ όλα, από τη διάθεση για συλλογική δράση.

Χωρίς αυτή την αγωνιστική δυναμική και το πολιτικό συλλογικό πρόταγμα, καμία πολιτική μεταβολή δεν μπορεί να λάβει χώρα. Το άτομο παραμένει εγκλωβισμένο στον ρόλο του παθητικού θύματος, αδυνατώντας να μεταβεί στο πεδίο της πολιτικής διεκδίκησης.

——————————

Ευχαριστώ πολύ για τη συμβολή τους στο κείμενο τους φίλους Ιωάννη Καψάλη και Νίκο Γκαραγκασίδη, για τον δημιουργικό διάλογο και τις ουσιαστικές παρατηρήσεις τους

Βιβλιογραφία:

Davies, R. J., & Ikeno, O. (2002). The Japanese mind: Understanding contemporary Japanese culture. Tuttle Publishing.

Esquire. (n.d.). Χιλιάδες άνθρωποι εξαφανίζονται κάθε χρόνο στην Ιαπωνία: τι είναι το φαινόμενο Johatsu. https://esquire.com.gr/lifestyle/nea/35932/xiliades-anthropoi-exafanizontai-kathe-xrono-stin-iaponia-ti-einai-to-fainomeno-johatsu

Newsbomb.gr. (2025, 8 Μαΐου). Κάθε χρόνο 80.000 άνθρωποι «εξαφανίζονται» οικειοθελώς – Τι είναι το φαινόμενο «Johatsu». Ανακτήθηκε από https://www.newsbomb.gr/kosmos/story/1647698/kathe-xrono-80000-anthropoi-eksafanizontai-oikeiothelos-ti-einai-to-fainomeno-johatsu

—————————

Φωτογραφία κειμένου: Η περιοχή Kamagasaki στην Οσάκα αποτελεί έναν από τους τόπους που κατοικούν οι “Johatsu”, Shiho Fukada/ Pulitzer Center. Πηγή Εικόνας

The post Εξατμίζομαι, άρα υπάρχω: Το ιαπωνικό φαινόμενο johatsu & η πολιτική διάσταση του θύματος first appeared on Aυτολεξεί.

Η κριτική σου στον αναρχισμό επικεντρώνεται σε 3 θεματικές: την ελευθερία, την ηθική και την εξουσία. Σε αυτές αναδεικνύονται μια σειρά προβλημάτων που υπάρχουν στον σύγχρονο αναρχισμό, τα οποία περιγράφεις ως “μη χρήσιμες υποθέσεις” και “μη αμφισβητήσιμες ιδέες”. Αρχικά, θα μπορούσες να συνοψίσεις ποια θεωρείς ως τα κύρια προβλήματα όσον αφορά την αναρχική θέση σχετικά με την έννοια της ελευθερίας;

Νομίζω ότι ο R.H. Tawney συνόψισε πολύ ωραία το θεμελιώδες πρόβλημα της ελευθερίας με ένα απλό ρητό – ελευθερία για τον μεγάλο ψάρι είναι ο θάνατος του μικρού. Τελικά, δηλαδή, οι ελευθερίες συγκρούονται με άλλες ελευθερίες. Πολιτικά, και συναισθηματικά, η ελευθερία είναι προφανώς μια εξαιρετικά ισχυρή λέξη, αλλά αναλυτικά, είναι λίγο πολύ άχρηστη. Είναι ένα κλασικό “κενό σημαίνον” που γεμίζει με διαφορετικές σημασίες, ανάλογα με το ποιος χρησιμοποιεί τον όρο. Αρκεί να κοιτάξετε πόσο συχνά επικαλούνται την ελευθερία άνθρωποι με εντελώς αντίθετες απόψεις από τους αναρχικούς για να δείτε ότι πραγματικά δεν κάνει και πολλή δουλειά ως έννοια από μόνη της, και είναι πάντα φορτωμένη με άλλες ιδέες, μερικές από τις οποίες μπορεί να είναι αρκετά καταδικαστέες.

Ως επί το πλείστον, η απαίτηση της μιας ή της άλλης ελευθερίας είναι στην πραγματικότητα απλώς ένας τρόπος για τους ανθρώπους να προωθήσουν τις δικές τους αξίες, ενώ παράλληλα εμφανίζονται να υπερασπίζονται κάποια καθολική και αδιαμφισβήτητα θετική θέση. Όσοι έχουν τρέλα με τα αμάξια ζητούν ελευθερία από τους ζηλωτές του περιβάλλοντος· οι άνθρωποι που εργάζονται σκληρά πρέπει να είναι ελεύθεροι να πηγαίνουν στη δουλειά τους χωρίς να διαταράσσονται από διαδηλώσεις· οι αγορές πρέπει να είναι ελεύθερες να οργανώνουν αρμονικά τον κόσμο, και ούτω καθεξής…

Τώρα, υπάρχουν δύο τρόποι να σχολιαστεί αυτό: είτε λέμε ότι ορισμένες ελευθερίες δεν είναι πραγματικές – ότι δεν αφορούν πραγματικά την ελευθερία, είτε λέμε ότι υπάρχουν διαφορετικές αξιώσεις της ελευθερίας, και από εκεί και πέρα αναγνωρίζουμε ότι, όπως προτείνει ο Tawney, συχνά θα πρέπει να βρεις έναν τρόπο να αποφασίσεις ανάμεσα σε ανταγωνιστικές ελευθερίες. Η επιλογή ένα δεν είναι πραγματικά βιώσιμη. Σίγουρα δεν πρόκειται να μας οδηγήσει πουθενά παραγωγικά, επειδή απλά δεν πρόκειται ποτέ να συμφωνήσουμε στο ποια είναι η πραγματική ή μη πραγματική έννοια της ελευθερίας. Έτσι, μας μένει η επιλογή δύο, για την οποία πρέπει να κάνουμε σκληρή δουλειά υπερασπιζόμενοι ορισμένες αξίες, ορισμένες πρακτικές, ορισμένες πεποιθήσεις, και να επιχειρηματολογήσουμε γιατί θα πρέπει να έχουν προτεραιότητα έναντι άλλων αξιών, πρακτικών, πεποιθήσεων. Το πρόβλημα με αυτό, φυσικά, είναι ότι προσβάλλει την αναρχική μας ευαισθησία, καθώς υποτίθεται ότι είμαστε οι υπερασπιστές της ελευθερίας, όχι οι άνθρωποι που την αφαιρούν από τους άλλους. Αλλά αυτό είναι απλώς θεμελιωδώς ανέντιμο και μας απαλλάσσει από το να πρέπει να προβληματιστούμε σχετικά με το ποια πράγματα θα προστατεύαμε και θα υπερασπιζόμασταν, και ποια πράγματα θα απαγορεύαμε και θα αποτρέπαμε με κάποιο τρόπο.

Σε τελική ανάλυση, κάθε κοινωνία χρειάζεται να κάνει επιλογές σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας της – τα πράγματα που επιτρέπει και τα πράγματα που δεν επιτρέπει. Μια κοινωνία μπορεί να είναι περισσότερο ή λιγότερο ανοιχτή, περισσότερο ή λιγότερο ελεγκτική κ.ο.κ., αλλά καμία κοινωνία δεν μπορεί να βασίζεται σε μια γενική έννοια της “ελευθερίας”.

Χρειάζεται να είμαστε πιο ειλικρινείς ως προς αυτό, καθώς δεν μπορούμε να αποφύγουμε να πάρουμε αυτές τις αποφάσεις – μπορούμε, ωστόσο, να βάλουμε το κεφάλι μας στην άμμο και να προσποιηθούμε ότι δεν κάνουμε αυτές τις αξιακές επιλογές και να πείσουμε τον εαυτό μας ότι μπορούμε απλώς να αποφασίσουμε μεταξύ ελευθερίας και ανελευθερίας. Παρεμπιπτόντως, αυτό ακριβώς κάνει ο φιλελεύθερος καπιταλισμός, επιτρέποντας στους ισχυρούς να περάσουν τις δικές τους αξιακές επιλογές σαν να είναι αντιπροσωπευτικές της ελευθερίας όλων. Το ίδιο πράγμα δηλαδή ξανά – απλή υπεράσπιση της ελευθερίας στην ιδιωτική αυτοκίνηση, της ελευθερίας να ψωνίζεις, της ελευθερίας να συσσωρεύεις πλούτο… Είναι αρκετά καταθλιπτικό για μένα το γεγονός ότι οι αναρχικοί ακολουθούν τόσο συχνά την ίδια λογική, και αν ποτέ δημιουργήσουμε κάτι που να πλησιάζει μια αναρχική κοινωνία, θα ανησυχούσα πολύ για το αν θα το κάναμε χωρίς να έχουμε καταλάβει καλύτερα τι πραγματικά σημαίνει στην πράξη η αφηρημένη αξία της ελευθερίας.

Στη συνέχεια, θα μπορούσες να συνοψίσεις ποια θεωρείς τα κύρια προβλήματα σχετικά με την αναρχική θέση για την ηθική;

Το αναρχικό πρόβλημα με την ηθική είναι στην πραγματικότητα επακόλουθο του προβλήματος με την ελευθερία. Και πάλι, βλέπουμε ακριβώς τα ίδια προβλήματα στον φιλελεύθερο καπιταλισμό, στη θεωρία και στην πράξη. Τελικά, αν πρέπει να αποφασίσουμε μεταξύ ανταγωνιστικών απαιτήσεων για διαφορετικές ελευθερίες, τότε πρέπει να κάνουμε αυτές τις αξιακές κρίσεις, και αν πρόκειται να το κάνουμε αυτό, πρέπει να σκεφτούμε περισσότερο για αυτές τις αξίες – με άλλα λόγια, πρέπει να σκεφτούμε περισσότερο για την ηθική. Δεν θα μπω εδώ σε περισσότερες λεπτομέρειες για το πώς θα μπορούσε να μοιάζει αυτό, και δεν προσφέρω πραγματικά τη δική μου καθοδήγηση στο βιβλίο- νομίζω ότι αυτό πρέπει να είναι ένα συλλογικό, δημοκρατικό σχέδιο όπου θα αντιμετωπίσουμε τις πιθανότητες των λογικών συγκρούσεων των αξιών και θα βρούμε τον καλύτερο τρόπο για να τις ξεπεράσουμε.

Τέλος, θα μπορούσες να μας πεις με λίγα λόγια ποια θεωρείς ως τα κύρια προβλήματα σχετικά με την αναρχική θέση απέναντι στην εξουσία;

Οι αναρχικές απόψεις για την εξουσία είναι πιο περίπλοκες, ή τουλάχιστον ποικίλουν – υπάρχει λιγότερο μια κοινή γνώμη. Τούτου λεχθέντος, η κοινή λογική γύρω από την ελευθερία και την ηθική που συζητήθηκε παραπάνω τροφοδοτεί σε μεγάλο βαθμό τις αναρχικές αντιλήψεις για την εξουσία, και το συμπέρασμα από αυτό είναι ότι η εξουσία συχνά θεωρείται ως μια ολοκληρωτική δύναμη που κατέχεται από ορισμένα στοιχεία της κοινωνίας -το κράτος, τους καπιταλιστές και ούτω καθεξής- η οποία στη συνέχεια χρησιμοποιείται από αυτά τα στοιχεία για να αρνηθούν την ελευθερία των άλλων.

Αυτό είναι αλήθεια, μέχρι ένα σημείο, αλλά η εξουσία δεν είναι κάτι από το οποίο μπορούμε να απαλλαγούμε, κι αν απαλλαγούμε από το κράτος και τον καπιταλισμό θα εξακολουθούσαμε να έχουμε ζητήματα εξουσίας. Και, θυμούμενοι ότι θα πρέπει ακόμα να κάνουμε κάποιες αξιακές επιλογές σχετικά με τις αντικρουόμενες ελευθερίες, θα θέλαμε να χρησιμοποιήσουμε την εξουσία μας για να διασφαλίσουμε ότι ορισμένες αποφάσεις θα διατηρηθούν.

Όπως με την ελευθερία και την ηθική, πάρα πολλοί αναρχικοί πιστεύουν σε κάποια δυνατότητα μιας κοινωνίας όπου ο καθένας είναι απλά ελεύθερος να ζήσει τη ζωή που θέλει, και όπου η εξουσία δεν χρησιμοποιείται ποτέ για να περιορίσει την ελευθερία κανενός. Αυτό είναι ένα ισχυρό όραμα που έχει εμπνεύσει τους αναρχικούς για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά δεν βλέπω κανένα εμπειρικό στοιχείο ή θεωρητικό επιχείρημα που να υποδηλώνει ότι αυτό αποτελεί μια δυνατότητα.

Πολλοί αναρχικοί προτείνουν τη λήψη αποφάσεων με συναίνεση ως λύση σε αυτά τα προβλήματα. Εσύ, ωστόσο, επικρίνεις αυτή τη θέση. Θα μπορούσες να μας πεις γιατί; 

Νομίζω ότι υπάρχουν πολλά που πρέπει να ειπωθούν για το ιδανικό της επίτευξης συναίνεσης, και πιστεύω ότι η προσπάθεια για την εξεύρεση μιας απόφασης με την οποία όλοι είναι ευχαριστημένοι μπορεί να είναι εξαιρετικά παραγωγική. Όμως οι ομάδες λήψης αποφάσεων με συναίνεση, τις οποίες έχω παρακολουθήσει, πολύ συχνά, χρησιμοποιούν τις κοινές αντιλήψεις για τις οποίες αναφέρθηκα πιο πάνω, και εκεί είναι που αρχίζει να φαίνεται πώς μπαίνουν στο παιχνίδι ορισμένες από αυτές τις ελαττωματικές ιδέες. Για παράδειγμα, οι συνελεύσεις με συναίνεση θα έχουν πάντα ορισμένους βασικούς κανόνες, ορισμένες κόκκινες γραμμές κ.ο.κ., οι οποίες δεν καλύπτονται από την ίδια τη διαδικασία της συναίνεσης – πολύ συχνά, αυτές περνούν ως προφανείς, ουδέτερες θέσεις που δεν χρειάζεται να συζητηθούν ή να τεθούν προς υπεράσπιση. Έτσι, βλέπουμε τις παραμέτρους συγκεκριμένων αξιών, συγκεκριμένων ιδεών για την ελευθερία, να επιβάλλονται (σιωπηρά ή ρητά) χωρίς να είναι ανοιχτές σε συζήτηση. Τώρα αυτό μπορεί να λειτουργήσει καλά σε μια ομάδα ανθρώπων που μοιράζονται αυτές τις βασικές αξίες -και πράγματι, συχνά λειτουργεί πολύ καλά- το πρόβλημα είναι όταν οι αναρχικοί πιστεύουν ότι η ίδια διαδικασία θα λειτουργήσει εξίσου καλά σε μια μεγαλύτερη και πιο ποικιλόμορφη κοινότητα.

Φαίνεται αρκετά προφανές ότι μια ομάδα αναρχικών θα δυσκολευόταν να επιτύχει συναίνεση με μια ομάδα ρατσιστών, ή φονταμενταλιστών της ελεύθερης αγοράς ή οτιδήποτε άλλο. Η συναίνεση λειτουργεί πραγματικά μόνο όταν αποκλείεις ορισμένες απόψεις από την αρχή – φυσικά, αυτό ακριβώς πρέπει να κάνουμε, αλλά θα πρέπει να είμαστε ειλικρινείς ότι το κάνουμε αυτό. Ανατρέχοντας στη συζήτηση που κάναμε για την εξουσία, πρέπει να είμαστε πιο ειλικρινείς σχετικά με το τι συμβαίνει όταν δεν επιτυγχάνεται συναίνεση. Υπάρχει μια μεγάλη ποσότητα καταθλιπτικά αφελούς σκέψης μέσα στον αναρχισμό που θεωρεί τη συναίνεση ως τον τρόπο επίλυσης αυτών των ζητημάτων σύγκρουσης και εξουσίας – ότι αν απλά συμφωνήσουμε όλοι, τότε δεν υπάρχει πρόβλημα. Αλλά αποτελεί απλώς μια φαντασίωση να πιστεύουμε ότι οι άνθρωποι θα αρχίσουν ως διά μαγείας να μοιράζονται όλοι το ίδιο σύνολο βασικών αξιών, και είμαστε αρκετά ανέντιμοι αν δεν σκεφτούμε τι θα κάνουμε όταν οι άνθρωποι σε μια κοινότητα απλά δεν μπορούν να συμφωνήσουν σε κάποια θεμελιώδη ζητήματα.

