Δεν μπορώ να σταματήσω να σκέφτομαι πόσο γρήγορα οι άνθρωποι μετέτρεψαν μια φρικτή επίθεση στο Σίδνεϊ σε μια έτοιμη «πολιτισμική» ιστορία.

Προτού καν ηρεμήσουν τα γεγονότα, πολιτικοί και σχολιαστές ξεστόμιζαν ήδη ισχυρισμούς για την «ισλαμιστική τρομοκρατία», σαν να ήταν ένα αντανακλαστικό, όχι έρευνα. Και έπειτα προκύπτει η λεπτομέρεια που δεν ταιριάζει στο σενάριο: οι αναφορές λένε ότι ένας άνδρας ονόματι Άχμεντ αλ-Άχμαντ έτρεξε κατά μέτωπο προς τη βία και βοήθησε στον αφοπλισμό του ενός επιτιθέμενου, ακόμη και αφότου τραυματίστηκε. Ένα όνομα που ακούγεται μουσουλμανικό, σώζει εβραϊκές ζωές σε μια εβραϊκή συγκέντρωση – το είδος της ανθρώπινης πραγματικότητας που θα έπρεπε να σπάσει τα τεμπέλικα δίπολα. Αντ’ αυτού, αγνοείται, ελαχιστοποιείται ή μετατρέπεται σε «εξαίρεση» ώστε να επιβιώσει η προκατάληψη.

Ο Νετανιάχου έσπευσε να οπλίσει τη σφαγή του Σίδνεϊ κατηγορώντας την ευρύτερη προσπάθεια για παλαιστινιακό κράτος, σαν τα παλαιστινιακά δικαιώματα να είναι κάποιο είδος «τρομοκρατίας», ενώ ο υπουργός Υγείας της Ελλάδας Άδωνις Γεωργιάδης αμέσως χαρακτήρισε τους επιτιθέμενους «ισλαμιστές τρομοκράτες» πριν τα γεγονότα προλάβουν να δημοσιοποιηθούν.

Αυτό είναι ρατσισμός – απλός και συγκεκριμένος: η μετατροπή του εβραϊκού πόνου σε πρόσχημα για την ποινικοποίηση των Παλαιστινίων και η μετατροπή μιας αντισημιτικής θηριωδίας σε συλλογική καχυποψία για τους μουσουλμάνους. Είναι ο ίδιος αποικιακός αλγόριθμος κάθε φορά: αντικατάσταση της έρευνας με κάποια ταυτότητα, αντικατάσταση των ανθρώπων με ετικέτες και στη συνέχεια προσποίηση ότι το μίσος «απλώς συνέβη».

Η ίδια αυτή σήψη εγκεφάλου εμφανίζεται στον τρόπο που οι άνθρωποι μιλάνε για την Παλαιστίνη, τη Δυτική Ασία και όλα όσα την περιβάλλουν. Πάρτε για παράδειγμα τον Khaled Meshaal που φέρεται να εκφράζει χαρά για την πτώση του Άσαντ. Αν ζείτε μέσα σε μια απλοποιημένη, βασισμένη σε στρατόπεδα αφήγηση (καμπισμός), αυτό είναι ένα άβολο γεγονός. Και τι συμβαίνει; Η ακροδεξιά το αρπάζει για να κάνει την προπαγάνδα της. Εν τω μεταξύ, τμήματα της αριστεράς που είναι «υπέρ του Άξονα της Αντίστασης» σιωπούν, επειδή η παραδοχή αυτού θα τους ανάγκαζε να αντιμετωπίσουν μια βασική αλήθεια: η περιοχή δεν αποτελεί ένα ενιαίο μπλοκ και οι άνθρωποι δεν είναι πιόνια σε σκάκι.

Αυτό είναι το βασικό πρόβλημα: η ανθρώπινη αυτενέργεια διαγράφεται.

Οι Σύριοι γίνονται «ένα έργο της CIA» ή «ένας τρομοκρατικός όχλος». Οι Παλαιστίνιοι γίνονται είτε «καθαρά θύματα χωρίς πολιτική» είτε «σύμβολα ένοπλης λύτρωσης». Οι Εβραίοι γίνονται «η Δύση» και οι Μουσουλμάνοι γίνονται «η απειλή». Όλοι φορούν ένα κουστούμι στο ηθικό θεατρικό έργο κάποιου άλλου.

Και το ψεύτικο δίπολο «Ισλάμ εναντίον Δύσης» είναι μια κοινή επινόηση. Οι ιμπεριαλιστές συντηρητικοί το χρειάζονται για να δικαιολογήσουν την ασφάλεια, τον ρατσισμό και τον ατελείωτο πόλεμο. Το πολιτικό Ισλάμ το χρειάζεται για να φιμώσει τη διαφωνία, να διεκδικήσει το μονοπώλιο επί της αντίστασης και να ξεπλύνει τον αυταρχισμό ως «κουλτούρα».

Αρνούμαι αυτή την ανταλλαγή! Δεν μπορείς να υπερασπιστείς την εβραϊκή ασφάλεια δαιμονοποιώντας τους μουσουλμάνους. Και δεν μπορείς να υπερασπιστείς την Παλαιστίνη ρομαντικοποιώντας δικτάτορες ή αντιμετωπίζοντας τις κοινωνίες της δυτικής Ασίας ως διακοσμητικά στηρίγματα σε ένα γεωπολιτικό θέατρο.

The post Η πράξη του Αχμέντ αλ Άχμαντ σπάει τα εύκολα και τεμπέλικα δίπολα first appeared on Aυτολεξεί.

Περπατάω στο Άουσβιτς. Η μέρα είναι σκοτεινή, βροχερή, κι αυτό μου δίνει μια κάποια ανακούφιση, δεν θα μπορούσα να είμαι εδώ σε μέρα ηλιόλουστη. Δεν θέλω να περιγράψω τι είδα, και μάλλον δεν μπορώ να περιγράψω τι ένιωσα. Νομίζω πως ένα άδειασμα έγινε μέσα μου, καθώς ό,τι είχα διαβάσει, ακούσει και δει όλα αυτά τα χρόνια έπαψε να είναι μακρινό. Ήμουν εκεί και άδειαζα σε κάθε βήμα. Ήμουν εκεί και δεν κινδύνευα κι αυτό μου δημιουργούσε ενοχές, σαν να έπαιρνα στους ώμους μου τα δεινά του κόσμου, τα πιο βαριά δεινά. Ήμουν εκεί κι ήθελα να φωνάξω. Δεν είμαι εβραία, γνωρίζω προσωπικά μόνο έναν άνθρωπο που έχασε την οικογένειά του στο Ολοκαύτωμα. Τον ντρέπομαι λίγο. Στο Άουσβιτς ντρεπόμουν πολύ. Μόνο μια φορά ντράπηκα ξανά τόσο πολύ, στις 07.10.2023 και στη σιωπή που ακολούθησε. Το Άουσβιτς υπήρξε στη σιωπή, σκέφτομαι. Και λόγω της σιωπής. Ο Χόρχε Σεμπρούν είχε σημειώσει πως κοντά στο στρατόπεδο δεν ακούστηκαν ποτέ πουλιά.

Περπατάω στο Άουσβιτς. Στους «κοιτώνες» ζωντανεύει στο μυαλό μου εκείνη η φωτογραφία των σκελετωμένων ανθρώπων, ένας απ’ αυτούς τους σκελετούς ήταν ο μετέπειτα νομπελίστας της ειρήνης  Έλι Βίζελ. Το 2014 έγραψε ένα άρθρο όπου καταδίκαζε την τακτική της Χαμάς να χρησιμοποιεί τα παιδιά ως ανθρώπινη αλυσίδα. Δεν δημοσιεύτηκε. Οι New York Times είπαν πως «θα δημιουργούσε ανησυχία στους αναγνώστες της εφημερίδας».

Δεν θέλω να μιλήσω για το Άουσβιτς. Ανασύρω στο μυαλό μου επιζώντες του Ολοκαυτώματος συγγραφείς, αυτοί να μιλήσουν, έχουν πει τόσα, και τίποτα δεν καταλάβαμε.

«Ήμουν εκεί, στα στρατόπεδα, αλλά δεν μιλάω ποτέ γι’ αυτό το πράγμα», είπε ο Έλι Βίζελ στον συγγραφέα Φρανσουά Μωριάκ. Και τότε ο Μωριάκ τον κοίταξε κι άρχισε να κλαίει, να κλαίει. Και όταν σταμάτησε, του είπε: “Να μιλήσεις”. Και ο Έλι Βίζελ, ο αριθμός A-7713 της δεύτερης κουκέτας σ’ εκείνη την πασίγνωστη φωτογραφία του Άουσβιτς, 20 χρόνια μετά μίλησε. Όταν εκδόθηκε το βιβλίο του Η Νύχτα πούλησε μόνο 1.000 αντίτυπα. “Πρέπει πάντα να διαλέγουμε πλευρά. Η ουδετερότητα βοηθάει τον καταπιεστή, ποτέ το θύμα. Η σιωπή βοηθάει τον βασανιστή, ποτέ τον βασανιζόμενο.” – γράφει.

«Τότε, για πρώτη φορά, συνειδητοποιήσαμε ότι η γλώσσα μας δεν έχει τις λέξεις για να εκφράσει αυτή την ύβρι, την εκμηδένιση του ανθρώπου. Σαν προικισμένoι με την ενορατική ικανότητα των προφητών είδαμε την πραγματικότητα: είμαστε στον πάτο. Πιο κάτω δε γίνεται να πάμε: δεν μπορούμε να σκεφτούμε αθλιότερη ύπαρξη από τη δική μας. Τίποτα πια δεν μας ανήκει.”: Πρίμο Λέβι. Στις 22 Φεβρουαρίου του 1944, 650 Εβραίοι, μεταξύ αυτών και ο Πρίμο Λέβι, στοιβάχτηκαν σε ένα τρένο και μεταφέρθηκαν στο Άουσβιτς. Εκεί καταγράφηκε ως το νούμερο 174.517 και παρέμεινε μέχρι την απελευθέρωσή του στις 27 Ιανουαρίου 1945. Από τους 650 Εβραίους που μεταφέρθηκαν εκείνη τη μέρα του Φεβρουαρίου στο Άουσβιτς τελικά επέζησαν μόλις 20 άτομα. Ο Πρίμο Λέβι επέζησε αλλά αυτοκτόνησε το 1987.