Στο βιβλίο μάς προτείνεις μια προ-εικονιστική (prefigurative) προσέγγιση στον τρόπο οργάνωσης ως μια πιο ελπιδοφόρα πορεία προς τα εμπρός για τον αναρχισμό. Θα μπορούσες να μας πεις τι συνεπάγεται αυτό και ποιες θα μπορούσαν να είναι κάποιες από τις προκλήσεις για μια τέτοια προσέγγιση στον τρόπο οργάνωσης;

Στην πραγματικότητα σταμάτησα να χρησιμοποιώ τον όρο προ-εικόνιση, επειδή έχει συνδεθεί τόσο πολύ με μια συγκεκριμένη ανάγνωση της προ-εικονιστικής πρακτικής – μια ανάγνωση για την οποία δεν έχω πραγματικά πολύ χρόνο. Προσωπικά χρησιμοποιώ τον όρο “αναδιοργάνωση”, αλλά όπως και να ‘χει, η βασική ιδέα για μένα είναι ότι πρέπει να αναπτύξουμε μια παράλληλη αντι-εξουσία, ή αντι-ηγεμονία, στο εδώ και τώρα. Για μένα, αυτό σημαίνει να δρούμε μέσα και σε κάθε επίπεδο της κοινωνίας, προσπαθώντας να οργανωθούμε σύμφωνα με διαφορετικές κοινωνικές λογικές – προφανή παραδείγματα είναι η δημιουργία συνεταιρισμών, η δημιουργία δικτύων αλληλοβοήθειας, η λειτουργία λαϊκών συνελεύσεων, η σύνδεση με πιο προοδευτικά δημοτικά σχέδια όπως το μοντέλο του Πρέστον, και ούτω καθεξής.

Τίποτα από όλα αυτά δεν είναι καινούργιο και θα είναι πολύ οικείο στους αναγνώστες σας, αλλά νομίζω ότι οι συνηθισμένες προεικονιστικές μορφές οργάνωσης πολύ συχνά καταλήγουν στην επιλογή μιας πλευράς ενός άχρηστου διλήμματος: από τη μία πλευρά, έχουμε ένα υπερβολικά “καθαρό” όραμα, όπου ο συμβιβασμός θεωρείται απαράδεκτος, οπότε έχουμε αυτά τα ακτιβιστικά “μοναστήρια”, όπου οι άνθρωποι πείθουν τους εαυτούς τους ότι δρουν εντελώς έξω από το σύστημα και ότι δεν εμπλέκονται με τις διεφθαρμένες πρακτικές της αγοράς, ή του κράτους, ή οτιδήποτε άλλο. Η άλλη πλευρά σχεδόν το αντιστρέφει αυτό, και φαίνεται να αγνοεί τις προκλήσεις της προσπάθειας να οργανωθούμε διαφορετικά μέσα στους συστημικούς περιορισμούς που επιβάλλει ο κόσμος στον οποίο ζούμε σήμερα.

Έτσι καταλήγεις σε αυτό που κάποιοι αποκαλούν μετα-πολιτική νοοτροπία, όπου πείθεις τον εαυτό σου ότι ο περιοριστικός παράγοντας είναι η φαντασία των ανθρώπων – εμπνέεις απλώς αρκετούς ανθρώπους να ψωνίζουν τοπικά προϊόντα ή οτιδήποτε άλλο, και η δουλειά σου έχει τελειώσει.

Νομίζω πως πρέπει να βαδίσουμε στην αμήχανη μέση οδό: να πιέζουμε όσο περισσότερο μπορούμε, αναγνωρίζοντας ότι το σύστημα θα μας πολεμήσει και αναγνωρίζοντας ότι θα κάνουμε συμβιβασμούς. Προφανώς, πολλά από αυτά καθοδηγούνται από το όραμά μας για έναν καλύτερο κόσμο – αν θέλουμε έναν κόσμο που τίποτα να μη θυμίζει το κράτος ή την αγορά, τότε αυτή η μορφή οργάνωσης πιθανόν να μοιάζει πολύ ρεφορμιστική στην αρχή. Προσωπικά, δεν πιστεύω ότι θα απαλλαγούμε ποτέ εντελώς από την αγορά ή το κράτος. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να πανηγυρίσω για κάποιο από αυτά τα πράγματα, αλλά διευκολύνει την ενασχόληση μαζί τους σε κάποιο επίπεδο. Όλα αυτά εγείρουν προφανείς προκλήσεις – αυτό το πάντα παρόν ζήτημα του συμβιβασμού, της ενσωμάτωσης, της περιχαράκωσης των άκρων… αλλά φαίνεται να είναι η καλύτερη ευκαιρία που έχουμε.

Όσον αφορά την προεικονιστική οργάνωση, κάνεις μια σημαντική διάκριση μεταξύ των “αυταρχικών μοντέλων” και του “θετικού οράματος”. Θα μπορούσες να πεις λίγα λόγια για το πώς βλέπεις τη διαφορά μεταξύ αυτών των δύο εννοιών και γιατί πιστεύεις ότι είναι σημαντική για την αριστερή-ελευθεριακή οργάνωση;

Έχω μεγάλο πρόβλημα με τη γενική άρνηση των αναρχικών να περιγράψουν κάποια στοιχεία ενός κόσμου που θα ήθελαν να δουν· αυτό λειτουργεί σαν μία κάρτα εξόδου από τη φυλακή, κάθε φορά που προκύπτουν αμήχανα και δύσκολα ερωτήματα, “δεν ξέρω τι θα έκανε μια αναρχική κοινωνία με τους βιαστές, αυτό θα το αποφάσιζαν οι ίδιοι” – γεγονός στρατηγικά απελπιστικό. Πώς περιμένουμε να εμπνεύσουμε και να πείσουμε τους ανθρώπους να αγωνιστούν για την αλλαγή, αν αρνούμαστε να σκεφτούμε καν για τι είδους κόσμο θα μπορούσαν να αγωνιστούν; Αναμφισβήτητα το μεγαλύτερο όπλο του καπιταλισμού είναι το γεγονός ότι τόσοι πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι, όσο κι αν τον αντιπαθούν, δεν υπάρχει βιώσιμη εναλλακτική λύση. Εμείς απλά συνεχίζουμε να βοηθάμε τον καπιταλισμό σε αυτό, αρνούμενοι τη νομιμοποίηση της εξέτασης συγκεκριμένων εναλλακτικών λύσεων σε οποιοδήποτε ουσιαστικό επίπεδο λεπτομέρειας. Οπότε ναι, νομίζω ότι πρέπει οπωσδήποτε να αναπτύξουμε κάποιες ξεκάθαρες ιδέες – για το πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει μια οικονομία, για το πώς θα αντιμετωπίζαμε ζητήματα βίας, πολιτικής διακυβέρνησης και ούτω καθεξής.

Ο φόβος ότι η ανάπτυξη ξεκάθαρων ιδεών θα ήταν μια αυταρχική επιβολή στις μελλοντικές κοινωνίες είναι θεμελιωδώς εσφαλμένος.

Πρώτον, οι μελλοντικές γενιές θα επηρεαστούν από τις αποφάσεις μας έτσι και αλλιώς – όποιες κι αν είναι αυτές· η άρνηση να περιγράψουμε ένα σχέδιο έχει αντίκτυπο στο μέλλον εξίσου, αν όχι περισσότερο, από την προσφορά ενός τέτοιου σχεδίου. Αμφιβάλλω αν αυτές οι μελλοντικές γενιές θα μας ευχαριστήσουν που αρνηθήκαμε να προσφέρουμε στους ανθρώπους μια εναλλακτική λύση στον καπιταλισμό, επειδή δεν θέλαμε να περιορίσουμε τις δικές τους επιλογές να αποφασίσουν πώς θα λειτουργήσει η κοινωνία τους. Δεύτερον, νομίζω ότι είναι αρκετά σαφές ότι μπορούμε και πρέπει να εξετάζουμε πολλαπλά οράματα μιας μελλοντικής κοινωνίας και ότι στην πραγματικότητα όσο περισσότερο το κάνουμε αυτό, τόσο λιγότερο πιθανό είναι να βρεθούμε όλοι υπόχρεοι σε ένα αυταρχικό όραμα.

Νομίζω ότι υπάρχουν πολλά που πρέπει να ειπωθούν για αυτές τις ιδέες – και όπως είπα παραπάνω, νομίζω ότι μπορούν να αποτελέσουν μέρος ενός ευρύτερου μείγματος δυνατοτήτων από το οποίο μπορούμε να αντλήσουμε, τώρα και στο μέλλον. Νομίζω ότι το πραγματικά σημαντικό ερώτημα είναι πώς σκεφτόμαστε στρατηγικά για το πώς θα φτάσουμε σε έναν κόσμο όπου αυτό το επίπεδο δημοκρατικής πολιτικής είναι δυνατό. Προφανώς δεν πρόκειται να συμβεί από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά έχει σημασία για το πώς οργανωνόμαστε, αν πιστεύουμε ότι είναι εφικτό σε δέκα χρόνια ή σε εκατό χρόνια – και, φυσικά, έχει σημασία πώς πιστεύουμε ότι θα φτάσουμε σε μια τέτοια κοινωνία. Η ανησυχία μου με αυτού του είδους τα οράματα δεν είναι ότι επιβάλλουν κάτι στο μέλλον, αλλά ότι επιβάλλουν μια συγκεκριμένη νοοτροπία σε εμάς τώρα. Με αυτό εννοώ ότι πέφτουμε στην παγίδα της καθαρότητας όπου απορρίπτουμε οτιδήποτε λιγότερο από αυτό το ιδανικό. Πρώτο ερώτημα λοιπόν, πώς αρχίζουμε να χτίζουμε προς αυτό το όραμα, ιδίως όσον αφορά τη μετάβαση; (Για παράδειγμα, μπορούμε να εργαστούμε για τον ανασχηματισμό του συστήματος που έχουμε – ενισχύοντας τα τοπικά συμβούλια και αποδυναμώνοντας την εθνική κυβέρνηση, ή χρειαζόμαστε μια επαναστατική νέα αρχή;)

Εν πάση περιπτώσει, ναι, νομίζω ότι αυτό προσφέρει έναν πιο ειλικρινή τρόπο σκέψης για μια πραγματικά δημοκρατική πολιτική, ο οποίος αποφεύγει κάποιες από τις αφελείς ιδέες που βλέπουμε σε πολλούς αναρχικούς. Δεν είμαι σίγουρος ότι έχω πειστεί για το επίπεδο δέσμευσης που αναμένεται από τους ανθρώπους -και αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο δεν έχω πειστεί από το parecon (participatory economics = συμμετοχική οικονομία)- αλλά νομίζω ότι αυτό παρέχει ένα καλό επίπεδο βάσης, αν θέλετε, από όπου μπορούμε να σκεφτούμε τα ενδιάμεσα βήματα και από όπου μπορούμε να εξετάσουμε άλλες προτάσεις. Σίγουρα κάνει την απαραίτητη δουλειά για να ξεκινήσουν αυτές οι συζητήσεις, να διαδοθούν οι ιδέες ότι υπάρχουν και άλλοι τρόποι για να οργανωθεί πολιτικά ο κόσμος.

Το τελευταίο πράγμα που θα πω σχετικά με την ορολογία: θα πρέπει να ασχοληθούμε περισσότερο με το πώς μιλάμε για το σύστημα που έχουμε και όχι μόνο για τις εναλλακτικές λύσεις που θέλουμε. Υποστηρίζω πραγματικά να σταματήσουν οι άνθρωποι να αναφέρονται στο σημερινό μας σύστημα ως δημοκρατία -κάθε φορά που χρησιμοποιούμε τη λέξη, ενισχύουμε την ιδεολογική της δύναμη- και επίσης στερούμε από τον εαυτό μας μια λέξη που θα έπρεπε να διεκδικούμε για τη δική μας πολιτική.

——————————————

ΒΛ. ΕΠΙΣΗΣ:

Υφαίνοντας την ουτοπία: οι συνελεύσεις ως προεικονιστικές συλλογικές πρακτικές ελευθερίας & ισότητας

The post Αναρχισμός, ελευθερία, ηθική και εξουσία: Μια συζήτηση με τον συγγραφέα του “Rules without rulers” first appeared on Aυτολεξεί.

Στο σχόλιο αυτό αναλύω γιατί ζούμε όχι απλώς στην εποχή της ΜΕΤΑ-πολιτικής αλλά και (ίσως κυρίως) στην εποχή της ΜΕΤΑ-ΑΛΗΘΕΙΑΣ, με την έννοια ότι η πρώτη συσχετίζεται άμεσα και (ανα)παράγεται από τη δεύτερη.

Το 2016, οι εκδόσεις που βγάζουν το διάσημο Λεξικό της Οξφόρδης ανακήρυξαν τη «μετα-αλήθεια» (post-truth) ως διεθνή λέξη της χρονιάς. Ο ορισμός που έδωσαν στη λέξη όταν την πρόσθεσαν στο λεξικό είναι ότι προσδιορίζει αυτό «που σχετίζεται ή δηλώνει περιστάσεις στις οποίες τα αντικειμενικά γεγονότα έχουν λιγότερο επιρροή στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης από ό,τι οι εκκλήσεις στο συναίσθημα και την προσωπική πεποίθηση». Οι εκδότες είπαν ότι η χρήση του όρου «μετα-αλήθεια» αυξηθηκε μέσα στο 2016 κατά περίπου 2.000% σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά. (1)

Για όσες κι όσους ασχολούμαστε σοβαρά με τη δυνατότητα αυθεντικής δημοκρατικής πολιτικής (ως αξία καθ’ εαυτήν και ως διαδικασία) αυτή η έννοια δεν ήρθε ως έκπληξη. Έχουμε, νομίζω, βιώσει εδώ και χρόνια το πέρασμα σε μια εποχή όπου η πιθανότητα ανάδυσης ενός χώρου παραγωγικής πολιτικής επικοινωνίας στη βάση ορθολογικής συζήτησης έχει μειωθεί θεαματικά. Μιλάμε για την πιθανότητα ανάδυσης ενός θεσμικού χώρου αυθεντικής πολιτικής όπου, μέσω του ΣΤΟΧΕΥΜΕΝΟΥ διαλόγου, δημοκρατικά πολιτικά υποκείμενα θα παράξουν απελευθερωτικές κοινωνικές και οικονομικές πολιτικές με τις οποίες θα πορευτεί η κοινωνία. Πολιτικές με γνώμονα τα ιδεώδη του διαφωτισμού –την ελευθερία, τη δικαιοσύνη και την αλληλεγγύη– για το κοινό καλό ανθρώπων και φύσης.

Αυτός ο βαθιά πολιτικός διάλογος, για να είναι παραγωγικός για το κοινό καλό, θα πρέπει οι συμμετέχοντες/-ουσες σε αυτόν να έχουν προ-αποδεχτεί ως πλαίσιό του τη θεμελιώδη συμφωνία της δημοκρατικής πολιτικής κοινωνίας. Δηλαδή, ότι ΑΣΧΕΤΑ με το πώς αισθανόμαστε προσωπικά και τι είδους ενδοσκόπηση κάνουμε ως υποκείμενα, συμφωνούμε να ΔΙΑΛΕΧΘΟΥΜΕ ΕΞΩΣΤΡΕΦΩΣ, ισότιμα και με σεβασμό, έχοντας προ-αποδεχτεί ότι η ΣΥΖΗΤΗΣΗ θα διεξαχθεί με ένα δι-υποκειμενικό κριτήριο ποιότητας επιχειρημάτων.

Δηλαδή με ορθολογικούς όρους, στη βάση της σχέσης αρχών-επιχειρημάτων-συμπερασμάτων που συνδέονται λογικά μεταξύ τους.

Όταν αυτή η παραδοχή δεν υφίσταται, τότε είμαστε πλέον στο βασίλειο της ΜΕΤΑ-αλήθειας: κανένα δι-υποκειμενικό κριτήριο δεν διασφαλίζει –έστω και εύθραυστα– την ποιότητα των επιχειρημάτων. Έτσι, η δυνατότητα παραγωγικής πολιτικής επικοινωνίας καταρρέει ακόμα και σαν ενδεχομενικότητα. Αυτό που αναδύεται είναι μια Βαβέλ μονολόγων που εκφέρονται από ναρκισσιστικά/αυτοαναφορικά υποκείμενα εγκλωβισμένα σε ένα γενικευμένο πόλεμο προπαγάνδας.

Η αναζήτηση αλήθειας μεταμορφώνεται σε αγώνα επιβολής συγκινησιακά φορτισμένων αφηγημάτων.

Το κριτήριο αλήθειας -αν υπάρχει- εδράζεται πλέον μόνο ΕΝΔΟΝ. Δεν υπάρχει δι-υποκειμενική αλήθεια αλλά μόνο η δικιά ΜΟΥ αλήθεια και αυτή της “φυλής” μου (tribe) που ΑΙΣΘΑΝΕΤΑΙ και ΠΙΣΤΕΥΕΙ -με τη θρησκευτική διάσταση του όρου- τα ίδια με εμένα. Το κριτήριο είναι μόνο μέσα μου: δεν πα’ να λες εσύ ότι ο ήλιος λάμπει και ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΑ να λάμπει – άμα εγώ ΑΙΣΘΑΝΟΜΑΙ ότι δεν λάμπει, τότε όχι μόνο ΔΕΝ αναγνωρίζω ότι λάμπει αλλά και ΑΠΑΙΤΩ αυτη η λογική μου παράκρουση να αναγνωριστεί από τα αλλά υποκείμενα ως ισότιμη στην επιχειρηματολογική της ποιότητα. Σε αντίθετη περίπτωση -εάν δεν αναγνωριστεί ως τέτοια- κάθε κριτική προς την παράκρουσή μου προσλαμβάνεται ως επίθεση στην προσωπικότητά μου.