“Όμως η έκπληξη πάγωσε απότομα. Μια ατμομηχανή, μια ατμομηχανή συνδεδεμένη με τέσσερα βρόμικα φορτηγά βαγόνια, πρόβαλε από τους λόφους και σταμάτησε στο σταθμό. Η εμφάνιση της ήταν όσο ξαφνική κι αναπάντεχη σαν να βγήκε στην επιφάνεια στα έγκατα της γης. “Μπείτε μέσα” ούρλιαξαν αθέατες φωνές. Και τα βαγόνια κατάπιαν τους ανθρώπους. Κι αυτούς που στέκονταν – άλλος μ’ ένα μπουκάλι λεμονάδα στο χέρι, άλλος μ’ ένα κομμάτι σοκολάτα, – όλους τους κατάπιαν με τόση ευκολία. Σαν σπόρους σιτάρι ριγμένους στη χοάνη. Παρόλα αυτά, ο δόκτωρ Πάπενχαϊμ πρόλαβε να εκστομίσει την ακόλουθη παρατήρηση: “Αφού τα βαγόνια είναι τόσο βρόμικα σημαίνει πως δεν έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας”.”: Άαρον Άπελφελντ. Ο Άαρον Άπελφελντ συνελήφθη το 1940 και εστάλη σε στρατόπεδο συγκέντρωσης μαζι με τον πατέρα του, αφού προηγουμένως είδε την εκτέλεση της μητέρας του, μπροστά στα μάτια του. Το ‘σκασε από το στρατόπεδο και περιπλανήθηκε για τρία χρόνια στα βουνά της Ουκρανίας. Το 1946, 14 χρονών, πήγε στην Παλαιστίνη.

«Ξεφυλλίζω το παλιό μου ημερολόγιο. Είναι το 1946, το έτος που ήρθα στο Ισραήλ, και το ημερολόγιο είναι ένα μωσαϊκό λέξεων στα γερμανικά, τα γίντις, τα εβραϊκά, έως και τα ρουθήνια. Λέω “λέξεις” κι όχι “φράσεις” επειδή στα 1946 δεν ήμουν σε θέση να συνδέσω τις λέξεις σε φράσεις και οι λέξεις ήταν οι πνιχτές κραυγές ενός δεκατετράχρονου, σχεδόν αφασικού, εφήβου, που είχε χάσει όλες τις γλώσσες που μιλούσε. Το ημερολόγιο του χρησίμευε για κρυψώνα όπου σώρευε τα υπολείμματα της μητρικής του γλώσσας και τις λέξεις που είχε μόλις αποκτήσει.  Χωρίς γλώσσα, όλα είναι χάος, σύγχυση και φόβος για πράγματα για τα οποία δεν θα έπρεπε κανείς να φοβάται.» – Άαρον Άπελφελντ. Στα πρώτα χρόνια του, το Ισραήλ δεν είχε ούτε γλώσσα…

«Ο Αντισημιτισμός είναι μέσα στον αντι-ισραηλισμό ή αντισιωνισμό, όπως η καταιγίδα μέσα στα σύννεφα. Όταν μιλάει πρόστυχα, τότε μιλά για «το εγκληματικό κράτος του Ισραήλ». Όταν εμφανίζεται ευπρεπής, τότε μιλά για τo «προωθημένο φυλάκιο του Ιμπεριαλισμού». Δεν έχω πρόθεση να δικονομήσω για όλα όσα κάνουν οι διάφορες Κυβερνήσεις του Ισραήλ. Οι προσωπικές μου σχέσεις με αυτήν την χώρα… είναι πρακτικά μηδέν. Δεν την επισκέφτηκα ποτέ, δεν μιλώ την γλώσσα της, ο πολιτισμός της μου είναι και μάλιστα κατά προσβλητικό τρόπο ξένος, η θρησκεία της δεν είναι η δικιά μου. Παρόλα αυτά η ύπαρξη αυτού του κράτους είναι για μένα σημαντικότερη από την ύπαρξη οποιουδήποτε άλλου.» – Ζαν Αμερί. Ο Ζαν Αμερί συνελήφθη το 1943, βασανίστηκε από την Γκεστάπο και μεταφέρθηκε πρώτα στο Άουσβιτς και κατόπιν στο Μπούχενβαλντ και στο Μπέργκεν-Μπέλζεν, απ’ όπου απελευθερώθηκε το 1945. Αυτοκτόνησε το 1978.

Nach Auschwitz ein Gedicht zu schreiben ist barbarisch: είναι η γνωστή φράση του Τέοντορ Αντόρνο από διάλεξη του το 1949. «Το να γράφεις ένα ποίημα μετά το Άουσβιτς είναι βάρβαρο» είπε και τροφοδότησε χιλιάδες συζητήσεις, τι εννοούσε, τι πρέπει να κάνουμε αν είναι έτσι, μπορεί να υπάρξει τελικά ποίηση μετά το Άουσβιτς; μπορεί να υπάρξει τέχνη αφού η τέχνη απέτυχε να σώσει; Δεν νομίζω ότι η τέχνη είναι εδώ για να σώζει, κι αν κάποτε κάποιοι το πίστεψαν, η Ιστορία τους διέψευσε. Γράφει όμως ο Ζάουμε Καμπρέ στο Confiteor:  “Φτιάξαμε μουσεία για να θυμόμαστε το Άουσβιτς, λείπει όμως κάτι: η αλήθεια του βιώματος. Αυτό δεν μπορεί να το μεταδώσει καμία μελέτη. Μπορεί μόνο η τέχνη. Ναι, η ποίηση μετά το Άουσβιτς είναι πιο αναγκαία παρά ποτέ.” Ίσως λοιπόν έτσι να φτάσαμε στην ποίηση του Günter Eich, της Ingeborg Bachmann, του Thomas Bernhardt, εδώ του Paul Celan:

Χώμα ήταν μέσα του κι

εκείνοι έσκαβαν.

Έσκαβαν κι έσκαβαν, έτσι κυλούσε

η μέρα τους, η νύχτα τους. Και δεν υμνούσαν το θεό,

που, όπως άκουγαν, όλα αυτά τα ήθελε,

που, όπως άκουγαν, όλα αυτά τα γνώριζε.

Έσκαβαν και δεν άκουγαν τίποτα πια·

δεν έγιναν σοφοί, ούτε εμπιστεύτηκαν λόγους ασμάτων,

δεν επινόησαν κάποιου είδους γλώσσα.

Έσκαβαν.

—————————————————————————————————————————————————————

Η τέχνη δεν σώζει αλλά σκάβει το παρελθόν και το μέλλον του ανθρώπου. Και ο Ίμρε Κέρτες, ο νομπελίστας επιζών του Άουσβιτς, τέλειωσε την ομιλία του στην απονομή των Νόμπελ το 2002 έτσι: «Προτιμώ να πω: η λογοτεχνία πρέπει να υπηρετήσει το μέλλον. Διότι σύμφωνα με τα όσα πιστεύω, όταν αναλογίζομαι την τραυματική επίδραση του Άουσβιτς, έρχομαι αντιμέτωπος με τα θεμελιώδη ζητήματα της βιωσιμότητας και της δημιουργικής δύναμης του σημερινού ανθρώπου· που σημαίνει ότι όταν αναλογίζομαι το Άουσβιτς, σκέφτομαι κατά παράδοξο τρόπο το μέλλον παρά το παρελθόν.»

Ας είναι αυτό το μέλλον ελεύθερο από το αντισημιτικό μίσος, αυτό το μίσος που υπήρξε δομικό στοιχείο του ναζισμού αλλά στηρίζει και πολλούς -ισμούς της δικής μας εποχής. Ναι, ένα μέλλον ελεύθερο από το μίσος, τις συλλογικές πλάνες, τις απάνθρωπες γεωπολιτικές αναλύσεις που συμφωνούν σήμερα να στείλουν τους εβραίους στη θάλασσα… Για να ανθίσει το μέλλον όμως, είναι γνωστό πως το παρόν θέλει δουλειά πολλή.

—————————————————————————————————————————————————————

Το σημερινό Στιγμιότυπο είναι αφιερωμένο στη Σάνι, την Ναάμι, την Έντεν, τον Κέσσετ, την Αλίνα, τον Κφιρ και τον Αριέλ, τη Λίρον, τον Ιτάι, τον Γιόσι, την Νόα, τον Όφερ, την Ίντα, τη Ρουθ, την Νόια, τον Έρικ…

Πηγές

1. Η Νύχτα, Έλι Βίζελ, Εκδ. Μεταίχμιο, Μτφρ. Γ. Ξενάριος
2. Εάν αυτό είναο άνθρωπος, Πρίμο Λέβι, Εκδ. Άγρα, Μτφρ. Χ. Σαρλικιώτη
3. Μπατενχάιμ 1939, Άαρον Άπελφελντ, Εκδ. Εστία, Μτφρ. Μάγκυ Κοέν
4. Ιστορίες μιας ζωής, Άαρον Άπελφελντ, Εκδ. Εστία, Μτφρ. Μάγκυ Κοέν
5. Πέρα από την ενοχή και την εξιλέωση, Ζαν Αμερί, Εκδ.Άγρα, Μτφρ. Γ. Καλαφατίδης
6. Confiteor, Ζάουμε Καμπρε, Εκδ.Πόλις, Μτφρ. Σ. Ευρυβιάδης
7. Άρθρο ‘Αποψιλωμένα ποιήματα’ στα μεταπολεμικά ερείπια, του Μάριου-Κυπαρίσση Μώρου, https://frear.gr/?p=28661

Η κεντρική φωτογραφία είναι από το Μνημείο του Ολοκαυτώματος στο Βερολίνο. Οι υπόλοιπες φωτογραφίες είναι εξώφυλλα βιβλίων επιζώντων του Ολοκαυτώματος, είτε αναφέρονται στο άρθρο είτε όχι.

The post 27 Ιανουαρίου 1945 – 27 Ιανουαρίου 2024 first appeared on Aυτολεξεί.

– Στο έργο σας ασχολείστε συχνά με τη σύγχρονη ιστορία των Εβραίων και του αντισημιτισμού. Κλείνοντας ένα από τα βιβλία σας ισχυρίζεστε ότι η γένεση του σιωνιστικού κινήματος στα τέλη του 19ου αιώνα αποτέλεσε τη μοναδική πολιτική απάντηση που κατάφεραν να βρουν οι Εβραίοι απέναντι στον αντισημιτισμό. Πώς ακριβώς η ίδρυση του κράτους του Ισραήλ άλλαξε το πολιτικό και ψυχολογικό πλαίσιο στο οποίο ζουν οι Εβραίοι ανά τον κόσμο;

Νομίζω πως άλλαξε τα πάντα. Οι Εβραίοι σήμερα στοιχίζονται στην πράξη πίσω από το Ισραήλ, καθώς αισθάνονται να έχουν ένα κράτος, μια πολιτική εκπροσώπηση, όπως οι Ιρλανδοί, οι Άγγλοι, οι Γάλλοι κ.λπ. Δεν έχουν μονάχα μια πατρίδα αλλά ένα έθνος-κράτος. Η όλη συμπεριφορά τους απέναντι στους Άραβες εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ταυτότητα που σχεδόν ενστικτωδώς υιοθέτησαν οι Εβραίοι από την Κεντρική Ευρώπη, χωρίς δεύτερη σκέψη: Το κράτος δεν μπορεί παρά να είναι έθνος-κράτος.