Αυτή η ριζική μεταμόρφωση της αλήθειας, η έκπτωσή της σε συγκινησιακό αφήγημα, (ανα)παράγει μια “νέα” κοινωνικο-πολιτική υποκειμενικότητα με ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: η όποια ορθολογική ανταλλαγή επιχειρημάτων στην οποία συμμετέχει δεν βιώνεται ως μια πολιτική εμπειρία ΣΥΝ-ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ επικοινωνίας αλλά, αντίθετα, ως μια συναισθηματική εμπειρία «βίας» και «τραύματος». Για το “νέο” υποκείμενο η αναπόφευκτη «τριβή» του διαλόγου πρέπει να αποφευχθεί πάσει θυσία σαν αίτιο δημιουργίας ψυχικού τραύματος. Και αυτή η θυσία συμπεριλαμβάνει τη θυσία της αρχής της λογικής συνέπειας αρχών-επιχειρημάτων-συμπερασμάτων.

Πρόκειται για ένα «νέο» κοινωνικό ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ που άγεται και φέρεται από ψευδο-ρομαντικά συναισθήματα. Όπου το δικό του τραύμα είναι το απολύτως ανώτερο και το πιο άξιο προσοχής, πέρα και πάνω των τραυμάτων των υπόλοιπων υποκειμένων. Και παραπέρα, το «νέο» κοινωνικο-πολιτικό υποκείμενο «αναγνωρίζει» τα άλλα υποκείμενα-συνομιλητές όχι ως ισότιμους συμπαραγωγούς πολιτικής στο αμφιθέατρο του δημοκρατικού διαλόγου αλλά ως αντιπάλους σε μια αρένα συγκινησιακού ανταγωνισμού όπου λυσσαλέα προσπαθεί να τα ξεδιαλύνει σαν φυλακισμένους με κριτήριο το δίπολο «φίλος-εχθρός» (τη διάκριση που έθεσε ως ούσια της πολιτικής ο φιλόσοφος του ναζισμού Carl Schmitt).

Η συνέπεια είναι ότι το δημόσιο/κοινό συμφέρον, δεν μπορεί “να προσδιοριστεί ούτε κατ’ ελάχιστο ως κάτι το καθολικό, ως υπερβαίνον το ιδιωτικό, με αποτέλεσμα να λείπει εκείνο το συνεκτικό αγαθό, που είναι σε θέση να συντονίσει την κοινωνία και να διασφαλίσει την τάξη της […] Συνακόλουθα, η αναγκαία πολιτική τάξη [θα προσθέσω: σε μια τέτοια ΜΕΤΑ-πολιτική κοινωνία] μπορεί να επιβληθεί μόνο μέσα από τη διαθέσιμη δύναμη ή ισχύ μιας δεδομένης οργανωμένης ομάδας, καθώς η λεγόμενη συναίνεση, σε επίπεδο κοινωνίας, δεν είναι αρκούντως βαθιά, για να λειτουργήσει ως δικαιοκριτικό έρεισμα της πολιτικής τάξης” (2). Η ισχύς, η ωμή βία, συμβολική ή φυσική, επιβάλει την καθολικότητα ως άρνηση του διαλέγεσθαι.

Σε αυτή την εποχή της ΜΕΤΑ-πολιτικής που χαρακτηρίζεται από τον ανηλεή πόλεμο προπαγάνδας μεταξύ ΜΕΤΑ-αληθειών/αφηγημάτων, το “νέο” υποκείμενο αναζητά να προσκολληθεί σε μια ναρκισσιστική “χαρισματική” ηγετική προσωπικότητα ως οπαδός που είναι σε διαρκή ετοιμότητα να υπερασπιστεί την/τον ηγέτη μέχρι και του συμβολικού ή/και πραγματικού θανάτου των «εχθρών», αλλά και της προσωπικής του θυσίας. Κάτω από ειδικές συνθήκες, μάλιστα, μπορεί και το ίδιο να εξελιχθεί σε μια τέτοια ναρκισσιστική ηγετική προσωπικότητα.

Στο κείμενο έβαλα το «νέο» σε εισαγωγικά γιατί, ιστορικά, το υποκείμενο αυτό δεν είναι καθόλου νέο. Αυτή η «νέα» κοινωνικο-πολιτική υποκειμενικότητα δεν είναι παρά η δυναμική επαν-εμφάνιση της πρώτης (ψυχικής) ύλης του ολοκληρωτισμού, ανεξάρτητα με τι πολιτικό-ιδεολογικό ή «ηθικό» περιτύλιγμα προωθείται ο τελευταίος. (3)

Η κυριάρχηση αυτού του υποκείμενου θα σημάνει την αρχή του τέλους του διαφωτισμού, όχι μόνο ως πολιτική ηθική ατομικής και κοινωνικής απελευθέρωσης, αλλά κυρίως ως ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ατομικής και κοινωνικής απελευθέρωσης.

Για όποια και όποιον αναγνωρίζει στον διαφωτισμό την υπόσχεση για την ανάδυση μια αυθεντικά δημοκρατικής κοινωνίας, η υπεράσπιση της δυνατότητας ΕΞΩΣΤΕΦΟΥΣ πολιτικού διαλόγου που διεξάγεται στη βάση του ορθολογικού δι-υποκειμενικού κριτήριου ποιότητας επιχειρημάτων, δεν είναι απλώς δέον αλλά ΚΑΘΗΚΟΝ.
———————————————————-

(1) Guardian, Tue 15 Nov 2016.
(2) Δημήτρης Τζωρτζόπουλος, “Carl Schmitt: η πολιτική έννοια: φίλου & εχθρού” στο “http://hegel-platon.blogspot.com/2019/03/carl-schmitt.html”
(3) Σε καμία περίπτωση δεν καλώ να προσπαθήσουμε ώστε να ΕΞΟΡΙΣΤΕΙ το συναισθημα απο την πολιτική. Οχι απλώς είναι αδύνατο να γίνει αλλά ούτε και επιθυμητό. Επίσης ούτε προτέινω να υποβαθμιστεί το τραυμα που κουβαλάει η καθεμιά και ο καθένας μας. Τουναντιον, είναι αναπόφευκτο ότι θα επικαθορίσει την “σκοπιά” μας. Αλλα αν ειναι να κανουμε πολιτικά παραγωγική συζητηση αυτός ο διαλογος μπορεί να γίνει μόνο ΕΞΩΣΤΡΕΦΩΣ με βαση ενα δι-υποκειμενικό κριτήριο αξιολόγησης επιχειρημάτων. Ο αυτονομος/δημοκρατικός πολιτικός διαλογος ή θα ειναι παραγωγικός ή δεν θα υπάρξει. Απαιτεί από τα πολιτικά υποκέιμενα που συμμετέχουν σε αυτόν αυτο-περιορισμό και ορθολογική διαύγαση του συναισθηματος και του τραυματος – όχι εξορία τους ή αποφυγή τους. Ο αυτονομος/δημοκρατικός πολιτικός διαλογος είναι ΤΕΧΝΗ που πρέπει να την μαθουμε και να την ασκούμε οπως μαθαίνει κάποια/ος πιάνο. Χρειάζεται να την πάρουμε πάρα πολύ σοβαρά αυτή την Τέχνη και να την υπερασπιστούμε μέχρις εσχάτων. Δεν είναι μια απλή ανταλλαγή απόψεων και πληροφορίας ή μια ψυχαναλυτική άσκηση ενδοσκόπισης. Ούτε πρέπει να αφήσουμε να καταντήσει πασαρέλα να επιδεικνύει ο καθένας/μια πόσο πιο μεγαλο τραυμα είναι το δικό της/του μπας και πληρωθεί σε συμπάθεια και πολιτικό κεφάλαιο. Για να ζήσουμε πραγματικά ελεύθερες/οι ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ να διαυγάσουμε τα συναισθήματά μας όπως έλεγε ο Κορνήλιος Καστοριάδης, να τους δώσουμε φωνή και να τα ακούσουμε προσεκτικά, αλλά σε άλλες στιγμές και χώρους – όχι την ώρα του ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΥ πολιτικού διαλόγου. Και δεν μπορούμε να αφησουμε τα συναισθήματα να ΡΥΘΜΙΣΟΥΝ ενδοσκοπικά τους όρους αυτού του διαλόγου. Αυτό είναι το ελάχιστο για την αυτοπροστασία της πολιτικής συλλογικότητας. Μπορούμε να ΑΠΟΦΑΣΙΣΟΥΜΕ όμως ότι σε μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή θα αφήσουμε τα αισθήματα να μας κυβερνήσουν αλλά αυτό -για να είμαστε συνεπείς- μπορεί να γίνει μόνο αν δι-υποκειμενικά και ορθολογικά συναινεσουμε σε αυτό. Δηλαδή ότι σαν συλλογικότητα ΑΥΤΟ θέλουμε τώρα. Οπότε θα πάρουμε και την ευθύνη των πράξεων που θα ακολουθήσουν όσο υπέροχες ή αποκρουστικές θα είναι αυτές. Εν τέλει, η αυτόνομη/δημοκρατική πολιτική κοινότητα -για την υπερασπιση της ΔΙΚΙΑΣ ΤΗΣ, συλλογικής, υποκειμενικότητας- δεν μπορεί. δεν πρέπει να αφήσει να γίνει το τραύμα ΜΟΥ ή το συναίσθημα ΜΟΥ ή η πίστη ΜΟΥ δικαιολογία για τον ολοκληρωτισμό που θα θελήσω να ΤΗΣ επιβάλω. Έτσι την πατήσαμε με τον ρομαντισμό, που ήταν και είναι υπέροχα σαγηνευτικός αλλά και συνάμα, όπως μας διδαξε η ιστορία, άκρα επικινδυνος. Μια φορά στην ιστορία φτάνει.

Βλ. του ιδίου:

Ας δούμε σοβαρά (και με στοιχεία) την αποχή

The post Η εποχή της μετα-αλήθειας & η «νέα» κοινωνικο-πολιτική υποκειμενικότητα first appeared on Aυτολεξεί.

The post 11/07 Βιβλιοπαρουσίαση «Χειραφέτηση, Δημοκρατία & Αποαποικιοποίηση» για το έργο του CLR James first appeared on Aυτολεξεί.

Την 1η Ιούλη του 2020, οι αστυνομικές δυνάμεις της πόλης του Σιάτλ εκκενώνουν την αυτόνομη ζώνη του λόφου Κάπιτολ. Η Capitol Hill Autonomous Zone (CHAZ) ή Capitol Hill Organized Protest (CHOP) υπήρξε για σχεδόν ένα μήνα η λεγόμενη αυτόνομη ζώνη χωρίς αστυνομία, μια κατάληψη γειτονιάς του Σιάτλ που προέκυψε μετά από μέρες συγκρούσεων μεταξύ διαδηλωτών και των δυνάμεων καταστολής με αφορμή τη δολοφονία του George Floyd. Η κατάληψη ξεκίνησε στις 8 Ιούνη όταν η αστυνομία αποχώρησε από το ανατολικό αστυνομικό τμήμα της πόλης. Αφορμή για την εκκένωση υπήρξε μια σειρά από αιματηρές συμπλοκές που προέκυψαν στο χώρο από άτομα της κατάληψης αλλά και απ’έξω.

Τόσο ακτιβιστές του κινήματος Black Lives Matter όσο και άτομα υπέρ της κατάργησης της αστυνομίας βρέθηκαν στη κατάληψη με 3 βασικά αιτήματα, τη μείωση του προϋπολογισμού της αστυνομίας κατά 50%, τη μετατόπιση της χρηματοδότησης αυτής προς γειτονιές με προγράμματα και υπηρεσίες στις παραδοσιακά μαύρες περιοχές της πόλης και την απόσυρση των κατηγοριών από όλους τους συλληφθέντες.

Η ιστορία του CHOP αποτελεί μια πολύ ωραία αφορμή για αναστοχασμό γύρω από τις παραδοσιακές αναρχικές πεποιθήσεις περί της ιδέας της δόμησης μιας ελεύθερης κοινωνίας μέσω του αυθορμητισμού των μαζών. Ακολουθεί η μετάφραση μιας ανάλυσης των προβλημάτων της κατάληψης από την Black Rose Anarchist Federation.

CHOP: Όρια και αποτυχίες

Η δύναμη του κινήματος προήλθε από τις κινητοποιήσεις στους δρόμους και τις άμεσες συγκρούσεις με την αστυνομία και όχι από κάποια συγκεκριμένη οργανωμένη ομάδα, όπως τα σωματεία ενοικιαστών ή τα εργατικά σωματεία ή οι συνελεύσεις στις γειτονιές. Αντίθετα, υπήρχε μια διαφορετική συγκέντρωση ακτιβιστών, οι οποίοι ωστόσο επέδειξαν πραγματική λαϊκή δύναμη. Και το CHOP βοήθησε στην ενδυνάμωση κινημάτων που έκαναν εφικτές άλλες νίκες. Για παράδειγμα, η ψηφοφορία για την απομάκρυνση του συνδικάτου της αστυνομίας του Σιάτλ από το εργατικό συμβούλιο μεταδόθηκε από μια συγκέντρωση στο CHOP, με κυριολεκτικά εκατοντάδες ανθρώπους να παίρνουν μέρος στη συνεδρίαση μέσω Zoom για να πιέσουν το αντιδραστικό εργατικό συμβούλιο να κάνει το σωστό. Tα σχολεία του Σιάτλ ψήφισαν επίσης να απομακρύνουν το SPD από τις εγκαταστάσεις τους. Υπήρχαν νυχτερινές πορείες από τη ζώνη του CHOP στα ανατολικά προς το δυτικό τμήμα στο κέντρο της πόλης, γεγονός που οδήγησε στο να τίθεται το τμήμα σε αποκλεισμό κάθε βράδυ για τη μείωση της αστυνομικής ικανότητας στην πόλη κατά 40% περίπου. Αυτή είναι μια πραγματική πηγή λαϊκής εξουσίας που αναπτύχθηκε στους δρόμους του Σιάτλ (και αλλού).

Ωστόσο, το κίνημα δεν μπόρεσε να εκμεταλλευτεί τη δύναμη του CHOP. Υπάρχουν διάφοροι εσωτερικοί και εξωτερικοί λόγοι γι’ αυτό. Μεταξύ των μεγαλύτερων αποτυχιών που είδαμε ήταν η έλλειψη οργάνωσης, δομής λήψης αποφάσεων, η υποκατάσταση της τακτικής από τη στρατηγική, οι περιορισμοί της οριζόντιας πολιτικής και της πολιτικής των λευκών συμμάχων όταν επρόκειτο για τις πολιτικές ανάγκες του χώρου, η ανάγκη για βελτιωμένες δυνάμεις αυτοάμυνας του κινήματος και εξωτερικής προπαγάνδας, και οι εγγενείς περιορισμοί βιωσιμότητας αυτού του τύπου μαζικής λαϊκής εξέγερσης και κατάληψης.

Απουσία διαδικασίας λήψης αποφάσεων

Το πρώτο σημαντικό πρόβλημα ήταν η αποτυχία μιας πρακτικής υποδομής λήψης αποφάσεων στη ζώνη. Παρόλο που αυτό βελτιώθηκε προς τις τελευταίες μέρες της κατάληψης, γίναμε μάρτυρες πολύ κακού συντονισμού των συνελεύσεων και διαδικασία λήψης αποφάσεων. Τόσο στη πρώτη γενική συνέλευση όσο και για εβδομάδες επόμενων συνελεύσεων, η διαδικασία ήταν ένας χώρος όπου ο καθένας μπορούσε να μιλήσει για οποιοδήποτε θέμα επιθυμούσε. Δεν υπήρχε ημερήσια διάταξη, δεν υπήρχε χρονικό πλαίσιο, δεν ήταν δυνατόν να ακολουθηθούν με ουσιαστικό τρόπο οι θεματικές των διαφόρων ομιλητών. Για το μεγαλύτερο μέρος της κατάληψης, η διαδικασία ήταν συνέλευση μόνο στο όνομα, λειτουργώντας περισσότερο ως “ανοιχτό μικρόφωνο” και όχι ως ένας λειτουργικός χώρος για τη διεξαγωγή πολιτικής δουλειάς. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι γενικές συνελεύσεις να αποτελέσουν προνομιακό χώρο για τους ασφαλίτες ή τους δεξιούς διασπαστές να προκαλέσουν διχόνοια μέσω αντιπληροφόρησης. (Μπορείτε να δείτε έναν από αυτούς, το άτομο που συστήνεται ως “MamaBird” στο παρακάτω βίντεο).

Ήμασταν μπροστά σε πολλά τέτοια περιστατικά. Σε ένα από αυτά, το βράδυ που ο δήμαρχος ανακοίνωσε τις προθέσεις του να ανακαταλάβει τη γειτονιά, πραγματοποιήθηκε μια αυτοσχέδια συνέλευση για να ληφθούν αποφάσεις σχετικά με το πως θα δρούσαμε. Μια νεαρή μαύρη γυναίκα κάλεσε τη συνέλευση και προσπαθούσε να πείσει τον κόσμο να αποφασίσει αν θα κρατούσε το χώρο και αν ναι, πως θα γινόταν αυτό. Επανειλημμένα, ένας ηλικιωμένος μαύρος άνδρας που οπλοφορούσε διέκοπτε και εκτροχίαζε τη συζήτηση. Πολλές φορές, έπαιρνε στα χέρια του το μεγάφωνο και μιλούσε για την εμπειρία του με τον ρατσισμό στις ΗΠΑ, την ανάγκη για ειρήνη και εμπόδιζε τη συνέλευση να προχωρήσει σε κάποια λήψη απόφασης. Αυτό συνέβη όσο νομίζαμε ότι μια επικείμενη έφοδος της αστυνομίας στη γειτονιά θα συνέβαινε και υπήρχαν ακόμη εκατοντάδες υποστηρικτές στο CHOP. Αργότερα αποκαλύφθηκε ότι ο άνδρας αυτός ήταν ένας ιδιωτικός ερευνητής και βρέθηκαν φωτογραφίες του παρέα με αστυνομικούς του αστυνομικού τομέα του Σιάτλ. Είναι σαφές ότι η έλλειψη δόμησης και εμπειρίας στο συντονισμό μεγάλου αριθμού κόσμου όχι μόνο επέτρεψε τέτοιου είδους παρεμβάσεις αλλά και επέτρεψε και την πατριαρχική λογική του παραγκωνισμού μιας ταλαντούχας μαύρης γυναίκας που πίεζε για πολιτική σαφήνεια. Υπήρξαν πολλές παρόμοιες στιγμές.

Πλεονεκτήματα και περιορισμοί της οριζοντιότητας και της ατομικής δράσης

Αυτή η συνολική έλλειψη λήψης αποφάσεων σήμαινε επίσης ότι δεν μπορούσε να υπάρξει πολιτική στο χώρο. Αυτό ονομάζουμε ως το πρόβλημα της οριζοντιότητας. Ο καθένας δούλευε πάνω σε ατομικά σχέδια, με ελάχιστη εως μηδαμινή ικανότητα συντονισμού με τα υπόλοιπα για την ανάπτυξη μιας πολιτικής ατζέντας, ή έστω για να συμφωνηθούν κάποια αιτήματα και σκοποί της κατάληψης. Πολυάριθμοι μικροί σχηματισμοί εξέδωσαν ποικίλα σύνολα αιτημάτων. Πολλά ερωτήματα δεν μπορούσαν να απαντηθούν. Ήταν ο σκοπός μας να καταληφθεί και να διεκδικηθεί η γειτονιά ή όχι; Ερωτήματα τόσο προφανή και απλά όσο και το παραπάνω δεν μπορούσαν να διερευνηθούν. Το αποτέλεσμα ήταν να προκύψουν εκατοντάδες μεμονωμένα εγχειρήματα που συνέβαλαν στην άνθηση μιας κινηματικής δραστηριότητας και υπήρξαν κομμάτι του λόγου που βλέπαμε κάποια επαναστατικά χαρακτηριστικά σε αυτές τις στιγμές. Αυτό διευκόλυνε τη μαζική συμμετοχή, καθώς ο καθένας και η καθεμία μπορούσε να φέρει στο χώρο όποιο πάθος και ενδιαφέρον είχε. Ως εκ τούτου, αστικοί λαχανόκηποι, καλλιτεχνικά δρώμενα, νυχτερινές πορείες, μουσικές συναυλίες, προβολές, περιφρουρήσεις, συνελεύσεις, ομάδες συζήτησης και πολλά άλλα συνέβαιναν ταυτόχρονα. Αυτό δεν ήταν κάτι κακό. Συνέβαλε στην ενδυνάμωση του κινήματος. Αλλά πιστεύουμε πως χρειαζόμαστε αυτή την ποικιλομορφία όσο χρειαζόμαστε και έναν τρόπο να συνεγείρουμε αυτές τις δραστηριότητες προς μια ξεκάθαρη πολιτική κατεύθυνση. Γι’αυτό υπήρχε η ανάγκη όχι μόνο για μια πρακτική διευκόλυνσης συντονισμού στις γενικές συνελεύσεις αλλά και για την προστασία και την απομάκρυνση των ανθρώπων που προκαλούσαν αναστάτωση.

Η αποτυχία της πολιτικής των “λευκών συμμάχων”

Το επόμενο σημαντικό πρόβλημα ήταν η σύγχυση και οι περιορισμοί της πολιτικής των “λευκών συμμάχων”. Λευκοί ακτιβιστές στο χώρο της κατάληψης, κυριολεκτικά έψαχναν για οτιδήποτε τους έλεγε οποιοσδήποτε μάυρος να κάνουν, το οποίο θα μπορούσε να είναι οτιδήποτε, από τυχαίες προσωπικές χάρες μέχρι το να φορούν μπλουζάκια που έγραφαν “αν αρχίσουν πυροβολισμοί σταθείτε πίσω μου”. Αυτή η δυναμική οδήγησε στην ανύψωση των μαύρων ατόμων καθώς και στην αδράνεια των λευκών ακτιβιστών σε στιγμές ανάγκης. Αυτή η λογική της Μαύρης Ηγεσίας σήμαινε πως μια ολόκληρη ποικιλία πολιτικών παραδόσεων και μαύρων προοπτικών τραβούσε τους ανθρώπους προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Τι ακριβώς σήμαινε η υποχώρηση στη Μαύρη Ηγεσία; Έπρεπε να ακούσουμε τις φιλελεύθερες μαύρες φωνές που έκαναν συμμαχίες με την αστυνομία και κατεύθυναν τον κόσμο προς το τέλος της κατάληψης; Σήμαινε άραγε το να ακολουθήσουμε τις μαύρες φωνές που καλούσαν για την ανάπτυξη του μαύρου καπιταλισμού και την αγορά “μαύρων” προιόντων (πολλοί από αυτούς τους ισχυρισμούς διατυπώθηκαν από τοπικούς μαύρους επιχειρηματίες); Έπρεπε να ακολουθήσουμε τις μαύρες φωνές που απέρριπταν την “αυτονομία” της ζώνης χωρίς μπάτσους ή εκείνους που την υποστήριζαν; Αυτή η λογική σήμαινε πως όταν έπαιρναν τον λόγο Μαύροι, μερικοί από τους οποίους ήταν βαλτοί της αστυνομίας, οι λευκοί ακτιβιστές δεν είχαν την δυνατότητα να αντιμετωπίσουν τις βλαβερές συμπεριφορές. Αυτό επιδείνωσε τα υλικοτεχνικά προβλήματα του χώρου. Αλλά είναι επίσης μια ξεκάθαρη ήττα της πολιτικής των λευκών συμμάχων και υπογραμμίζει ότι είναι η ΠΟΛΙΤΙΚΗ που είναι σημαντική να αρθρώνεται και να συζητιέται στο χώρο.

Αυτό δεν σημαίνει πως ο τρόπος συμμετοχής των μη-μαύρων ριζοσπαστών σε ένα κίνημα για την απελευθέρωση των μαύρων είναι ένα απλό ερώτημα. Σίγουρα, όπως όλοι οι αγώνες, απαιτείται πέραν της αλληλεγγύης, ταπεινότητα, διακριτικότητα, σεβασμός και εμπιστοσύνη. Αλλά παρατηρήσαμε ξεκάθαρα την αποτυχία (και την εργαλειοποίηση) της πολιτικής των “λευκών συμμάχων” στη πράξη. Ως αγωνιστές, πρέπει να αρθρώσουμε με σαφήνεια μια θεωρία και πρακτική επαναστατικής αντιρατσιστικής αλληλεγγύης ως εναλλακτική.

Τα μέσα γίνονται σκοπός

Σε αυτό το πολιτικό τέλμα, η ίδια η διατήρηση της κατάληψης έγινε ο μοναδικός στόχος του κινήματος. Το βλέπουμε αυτό ως σαφή αντικατάσταση της τακτικής του κινήματος από τη στρατηγική και ως συνέχιση των αποτυχιών του κινήματος πριν από το CHOP να εργαστεί πάνω σε ζητήματα πολιτικής στρατηγικής. Χωρίς αιτήματα, ξεκάθαρους πολιτικούς στόχους ή την ικανότητα να ξεπεράσει τις πολιτικές διαφορές, το CHOP περιορίστηκε στον μικρότερο κοινό παρονομαστή του, και αυτός ήταν απλώς η διατήρηση του χώρου. Αυτό συνέβαινε και αλλού στο κίνημα στο Σιάτλ. Οι νυχτερινές πορείες για την κατάληψη του αυτοκινητόδρομου ήταν μια επίδειξη της δύναμης του κινήματος, αλλά όχι μέρος ενός ευρύτερου στρατηγικού πλαισίου και χωρίς σαφή στόχο, κάποια κλιμακούμενη καμπάνια κ.λπ. Η τακτική της κατάληψης είχε γίνει υποκατάστατο της σκληρής δουλειάς για την ανάπτυξη μιας συλλογικής πολιτικής στρατηγικής.

Η Ανάγκη για Συλλογική Αυτοάμυνα και Αποτελεσματική Προπαγάνδα

Ένα από τα πιο ανησυχητικά και σημαντικά διδάγματα από το CHOP είναι η ανάγκη ανάπτυξης καλά οργανωμένης και αποτελεσματικής συλλογικής αυτοάμυνας. Τη νύχτα της Juneteenth (19 Ιούνη), υπήρχαν κυριολεκτικά χιλιάδες άνθρωποι στο χώρο, πολλοί από αυτούς τουρίστες, επισκέπτες ή άτομα που ήταν εκεί για τα πάρτυ. Τις πρώτες πρωινές ώρες, ένας λεκτικός καυγάς κλιμακώθηκε και οδήγησε στον πυροβολισμό ενός νεαρού. Αργότερα εκείνο το βράδυ, ένας άλλος νεαρός μαύρος άνδρας που έφευγε από τη ζώνη δέχθηκε επίθεση και πυροβολήθηκε από έναν όχλο λευκών ανδρών που φώναζαν ρατσιστικούς χαρακτηρισμούς, και επέζησε. Ο πρώτος πυροβολισμός δεν ήταν αποτέλεσμα πολιτικής βίας πολέμιων της κατάληψης, αλλά βίας που ξεπήδησε μέσα από αυτή. Τις ημέρες που ακολούθησαν, αρκετοί ακόμη πυροβολισμοί έλαβαν χώρα μέσα και γύρω από τη ζώνη. Αν και οι δράστες και τα κίνητρα είναι σε μεγάλο βαθμό ακόμη άγνωστα, φαίνεται πιθανό ότι η πλειονότητα των πυροβολισμών ήταν αποτέλεσμα διαπροσωπικής βίας και αντιποίνων συμμοριών. Όπως έγραψαν τότε οι σύντροφοί μας στο Decriminalize Seattle, όταν ζούμε σε μια βαθιά βίαιη και βαριά οπλισμένη κοινωνία, ήταν πιθανό ότι αυτού του είδους η βία θα εμφανιζόταν στο CHOP. Το τελευταίο μεγάλο περιστατικό αφορούσε ένα όχημα που επιτέθηκε στη ζώνη και πυροβόλησε στο πλήθος. Αφού πέρασε ένα οδόφραγμα, ο οδηγός και ο συνοδηγός πυροβολήθηκαν, σκοτώνοντας τον οδηγό.

Στο CHOP δημιουργήθηκε μια άτυπη ομάδα ασφαλείας, κυρίως ως απάντηση στις απειλές των δεξιών, η οποία συντόνιζε εθελοντές για νυχτερινή βάρδιες, σκοπιές ποδηλατοφόρων και ομάδες περιφρούρησης οδοφραγμάτων. Τα μέλη της Λέσχης Όπλων “John Brown Gun Club” είχαν επίσης συνεχή παρουσία. Από την πρώτη μέρα υπήρχαν συνεχείς απειλές από ακροδεξιές πολιτοφυλακές και ρατσιστικές ομάδες, καθώς και προβοκάτσιες από τα Proud Boys και άλλους. Καθώς ο Τραμπ απειλούσε να παρέμβει, χιλιάδες “πατριώτες” υπέγραψαν για μια εκδήλωση στο Facebook στις 4 Ιουλίου για να εκδιώξουν το CHOP με τη βία και να επιστρέψουν το αστυνομικό τμήμα της γειτονιάς στην αστυνομία.

Η έλλειψη οργάνωσης στο CHOP οδήγησε επίσης στο διαχωρισμό του θέματος της αυτοάμυνας από το ευρύτερο πολιτικό σχέδιο. Αυτό άφησε το CHOP ιδιαίτερα ευάλωτο σε εσωτερικές συγκρούσεις και σε καβγάδες στους δρόμους που δεν αφορούσαν πάντα μια σαφώς καθορισμένη απειλή. Αυτό σε συνδυασμό με την έλλειψη σαφών παραμέτρων για την αποδεκτή συμπεριφορά στο χώρο, οδήγησε σε μεγάλη σύγχυση και χάος, μερικά από τα οποία θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί αν το έργο είχε καλύτερη οργάνωση και μεγαλύτερη πολιτική συνοχή. Παρόλο που οι προσπάθειες των ομάδων ασφαλείας ήταν σημαντικές, η εμπειρία αυτή (και η σειρά επιθέσεων σε όλη τη χώρα) αποκάλυψε τη σοβαρή ανάγκη τα κινήματά μας να είναι προετοιμασμένα για αποτελεσματική και υπεύθυνη αυτοάμυνα.

Από πολλές απόψεις, οι πυροβολισμοί αποτέλεσαν την τελική καμπή για το CHOP. Πρώτον, έδιωξαν τους υποστηρικτές από το χώρο, καθώς λίγοι ήταν πρόθυμοι να διακινδυνεύσουν θανατηφόρα βία για την υποστήριξη μιας κατάληψης με ασαφείς στόχους. Αλλά η βία χρησιμοποιήθηκε επίσης από τους εχθρούς του κινήματος για να δυσφημήσουν το CHOP και το κίνημα Black Lives Matter. Η βία έγινε δικαιολογία για την επανακατάληψη της αστυνομίας και για το ρόλο της αστυνομίας στην κοινωνία γενικότερα. Είναι πιθανό αυτό να μπορούσε να αντιμετωπιστεί με καλύτερη προπαγάνδα προς τα έξω και εσωτερικό αναστοχασμό. Το Decriminalize Seattle έκανε κάποιες προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά η συνεχιζόμενη βία κάθε νύχτα, η αυξανόμενη προπαγάνδα της δεξιάς στα μέσα ενημέρωσης και οι πολιτικές μηχανορραφίες του δημάρχου να χρησιμοποιήσει τη βία στο χώρο ως αφορμή για να διεκδικήσει την κατάληψη πίσω ήταν δύσκολη να ξεπεραστεί.

Εγγενείς Περιορισμοί των Καταλήψεων

Ένα άλλο μειονέκτημα της CHOP ήταν οι εγγενείς περιορισμοί της τακτικής των καταλήψεων χώρων. Οι καταλήψεις δρόμων αυτού του τύπου έχουν συνήθως ένα από τρία πιθανά αποτελέσματα. Το πρώτο είναι να μετατραπεί σε επαναστατικό κίνημα. Όπως η κατάληψη της πλατείας Ταχρίρ, αυτό απαιτεί τη μετακίνηση της αναστάτωσης από τους δρόμους στους χώρους εργασίας και σε άλλους θεσμούς για να επιβληθούν περαιτέρω κρίσεις στις δομές εξουσίας. Η δεύτερη επιλογή είναι να θεσμοθετηθεί, με την έννοια του να παραδοθεί σε μια μη κερδοσκοπική διαχείριση που μπορεί να τιθασεύσει και να ανακατευθύνει τη διασπαστική δύναμη του κινήματος. Η τρίτη επιλογή είναι να συντριβεί με την αναζωπύρωση της βίας του κράτους.