Η σχέση επομένως ανάμεσα στη Διασπορά και το Ισραήλ –αυτό που κάποτε ήταν η Παλαιστίνη– έχει αλλάξει διότι το δεύτερο δεν αποτελεί πλέον καταφύγιο για τους κατατρεγμένους της Πολωνίας, όπου οι σιωνιστές αγωνίζονταν να εξασφαλίσουν χρήματα από τους πλούσιους Εβραίους για να τα μοιράσουν στους φτωχούς Εβραίους της χώρας. Σήμερα εκπροσωπεί εκ των πραγμάτων όλους τους Εβραίους ανά την υφήλιο. Αν αυτό μας αρέσει ή όχι είναι άλλο ζήτημα… Δεν πρέπει όμως να βγάλουμε το συμπέρασμα ότι ο ιουδαϊσμός της Διασποράς πρέπει πάντα να συμφωνεί με την κυβέρνηση του Ισραήλ. Το ζήτημα που μας απασχολεί δεν αφορά την εκάστοτε κυβέρνηση αλλά το κράτος· και όσο υπάρχει το κράτος, δεν θα πάψει να μας εκπροσωπεί ενώπιον ολόκληρου του πλανήτη.

– Στην πορεία της ιστορίας η επιβίωση των Εβραίων διασφαλίστηκε κατά βάση χάρη σε δεσμούς θρησκευτικού τύπου. Ζούμε σε μια εποχή όπου οι θρησκείες συνολικά διέρχονται μια κρίση, όπου οι άνθρωποι πασχίζουν να χαλαρώσουν τα δεσμά της θρησκείας. Υπό αυτές τις συνθήκες, τι συγκροτεί σήμερα την ενότητα του εβραϊκού λαού ανά την υφήλιο;

Νομίζω ότι ο ισχυρισμός σας εμπεριέχει ένα μικρό σφάλμα. Όταν λέτε «θρησκεία», έχετε προφανώς κατά νου τον χριστιανισμό, ο οποίος αποτελεί δόγμα και πίστη. Αυτό δεν ισχύει στην περίπτωση του ιουδαϊσμού, μιας πραγματικά εθνικής θρησκείας, όπου έθνος και θρησκεία συμπίπτουν. Γνωρίζετε, για παράδειγμα, ότι οι Εβραίοι δεν αναγνωρίζουν τη βάπτιση, δηλαδή συμπεριφέρονται ως εάν η βάπτιση να μην έλαβε χώρα ποτέ. Με άλλα λόγια, ένας Εβραίος δεν παύει ποτέ να είναι Εβραίος, σύμφωνα με τον εβραϊκό νόμο. Εφόσον κανείς έχει γεννηθεί από Εβραία μητέρα –δεν έχει σημασία ποιος είναι ο πατέρας του– είναι και ο ίδιος Εβραίος. Η έννοια της θρησκείας νοηματοδοτείται εντελώς διαφορετικά· πρόκειται πολύ περισσότερο για τρόπο ζωής παρά για θρησκεία με τη συγκεκριμένη, εξειδικευμένη έννοια της χριστιανικής θρησκείας.

Κι εγώ η ίδια έλαβα εβραϊκή θρησκευτική εκπαίδευση και θυμάμαι, για παράδειγμα, πως στην ηλικία περίπου των δεκατεσσάρων θέλησα να κάνω την επανάστασή μου, να κάνω κάτι απαίσιο στον δάσκαλό μας.

Σηκώθηκα λοιπόν στην τάξη και βροντοφώναξα: «Δεν πιστεύω στον Θεό».

Κι εκείνος απάντησε: «Και εσένα ποιος σε ρώτησε;»

————————————————-

Από το οπισθόφυλλο:

Είναι σπάνιο αλλά και ταυτοχρόνως τόσο ευεργετικό να προσεγγίζει κανείς, μέσω του ζωντανού διαλόγου μιας συνέντευξης, το έργο μιας σπουδαίας διανοήτριας σαν τη Χάννα Άρεντ. Η παρούσα έκδοση περιλαμβάνει τρεις εκτενείς τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές συνεντεύξεις της, που παραχώρησε κατά την τελευταία περίπου δεκαετία της ζωής της και ενέχουν αναπόφευκτα έναν βιογραφικό χαρακτήρα. Η Άρεντ δράττεται εδώ της ευκαιρίας να αφηγηθεί γεγονότα του παρελθόντος, να παρουσιάσει εκφάνσεις της ζωής της άγνωστες μέχρι τότε, να κουβεντιάσει για τον επαγγελματικό και φιλικό της περίγυρο, να αποσαφηνίσει έννοιες και απόψεις, όπως βέβαια και να σχολιάσει την επικαιρότητα. Η γερμανική της κουλτούρα και η εβραϊκή της ταυτότητα, η περιπέτεια του ναζισμού και η εξορία, ο Άιχμαν, το Κακό και η μοίρα των Εβραίων, η στάση των διανοούμενων… Όλα αναμοχλεύονται κι όλα διαπλάθουν έναν μοναδικά πολυτάραχο βίο.

«Πρέπει να καταλάβουμε ότι η ανθρώπινη αδυναμία είναι σύμφυτη με τα ολοκληρωτικά καθεστώτα, συγχρόνως όμως οφείλουμε να αντιληφθούμε πως ακόμα και σε συνθήκες απόλυτης αδυναμίας μπορούμε να έχουμε έλεγχο επί των πράξεών μας. Με άλλα λόγια, λοιπόν, δεν είναι μονόδρομος να γίνουμε όλοι ανεξαιρέτως εγκληματίες. […] Η γραφειοκρατία είναι υπεύθυνη για την οργάνωση μαζικών δολοφονιών, δημιουργεί συνεπώς μια ανωνυμία, όπου το πρόσωπο εξανεμίζεται. Μόλις το εμπλεκόμενο άτομο εμφανιστεί μπροστά στο δικαστήριο, γίνεται και πάλι άνθρωπος. Δεν συμφωνείτε ότι εδώ κρύβεται η σπουδαιότητα του δικαιικού συστήματος; Λαμβάνει χώρα μια πραγματική μεταστροφή. Αν ο κατηγορούμενος ισχυριστεί: “Ήμουν απλά ένας γραφειοκράτης”, ο δικαστής μπορεί να απαντήσει: “Άκου, δεν βρίσκεσαι εδώ γι’ αυτόν τον λόγο. Εδώ βρίσκεσαι για τις συγκεκριμένες πράξεις σου”. Η μεταστροφή αυτή έχει κάτι το θαυμάσιο».

(Χάννα Άρεντ, από την έκδοση)

The post Η Χάνα Άρεντ για την εβραϊική ταυτότητα first appeared on Aυτολεξεί.

[Ο Jacques Gotko ήταν εβραίος ζωγράφος που γεννήθηκε στην Οδησσό και μεγάλωσε στη Γαλλία. Οι ναζί χαρακτήρισαν το σύνολο του έργου του “εκφυλισμένη τέχνη” και κατέστρεψαν όλους τους πίνακες του που βρήκαν στο στούντιο του ή αλλού. Το 1941 τον συνέλαβαν και τον έστειλαν σε διάφορα στρατόπεδα, με τελευταίο το Άουσβιτς όπου εκτελέστηκε το 1943. Είχαν προηγηθεί οι εκτελέσεις της αδερφής και της μητέρας του. Θα έλεγε κανείς πως τον εξαφάνισαν από τη ζωή, από την τέχνη, από τη μνήμη. Ο Jacques Gotko όμως, έβρισκε τρόπους να ζωγραφίζει μέσα στα γκέτο και στα στρατόπεδα. Έφτιαξε έτσι νέα έργα, που τα διέσωσαν συγκρατούμενοι του και σήμερα εκτίθενται στο Ghetto Fighters’ House στο Ισραήλ και στο Μουσείο Σύγχρονης Ιστορίας στο Παρίσι. Νομίζω πως μπορούμε να απομονώσουμε από τους Αιρετικούς του Λεονάρδο Παδούρα, μια απλή, πολύ κοινή, πολύ σπουδαία φράση, και να την αφιερώσουμε στον Jacques Gotko: – πώς νιώθεις; – ζωντανός.]

 Τι ήταν λοιπόν η «εκφυλισμένη τέχνη»; Ποιος έκρινε τι ανήκε σ’ αυτή και τι όχι; Τι έπαθαν τα έργα που χαρακτηρίστηκαν έτσι και οι δημιουργοί τους; Και τι στάση κράτησε ο απλός κόσμος απέναντι σ’ αυτό το έγκλημα;

Το ναζιστικό καθεστώς δυσφήμησε την τέχνη που ήταν ασύμβατη με την ιδεολογία του ονομάζοντας την «εκφυλισμένη». Ο Χίτλερ ήταν ριζικά αντίθετος στον μοντερνισμό και καταδίωξε όλες τις σύγχρονες καλλιτεχνικές τάσεις. Επιπλέον, επιβλήθηκαν απαγορεύσεις σε έργα και εκθέσεις εβραίων και κομμουνιστών ή αντικαθεστωτικών καλλιτεχνών. Στις αρχές του 1933 έγινε στη Δρέσδη μια έκθεση με τίτλο «Εκφυλισμένη Τέχνη». To 1937, όταν πια είχαν είχαν κατασχεθεί πάρα πολλά έργα από τα γερμανικά μουσεία, ο υποτιμητικός ορισμός επανήλθε και έγινε τίτλος στην επόμενη, πολύ μεγαλύτερη, έκθεση στο Μόναχο. Πολλά έργα ήταν κρεμασμένα στραβά ή ανάποδα, υπήρχαν προσβλητικά γκράφιτι στους τοίχους, μια αίθουσα με έργα αφηρημένης τέχνης είχε τον τίτλο ««αίθουσα παραφροσύνης». Η έκθεση ταξίδεψε και σε άλλες γερμανικές πόλεις ως το 1941. Την παρακολούθησαν πάνω από τρία εκατομμύρια άνθρωποι. Περνούσαν μπροστά από τα αριστουργήματα του Μαξ Μπέκμαν, του Καντίνσκι, του Κίρχνερ, του Ότο Ντιξ, και τα χλεύαζαν, τα έφτυναν, ναι, τα έφτυναν.

[Ο Ερνστ Λούντβιχ Κίρχνερ αυτοκτόνησε το 1938, λίγο πριν η ναζιστική Γερμανία προσαρτήσει την Ελβετία, όπου ο Κίρχνερ είχε καταφύγει από το 1917, όταν έπαθε νευρικό κλονισμό από τα όσα έζησε στον α παγκόσμιο πόλεμο. Είχε προηγηθεί η καταστροφή, κλοπή, παράνομη πώληση, τουλάχιστον 600 έργων του από τους ναζί, και φυσικά η ένταξή του στους εκφυλισμένους καλλιτέχνες. 25 έργα του εκτέθηκαν στην έκθεση “εκφυλισμένης τέχνης” του Μονάχου. “Το μεγαλύτερο βάρος από όλα είναι η καταπίεση του πολέμου και η αυξανόμενη επιπολαιότητα. Μου δίνει ακατάπαυστα την εντύπωση ενός αιματηρού καρναβαλιού. Νιώθω σαν το αποτέλεσμα να είναι στον αέρα και όλα είναι αναποδογυρισμένα… Παράλληλα, προσπαθώ να βάλω μια τάξη στις σκέψεις μου και να δημιουργήσω μια εικόνα της εποχής μέσα από τη σύγχυση της, που είναι τελικά η δουλειά μου.”]

 Δείτε πώς περιγράφει το θέμα ο Νταβίντ Φενκινός στο βιβλίο του «Σαρλότ» (βιβλίο για τη  Σαρλότ Σαλομόν, την εβραία ζωγράφο που εκτελέστηκε στο θάλαμο αερίων στο Άουσβιτς, 26 χρονών έγκυος, πρόλαβε όμως να σώσει τα έργα της κρύβοντάς τα, χίλια επτακόσια έργα που έγιναν γνωστά πολλές δεκαετίες αργότερα).

“Οι ναζί αποφάσισαν να χτυπήσουν και τους ζωγράφους.

Πρέπει να ξεριζωθεί η μοντέρνα τέχνη.

Πώς τολμούν να ζωγραφίζουν οτιδήποτε άλλο εκτός από ξανθούς χωρικούς;

Πρέπει να δοξάζουν τους αθλητές, να δίνουν αξία στη δύναμη και την αρρενωπότητα.

Κι οπωσδήποτε, όχι στα βασανισμένα, συστρεφόμενα, στοιχειωμένα κορμιά του Μπέκμαν.

Τι φρίκη αυτός ο καλλιτέχνης, αντιπροσωπεύει την ίδια την ουσία της εκφυλισμένης τέχνης.

Ο Μαξ Μπέκμαν, γερμανική ιδιοφυία,

αποφασίζει να εκπατριστεί το 1937.

Αμέσως μόλις άκουσε το λόγο του Χίτλερ στο Μόναχο:

“Τι παράγετε;

συστρεφόμενους ανάπηρους και κρετίνους.

Γυναίκες που εμπνέουν μόνον αηδία.

Άνδρες που μοιάζουν πιο πολύ με ζώα παρά με ανθρώπους.

Παιδιά, που αλλοίμονό μας αν υπήρχαν τέτοια…

Θα θεωρούνται αμέσως θεϊκή κατάρα!”

Προσδιορισμένη έτσι, η εκφυλισμένη τέχνη βρίσκεται

στο κέντρο μιας μεγάλης ρετροσπεκτίβας.

Πρέπει να δείξουν ότι απαγορεύεται να αγαπούν.

Να εκπαιδεύσουν το μάτι, να διαμορφώσουν το γούστο.

Και κυρίως: να υποδείξουν τους ενόχους της παρακμής.

Τιμητική θέση μεταξύ τους κατέχουν ο Μαρκ Σαγκάλ,

ο Μαξ Ερνστ και ο Όττο Ντιξ.

Πλήθος μαζεύεται να φτύσει την εβραίικη τέχνη.

Μετά τα καμένα βιβλία, οι πίνακες σκεπάζονται από ροχάλες.”

[…]

[Ο Τζορτζ Γκρος άλλαξε το μικρό του όνομα από Γκεοργκ σε Τζορτζ ως αντίδραση στον γερμανικό εθνικισμό, από το 1916. Στα έργα του περνάνε πόρνες και μαστροποί, χαρτοπαίκτες και αλκοολικοί, ο χριστός με αντιασφυξιογόνα μάσκα (συνελήφθη γι’ αυτό), πολεμοκάπηλοι και ανάπηροι πολέμου, περιθώριο και άρχουσα τάξη, πολίτες διεφθαρμένοι εξίσου από τη φτώχεια ή από τον πλούτο. Οι άνθρωποι έχουν κι οι ίδιοι ευθύνη για την κατάντια τους, αυτό ζωγραφίζει ο Γκρος. O πίνακάς του Πυλώνες της κοινωνίας, του 1926, απεικονίζει τον φασίστα δικαστή με τη σβάστικα στη γραβάτα, έναν εκπρόσωπο του ακροδεξιού τύπου, έναν βουλευτή με σκουπίδια στο κεφάλι του, έναν παπά και έναν στρατιωτικό που δέρνει πίσω πίσω. Ο τίτλος παραπέμπει στο έργο του Ίψεν “τα στηρίγματα της κοινωνίας”, του 1877. Φυσικά τα έργα του χαρακτηρίστηκαν “εκφυλισμένη τέχνη”. Ο ίδιος, βαθιά αντιφασίστας, πρώην σπαρτακιστής, πολλάκις συλληφθείς, είχε προλάβει να φύγει για τις ΗΠΑ από το 1932.]

Τα κριτήρια για να χαρακτηριστεί ένα έργο “εκφυλισμένη τέχνη” ήταν ομιχλώδη, και οι επιτροπές στις οποίες ανατέθηκαν οι κατασχέσεις έλαβαν πολλές αυθαίρετες αποφάσεις. Έτσι, ο γλύπτης Rudolf Belling βρέθηκε να «συμμετέχει» με έργα του και στην έκθεση εκφυλισμένης τέχνης και σε μία ταυτόχρονη έκθεση «καλής» τέχνης που γινόταν επίσης στο Μόναχο, για να δείξει τη διαφορά, να δείξει ποια είναι η τέχνη η σωστή για τους ναζί. Το βέβαιο είναι πως στην πρώτη γραμμή των “εκφυλισμένων καλλιτεχνών” βρέθηκαν, εκτός των εβραίων ζωγράφων, εκείνοι που αποτύπωσαν όπως κανένας άλλος στον κόσμο τον πόλεμο, τις συνέπειες του, την ευθύνη της κοινωνίας, καταφέρνοντας όμως να μην αισθητικοποιήσουν ούτε στιγμή την αθλιότητα. Σαν να προσπαθούσαν από το 1920 ο Ντιξ, ο Γκρος, ο Μπέκμαν, ο Κίρχνερ και όλοι οι άλλοι  να προειδοποιήσουν με τη ζωγραφική τους για την άλλη, την πιο μεγάλη φρίκη που ερχόταν.

[Ο Gert Heinrich Wollheim είχε μια μυθιστορηματική ζωή. Πολέμησε στον α παγκόσμιο πόλεμο και, όπως οι περισσότεροι στρατιώτες αυτού του πολέμου, επέστρεψε με μια δόση υγιούς τρέλας. Έφτιαξε τότε έναν πίνακα, τον Τραυματία, που θεωρείται ένας από τους πιο σκληρούς πίνακες όλων των εποχών και μάλλον γι’ αυτό έκανε και μια γκεστ εμφάνιση στην ταινία Η σιωπή των αμνών ως σχέδιο του Χάνιμπαλ Λέκτερ. Οι πίνακες του Wollheim φυσικά χαρακτηρίστηκαν από τους ναζί εκφυλισμένοι και πολλοί καταστράφηκαν. Ο ίδιος το ‘σκασε στη Γαλλία όπου συμμετείχε στην αντίσταση, τον συνέλαβαν, τον έκλεισαν σε διάφορα στρατόπεδα, και εντέλει με τη βοήθεια μιας χωρικής διέφυγε και κατέληξε στην Νέα Υόρκη.]

Είχα διαβάσει κάπου πως όλη η ιστορία της “εκφυλισμένης τέχνης” πυροδοτήθηκε, δεν ξέρω με ποιον τρόπο εννοούσαν, από μια γυναίκα: τη Leoni (στον ομότιτλο πίνακα του Ότο Ντιξ) που στην έκθεση “εκφυλισμένης τέχνης” μετονομάστηκε από τον μηχανισμό του Γκαίμπελς σε “Dirnkopf”,”Το κεφάλι μιας πόρνης”. Το μήνυμα ήταν σαφές: η Leoni είναι μια πόρνη και οι πόρνες διάβρωναν το αίμα και την κουλτούρα των γερμανών. Η γυναίκα του τρίτου Ράιχ έπρεπε να κρατάει και να θηλάζει παιδιά, αφού η μητρότητα θεωρούνταν εθνική υπηρεσία. Η “νέα γυναίκα” της Βαϊμάρης που δούλευε εκτός σπιτιού, έπινε, κάπνιζε, είχε σεξουαλική ζωή, έκοβε τα μαλλιά της και φορούσε φούστες πάνω από το γόνατο, απλώς εξαφανίστηκε. Τώρα, υπήρχε μόνο η αγία οικογένεια με τα ξανθά μαλλιά και μια μάνα χωρίς διακριτά ατομικά χαρακτηριστικά, απλώς εκεί. Αυτή την ιδεολογία έπρεπε να υπηρετεί η «σωστή» τέχνη λοιπόν.

[Σε όλη τη ζωή του ο Όττο Ντιξ διωκόταν για το έργο του από τους φασίστες και τους ηθικολόγους. Οι πίνακες του Prague Street (όπου μπροστά απ’ το καροτσάκι ενός αναπήρου φαίνεται το φυλλάδιο με τίτλο “Έξω οι Εβραίοι!”, ενώ οι βιτρίνες του καταστήματος  εμπορεύονται ομοιώματα μελών του ανθρώπινου σώματος), οι Ανάπηροι πολέμου, ο Πωλητής σπίρτων, ανάγκαζαν την κοινωνία να κοιταχτεί στον καθρέφτη, και να πάρει θέση, κι αυτό τους ενοχλούσε. Ο πίνακας του “Το χαράκωμα” προκάλεσε τόσο σάλο που το μουσείο Wallraf-Richartz που τον φιλοξενούσε τον έκρυψε πίσω από μια κουρτίνα. Λίγο μετά, το 1925, απέλυσαν τον διευθυντή του μουσείου (παρά τη χρήση κουρτίνας) και αργότερα (και) αυτός ο πίνακας βρέθηκε στην έκθεση “εκφυλισμένης τέχνης” των ναζί.  Οι ναζί κατάσχεσαν συνολικά 200 έργα του, κάποια από τα οποία συμπεριλήφθηκαν στην έκθεση του Μονάχου. Πολλά τα έκαψαν. Ο ίδιος αποσύρθηκε στην ύπαιθρο και βυθίστηκε σε μια εσωτερική εξορία.]