Ανάπτυξη Ισχύος: Συμπέρασμα

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι για να μετατραπεί μια στιγμή με επαναστατικό δυναμική -όπως είδαμε στο CHOP- σε επανάσταση είναι να μεταφερθεί η δύναμη του κινήματος στους θεσμούς της κοινωνίας των πολιτών. Η εξάπλωση από το CHOP στους χώρους εργασίας, στα σχολεία, στα νοσοκομεία και σε άλλους χώρους διακυβέρνησης και διοίκησης θα μπορούσε να εξαπλώσει την ανατρεπτική δύναμη του CHOP και να οικοδομήσει κοινωνική δύναμη έξω από το κράτος. Παρόλο που υπήρξαν στιγμές που οι διοργανωτές προσπάθησαν κάτι τέτοιο (το να διώξουν το συνδικάτο της αστυνομίας από το εργατικό συμβούλιο είναι μια από αυτές, η απομάκρυνση του SPD από τα δημόσια σχολεία ήταν μια άλλη), αυτές ήταν περιορισμένες και κατακερματισμένες. Προέρχονταν σε μεγάλο βαθμό από ακτιβισμό εκτός του χώρου, και πράγματι, η πλειοψηφία του κινήματος BLM στο Σιάτλ ασχολήθηκε με έργο εκτός του CHOP. Η εκκένωση της κατάληψης δεν είναι σε καμία περίπτωση το τέλος της BLM στο Σιάτλ.

Παρ’ όλα αυτά, το CHOP και άλλες στιγμές, όπως η πυρπόληση του αστυνομικού τμήματος της Μινεάπολης, δείχνουν ότι το κίνημα της BLM έχει φτάσει σε υψηλά επίπεδα τον τελευταίο μήνα. Το καθήκον μας ως αναρχικοί επαναστάτες είναι να χτίσουμε πάνω σε αυτή τη δύναμη, κυρίως με την παροχή καλύτερης διευκόλυνσης συναντήσεων, καλύτερης υποδομής του κινήματος και καλύτερων διαδικασιών για τη στρατηγική του κινήματος, την πολιτική και τη λήψη αποφάσεων, και να εξαπλώσουμε αυτό το κίνημα στους θεσμούς που κυβερνούν τις ζωές μας.

ΒΛ. ΣΧΕΤΙΚΑ:

Καλώς ήρθατε στην Αυτόνομη Ζώνη του Κάπιτολ Χιλ: εκεί όπου ο κόσμος του Σιάτλ διαδηλώνει χωρίς την αστυνομία

The post Capitol Hill Autonomous Zone: μία αποτίμηση από την εκκένωση της αυτόνομης ζώνης του Σιάτλ first appeared on Aυτολεξεί.

Το τριήμερο φεστιβάλ συνάντησης και γνωριμίας του σχολείου μας με τους ανθρώπους της τοπικής κοινότητας, με τα παιδιά και τους ενδιαφερόμενους γονείς, με τους ανθρώπους που κατέφθασαν από όλα τα μέρη της Ελλάδας, απομακρυσμένα και μη, με όλες και με όλους εσάς που δώσατε το παρόν, είτε με τη φυσική σας παρουσία είτε με τη διαδικτυακή, έλαβε τέλος.

Κάθε ένα από τα εκατοντάδες άτομα που συναντήσαμε μας στήριξε με κάθε δυνατό τρόπο, με όποιο μέσο μπορούσε. Η στήριξη αυτή ξεπέρασε κάθε προσδοκία μας και μας συγκίνησε ιδιαίτερα, δίνοντας μας ταυτόχρονα δύναμη να συνεχίσουμε με ακόμη μεγαλύτερο πάθος και υπομονή το παιδαΡωγικό μας εγχείρημα!

Θέλουμε να ευχαριστήσουμε ιδιαίτερα τις συλλογικότητες του Μικρού Δέντρου, του Μικρού Ντουνιά, του Σπορείου, της ομάδας Βουνού, τα Ψηλά Βουνά, τους ομιλητές και τις ομιλήτριες μας από τον ακαδημαϊκό χώρο, τις παιδαγωγικές ομάδες που κατέφθασαν από όλες τις περιοχές της Αθήνας και όχι μόνο, τις ομάδες γονέων και παιδαγωγών από Άνδρο και Κέρκυρα που ετοιμάζουν νέα εγχειρήματα.

Τέλος, τα πάρα πολλά άτομα – και όσα ενδεχομένως ξεχάσαμε – που βοήθησαν με όποιον τρόπο μπορούσαν, ώστε να λειτουργήσουν όλα εύρυθμα και φυσικά τα ακούραστα κορίτσια μας που πραγματοποίησαν τα εργαστήρια για τους μικρούς μας φίλους και φίλες, τις παιδαγωγούς της φύσης, και τις Μαργαρίτα, Βίκυ και Γιολάντα.

Έτοιμη συνταγή δεν υπάρχει, ούτε θεωρούμε ότι είμαστε κάτοχοι μιας κάποιας στατικής αλήθειας. Στον αναστοχασμό που κάνουμε, ερχόμαστε ήδη αντιμέτωποι και αντιμέτωπες με σημεία που επιδέχονται επανασχεδιασμού και αναπροσαρμογής. Η δική σας στήριξη μας δίνει μια πνοή και κουράγιο για τη συνέχεια. Σε αυτήν την προσπάθεια δεν νιώθουμε μόνες.

Είμαστε όλοι και όλες εμείς που δεν φοβόμαστε την ετερότητα και επιθυμούμε ένα παρόν και ένα μέλλον με αξιοπρέπεια για εμάς και τα παιδιά μας. Για έναν κόσμο ζωντανό, δυνάμει ισότιμο, δημοκρατικό και ελεύθερο από υπερβατικές αυθεντίες.

Ataxia School, Δημοκρατικό Σχολείο του Βουνού
Για τη γη, τη ζωή, τον πολιτισμό

ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΣ ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ

Κείμενο: Γιώργος Λούκας

Ένα σχολείο που ανοίγει. Μια πράξη εν δυνάμει. Μια συνεχή δημιουργία εν κινήσει, χωρίς ένα προκαθορισμένο τέλος, αλλά με σαφείς επιμέρους στοχεύσεις. Μια ιστορική στιγμή για το δημοκρατικό κίνημα, μια ιστορική στιγμή για την παιδαγωγική η οποία μετατοπίζεται σε παιδαΡωγική.

Εκατοντάδες άνθρωποι τόσο από την ευρύτερη περιοχή, όσο και από όλη την Ελλάδα κατέφθασαν στο Στείρι για την πρώτη συνάντηση ελεύθερης παιδαΡωγικής. Μια συνάντηση που θέλουμε να γίνει θεσμός ζυμώσεων, δράσεων και συν-αρθρώσεων.

Τα παιδιά παραμένουν η μοναδική μειονότητα χωρίς φωνή. Κάποιοι άλλοι, μεγάλοι θα ξέρουν πάντα καλύτερα τι είναι καλό γι’ αυτά, αντί γι΄αυτά. Η αιώνια επανάληψη του έργου του καταπιεζομενου- καταπιεστή-. «Κι εμείς τι πάθαμε που πήγαμε σε τέτοια σχολεία; Όλοι τα περάσαμε. Δεν γίνεται αλλιώς… θα πρέπει να μάθουμε να κάνουμε υπομονή..» Έτσι η υπομονή έγινε υποταγή, το «θέλω» συνεχής συμβιβασμός και η πραγματικότητα μια και απαράλλακτη.

«Μάθαμε την υποταγή, τη μια και μοναδική σωστή απάντηση, μάθαμε να μισούμε τη μάθηση, να ανταγωνιζόμαστε σε τεχνητές πίστες τεμαχισμένων γνωστικών αντικειμένων. Μάθαμε να ελέγχουμε τη φαντασία μας, να απορρίπτουμε οτιδήποτε έξω από το προκαθορισμένο ως περιττό και αντιπαραγωγικό.

Θυσιάσαμε τα ταλέντα και τις αγέννητες δυνητικότητες μας και μάθαμε να είμαστε εντάξει με αυτό. Είδαμε τους εαυτούς μας ως ξεκομμένα άτομα τοποθετημένα σ’ έναν άχρονο/α-ιστορικό κόσμο, όπου όλα γίνονται από κάποιους ειδικούς, μεγάλους Άλλους και εμείς πρέπει απλώς να κοιτάμε τη δουλεία μας.

Ο κόσμος μας θα αλλάξει από τις ενεργές επιθυμίες μας, οι οποίες σβήνουν χάριν της προσαρμογής σ’ ένα προκατασκευασμένο χώρο. Για να μείνουν ζωντανές θα πρέπει να παλέψουν με τις αντενεργές δυνάμεις μέσα μας και έξω μας. Γιατί αν από μικροί μαθαίνουμε να επιθυμούμε και να λαχταρούμε τις αλυσίδες μας; Αν επιθυμούμε την σκλαβιά σαν να ήταν η ελευθερία μας, πραγματικά είναι λίγα αυτά που μπορεί να γίνουν στη συνέχεια.
Η ελευθερία δεν είναι ένας ειδυλλιακός τόπος για μόνιμη κατοικία. Η ελευθερία είναι συνεχής περιπλάνηση, ξεβόλεμα, αμφιβολία. Δεν υπάρχει ελευθερία χωρίς προσπάθεια για ισοτιμία. Η προσπάθεια για ισότητα για ‘ μένα είναι η δύναμη της αγάπης που δεν επιθυμεί να κάνει όμοια τα διαφορετικά, αλλά να τα αγκαλιάσει ως αποδεκτά και αναγκαία.

Έτσι ανοίγει ο δρόμος για μια πλουραλιστική Δημοκρατία, όπου οι δημιουργικές ικανότητες των ανθρώπων θα τίθενται στην υπηρεσία της κοινωνίας και η προσωπική ικανοποίηση δεν θα μετατίθεται για το μέλλον, αλλά θα βιώνεται στο παρόν.

O Kαζαντζάκης έλεγε: Η ανώτατη αρετή δεν είναι νά’ σαι ελεύτερος, παρά να μάχεσαι για ελευτερία.

Μην καταδέχεσαι να ρωτάς: “Θα νικήσουμε; Θα νικηθούμε;” Πολέμα!

Έτσι είναι, αλλά χρειαζόμαστε τις νίκες για να προχωρήσουμε. Για να ανοιχτούν νέα πεδία δράσεων. Για να πάρουμε πίσω τους τόπους που μας πήραν και μας εγκλώβισαν να ζούμε ζωές αλλότριες και ξένες από αυτές που ίσως επιθυμούσαμε. Χρειαζόμαστε νίκες για τα όνειρα που δεν πραγματοποιήσαμε, για τους συνανθρώπους μας που υποφέρουν και στον παροξυσμό της καθημερινότητας δεν προλαβαίνουμε να κοιτάξουμε και να αισθανθούμε. Για τους φίλους που δεν έχουμε πια χρόνο, για όλα αυτά που μπορούσαμε και δεν κάναμε.

Χρειαζόμαστε νίκες, χωρίς μεγάλες αφηγήσεις και Αλήθειες, αλλά και χωρίς το σχετικισμό και τον πνευματικό μεταμοντέρνο αχταρμά. Χρειαζόμαστε μια γλώσσα για να συντονίσει τα σκόρπια κελεύσματα των καιρών. Μια γλώσσα που να ακολουθεί την πράξη σαν μουσική μελωδία των νέων σκοπών και νοημάτων μας.

Η δημιουργία του Ataxia School, Δημοκρατικό σχολείο του Βουνού είναι μια τέτοια νίκη. Ένα βέλος με τόξα που στοχεύουν στο συλλογικό και ατομικό γίγνεσθαι. Μια νίκη των από κάτω, μια συντονισμένη προσπάθεια που αποσκοπεί στη πραγματικά δημόσια παιδεία. Προχωράμε ενάντια, εντός και πέρα στις όποιες προκλήσεις. Η γνώση είναι κοινό αγαθό.

Προχωράμε..γιατί δεν γίνεται κι αλλιώς..

Δημοκρατικό σχολείο του Βουνού,
Για τη ζωή, τη γη, τον πολιτισμό  |  www.ataxiaschool.com  |  #ataxiaschool

The post Ανταπόκριση από το φεστιβάλ του δημοκρατικού σχολείου Ataxia School first appeared on Aυτολεξεί.

Ο τριτογενής τομέας είναι αρκετά αναπτυγμένος, ενώ δεν υπάρχει βιομηχανική παραγωγή. Τα τελευταία χρόνια δε, η ανεργία βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα.

1.2 Η γέννηση της «Δημοτικής Ομοσπονδίας Βάσης» [2]

Η Δημοτική Ομοσπονδία Βάσης (σημ.: από ένα σημείο κι έπειτα, Δ.Ο.Β. στο κείμενο) είναι αποτέλεσμα της αδιάλειπτης δρασηριοποίησης των αναρχικών στην περιοχή – ανελλιπώς από τις αρχές της δεκαετίας του ’70. Από τότε ακόμα, η δημαρχία βρισκόταν πάντα στα χέρια του κομμουνιστικού κόμματος και δεν είχε τίποτα να «ζηλέψει» από τις πρακτικές των χριστιανοδημοκρατών και των άλλων αστικών κομμάτων όσον αφορά την πάντα παρούσα διαφθορά, τα σκάνδαλα και τις πελατειακές σχέσεις.

Επιπροσθέτως, πάντα βρισκόταν σε ισχύ η κατασταλτική λογική των σταλινικών αυτών μορφωμάτων (το δημοτικό συμβούλιο είχε απαγορεύσει τις όποιες διαμαρτυρίες και διαδηλώσεις στην κεντρική πλατεία και με διάφορα προσχήματα επέτρεπε τη χρήση των δημοτικών αιθουσών για εκδηλώσεις μόνο στα μέλη του κομμουνιστικού κόμματος). Εκείνη την περίοδο, οι αναρχικοί αποφάσισαν να ξεκινήσουν μια πολιτική δουλειά προς την κατεύθυνση της δημιουργίας δομών βάσης αποτελούμενων από φοιτητές, ανέργους και εργάτες, οι οποίες ασχολούνταν ως επί το πλείστον με τοπικά ζητήματα που αφορούσαν την υγεία – περίθαλψη, τη χωροταξία – αστικοποίηση, τα εργασιακά και την οικολογία.

Οι δομές αυτές, που είχαν τη μορφή επιτροπών, ενώθηκαν το 1979 σε μια πλατφόρμα ονόματι «Περιφερειακή Συνδικαλιστική Ένωση», που σύντομα ήρθε σε οξεία σύγκρουση με το Δημαρχείο ως αποτέλεσμα της δουλειάς αντιπληροφόρησης που έκανε σε σχέση με τις αποφάσεις της δημοτικής αρχής.

Οι εν λόγω επιτροπές διερευνούσαν διάφορα τοπικά ζητήματα αναφορικά με τους τομείς στους οποίους καθεμία δραστηριοποιούνταν και εξέθεταν συνεχώς και με στοιχεία τις περιπτώσεις διαφθοράς και τα σκάνδαλα της τοπικής αυτοδιοίκησης με το να μεταφέρουν στις πλατείες και στους δρόμους τον προβληματισμό για τις δημοτικές αποφάσεις, οργανώνοντας συναντήσεις με τους πολίτες μέσω σχετικών παρουσιάσεων για να καταγγέλλουν τις αδιαφανείς υποθέσεις διαχείρισης της δημοτικής αρχής. Για να καταπνίξουν τις πρωτοβουλίες αυτές των αναρχικών και προκειμένου είτε να τους διασπάσουν είτε να τους κάνουν να σωπάσουν, οι εκάστοτε δήμαρχοι χρησιμοποίησαν ποικίλα μέσα: εκβιασμούς, απειλές, πελατειακού τύπου υποσχέσεις σε μεμονωμένα άτομα, καταγγελίες για «κατάληψη δημόσιων χώρων» και της αίθουσας του δημοτικού συμβουλίου.

Στα 1992 όμως, έλαβε χώρα ένα γεγονός που είχε μεγάλο αντίκτυπο: η τοπική δικαστική αρχή καθαίρεσε τη διοικούσα δημοτική παράταξη λόγω της αποκάλυψης ενός σκανδάλου πρόσληψης κάποιου εκπαιδευτικού με αθέμιτο, παράνομο τρόπο. Αυτό ήρθε να εμπεδώσει στην αντίληψη του κόσμου την εγκυρότητα των έως τότε σχετικών καταγγελιών και παρεμβάσεων των αναρχικών και ήγειρε ισχυρά αισθήματα συμπάθειας αλλά και ενδιαφέρον για τις πρακτικές και τις ιδέες τους. Αποτέλεσμα ήταν να συγκληθεί μια περιφερειακή αναρχική συνδιάσκεψη με ευρεία παρουσία και ενδιαφερομένων πολιτών, από την οποία εν τέλει ζητήθηκε επίμονα να συγκροτήσει και να κατεβάσει στις δημοτικές εκλογές μια εναλλακτική λίστα υποψηφίων, απέναντι στην πολυετή, διεφθαρμένη διαχείριση των τοπικών Αρχών. Οι αναρχικοί, που έως τότε είχαν επανειλημμένα διεξαγάγει επίμονες εκστρατείες αποχής από τις εκλογές, δεν θέλησαν βέβαια ν’ ακολουθήσουν τις προτροπές του κόσμου προδίδοντας τις θέσεις τους αλλά απέφυγαν και να εμμείνουν σ’ αυτές σε μια αποκλειστικά ιδεολογική βάση.