20.000 έργα απομακρύνθηκαν από τα γερμανικά μουσεία. Κάποια τα πούλησαν σε άλλες χώρες, κάποια τα κατέστρεψαν για κάποια αγνοούμε την τύχη τους. Είναι γνωστό πως έκαψαν 5.000 έργα. Υπολογίζεται, ότι οι ναζί λεηλάτησαν περίπου το 20 τοις εκατό όλης της τέχνης που έγινε ποτέ. Το 1945 αμερικανικά στρατεύματα εντόπισαν 12.000 έργα τέχνης κρυμμένα σε ορυχείο στην Αυστρία. Στα μουσεία έμειναν κενά, πολλά από αυτά υπάρχουν ακόμα. Τρύπες που χάσκουν με αναίδεια, και θυμίζουν τα τρία εκατομμύρια ανθρώπους που έφτυναν πίνακες ζωγραφικής, γράφοντας μια από τις πιο άθλιες στιγμές της ιστορίας της τέχνης, όπου το άτομο έγινε πλήθος κι έχασε κάθε αίσθηση του καλού, του κακού, ακόμα και του όμορφου, σίγουρα του δικαιώματος μας να αναπαριστούμε τον κόσμο όπως τον νιώθουμε κι όχι όπως (εξ)υπηρετεί την εξουσία .

Ο Τόμας Μαν το είχε κλείσει σε μια πρόταση όλο:

“Η ανοχή γίνεται έγκλημα όταν εφαρμόζεται στο κακό.”

 Πηγές

1. Κατάλογος της έκθεσης “The Art of Society 1900 – 1945”, Νέα Πινακοθήκη του Βερολίνου
2. Ομάδα facebook Degenerate Art
3. Βιβλίο «Σαρλότ» του Νταβίντ Φενκινός, Μτφρ. VARON-VASSARD ODETTE, Εκδ. Εστία
4. https://www.art22.gr/ άρθρο «Η λεηλασία του Χίτλερ και η δύναμη της Τέχνης»
5. https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/degenerate-art-1

Δείτε:

1. Ταινία «Μη χαμηλώνεις το βλέμμα» του Φλόριαν Χένκελ φον Ντόνερσμαρκ, 2019
2. Ντοκιμαντέρ «Χίτλερ εναντίον Πικάσο και των Άλλων» του Claudio Poli

Οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες είναι από την έκθεση “εκφυλισμένης τέχνης”, και μία από την αποθήκη Schloss Niederschoenhausen, με πίνακες των Βαν Γκογκ, Ανρί Ματίς, Πικάσο, που έχουν κατασχεθεί ως “εκφυλισμένοι”.

Οι πίνακες του άρθρου είναι, με τη σειρά που τους βλέπουμε:

1. Jacques Gotko: Despite Everything
2. Ernst Ludwig Kirchner: Potsdammer Platz, 1914
3. Max Beckmann: The Night 1919
4. George Grosz: The Pillars of Society 1926
5. Gert Heinrich Wollheim: Walking girl, 1921
6. Otto Dix: Leoni, 1923
7. Otto Dix: Pprager street, 1920

The post Μικρό αφιέρωμα στην “εκφυλισμένη τέχνη” first appeared on Aυτολεξεί.

«Το διεθνές δίκαιο υπάρχει μόνο στα εγχειρίδια διεθνούς δικαίου»
∼ Άσλεϋ Μόνταγκιου, ανθρωπολόγος, σε συνομιλία με τον Αϊνστάιν.

Πίσω από τις οθόνες και πάνω στις ζωές των αμάχων της Γάζας ένα παιχνίδι εξουσίας διεξάγεται εντός, εκτός και γύρω από το πεδίο του πολέμου. Λίγα μαθαίνουμε για το παιχνίδι αυτό που καθορίζει τις εκατόμβες των αθώων χαμένων ζωών.

Για παράδειγμα, σύμφωνα με τους Times of Israel, «το 2020, ο τότε επικεφαλής της Μοσάντ του Ισραήλ Yossi Cohen και ο τότε επικεφαλής της Νότιας Διοίκησης των IDF Herzi Halevi (τώρα αρχηγός του επιτελείου) φέρεται να πέταξαν στο Κατάρ για να ενθαρρύνουν τη Ντόχα να συνεχίσει να διοχετεύει δεκάδες εκατομμύρια δολάρια σε μηνιαία βοήθεια προς τη Χαμάς… Οι πληρωμές θεωρήθηκαν ως μέρος μιας ευρύτερης πολιτικής του πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου, τον οποίο οι επικριτές κατηγορούν ότι ενισχύει τη Χαμάς εις βάρος της πιο μετριοπαθούς Παλαιστινιακής Αρχής για να αποφύγει τις πολιτικές διαπραγματεύσεις και να κρατήσει διαιρεμένες τις διάφορες παλαιστινιακές παρατάξεις».

Από την 6η Οκτωβρίου και έπειτα, η Χαμάς αντέστρεψε το σκηνικό με την τρομοκρατική της επιδρομή στα κιμπούτς του νότιου Ισραήλ και τις επιδείξεις βαρβαρότητας που οδήγησαν το κράτος του Ισραήλ σε, εξίσου φρικτές, επιδείξεις βαρβαρότητας με τον αποκλεισμό της Γάζας και των εκατομμυρίων αμάχων κατοίκων της.

Τελικά, η Χαμάς έχει περισσότερους υποστηρικτές εκτός Γάζας, παρά ανάμεσα στους Παλαιστινίους κατοίκους της Γάζας, δείχνει έρευνα του Arab Barometer με συνεντεύξεις μεταξύ 28 Σεπτεμβρίου και 6 Οκτωβρίου, με 790 ερωτηθέντες στη Δυτική Όχθη και 399 στη Γάζα. Μία μόλις ημέρα πριν την τρομοκρατική επιχείρηση της Χαμάς, οι Παλαιστίνιοι δήλωναν τη δυσπιστία τους. Σχετικά με τον βαθμό εμπιστοσύνης που είχαν στις αρχές της Χαμάς, το 44% απάντησε “καμία” και το 23% “όχι και τόσο”, ενώ 72% κατήγγειλε τη διαφθορά.

Μα τώρα η μοίρα τους δέθηκε με την παραφροσύνη της Χαμάς, όπως και η μοίρα των Ισραηλινών δέθηκε με τον παροξυσμό του ακροδεξιού Λικούντ. Μια δημοσκόπηση της Ισραηλινής εφημερίδας Maariv την 27η Οκτωβρίου έδειξε ότι μόλις 20% στηρίζει Νετανιάχου και μόλις 24% μια χερσαία επέμβαση.

Αυτούς βοηθάμε όταν δεν καταλαβαίνουμε ότι άλλο οι μηχανισμοί εξουσίας, άλλο η κατάσταση της κοινωνίας.

Το κράτος του Ισραήλ αντικειμενικά αναγνώρισε τη Χαμάς ως κυβέρνηση των Παλαιστινίων, αφού για να διώξει τη Χαμάς, αποφασίζει να τιμωρήσει συλλογικά όλους τους Παλαιστίνιους.

Για την ιστορία, ξέρετε φυσικά ότι η Χαμάς κατέλαβε τη Λωρίδα της Γάζας το 2007, μετά από ένοπλο εμφύλιο με τη Φατάχ έπειτα από τις εκλογές του 2006 [όπου η Χαμάς έλαβε 44,45% και η Φατάχ 41,43%], που διήρκησε πέντε ημέρες [10-15 Ιούνη] και κόστισε τη ζωή σε 118 Παλαιστίνιους. Έκτοτε δεν έγιναν ξανά εκλογές στην Παλαιστίνη.

Από αρκετά καθεστώτα η Χαμάς αντιμετωπίζεται ως η ντε φάκτο κυβέρνηση όλων των Παλαιστινίων, άσχετα αν στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη “κυβερνά” η Παλαιστινιακή Αρχή. Για να το καταφέρει αυτό η Χαμάς, έπρεπε να εισβάλλει σε σπίτια αμάχων, να κάψει χωράφια και να απαγάγει αδιακρίτως κόσμο, στην πλειοψηφία αμάχους, σε ένα σχεδιασμένο χτύπημα με καθορισμένους στόχους. Οι άμαχοι όμηροι είναι και το κέρδος της, αν το χτύπημα ήταν σε στρατιωτικό στόχο δεν θα ήταν τίποτε. Ασφαλώς, για όλους, και για όσους είμαστε ενάντια στην ακροδεξιά κυβέρνηση Ισραήλ, ήταν μια επιχείρηση τρομοκρατίας, δηλαδή με αντικειμενικό στόχο την τρομοκράτηση.

Οι κάτοικοι της Γάζας γίνονται θύματα των τυφλών χτυπημάτων του Ισραηλινού στρατού, αλλά οι ηγέτες της Χαμάς ταξίδεψαν στη Μόσχα. Επιβραβεύεται με ένα επίπεδο διεθνούς αναγνώρισης και παγκόσμιας μαζικής υποστήριξης, πρωτόγνωρο για οργάνωση που μόλις διηνήργησε τέτοιου είδους επιχείρηση. Κανένα κράτος δεν είχε αναγνωρίσει επισήμως την Αλ Κάιντα, π.χ. ως συνομιλητές, άσχετα αν τη φιλοξενούσαν και τη χρηματοδοτούσαν. Αυτή είναι η μεγάλη αντικειμενική νίκη της Χαμάς -ό,τι και να κάνει το Ισραήλ έχει ήδη ηττηθεί-, αλλά και της στρατηγικής της μαρτυρικής θυσίας την οποία προωθεί.

Την ίδια ταύτιση κάνει η ελληνική Αριστερά, μέσα στην ιδεολογική της τύφλωση να αναζητά συμμάχους στους εχθρούς των αντιπάλων της, ανίκανη να διαχωρίσει τον αντίπαλο από τον εχθρό, ανίκανη να αντλήσει νοήματα από την πάλαι ποτέ γόνιμη διαφωτιστική της μήτρα. Αυτό είναι και το κύκνειο άσμα της παραδοσιακής χειραφετητικής Αριστεράς.

Αυτό έχει ξεκινήσει ήδη από τις αρχές του 21ου αιώνα, όταν, τυφλωμένοι από την αντι-αμερικανική ιδεολογική κουλτούρα, διάφοροι γιόρταζαν για το χτύπημα στους Δίδυμους Πύργους της Νέας Υόρκης, χωρίς να αντιλαμβάνονται την αμοιβαία βαρβαρότητα.

Τι καταλάβαμε με φρίκη την 11η Σεπτεμβρίου του 2001; Ότι η πολιτική-επαναστατική αξίωση για χειραφέτηση έτεινε να υποκατασταθεί από τη θρησκευτική-μεσσιανική προσδοκία για λύτρωση. Τεράστια παλινδρόμηση, όσον αφορά τη δομή του κοινωνικού φαντασιακού χρόνου – η πρώτη αναφέρεται στην εγκόσμια ύπαρξη και προβάλλει έναν χειραφετητικό μελλοντικό ορίζοντα, η δεύτερη στο επέκεινα και προβάλλει μία θυσιαστική υπόσχεση αιωνιότητας. Αυτή η μετατόπιση προχώρησε τις επόμενες δεκαετίες, μέσα και από τις ήττες των χειραφετητικών προταγμάτων.

Τη μετατόπιση αυτή τη διαπιστώνω τις τελευταίες ημέρες και στον παγκόσμιο Τύπο. Στις Ισραηλινές εφημερίδες πολλαπλασιάζονται οι Βιβλικές αναφορές και ο μεσσιανισμός· στις Αραβικές ιστοσελίδες οι εκκλήσεις για μαρτυρική θυσία (δολοφονία/αυτοκτονία) έχουν καλύψει τα πάντα. Η άρνηση της παγκόσμιας Αριστεράς να δει κριτικά το παρελθόν της και να αναστοχαστεί τις ιδεολογικές της εμμονές (τη μονοδιάστατη αναφορά σε μία -τη μαρξιστική- παράδοση και τη μαρξιστική συνταύτιση σε όλους τους θεσμούς διαλόγου) την καθιστά συμπληρωματική του συστήματος, δηλαδή παράγοντα αναπαραγωγής της συντήρησης – με τη δική της μεσσιανική παλινδρόμηση να μοιάζει πιο ανόητη, αντί για ορθολογική.

Οι κρατικές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή φαίνεται να γέννησαν τις μεγάλες θρησκείες και όχι το ανάποδο.

Η αρχή κακού του αντισημιτισμού, συμβολικά, εμφανίζεται με τη μεταφορά του ιερού Μενοράχ από την Ιερουσαλήμ στη Ρώμη το 70 μ.Χ., μετά την αιματηρή καταστολή της εξέγερσης των Εβραίων ενάντια στη Ρωμαϊκή κυριαρχία και την καταστροφή του Δεύτερου Ναού. Είναι το τελετουργικό γεγονός που σηματοδοτεί και την έναρξη της εβραϊκής Διασποράς. Η ιερόσυλη αυτή πράξη αυτοκρατορικής βιαιότητας απεικονίζεται ως θρίαμβος στην Αψίδα του Τίτου που δεσπόζει ακόμη στην Via Sacra (Ιερά Οδός) του Φόρουμ της Ρώμης.

To 518 μ.Χ. το Χριστιανικό βασίλειο του Αξούμ (σημερινή Αιθιοπία) εισέβαλλε στη νότια Αραβική Χερσόνησο και στο Εβραϊκό βασίλειο του Χιμγιαρ (“Ομηρίτες”, σημερινή Υεμένη) με βίαιους προσηλυτισμούς και λεηλασίες. Ήταν μια τοπική επιχείρηση στο πλαίσιο της ευρύτερης διαμάχης Βυζαντίου-Περσίας. Σε απάντηση, ο Εβραίος βασιλιάς Yūsuf Dhū Nuwās προχώρησε στην πολιορκία και τη σφαγή των χριστιανών της αραβικής πόλης Najran. Σαν αντίδραση, ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Ιουστίνος ο Α’ έστειλε ρωμαϊκά στρατεύματα που, μαζί με τον στρατό του Αξούμ, το 525 μ.Χ. κατέλυσαν το Εβραϊκό βασίλειο και εκχριστιάνισαν βίαια τους ηττημένους. Έναν αιώνα αργότερα, στο κέντρο της ίδιας Αραβικής χερσονήσου, ένας έμπορος από τη Μέκκα κήρυξε το Ισλαμ.

“Προκεχωρημένο φυλάκιο του δυτικού πολιτισμού” αποκάλεσαν το Ισραήλ ο δημοσιογράφος της Athens Voice Μ. Προβατάς και ο αρθρογράφος της Καθημερινής Τ. Θεοδωρόπουλος, ξεχνώντας ότι οι Εβραίοι κατέληξαν εκεί κυνηγημένοι από το φονικό μίσος του δυτικού αντισημιτισμού. Μετά από μια δισχιλιετή Διασπορά που άρχισε βίαια λόγω της “δυτικής” ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Παραδοσιακά, το Ισλάμ δεν έτρεφε αντισημιτικό μίσος πριν την εμφάνιση του εθνικισμού, γι’ αυτό και όταν, το 1492, οι Εβραίοι εκδιώχθηκαν βίαια από την Ισπανία του δυτικού ρατσισμού, βρήκαν φιλόξενο λιμάνι στην Ανατολή της οθωμανικής πολυπολιτισμικής Θεσσαλονίκης. Ο Εβραίος ποιητής Σαμουέλ Ούσκε θα αποκαλέσει τη Θεσσαλονίκη “Μητέρα του Ισραήλ” το 1537. Από όπου ξεριζώθηκαν βάναυσα λόγω του δυτικού ναζισμού.

Αιώνες ευρωπαϊκού αντισημιτισμού, έμοιαζαν να οδηγούνται στην κορύφωσή τους με την έξαρση των πογκρόμ στην Ευρώπη και τη Ρωσία, που οδήγησε τους Βρετανούς στην υπόσχεση της μεταφοράς των εβραϊκών πληθυσμών στην Παλαιστίνη, από τον Μπαλφούρ, σύμφωνα με μία από τις τάσεις του, ακόμη ασαφούς, σιωνισμού.

Η Διακήρυξη του Μπαλφούρ το 1917 εισήγαγε, για πρώτη φορά, στη διεθνή διπλωματική γλώσσα τον όρο “εθνική εστία” (national home) για τους Εβραίους – μέχρι τότε δεν υπήρχε “εθνικός” προσδιορισμός για τους Εβραίους. Αυτό θεωρώ ότι είναι το ερμηνευτικό κλειδί του κειμένου και του τι ακολούθησε. Οι Εβραίοι συνειδητοποίησαν πως τα κράτη της Ευρώπης δεν θα τους δεχόταν πλέον ως πολίτες τους. Τα ίδια κράτη που τους είχαν δεχτεί ως στρατιώτες στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπου Εβραίοι της Γερμανίας αλληλοσφάχτηκαν με Εβραίους της Γαλλίας. Και όμως, οι περισσότεροι δεν θέλησαν να φύγουν, πριν ο κρατικός αντισημιτισμός των Ναζί αρχίσει τη γενοκτονία. Οι Εβραίοι της Ευρώπης έγιναν “αλλοεθνείς” στις πατρίδες τους, και το Ισραήλ έγινε επίκεντρο ενός νεότευκτου εθνικισμού που τράφηκε από το τραύμα της γενοκτονίας. Η αραβική απάντηση ήταν το γιγάντωμα του ισλαμικού φονταμενταλισμού και του αραβικού εθνικισμού ως πολεμικές ιδεολογίες.

Όπου φυτρώνει έθνος, εκεί ερημώνει η κοινωνία –

Την υπόσχεση Μπαλφούρ χρησιμοποίησαν οι φανατικοί εκατέρωθεν για να απλώσουν ρίζες στους πληθυσμούς της περιοχής. Ο βομβαρδισμός του ξενοδοχείου King David στην Ιερουσαλήμ όπου είχε την έδρα της η Βρετανική Διοίκηση, έγινε από ακροδεξιούς σιωνιστές της τρομοκρατικής οργάνωσης Irgun στις 22 Ιουλίου 1946, με 91 νεκρούς, Βρετανούς, Άραβες και Εβραίους. Η ίδια τρομοκρατική οργάνωση διεξήγαγε τη Σφαγή του Deir Yassin με 107 θύματα, εκ των οποίων πολλά γυναικόπαιδα.

Η ίδια τρομοκρατική οργάνωση, η Irgun, που στόχευε Ευρωπαίους, κυρίως Βρετανούς, και Άραβες, απορροφήθηκε από τον Ισραηλινό στρατό στην αρχή του πολέμου του 1948.

Μετατράπηκε στο εθνικιστικό κίνημα Herut, που αργότερα δημιούργησε το ακροδεξιό κόμμα Likud. Το κόμμα Λικούντ είναι το κυβερνών κόμμα του πρωθυπουργού του Ισραήλ Μπέντζαμιν Νετανιάχου.

Την ίδια εποχή, το 1947, η Χάνα Άρεντ έκανε δυσοίωνες προβλέψεις για το επικείμενο κράτος του Ισραήλ λίγο πριν την ίδρυσή του. “Η χώρα που θα δημιουργηθεί θα είναι κάτι τελείως διαφορετικό από αυτό που τόσο οι Σιωνιστές, όσο και οι μη Σιωνιστές, είχαν ονειρευτεί ως πρότυπο παγκόσμιου Εβραϊσμού. Οι ‘νικηφόροι’ Εβραίοι θα ζουν περικυκλωμένοι από έναν εχθρικό αραβικό πληθυσμό, απομονωμένοι σε απειλητικά σύνορα, απορροφημένοι από ζητήματα που έχουν να κάνουν με τη φυσική αυτοάμυνά τους, σε τέτοιο βαθμό που θα τους στερήσει τη δυνατότητα να ασχοληθούν με άλλα ενδιαφέροντα και δραστηριότητες. Η ανάπτυξη ενός εβραϊκού πολιτισμού θα σταματούσε να αποτελεί επιδίωξη ολόκληρου του Εβραϊκού λαού της Παλαιστίνης. Τα κοινωνικά πειράματα θα θεωρηθούν πολυτέλειες που δεν προσφέρουν πρακτικές λύσεις, κι έτσι δεν θα χαίρουν υποστήριξης, ενώ η πολιτική σκέψη θα επικεντρωθεί στη στρατιωτική στρατηγική.”