Έτσι, εκείνη τη χρονιά και μετά από πολλές συζητήσεις, αποφασίστηκε η ίδρυση της Δημοτικής Ομοσπονδίας Βάσης. Κι ενώ τα πολιτικά κόμματα προετοίμαζαν τις λίστες τους για να κυνηγήσουν τις ψήφους του κόσμου, οι αναρχικοί ξεκινούσαν να εξηγούν για μια ακόμα φορά τους λόγους για τους οποίους δεν συμμετείχαν στις εκλογές και παράλληλα πρότειναν μια δημοτική δομή βάσης ως εργαλείο αδιαμεσολάβητης δράσης για την επίλυση των προβλημάτων της πόλης και της περιφέρειας και ως εναλλακτική (αντι)πρόταση στη δημοτική Αρχή και στο θεσμικό συνδικαλισμό, με πρόσθετο στόχο την υπεράσπιση αλλά και προώθηση των συμφερόντων των εργαζομένων, των ανέργων, των συνταξιούχων, των αγροτών και των φοιτητών. Ουσιαστικά πρότειναν τη δημιουργία μιας αυτοοργανωμένης δομής αντιεξουσίας για όλους όσους ήθελαν να συναντηθούν, να ενωθούν, να διαβουλευτούν και να βρουν εναλλακτικές λύσεις στα κοινωνικά προβλήματα, σε μια ελευθεριακή «μεθοδολογική» βάση. Κατά τη διάρκεια των εκλογικών εκστρατειών των υπολοίπων, εκείνοι προωθούσαν την πρόταση για τη δημιουργία μιας δημοτικής ομοσπονδίας πολυθεματικών ομάδων και επιτροπών βάσης ως αντίπαλου δέους στους εκλεγμένους τοπικούς άρχοντες. Επί τούτου καλέστηκε μια γενική συνέλευση κατοίκων που είχε μεγάλη συμμετοχή και στην οποία πολλοί πολίτες δήλωσαν φίλα προσκείμενοι στην ιδέα και την πρακτική αυτή, όχι μόνο αναρχικοί ή συμπαθούντες αλλά και άτομα που, αν και δεν απείχαν από την εκλογική πρακτική, συμφωνούσαν και με την αναγκαιότητα συγκρότησης μιας Δημοτικής Ομοσπονδίας Βάσης με τέτοιο προσανατολισμό, καθώς δεν ήθελαν να δώσουν καμιά «εν λευκώ» εντολή στους υποψήφιους των κομμάτων κι ένιωθαν την ανάγκη να αυτοοργανωθούν σε ένα πολιτικο-κοινωνικό σώμα για να τους ελέγχουν.

Συνοπτικά λοιπόν, μ’ αυτό τον τρόπο γεννήθηκε η Δημοτική Ομοσπονδία Βάσης: ως μια δομή αντιεξουσίας, μια αυτοδιαχειριζόμενη εναλλακτική, οριζόντιο όργανο αυτοκυβέρνησης απέναντι στην κάθετη θεσμική διαχείριση σε επίπεδο τοπικό και κοινωνικό.

1.3 Πώς λειτουργεί η Δ.Ο.Β.

Όπως προκύπτει από τα παραπάνω, η δραστηριοποίηση στη Δ.Ο.Β. δεν εξαρτήθηκε και δεν εξαρτάται από μια συγκεκριμένη πολιτική τοποθέτηση, και βέβαια όχι από το φύλο, την καταγωγή ή τη θρησκεία αλλά από τις ιδιότητες του εργαζόμενου, του ανέργου, του συνταξιούχου, του φοιτητή, του αγρότη και του πολίτη (αλλά και απλού κατοίκου) γενικότερα. Μοναδική προϋπόθεση για ν’ ανήκει κανείς σ’ αυτή είναι η αποδοχή από πλευράς του των ελευθεριακών αξιών και μέσων αγώνα και οργάνωσης, καθώς και της ιδέας και πρακτικής της αυτοδιαχείρισης. Η Δ.Ο.Β. δεν πρόσκειται σε κανένα κόμμα – στις εκλογές δε στηρίζει κανένα και δε συμμετέχει σ’ αυτές.

Τα μέλη που κατέχουν κάποιο δημόσιο αξίωμα ή συμμετέχουν στις εκλογές δεν έχουν δικαίωμα να επιλέγονται στα (άμεσα ανακλητά και προσωρινά) εκτελεστικά όργανα της Δ.Ο.Β. Σήμερα, οι εργαζόμενοι που επιλέγουν να ανήκουν (και) στη Δ.Ο.Β. προέρχονται κατά βάση από τους τομείς της εκπαίδευσης, της διοίκησης, της αγροτιάς, της οικοδομής, της καθαριότητας και της πληροφορικής, ενώ υπάρχει κι ένας μη ευκαταφρόνητος αριθμός συνταξιούχων. Η Δ.Ο.Β. δομείται στη βάση επαγγελματικών κλάδων που διεκδικούν ενεργά στους χώρους εργασίας και σε «συνδικάτα πολιτών και κατοίκων» που δουλεύουν πάνω σε προβλήματα που ενσκύπτουν στην ευρύτερη περιοχή, όπως τα περιβαλλοντικά – οικολογικά, αστεακά – χωροταξικά, ζητήματα υπηρεσιών που σχετίζονται με τα δημόσια αγαθά (υγεία – περίθαλψη, νερό, ρεύμα, ενέργεια) κ.α.

Για όλα αυτά τα θέματα, οι ομάδες που συναπαρτίζουν τη Δ.Ο.Β. οργανώνουν συνελεύσεις όπου γίνονται δημόσιες συζητήσεις και καταλήγουν σε συνδιαμορφωμένες προτάσεις τις οποίες, θέλει δε θέλει, η εκλεγμένη δημοτική αρχή λαμβάνει υπόψη, αφού αμέσως μετά διαχέονται στις γειτονιές (και σε όλους τους εκάστοτε ενδιαφερόμενους, όπως και σε περιφερειακά οικιστικά σύνολα της επαρχίας της Κοζέντσα και της Περιφέρειας Καλαβρίας), προπαγανδίζονται και υποστηρίζονται ενεργά από πολλούς πολίτες – με διαδηλώσεις, παραστάσεις στο δημαρχείο, εφαρμογή συλλογικά αποφασισμένων, διαφορετικών από τις επιταγές των τοπικών αρχόντων, λύσεων επιμέρους προβλημάτων σε συνοικιακό επίπεδο κλπ.

Ως δομή αυτοδιαχείρισης, η Δ.Ο.Β. δεν λειτουργεί με διευθυντικά όργανα. Οι προτάσεις που γίνονται και οι αποφάσεις που λαμβάνονται διαμορφώνονται αμεσοδημοκρατικά και αυτόνομα στις συνελεύσεις κάθε ειδικής ομάδας που την απαρτίζει. Η γενική συνέλευση όλων των μελών της λαμβάνει χώρα μια φορά τον χρόνο, και εκτάκτως όποτε κριθεί απαραίτητο για κάποιο λόγο, αφού το ζητήσουν κάποια μέλη ή κάποιες υποομάδες της. Σ’ αυτή τίθενται σε διαβούλευση οι επιμέρους αποφάσεις που παίρνουν οι επαγγελματικοί της κλάδοι κι εκείνοι των πολιτών/κατοίκων. Επιλέγεται διά συμφωνίας μια επιτροπή που αναλαμβάνει να συντονίσει τις εκστρατείες προπαγάνδισης και διεκδίκησης και να εκτελέσει τις αποφάσεις που τελικά λαμβάνονται [3].

Γίνεται προσπάθεια να υπάρχει ομοφωνία ως προς αυτές, αν όμως δεν επιτευχθεί μετά από δύο ή τρεις, κοντινές χρονικά συναντήσεις, εγκρίνονται κατά πλειοψηφία. Η μειοψηφία έχει δικαίωμα να μην εκτελέσει τις αποφάσεις με τις οποίες διαφωνεί. Παρά ταύτα, δεν μπορεί και να εμποδίσει την εφαρμογή τους.

Η διαφορά ανάμεσα στη Δ.Ο.Β. και τις θεσμικές-κατεστημένες δομές συνίσταται στο ότι οι δεύτερες εκχωρούν την εξουσία διαχείρισης των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών θεμάτων σε αντιπροσώπους που λειτουργούν μέσα σε ιεραρχικούς θεσμούς, με τον ρόλο τους κατόπιν και στην καλύτερη περίπτωση, να περιορίζεται σε απόπειρες πίεσης προς αυτούς. Αντίθετα, η Δ.Ο.Β. αρνείται την ανάθεση της διοίκησης-διαχείρισης σε αντιπροσώπους. Αυτό συνεπάγεται βέβαια και διεκδικητικούς αγώνες, ταυτόχρονα όμως διατηρεί για τα μέλη και τη δυνατότητα να θέτουν αδιμεσολάβητα σε εφαρμογή πειράματα αυτοδιαχείρισης σε όλους τους τομείς, με μακροπρόθεσμο στόχο την επίτευξη μιας καθολικά εφαρμοζόμενης κοινωνικής εναλλακτικής πρότασης, βασισμένης σε κοινοτιστικές, ομοσπονδιακές και ελευθεριακές αρχές και λειτουργίες.

1.4 Πώς δρα η Δ.Ο.Β.: παραδείγματα παρεμβάσεων

H Δ.O.B. δεν άνηκε ποτέ στις δομές αυτές που, με οποιαδήποτε μορφή (κόμματα, συνδικάτα, οργανώσεις, ΜΚΟ, lobby κλπ) υπερασπίζονται άκριτα το κοινωνικό κράτος έναντι της νεοφιλελεύθερης πολιτικής. Γνωρίζει καλά πως τόσο το πρώτο όσο και η νεοφιλελεύθερη συνταγή, μεταξύ (πολλών) άλλων, τείνουν εκ φύσεως στην ιδιοτελή επικάρπωση των αγώνων και των οφελημάτων, στην εκμετάλλευση, τη διαφθορά και τις πελατειακές σχέσεις.

Γι’ αυτό, προωθεί και κάνει πράξη την εναλλακτική της αυτοδιεύθυνσης: απέναντι δηλαδή στην ιδιωτική ή κρατική, εργοδοτική οργάνωση της εργασίας, προτάσσει την οργάνωσή της σε πλαίσια συλλογικά-συνεργατικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι αναφέρεται στους συνεταιρισμούς που φτιάχνονται και λειτουργούν εντός της κυρίαρχης καπιταλιστικής συνθήκης, οι οποίοι διέπονται από γιγαντισμό και χαρακτηρίζονται από τις προσωποπαγείς κομματικές θέσεις, την εκμετάλλευση της εργασίας (ιδίως των μεταναστών) και στην επιδίωξη κέρδους και πλουτισμού. Αντίθετα, αναφέρεται και πριμοδοτεί την ιδέα ενός συνεργατικού κινήματος επαγγελματικών δικτύων βασισμένων στην αλληλεγγύη, την αλληλοβοήθεια και την ισότητα στην απόλαυση των καρπών του κοινού μόχθου, ή την κατανομή του ανάλογα με τις ανάγκες των ατόμων και των νοικοκυριών, βάσει κοινώς αποδεκτών κριτηρίων συμπεφωνημένων απ’ όλους σε δημόσιες, ανοιχτές διαβουλεύσεις. Έτσι, έχει αναλάβει πρωτοβουλίες όπως οι παρακάτω:

– Ίδρυση της συνεργατικής «Ουράνιο Τόξο»:

Όταν ο δήμαρχος δημοσιοποίησε την πρόθεσή του να ιδιωτικοποιήσει τις υπηρεσίες καθαριότητας του δήμου και να απολύσει το σχετικό προσωπικό, η Δ.Ο.Β. συγκρούστηκε ανοιχτά μαζί του και παράλληλα έφτιαξε, με τη συμμετοχή των υπό απόλυση εργαζομένων, μια συνεργατική παραγωγής και υπηρεσιών που ονομάστηκε «Ουράνιο Τόξο». Η κοοπερατίβα απευθύνθηκε στους πολίτες για τη δημοσιοποίηση της εφεξής ύπαρξής της και την ανάθεση εργασιών από μέρους τους με φθηνό αλλά αξιοπρεπές κόστος, απαρτίστηκε δε τόσο από τους εργάτες καθαριότητας όσο και από άνεργους νέους, προκειμένου για τη βιοποριστική τους απασχόλησή μέσω της συλλογικής εργασίας. Σήμερα λειτουργεί εύρυθμα καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα εργασιών που ξεκινούν από τους ελαιοχρωματισμούς και την ελαιοκομιδή και φτάνουν στις εργασίες τοπικής καθαριότητας.

– Για τα δημοτικά τέλη:

Οι δημόσιες συνελεύσεις που κάλεσε η Δ.Ο.Β. έθεσαν υπό συζήτηση το θέμα της σπουδαιότητας και κυρίως του τρόπου διάθεσης των εσόδων από τα δημοτικά τέλη. Στόχος ήταν να διαμορφωθούν προτάσεις προς τη δημοτική αρχή και η τελευταία να πιεστεί για την εφαρμογή τους. Όπου αυτές δεν έγιναν δεκτές, πολλές συνοικιακές συνελεύσεις πολιτών αποφάσισαν την από κοινού άρνηση πληρωμής των δημοτικών τελών στους τομείς που αυτά θεωρήθηκαν μη αναγκαία ή υψηλά.

– Για θέματα που απασχολούν την ευρύτερη περιοχή:

Άλλες πρωτοβουλίες που πήρε η Δ.Ο.Β. έχουν συγκροτήσει συνελεύσεις στις οποίες κλήθηκαν να παρουσιαστούν δήμαρχοι και σύμβουλοι διαφορετικών δήμων της περιφέρειας της Καλαβρίας, για να κουβεντιάσουν με τους παρόντες πολίτες προτάσεις σχετικές με τη διαχείριση των υπηρεσιών, την τοπική παραγωγή και τα περιβαλλοντικά θέματα. Οι περισσότεροι παραβρέθηκαν και, καλοπροαίρετα ή όχι, άκουσαν άμεσα τη γνώμη και τις προτάσεις των κατοίκων, ενώ τους γνωστοποιήθηκε η διάθεση των τελευταίων για ανυπακοή σε σχετικές ενέργειές τους που θα έρχονταν σε αντίθεση μ’ αυτές.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα κοινοτικής, δραστικής παρέμβασης στα πλαίσια αυτά στάθηκε η δραστηριοποίηση του πληθυσμού με αφορμή ένα κρατικό σχέδιο για την κατασκευή υπόγειας σήραγγας προκειμένου για την απαλλαγή της περιοχής Νότιας Ιταλίας από κάποια βαγόνια τραίνων που έφεραν φορτία (του καρκινογόνου) αμιάντου. Όταν ανατέθηκε το έργο σε μια εταιρεία από τη Μόντενα και ανακοινώθηκε ότι θα φτιαχνόταν κοντά στο σταθμό τραίνων του Σπετσάνο, εν μέσω μιας περιοχής ανθηρής αγροτικής καλλιέργεας οπωροφόρων και ελαιόδεντρων, η Δ.Ο.Β. οργάνωσε μια εκστρατεία ενημέρωσης και αδιάλειπτων άμεσων δράσεων ενάντια στην προοπτική αυτή, που κορυφώθηκε σε μια τεράστια λαϊκή συνέλευση οργανωμένη από την «επιτροπή της Δ.Ο.Β. ενάντια στον αμίαντο». Η συνέλευση εξανάγκασε τονδήμαρχο του Σπετσάνο να αποκηρύξει δημόσια και να καταγγείλει επίσημα το έργο, ενώ, σε μικρό χρονικό διάστημα, μετά από μαχητικές διαδηλώσεις και άμεσες δράσεις σαμποτάζ, η εταιρεία τα μάζεψε κι έφυγε.

– Για την κοινοτική διαχείριση των πηγών μεταλλικού νερού:

Το πρόβλημα αυτό δεν ήταν καινούριο για το Σπετσάνο Αλμπανέζε. Το 1923 (!), ο δήμαρχος της εποχής παραχώρησε σε ένα ιδιώτη την εκμετάλλευση των πηγών μεταλλικού νερού που διαθέτει η περιοχή. Από τότε και μέχρι σήμερα, οι εκάστοτε δημοτικές αρχές αδιαφορούσαν για το θέμα, ενδιαφερόμενες περισσότερο για την είσπραξη των πενιχρών αποδόσεων κερδών προς το δήμο από τους ιδιώτες που πάντα εκμεταλλεύονταν το νερό, παρά για μια διαφορετική οπτική διαχείρισης του φυσικού αυτού πλούτου προς όφελος όλων.