Όταν ο Γκέρσομ Σολέμ κατηγόρησε, σε προσωπική επιστολή, την Χάνα Άρεντ ότι δεν αγαπούσε τον εβραϊκό λαό, του απάντησε:

“Πόσο δίκιο έχετε ότι δεν έχω τέτοια αγάπη… Ποτέ στη ζωή μου δεν ‘αγάπησα’ κάποιον λαό ή συλλογικότητα – ούτε τον γερμανικό λαό, ούτε τους Γάλλους, ούτε τους Αμερικανούς, ούτε την εργατική τάξη ή κάτι τέτοιο. Αγαπώ πράγματι ‘μόνο’ τους φίλους μου και το μόνο είδος αγάπης που γνωρίζω και στο οποίο πιστεύω είναι η αγάπη των προσώπων. Δεύτερον, αυτή η ‘αγάπη του εβραϊκού λαού’ θα μου φαινόταν, δεδομένου ότι είμαι η ίδια Εβραία, ως κάτι μάλλον ύποπτο. Δεν μπορώ να αγαπήσω τον εαυτό μου ή οτιδήποτε γνωρίζω ότι αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του προσώπου μου.”

Μα η Άρεντ είχε το σθένος να μιλήσει, γιατί και η ίδια υπήρξε θύμα του αντισημιτισμού. Ο αντισημιτισμός όμως δεν έσβησε ποτέ.

Σύμφωνα με τη διεθνή έρευνα που διεξάγει το ADL (Anti-Defamation League, ίδρ. 1913) σχετικά με την επιρροή του αντισημιτισμού, η Ελλάδα είναι η πιο αντισημιτική χώρα στην Ε.Ε. με τεράστιες διαφορές από τις υπόλοιπες, όπου οι αντισημίτες είναι μειοψηφία. Εδώ είναι πλειοψηφία με 69%, λίγο πιο κάτω από τη γειτονική Τουρκία, όπου οι αντισημίτες φτάνουν το 71%. Εν ολίγοις, δύο στους τρεις συμπολίτες μας είναι αντισημίτες. Δηλαδή, από όλο το πολιτικό φάσμα, καθώς τους ναζί ψήφισε το 7%.

Όπως, εξάλλου, θύμιζε ο έγκριτος δημοσιογράφος Δημήτρης Ψαρράς:

“…Για την κάλυψη του αντισημιτισμού πίσω από τον αντισιωνισμό και τη σκόπιμη μετονομασία του εχθρού Εβραίου σε εχθρό Σιωνιστή διαθέτουμε ένα σημαντικό ντοκουμέντο από τη Χρυσή Αυγή, το οποίο εντοπίστηκε από τις ανακριτικές Αρχές στον σκληρό δίσκο του αρχηγού της και διαβάστηκε στο δικαστήριο. Πρόκειται για τις οδηγίες προς τους συντάκτες κειμένων για τα έντυπα και τον ιστότοπο της ναζιστικής οργάνωσης. Διαβάζουμε μεταξύ άλλων: ‘Δεν υπάρχουν νέγροι υπάρχουν μαύροι. Δεν υπάρχουν εβραίοι υπάρχουν σιωνιστές. Δεν υπάρχουν γύφτοι υπάρχουν Ρομ’. Φυσικά οι κανόνες πολιτικής ορθότητας δεν πολυτηρούνται στη ναζιστική οργάνωση, αλλά είναι αξιοσημείωτη η πρόθεση συγκάλυψης του ακραίου αντισημιτισμού, πίσω από τον υποτίθεται θεμιτό αντισιωνισμό. Σ’ αυτό το σημείο συγκλίνουν ο παλιός αντισημιτισμός της Ακροδεξιάς (με θρησκευτικές και πολιτικές ρίζες) και ορισμένα ρεύματα ενός αντιιμπεριαλισμού, ο οποίος τείνει να ταυτιστεί με ακραίες απόψεις αραβικών πολιτικών κινημάτων…”
[Δημήτρης Ψαρράς, Η Αναβίωση του Αντισημιτισμού στη Σύγχρονη Πολιτική Ρητορική. Συμπόσιο: Αντισημιτισμός, Ολοκαύτωμα και φιλοσοφική σκέψη. 2019. Τμήμα φιλοσοφίας ΕΚΠΑ – πηγή: Οι πολλές εκφάνσεις του αντί-εβραϊσμού, πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2022].

Γι’ αυτό έχουν ιδιαίτερη αξία οι φωνές από τον Ισραήλ:
Μια 85χρονη Ισραηλινή, η Yocheved Lifshitz, ακτιβίστρια για την ειρήνη και τα δικαιώματα των Παλαιστινίων, έπεσε στα χέρια της Χαμάς – απελευθερώθηκε στις 22 Οκτωβρίου, αλλά έπειτα έδωσε συνέντευξη τύπου όπου μίλησε με καλά λόγια για τους απαγωγείς της. Όχι για τις προθέσεις τους, αλλά για τη συμπεριφορά τους που ήταν ευγενική. Οι εκπρόσωποι του Ισραηλινού στρατού κλονίστηκαν και μίλησαν για “προπαγανδιστική νίκη της Χαμάς.” Αλλά η φρόνιμη γριά είπε και άλλα, είπε ότι η στρατιωτική τακτική και οι φράκτες δεν τους προστάτεψαν καθόλου – ο άνδρας της, Oded Lifshitz, 83 ετών, είναι ακόμη κρατούμενος και αυτό που ίσως τον προστατεύσει είναι τα αραβικά του και οι στενές φιλίες του με Παλαιστίνιους. Ίσως.

Αυτή η φιλία χτίστηκε γιατί ο γέρος αγωνιζόταν επί χρόνια για τη συνύπαρξη των λαών, μεταφέροντας Παλαιστινίους από τη Γάζα στα νοσοκομεία του Ισραήλ, αλληλέγγυος στον πόνο τους. Ίσως να μην του σώσει τη ζωή. Το κιμπούτς που είχε ιδρύσει το ζευγάρι υπέθαλπτε την αλληλεγγύη των δύο λαών, καθώς ήταν δίπλα στη Γάζα, αλλά για τον ίδιο λόγο εκτέθηκε στην επιδρομή. Ο γέρος θα μπορούσε να διαπραγματευτεί μια καλύτερη ειρήνη από ό,τι οι δύο ηγεσίες των αντίπαλων μηχανισμών (ο γιος του Νετανιάχου κάνει διακοπές στο Μαϊάμι, οι ηγέτες της Χαμάς στο Κατάρ).

Ο Γ.Γ. του ΟΗΕ ήταν προσεκτικός και ισορροπημένος. «Ο παλαιστινιακός λαός έχει υπομείνει 56 χρόνια αποπνικτικής κατοχής», θύμισε, τοποθετώντας την αρχή της κατοχής στο 1967 και τον πόλεμο των Έξι Ημερών (όπως είναι η παγκόσμια συναίνεση) και όχι στο 1948 και τη δημιουργία του Ισραήλ (όπως θέλει η Χαμάς). Καταδίκασε την επιδρομή της Χαμάς ως φρικιαστική και αδικαιολόγητη. Αδικαιολόγητη όμως δεν σημαίνει αναίτια. “Ούτε αυτές οι φρικιαστικές επιθέσεις μπορούν να δικαιολογήσουν τη συλλογική τιμωρία του παλαιστινιακού λαού”, δήλωσε και εδώ φάνηκε η αδιαλλαξία της κυβέρνησης του Ισραήλ που ζήτησε την παραίτησή του.

Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, μια τραγωδία έχει περιπέτεια, πάθος και αναγνώριση.

Στη Μέση Ανατολή λείπει η αναγνώριση. Χωρίς την αμοιβαία αναγνώριση -που σημαίνει πολιτική και νομική ισότητα και ελευθερία- το πάθος δεν θα βρει κάθαρση.

Οι λιγοστές μα βροντερές φωνές των Ισραηλινών που έχουν την ψυχραιμία της συνειδητοποίησης, αντίθετα με τόσους άλλους, αξίζει να ακουστούν:

“Μην χρησιμοποιείτε τον θάνατο και τον πόνο μας για να προκαλέσετε τον θάνατο και τον πόνο άλλων ανθρώπων και άλλων οικογενειών. Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι ακόμη και μπροστά στα μάτια των ανθρώπων της Χαμάς που τον δολοφόνησαν… θα εξακολουθούσε να μιλά ενάντια στη δολοφονία αθώων ανθρώπων”, δήλωσε ο Noy Katsman, του οποίου ο αδερφός Hayim, δολοφονήθηκε από την επιδρομή της Χαμάς. Το δήλωσε δημόσια στην κηδεία των θυμάτων, μια πολιτική πράξη μεγάλου θάρρους αλλά και αξιοπρέπειας.

“Ήμουν εκεί”, έγραψε η Ziv Stahl, η εκτελεστική διευθύντρια της ομάδας ανθρωπίνων δικαιωμάτων Yesh Din, σε ένα κύριο άρθρο της Haaretz, για τις ώρες που κρυβόταν σε ένα ασφαλές δωμάτιο με έναν τραυματισμένο συγγενή της. “Δεν έχω ανάγκη από εκδίκηση, τίποτα δεν θα επιστρέψει αυτούς που έφυγαν. Όλη η στρατιωτική ισχύς στη γη δεν θα προσφέρει άμυνα και ασφάλεια. Μια πολιτική λύση είναι το μόνο ρεαλιστικό πράγμα που είναι δυνατό”.

Καταλαβαίνω ότι όλοι συμπονούμε τους Παλαιστινίους για όσα υποφέρουν από τα συλλογικά τραύματα της μακρόχρονης κατοχής και την τωρινή επίθεση του Ισραηλινού στρατού. Μα δεν βλέπω παρόμοια ενσυναίσθηση και συμπάθεια για τους Ισραηλινούς που υποφέρουν από τα συλλογικά τραύματα των δισχιλιετών διώξεων και την πρόσφατη επίθεση της Χαμάς. Τόσο το παλαιστινιακό, όσο και το ισραηλινό κοινωνικό φαντασιακό φέρουν στον πυρήνα τους τραυματικές μνήμες και μία διαρκή αίσθηση επαπειλούμενης ύπαρξης που προσδιορίζουν και επιπλέον, τα ευρύτερα δίκτυα του εβραϊκού και του νεότερου αραβικού κοινωνικού φαντασιακού. Ένα πεδίο συλλογικών εμπειριών βίαιων αποκλεισμών που συντηρεί θρησκευτικές υποσχέσεις λύτρωσης και προβάλλει οικουμενικούς ορίζοντες προσδοκιών μεσσιανικού χαρακτήρα. Αυτό είναι ένα κοινωνικό στοιχείο εύκολα χειραγωγήσιμο από τους μηχανισμούς διαχωρισμένης εξουσίας, τον κρατικό ή τον οργανωσιακό, αντίστοιχα.