Πολλές φορές στο παρελθόν και με την επίμονη παρέμβαση της τοπικής αναρχικής ομάδας, οργανώθηκαν διαμαρτυρίες για να εκφραστεί η δυσφορία των κατοίκων για το ζήτημα. Όμως, πάντα αγνοούνταν από τη σύμπραξη του δήμου με τους ιδιώτες εκμεταλλευτές του νερού. Όταν δημιουργήθηκε η Δ.Ο.Β., ανακίνησε εντατικά το ζήτημα καλώντας και οργανώνοντας δημόσιες διαδηλώσεις σε όλη την επαρχία, εκθέσεις, διασκέψεις και συνελεύσεις, στις και από τις οποίες, προτάθηκε εν τέλει η δημοτικοποίηση των πηγών και η συλλογική τους διαχείριση από τους διάφορους δήμους της περιοχής με λογοδοσία στις επιτροπές κατοίκων. Ο αγώνας αυτός συνεχίζεται ακόμα κι εκείνο που μέχρι πρότινος ήταν δεδομένο, σήμερα αποτελεί διακύβευμα προς διεκδίκηση από τους οργανωμένους από τα κάτω κατοίκους.

2. Μπορεί αυτή η εμπειρία να εφαρμοστεί σε μεγαλύτερες πόλεις;

Είναι αναμφίβολα ευκολότερο για μια συλλογικότητα να έχει πληρέστερη εικόνα των προβλημάτων σε μια πόλη μικρή. Όπως φαίνεται από το απτό παράδειγμα του Σπετσάνο Αλμπανέζε, αρκεί να υπάρξει η πρωτοβουλία μιας μειοψηφικής αλλά οργανωμένης ομάδας, για να επηρεάσει το σύνολο σχεδόν του πληθυσμού. Σε μια μεγάλη πόλη όμως, η κατάσταση διαφέρει. Εκεί αποβαίνει δυσκολότερο για μια τέτοια ομάδα να έχει λεπτομερέστερη και σφαιρικότερη εικόνα της κοινωνικής προβληματικής και γενικά δυσχεραίνεται περισσότερο η απεύθυνση στο σύνολο του πληθυσμού.

Αν όμως μια συλλογικότητα ή, ακόμα καλύτερα, πολλές τέτοιες, άρχιζαν να παρεμβαίνουν στα προβλήματα των επιμέρους συνοικιών-προαστίων, θα μπορούσαν αναμφισβήτητα, προϊόντος του χρόνου, να μεταφέρουν το Λόγο και την πρακτική τους σε όλους τους κατοίκους.

Σε τελική ανάλυση, μια μικρή πόλη είναι σαν ένα προάστιο ενός μεγάλου αστικού κέντρου. Γι’ αυτό, το ξεκίνημα της δραστηριοποίησης σε μια χωροταξικά καθορισμένη ζώνη της πόλης με στόχο τη μετέπειτα επέκταση της δράσης και σε άλλες, θα μπορούσε να φέρει το ίδιο αποτέλεσμα μ’ αυτό της παρέμβασης σε μια κοινότητα 10.000 κατοίκων [4].

Όπως και να ‘χει, ένα υπαρκτό, ενεργό και «χειροπιαστό» παράδειγμα όπως του Σπετσάνο είναι η καλύτερη αρχή για να εμπνεύσει ανάλογη κινητοποίηση και σε άλλα μέρη. Έτσι, η εμπειρία της Δ.Ο.Β. της συγκεκριμένης πόλης υιοθετήθηκε και από τους κατοίκους μιας άλλης κωμόπολης της επαρχίας της Κοζέντσα, του Σαν Λορέντζο ντελ Βάλλο [5] (3.500 κάτοικοι), όπου φτιάχτηκε μια ανάλογη πρωτοβουλία με το ίδιο όνομα, την οποία σήμερα προσεγγίζουν ποικίλες ομάδες πολιτών της επαρχίας που ενδιαφέρονται για την πρόταση που προωθεί. Η ίδια εμπειρία, και ιδίως η αποτελεσματικότητα που επέδειξε, άνοιξε τη σχετική συζήτηση και σε άλλες ιταλικές περιφέρειες, όπου λαμβάνουν χώρα πρωτοβουλίες που θέτουν επί τάπητος το ζήτημα του συγκεκριμένου προτάγματος. Είναι επίσης πολύ σημαντική η παρουσία της Δ.Ο.Β. του Σπετσάνο σε πανιταλικές (αλλά και και διεθνείς) συναντήσεις [6] με θέμα τον ελευθεριακό κοινοτισμό/δημοτισμό, ενώ έχουν δοθεί πολυάριθμες συνεντεύξεις σε ποικίλα, αναρχικά και άλλα περιοδικά και επιθεωρήσεις, αναφορικά με την οργάνωση, τη δράση της και τα αποτελέσματά της.

3. Το πρόταγμα του Κοινοτισμού

Η οργάνωση από τα κάτω σε δημοτικό επίπεδο, ή αλλιώς ο κοινοτισμός, αντιπροσωπεύει μια ρεαλιστική πρόταση αυτοδιεύθυνσης σε μια κοινωνία όπου βασιλεύουν η ιεραρχία και, ως εκ τούτου, η κυριαρχία ορισμένων πάνω σε άλλους, ή των λίγων και προνομιούχων πάνω στους πολλούς. Σ’ ένα κοινοτιστικό κίνημα, η πρωτοβουλία ξεκινά από τη βάση, τόσο σε κλαδικό-επαγγελματικό όσο και σε χωροταξικό επίπεδο, θέτοντας ως μακροπρόθεσμο στόχο την οικοδόμηση μιας αυτοκυβερνώμενης κοινωνίας με οριζόντιες, ισότιμες σχέσεις, ικανής να αντικαταστήσει το κράτος μέσα από ένα δίκτυο αυτόνομων, οικονομικά αυτάρκων κοινοτήτων, οργανικά συνδεδεμένων μέσα σε μια (συν)ομοσπονδία βασισμένη στην αλληλεγγύη, την αλληλοκάλυψη και αλληλοβοήθεια. Ο Ελευθεριακός Κοινοτισμός, νοηματοδοτημένος στη βάση των παραπάνω πολιτικών και κοινωνικών μορφών και περιεχομένων, δεν αγνοεί την πραγματικότητα μέσα στην οποία προσπαθεί να αναπτυχθεί, τις αντιφάσεις και τα προβλήματά της (ως προβλήματα που οφείλονται στην υφιστάμενη, κυρίαρχη κοινωνική οργάνωση την οποία αντιμάχεται) αλλά εισάγει στο πεδίο ένα διαφορετικό κοινωνικό αγώνα προς υπεράσπιση των άμεσων συμφερόντων όλων των καταπιεσμένων. Στοχεύει στο να δώσει το έναυσμα για να ξεκινήσει να παίρνει σάρκα και οστά η ελεύθερη κοινωνία του αύριο στο ΕΔΩ ΚΑΙ ΣΤΟ ΤΩΡΑ.

Στο πλαίσιο αυτό, αρνείται τη συμμετοχή στις εκλογές [7]: πιστεύει στη συμμετοχική, αδιαμεσολάβητη κινητοποίηση για την επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων και δε νοεί τον εαυτό του ως κόμμα ή «παράταξη» που προσπαθεί να εκλεγεί σε κατεστημένες, θεσμικές θέσεις με σκοπό να επιβάλει κατόπιν κάποιο πρόγραμμα μέσω διαταγμάτων.

4. Κάποιες σκέψεις ή… «Ω γλυκύ μου έαρ, πού έδυ μου το κάλλος»

Η ελευθεριακή-αναρχική πρόταση για το «τοπικώς αυτοδιοικείσθαι» μπορεί να εγείρει πολλές αμφιβολίες και ενστάσεις, άλλοτε καλοπροαίρετες κι άλλοτε όχι. Σε κάθε περίπτωση δεν μπορεί ν’ αγνοηθεί ως ανεδαφική: παραδείγματα όπως αυτό του Σπετσάνο Αλμπανέζε, αλλά και άλλων σύγχρονων ιστορικών ανθρώπινων δημιουργιών μικρής ή μεγάλης κλίμακας, που δεν έχουν απαραίτητα το συγκεκριμένο ιδεολογικό πρόσημο αλλά φέρουν ως στολίδια τους πολλά από τα ελευθεριακά χαρακτηριστικά που η αντιεξουσιαστική παράδοση τους ενέπνευσε (η Μαριναλέδα στην Ισπανία, η Ζαπατίστικη Αυτονομία στο Μεξικό κ.ά.) σκιαγραφούν μια κοινωνία ατομικά και συλλογικά αυτοκαθοριζόμενων ανθρώπων, που μπορεί να κυοφορείται ακόμα και στις δυσκολότερες συνθήκες, όπως οι σημερινές [8].

Θα μπορούσε κάλλιστα, να δυσπιστεί κανείς απέναντι στην αποτελεσματικότητα μιας στρατηγικής που αρνείται να χρησιμοποιήσει τα θεσμικά κανάλια για να σιτίσει το όραμά της. Όμως, τόσο το Σπετσάνο όσο και άλλες απόπειρες πραγματικής αυτοδιοίκησης όπως αυτές που προαναφέρθηκαν, αποδεικνύουν πως μια κατά τ’ άλλα εξωθεσμική δραστηριότητα είναι ικανή να υποχρεώσει τις κατεστημένες Αρχές όχι μόνο να λαμβάνουν αναγκαστικά υπόψη τη γνώμη των ανθρώπων και ανάλογα να λειτουργούν, αλλά συχνά και να την υιοθετούν, αυτοακυρωνόμενες ουσιαστικά ως προστακτικές δομές.

Ο συσχετισμός των δυνάμεων είναι πάντα ο σπόρος-γεννήτορας των εκάστοτε κρατούντων ηθών και σχέσεων, και συνεπώς των αποκρυσταλλώσεών τους εκείνων που ονομάζονται «θεσμοί». Όταν πρακτικές όπως αυτές που περιγράφηκαν στο κείμενο αυτό υιοθετηθούν ενεργά από μεγάλες μερίδες του πληθυσμού, διαμορφώνεται (τοπικά, περιφερειακά, σε επίπεδο επικράτειας) μια δυαδική εξουσία ο ένας πόλος της οποίας ανταγωνίζεται τον αντίπαλό του με αξιώσεις υπεροχής, ανεξάρτητα από το πόσο παγιωμένος ήταν ο δεύτερος στο κοινωνικό φαντασιακό. Γεννιέται μια θεσμίζουσα δύναμη ικανή να διαρρήξει το τελευταίο και να εμπνεύσει ένα καινούριο, κάτι που συνιστά το βασικό εφαλτήριο για την πορεία προς το Νέο [9].

Θα μπορούσε κανείς επίσης να ισχυριστεί, ότι η κυρίαρχη τάξη θα χρησιμοποιήσει όση βία διαθέτει για να καταστείλει ένα τέτοιο κριτικό, συνειδητοποιημένο, οργανωμένο και καλά προσανατολισμένο κίνημα, όταν αυτό αρχίσει να γίνεται επικίνδυνο (όπως πολλάκις έχει κάνει στο παρελθόν). Σ’ ένα τέτοιο ενδεχόμενο, συζητάμε πια για ένα σημείο βρασμού που εγκυμονεί μια επαναστατική κατάσταση και συνεπώς μια αναπόφευκτη σύγκρουση ανάμεσα σε ασυμβίβαστες δυνάμεις, με διαμετρικά αντίθετες αξίες. Η κουβέντα αυτή είναι μεγάλη, γι’ αυτό το μόνο που μπορούμε να πούμε εδώ είναι ότι συνήθωςη ένταση της ρήξης που αναγκαστικά θα εκδηλωθεί θα είναι αντιστρόφως ανάλογη με το μέγεθος της συμμετοχής ή/και της υποστήριξης που θα απολαμβάνει το κίνημα.

Από ‘κει και πέρα όμως, αυτή η διαδικασία επανεύρεσης του Ανθρώπου που ονομάζουμε ελευθεριακή επανάσταση, σίγουρα δεν ταυτίζεται (μόνο) με τη στιγμή αυτή: αντίθετα, πρόκειται κατά βάση για μια διαδικασία μακρόχρονης αυτοεκπαίδευσης του ατόμου και της κοινωνίας στους θεσμούς της αυτοκυβέρνησης, διαδικασία που μεταξύ άλλων προϋποθέτει την παράλληλη ανάπτυξη μιας ελευθεριακής κουλτούρας και παιδείας σε κάθε πτυχή των καθημερινών σχέσεων, με στόχο τη μεγαλοπρεπή ανάδυση μιας νέας ευαισθησίας απέναντι στον Άνθρωπο και τη Φύση.

«Οτιδήποτε έχει ενδιαφέρον συμβαίνει στη σκιά, τελικά. Δεν ξέρουμε τίποτα για την αληθινή ιστορία των ανθρώπων», έγραφε ο Σελίν στο βιβλίο του«Ταξίδι στην άκρη της νύχτας». Όσο κι αν η αποστροφή αυτή αφήνει ίσως μια γεύση υπερβολής, δεν μπορεί κανείς να μην αναγνωρίσει ότι η ακρωτηριασμένη μνήμη που λέγεται επίσημη Ιστορία (αυτή που διδάσκεται στα σχολικά βιβλία – και όχι μόνο), όπου και όποτε μπόρεσε, αγνόησε ή επιτηδευμένα παραποίησε σημαδιακά επαναστατικά ορόσημα του παρελθόντος. Δική μας υπόθεση ως καταπιεσμένων είναι τόσο να διατηρούμε αυτά ζωντανά στη συλλογική μνήμη, όσο και να αναδεικνύουμε τους σύγχρονους, άκρως ενδιαφέροντες τόπους και χρόνους της ελπίδας, βγάζοντάς τους έξω από τη «σκιά» που τους κρατάει, αυτή τη φορά, η κατεστημένη «ενημέρωση».

…Εν κατακλείδι, μπορούμε να κάνουμε βάσιμες υποθέσεις για το πότε διολίσθησε η ανθρωπότητα προς τη σημερινή ανείπωτη βαρβαρότητα, για το πότε και πού χάθηκε το κάλλος στη ζωή μας. Ωστόσο, κι αν ακόμα το παρόν μας δεν είναι τόσο «γλυκύ» όπως το έαρ, μπορεί το μέλλον μας να είναι πάμφωτο σαν καλοκαίρι: αρκεί να αυτενεργήσουμε προσπαθώντας ειλικρινά να οικοδομήσουμε έναν κόσμο όπως τον φαντάζονται και ήδη τον ψηλαφίζουν σε κάθε Σπετσάνο Αλμπανέζε του κόσμου.

Είναι εφικτό, αρκεί να είναι πειστικό κι επιθυμητό. Μα, πάνω απ’ όλα, είναι ΔΙΚΑΙΟ.

Και η φαντασμαγορία της Ελευθερίας παραμένει (και περιμένει) μπροστά μας.

«Η πραγματικότητα και το όνειρο είναι διαφορετικά πράγματα∙ μα το όνειρο είναι πάντα ο προάγγελλος αυτού που έρχεται. Το πιο ευγενικό όμως, είναι να κάνεις τη ζωή όμορφη στο εδώ και στο τώρα» -Αναρχική Ομάδα «Nosotros», Ισπανία 1937

Ανέστιος*

* Η συγγραφή του κειμένου αυτού (εκτός από την τέταρτη και τελευταία υποενότητα) βασίστηκε στη σύνθεση πληροφοριών από διάφορες πηγές. Δυστυχώς, πέραν μιας αναφοράς που βρίσκεται εδώ http://eleftheriakoi.blogspot.gr/2012/10/blog-post_24.html δεν υπάρχει βιβλιογραφία στα ελληνικά.

Για πληροφορίες στα αγγλικά δείτε εδώ: http://raforum.info/spip.php?article3683

Κυρίως όμως, τα υπάρχοντα κείμενα είναι στα ιταλικά και τα ισπανικά. Δείτε εδώ:

http://www.cedap.assis.unesp.br/cantolibertario/textos/0078.html

http://es.scribd.com/doc/2317388/Bookchin-Murray-Stowasser-Liguri-La-utopia-es-posible1

(αμφότερα ισπανικά)

Για όσους/ες ενδιαφέρονται και γνωρίζουν ιταλικά ή/και γαλλικά, υπάρχει video εδώ, με γαλλικούς υπότιτλους:

https://www.youtube.com/watch?v=NlLCVtqqV08

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η πρώτη αναφορά στην Ελλάδα για το Σπετσάνο Αλμπανέζε έγινε στο φύλλο 119 της εβδομαδιαίας αναρχικής εφημερίδας «Άλφα», 31.01.1998.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

1. Spezzano Albanese
2. Federazione Municipale di Base (F.M.B.)
3. Ο χρόνος ζωής της εκάστοτε επιτροπής λήγει με τη διεκπεραίωση του έργου για το οποίο υπήρξε εντολοδόχος.
4. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις διαχρονικής επιτυχίας της πρακτικής αυτής στάθηκαν, αφενός στο απώτατο παρελθόν οι Τομείς (Sections) οργάνωσης των κατοίκων στο Παρίσι κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης, και αφετέρου στο Σήμερα, η επιρροή του κινήματος Occupy των ΗΠΑ σε πολλές περιφερειακές αστικές ζώνες των αμερικάνικων μεγαλουπόλεων.

5. San Lorenzo Del Vallo

6. Στην Ελλάδα, η ομάδα του περιοδικού για τον Ελευθεριακό Κοινοτισμό «Ευτοπία», οργάνωσε μια ανάλογη διεθνή συνάντηση στην Αθήνα στις 28 και 29 Σεπτεμβρίου 2012, με θέμα «Μορφές αντίστασης και ελευθεριακής οργάνωσης στον ευρωπαϊκό νότο» και καλεσμένο ομιλητή, μεταξύ άλλων, τον εκπρόσωπο της Δ.Ο.Β. του Σπετσάνο Αλμπανέζε Domenico Liguori.

7. Το τί ενδείκνυται κατά τ’ άλλα να πράττουν οι αναρχικοί σε σχέση με τις εκλογές, όταν δεν έχει ούτε κατ’ ελάχιστο διαμορφωθεί ακόμα ένα τέτοιο κίνημα (πέραν της αυτονόητης, διαρκούς δράσης για την οικοδόμησή του), είναι ένα θέμα για το οποίο, τουλάχιστον ο υπογράφων, έχει μια καθόλα διαφορετική άποψη από – τη συντριπτική μάλλον – πλειοψηφία του «χώρου», ο οποίος προπαγανδίζει φανατικά τη σε κάθε περίπτωση αποχή, εν είδει αδιαμφισβήτητου δόγματος. Αλλά αυτό είναι μια τεράστια, ως επί το πλείστον εσωτερική, και σίγουρα όχι για ανάπτυξη στο παρόν κείμενο συζήτηση…

8. Άλλωστε, πολλοί αναγνώστες του κειμένου αυτού στην Ελλάδα θα είναι ήδη εξοικειωμένοι με κάποιες αναφορές που διάβασαν εδώ, όπως αυτές για τις λαϊκές – δημόσιες συνελεύσεις και τις πρωτοβουλίες παρέμβασης τοπικής – συνοικιακής εμβέλειας, ενώ ο αγώνας των κατοίκων του Σπετσάνο ενάντια στον αμίαντο σίγουρα θυμίζει τον αγώνα των κατοίκων στην Ιερισσό Χαλκιδικής αλλά κι εκείνον της Κερατέας 2 χρόνια πριν. Δεδομένα που παραπέμπουν σε σπέρματα αντίστοιχων κινήσεων και στην Ελλάδα τα χρόνια της κρίσης, με τη (σημαντική) διαφορά ότι δεν έχουν «ενορχηστρωθεί» ακόμα σε ένα κίνημα με συνείδηση του εαυτού του ως τέτοιου και προγραμματικό προσανατολισμό προς ένα κοινό θετικό όραμα.

9. Novum: η έννοια που χρησιμοποίησε ο Ερνστ Μπλοχ για να δηλώσει την απελεύθερη κοινωνία που θα προέλθει από τη σημερινή ποικιλόμορφη κίνηση προς αυτή και που θα έχει τις ρίζες της σε αξίες και εναλλακτικούς θεσμούς του παρελθόντος αλλά δεν θα ανάγεται σ’ αυτούς, όντας κάτι ολοκληρωτικά καινούριο.

Πηγή: ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΑΤΡΙΣ #26

Ένα σύγχρονο παράδειγμα πρακτικής αναρχικής παρέμβασης στην τοπική αυτοδιοίκηση

The post Ένα σύγχρονο παράδειγμα ελευθεριακής παρέμβασης τοπικής αυτοδιοίκησης first appeared on Aυτολεξεί.

Χώρα με αντιφάσεις, με αναπτυγμένο το αίσθημα της κοινότητας, της καινοτομίας αλλά και της ακραίας συντήρησης, το Ισραήλ στέκεται ανάμεσα σε αμέτρητους κόσμους και πολιτισμικά μονοπάτια.

Σκοπός της επίσκεψής μας ήταν η συνάντηση με μια μεγάλη προσωπικότητα στον χώρο της Δημοκρατικής εκπαίδευσης παγκοσμίως, τον κύριο Yaacov Hecht. Ιδρυτής του πρώτου Δημοκρατικού σχολείου στον κόσμο, όπως είναι γνωστά σήμερα, χάρηκε πάρα πολύ όταν έμαθε ότι αυτόν τον Σεπτέμβρη θα ανοίξει και στην Ελλάδα το πρώτο Δημοκρατικό σχολείο.

Στα περισσότερα δημοκρατικά σχολεία τηρούνται οι ακόλουθες αρχές:

Δημοκρατική μάθηση – το σχολείο διοικείται από δημοκρατικούς θεσμούς. Η λήψη αποφάσεων και η εκτέλεσή τους γίνεται από το σύνολο της σχολικής κοινότητας.

Ελευθερία επιλογής – κάθε μαθητής επιλέγει τι, πώς, πότε και πού θα μάθει.

Αυτοαξιολόγηση βάσει διαλόγου – χωρίς τεστ και βαθμούς.

Ηλικιακή ανάμειξη – η διαβίωση και η μάθηση στο σχολείο γίνεται σε περιβάλλοντα πολλαπλών ηλικιών.

Ισότιμος διάλογος – μεταξύ του προσωπικού και των μαθητών.

Ο αγώνας αυτός από φιλειρηνιστές γονείς και δασκάλους έχει ξεκινήσει από το 1987 με αποτέλεσμα σήμερα να απαριθμούνται στο Ισραήλ 30 σχολεία αυτού του είδους.

Στο σημείο, όμως, αυτό γεννιούνται εύλογα κάποιες απορίες. Τι άλλαξε στην πολιτική του Ισραήλ όλα αυτά τα χρόνια; Μπορεί ο περιορισμένος μετασχηματισμός δομών, όπως κάποιων σχολείων, να φέρει σε μία ορισμένη στιγμή και την πολυπόθητη αλλαγή στην κοινωνία;

Σίγουρα όχι. Να μην κάνουμε τίποτα τότε; Να μην ξεκινήσουμε από κάπου; Μήπως είναι η παιδεία και η παιδική ηλικία ένα καλό σημείο έναρξης; Να μάθουμε από μικρή ηλικία την ελευθερία, ώστε να τη διεκδικούμε πάντα; Να μάθουμε να αμφισβητούμε δημιουργικά; Να μάθουμε να φτιάχνουμε τους κανόνες της συλλογικής μας ζωής; Αλλά και να γνωρίσουμε τους εαυτούς μας ως σχεσιακά υποκείμενα;

Συλλέγοντας εμπειρίες και τεχνογνωσία από όσα περισσότερα μέρη του κόσμου μπορούμε, προκύπτουν κάποια συμπεράσματα πάνω στο τι είναι ένα δημοκρατικό σχολείο και πώς δουλεύει. Αναμφίβολα υπερτερούν τα θετικά σε αυτήν τη λειτουργία, όπως για παράδειγμα ότι τα παιδιά μπορούν να επιλέγουν ελεύθερα για το τι θα μάθουν, οι ανάγκες τους γίνονται πραγματικά σεβαστές και η παιδική ηλικία δεν νοείται ως μια απλή πίστα προετοιμασίας που πρέπει να περάσουν για την ενήλικη ζωή. Ελευθερία κίνησης και πειραματισμού, καμιά χρήση μέσων εξαναγκασμού. Ίδια προτεραιότητα στην κοινωνική και γνωστική μάθηση. Μια «μαθητική» αντί «διδακτική» διαδικασία με λίγα λόγια.

Όμως… έχουμε την εντύπωση ότι το σημαίνον Δημοκρατία εφαρμόζεται σε αυτά τα σχολεία σαν ένα τεράστιο laissez faire, στις σύγχρονες απαιτήσεις μιας παραπαίουσας φιλελεύθερης δημοκρατίας. Εργαστήρια με τη μορφή προσφορών στις βιτρίνες τους, έτοιμα προς κατανάλωση από παιδιά μορφωμένων και ευκατάστατων γονέων, όποτε και αν τα επιθυμούν. Επίσης, ενώ θεωρητικά το γνωστικό είναι ισότιμο με το κοινωνικό, αυτό δεν συμβαίνει στην πράξη. Για το γνωστικό δεν υπάρχει ουσιαστικά καμία προσέγγιση, αν και η απουσία προσέγγισης βαφτίζεται ανοιχτότητα.

Σίγουρα τα παιδιά δεν πιέζονται, άρα περνούν ευχάριστες ώρες στο σχολείο. Σίγουρα τις ευχάριστες ώρες στο σχολείο, ως προνομιούχα κοινωνικά παιδιά θα μπορέσουν, έχοντας την ευχέρεια και τις ευκαιρίες, να συνεχίσουν να τις ζουν και στο μέλλον, γιατί στα περισσότερα από αυτά θα δοθεί ο χρόνος και οι μέγιστες δυνατότητες επιλογών.

Όμως μια πραγματική Δημοκρατία απευθύνεται στους πολλούς και είναι δημιούργημα αγώνων των πολλών. Δεν θα χαριστεί. Θα πρέπει να μάθεις να θες να είσαι ελεύθερος…

Τι σημαίνει αυτό; Η κυρίαρχη άποψη για την ελευθερία, όπως εκφράζεται σήμερα, σχετίζεται με την άποψη να αφήνουμε τους ανθρώπους να ζουν τη ζωή τους όπως οι ίδιοι πιστεύουν πως είναι καλύτερα. Αλλά αυτό που πιστεύουν, πόσο ορίζεται και μας παραδίδεται κοινωνικά και οι ίδιοι πόσο αυτό το αντιλαμβανόμαστε; Αυτή η μορφή ελευθερίας αφορά μια λειψή εκδοχή της και συγκεκριμένα την ατομική ελευθερία.

Πού είναι η πολιτική και κοινωνική ελευθερία; Γιατί δεν μιλάνε σε κανένα σχολείο γι’ αυτές;

Το Δημοκρατικό σχολείο του Βουνού “Αtaxia School” προσδιορίζει το σημαίνον Δημοκρατία με το «Βουνό» για να αποφύγει αυτήν ακριβώς τη mainstream εκδοχή της Δημοκρατίας. Μιας ελευθερίας δηλαδή για λίγους που έχουν τον χρόνο και τα μέσα για να καταναλώσουν. Προτείνει μια αγωνιστική Δημοκρατία των πολλών, όπου τα παιδιά θα μάθουν να αναγνωρίζουν τον κοινωνικό και ιστορικό τους ρόλο. Όπου η ελευθερία απαιτεί προσπάθεια για να κατακτηθεί, είναι πάντα ημιτελής και απαιτεί συνεχή αγώνα, αμφισβήτηση και επανέλεγχο.

Στόχος μας είναι και παραμένει ένας. Δημοκρατικά σχολεία και κοινωνία για όλες και όλους.

«Ataxia School» – Δημοκρατικό σχολείο του Βουνού

Για τη γη, τη ζωή, τον πολιτισμό

→ Στηρίξτε τη δημιουργία του 1ου δημοκρατικού σχολείου “Αtaxia School” στην Ελλάδα, στο Δίστομο: https://www.ataxiaschool.com/page4.html

→ Συντονιστείτε με τη σελίδα του σχολείου: www.ataxiaschool.com

→ Υπάρχει ανάγκη για οποιουδήποτε είδους βοήθεια και στελέχωση! Επικοινωνία: info@ataxiaschool.com 

Ataxia School: Δημοκρατικό σχολείο – Για μια παιδική ηλικία με ζωντανό παρόν & ανοιχτό μελλον

The post Επίσκεψη σε δημοκρατικά-ελευθεριακά σχολεία στο Ισραήλ first appeared on Aυτολεξεί.

Αφορμή της έκδοσης του πρώτου βιβλίου στα ελληνικά για το έργο του CLR James, στάθηκαν οι συζητήσεις των μελών της συντακτικής ομάδας του Αυτολεξεί με τον ελευθεριακό μελετητή Matthew Quest από τις ΗΠΑ. Ο Quest συγκαταλέγεται στους κορυφαίους μελετητές της κληρονομιάς του Αφρο-Καραϊβικού επαναστάτη και στοχαστή CLR James.

ΘΑ ΜΙΛΗΣΟΥΝ:

》Αλέξανδρος Σχισμένος (δρ Φιλοσοφίας, συγγραφέας)

》Γιάβορ Ταρίνσκι (συγγραφέας, ακτιβιστής)

》Γιώργος Πουλάδος (μεταφραστής, απόφοιτος ΜΠΣ Δημόσιας Ιστορίας)

》Ο παρευρισκόμενος κόσμος με ερωτήσεις/τοποθετήσεις κ.λπ.

ΠΕΜΠΤΗ 12/01 στις 19.30 στο βιβλιοκαφέ Έναστρον (Σόλωνος 101, Αθήνα)

Στην κουβέντα μας θα εστιάσουμε στο πώς τόσο οι καθημερινοί άνθρωποι όσο και οι αποικιοκρατούμενοι λαοί υποβαθμίζονται διαχρονικά από την αποστέρηση του δικαιώματός τους στη λαϊκή αυτοκυβέρνηση. Παρ’ όλες τις απαγορεύσεις, από την αρχαιότητα έως και τη μετα-αποικιακή εποχή απλοί άνθρωποι, μέσω της αυτοκαθοριζόμενης απελευθερωτικής τους δραστηριότητας, αγωνίστηκαν για να αναλάβουν οι ίδιοι τα ηνία της κοινωνίας.

Ποιες ήταν οι ιδέες του CLR James που διαμόρφωσαν ένα όραμα για την αφρικανική ήπειρο, την Καραϊβική και την αντίσταση των Αφροαμερικανών στον 20ό αιώνα;

Πώς η εξέλιξη της σκέψης του συνεισφέρει νέες δυνατότητες χειραφέτησης στο σήμερα;

Ποιο ήταν το πολιτικό νήμα που συνέδεσε προσωπικά με μία ιδιαίτερη γνωριμία και συνεργασία τους CLR James και Κορνήλιο Καστοριάδη;

Ο Σι Ελ Αρ Τζέιμς (1901-1989), ή Σίριλ Λάιονελ Ρόμπερτ Τζέιμς, υπήρξε ένας από τους επιδραστικότερους ελευθεριακούς επαναστάτες διανοούμενους τόσο του παναφρικανικού όσο και του διεθνούς εργατικού κινήματος. Καταγόταν από το Τρινιντάντ και είναι συγγραφέας του πιο γνωστού βιβλίου ιστορίας της Αϊτιανής Επανάστασης Μαύροι Ιακωβίνοι, καθώς και του βιβλίου Παγκόσμια Επανάσταση, στο οποίο διερευνά την άνοδο και την πτώση της Κομμουνιστικής Διεθνούς. Το βιβλίο του έτυχε θερμής υποδοχής μεταξύ άλλων από τον Τρότσκι και τον Τζορτζ Όργουελ, ενώ θεωρείται πως θεμελίωσε το τροτσκιστικό ρεύμα παγκοσμίως. Ο Τζέιμς έγινε το στήριγμα των μαύρων ανθρώπων όλου του κόσμου που αναζητούν μια ριζοσπαστική αλλαγή.

Λιγότερο γνωστή, αν και εξαιρετικά σημαντική, ήταν η εγκατάλειψη του Τζέιμς στην πίστη του στην πρωτοπορία και η συμπόρευσή του με την άμεση δημοκρατία και την αυτοδιαχείριση, όπως διαπιστώνεται στην ανάλυσή του για την κλασική Αθήνα και την Ουγγρική Επανάσταση του 1956. Το 1958, ο CLR James μαζί με τον Καστοριάδη και τη Grace Lee Boggs θα εκδώσουν το βιβλίο Facing Reality. Ο Καστοριάδης αναφέρει χαρακτηριστικά πως, ενώ ταξίδευε στο εξωτερικό, ο πρώτος άνθρωπος που μίλησε ποτέ μαζί του για να υποστηρίξει τα οράματα της αρχαίας Αθήνας ήταν ένας μαύρος επαναστάτης από το Τρινιντάντ και ειδικός στο κρίκετ, ο CLR James.

www.aftoleksi.gr | aftoleksi@gmail.com

«Η δημοκρατία, η χειραφέτηση των αποικιοκρατούμενων λαών και των εργαζομένων, η καλύτερη παρατήρηση των αυτοδιευθυνόμενων απελευθερωτικών δραστηριοτήτων των απλών ανθρώπων σε όλο τον κόσμο· αυτό είναι το μέλλον που μας κληροδοτεί ο CLR James»

Χειραφέτηση, δημοκρατία & αποαποικιοποίηση – 2 συζητήσεις για το έργο του CLR James με τον Matthew Quest

The post 12/01 Bιβλιοπαρουσίαση «Χειραφέτηση, δημοκρατία & αποαποικιοποίηση» για το έργο του CLR James first appeared on Aυτολεξεί.