Δηλαδή, όσο εκδικητική μοιάζει σε εμάς η επίθεση του Ισραήλ στη Γάζα, σε πολλούς Ισραηλινούς μοιάζει πράγματι αυτοάμυνα. Δεν είναι για γέλια, ούτε για δικαιολόγηση. Είναι για θλίψη, για περίσκεψη, για αναστοχασμό, και κυρίως, για κατανόηση – αλλά όχι για περιφρόνηση και λοιδορία, αλλιώς χάνουμε το νόημα. Νόημα είναι μια παράσταση του κόσμου που διεγείρει ένα αίσθημα και κινητοποιεί μία πρόθεση. Όταν η παράσταση αφορά την κοινωνική αυτοεικόνα ως συλλογική άμυνα απέναντι σε υπαρξιακή απειλή, τότε έχουμε καταστάσεις γνωστικού εγκλεισμού που εμποδίζουν την πραγματική επικοινωνία. Εκατέρωθεν. Τα ίδια βέβαια, σε μεγαλύτερο βάθος, ισχύει για όσους δεν συμπονούν τους Παλαιστινίους και βλέπουν μόνο την Ισραηλινή υπόθεση.

Το εξώφυλλο του 4ου τεύχους του The War of Words, ενός παλιού αναρχικού και αντιμιλιταριστικού περιοδικού του Ισραήλ από το 1996, με κεντρικό σύνθημα “Καμία υποταγή στον πολιτικό τρόμο”, μας θυμίζει ότι ο γνωστικός εγκλεισμός του φανατισμού που προκαλεί η προπαγάνδα είναι το καύσιμο της εκατέρωθεν τρομοκρατίας.

Κοινή ανακοίνωση από τις οικογένειες των ομήρων στο Ισραήλ, που καταγγέλλουν τη στάση της κυβέρνησης και απαιτούν συνάντηση με τους υπεύθυνους:

“Αυτή η νύχτα ήταν η χειρότερη από όλες τις νύχτες. Ήταν μια ατελείωτη νύχτα, με φόντο τη μεγάλη επιχείρηση των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων στη Λωρίδα της Γάζας και την πλήρη αβεβαιότητα σχετικά με την τύχη των απαχθέντων που κρατούνται εκεί και υπόκεινται επίσης στους σφοδρούς βομβαρδισμούς. Αγωνία, απογοήτευση και κυρίως τεράστια οργή που κανείς από το πολεμικό υπουργικό συμβούλιο δεν μπήκε στον κόπο να συναντηθεί με τις οικογένειες των απαχθέντων για να τους εξηγήσει ένα πράγμα – αν η χερσαία επιχείρηση θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια των 229 ομήρων στη Γάζα. Οι οικογένειες αγωνιούν για την τύχη των αγαπημένων τους προσώπων και περιμένουν μια εξήγηση. Κάθε λεπτό που περνάει μοιάζει με αιωνιότητα.”

Η απάντηση του Νετανιάχου ήταν η περιφρόνηση και η επίσημη κήρυξη πολέμου στους κατοίκους της Γάζας.

Η πιο δυσοίωνη και σκοτεινή φράση της κήρυξης της εισβολής στη Γάζα από τον ακροδεξιό Νετανιάχου ήταν η βιβλική αναφορά στους Αμαληκίτες “θυμόμαστε και πολεμάμε”. Υπάρχουν δύο ερμηνείες της φράσης του, και η μία είναι γενοκτονική.

Οι Αμαληκίτες είναι ο φαντασιακός εχθρός των Ισραηλιτών στην Παλαιά Διαθήκη και στο Δευτερονόμιο υπάρχει η εξής εντολή: “Μνήσθητι ὅσα ἐποίησέ σοι ᾿Αμαλὴκ ἐν τῇ ὁδῷ ἐκπορευομένου σου ἐκ γῆς Αἰγύπτου” [25.17.] Το ζήτημα είναι ότι ακολουθείται από την απάνθρωπη εντολή: “καὶ ἔσται ἡνίκα ἐὰν καταπαύσῃ σε Κύριος ὁ Θεός σου ἀπὸ πάντων τῶν ἐχθρῶν σου τῶν κύκλῳ σου ἐν τῇ γῇ, ᾗ Κύριος ὁ Θεός σου δίδωσί σοι κληρονομῆσαι, ἐξαλείψεις τὸ ὄνομα Αμαλὴκ ἐκ τῆς ὑπὸ τὸν οὐρανὸν καὶ οὐ μὴ ἐπιλάθῃ.” [25.19] – Ὅταν λοιπόν σε απαλλάξει Κύριος ο Θεός σου από όλους τους εχθρούς σου, που ευρίσκονται ολόγυρά σου, και ησυχάσεις και εγκατασταθείς εις την χώραν, που σου χαρίζει ως κληρονομίαν ο Κύριος και Θεός σου, πρέπει να εξαλείψεις το όνομα των Αμαληκιτών από την επιφάνειαν της γης. Πρόσεξε να μη το ξεχάσεις.” [Παλαιά Διαθήκη = Ιερό βιβλίο και των τριών μονοθεϊστικών θρησκειών]

Ο Νετανιάχου κυβερνά το Ισραήλ με ακροδεξιό συνασπισμό μειοψηφικών κομμάτων. Την ώρα που έδινε συνέντευξη τύπου γινόταν αντιπολεμική διαμαρτυρία από άλλους Ισραηλινούς, που αντιτίθενται στην πολιτική του.

Επέλεξε αυτή τη βιβλική αναφορά ο Νετανιάχου, για να κλείσει το μάτι στους εθνικιστές συμμάχους του. Υπάρχουν όμως πιο σοφές συμβουλές στην ταλμουδική παράδοση. Για παράδειγμα, ο ραββίνος Χιλλέλ ο Βαβυλώνιος βρέθηκε στην Ιερουσαλήμ από το 30 π.Χ. έως το 10 μ.Χ., σύμφωνα με την παράδοση. Υπήρξε αυθεντία των Φαρισαίων. Ο εγγονός του, ραββίνος Γαμαλιήλ, ήταν δάσκαλος του Αποστόλου Παύλου (Πράξεις 22:3). Ο Χιλλέλ έθεσε τρεις ερωτήσεις:”- Αν δεν υπάρχω εγώ για τον εαυτό μου, ποιος θα υπάρξει για μένα; – Και αν υπάρχω μόνο για τον εαυτό μου, τότε ποιος είμαι; – Και αν όχι τώρα, πότε;”

Η απάντηση που έδινε ο ίδιος ήταν: “Αυτό που είναι μισητό σε σένα, μην το κάνεις στον συνάνθρωπό σου. Αυτή είναι ολόκληρη η Τορά -τα υπόλοιπα είναι η εξήγηση- πήγαινε και μάθε.”

Πρέπει να πέσει η κυβέρνηση Νετανιάχου, αλλιώς η μισαλλοδοξία θα πνίξει την ανθρωπότητα.

Και έπειτα θυμάσαι ότι το Ισραήλ ήταν σύμμαχος του Ιράν του Χομεϊνί κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ (1980-’88), φτάνοντας μάλιστα στο σημείο να βομβαρδίσει έναν ανολοκλήρωτο πυρηνικό αντιδραστήρα του Ιράκ (Osirak) το 1981 – ενώ προμήθευε με όπλα τους Ιρανούς. Αυτό συνέβη προκειμένου να πάψει τη βοήθεια που έδινε στον Αραφάτ το Ιρακινό καθεστώς. Το Ισραήλ επίσης μεσολάβησε στη μυστική συμφωνία της κυβέρνησης Ρήγκαν με το Ιράν (Σκάνδαλο Ιράν-Κόντρα) για αποστολή όπλων στους Ιρανούς από τις ΗΠΑ με αντάλλαγμα μαύρα κονδύλια για τη χρηματοδότηση των δεξιών Κόντρας στη Νικαράγουα.

Όμως υπάρχει η αλληλεγγύη των κινημάτων, όταν υπάρχει κριτικός αναστοχασμός. Στις ΗΠΑ, αυτές τις ημέρες, εβραϊκές οργανώσεις προσπαθούν να σηκώσουν το κεφάλι πάνω από τους άνωθεν επιβεβλημένους διαχωρισμούς.

Η μεγαλύτερη δράση πολιτικής ανυπακοής την τελευταία 20ετία στη Νέα Υόρκη ήταν η κατάληψη του κεντρικού Σταθμού (Grand Central Station) από Αμερικανο-Εβραίους και αλληλέγγυους που απαιτούσαν την άμεση κατάπαυση του πυρός στη Γάζα. Ο σταθμός έκλεισε και η διαδήλωση έληξε με παρέμβαση της αστυνομίας και 200 συλλήψεις.

Και τι λέμε λοιπόν;

Στην Ελλάδα σπανίζει η φρόνηση, αλλά ευτυχώς στα βουνά του Μεξικού και της Συρίας, τα κινήματα των Ζαπατίστας και των Κούρδων βγάζουν συμπεράσματα με τα οποία συμφωνώ απόλυτα:

Από τα βουνά του Μεξικού, οι Ζαπατίστας:
“Ούτε Χαμάς ούτε Νετανιάχου.
Ο λαός του Ισραήλ θα επιβιώσει. Ο λαός της Παλαιστίνης θα επιβιώσει. Πρέπει να δώσουν στον εαυτό τους μια ευκαιρία και να δουλέψουν σκληρά πάνω σε αυτήν.
Στο μεταξύ, κάθε πόλεμος θα συνεχίσει να είναι απλώς το προοίμιο για τον επόμενο, τον πιο άγριο, τον πιο καταστροφικό, τον πιο απάνθρωπο.”
Από τα βουνά του νοτιοανατολικού Μεξικού.
Εξεγερμένος υποδιοικητής Moisés,
Μεξικό, Οκτώβριος 2023.
(16.10.23)

Ανακοίνωση από Ροζάβα του Εκτελεστικού Συμβουλίου της Ένωσης Κουρδικών Κοινοτήτων (KCK):
“Το γεγονός ότι το Κράτος γεννήθηκε πρώτα στη Μέση Ανατολή παίζει καθοριστικό ρόλο στο γεγονός ότι τα προβλήματα στη Μέση Ανατολή είναι τόσο πολλά και βαθιά ριζωμένα. Από την άλλη πλευρά, τα προβλήματα επιδεινώθηκαν ακόμα περισσότερο με τη μεταφορά του συστήματος του έθνους-κράτους που αναπτύχθηκε από την καπιταλιστική νεωτερικότητα στη Μέση Ανατολή. Όλα τα προβλήματα στη Μέση Ανατολή σήμερα, συμπεριλαμβανομένου του κουρδικού ζητήματος, πηγάζουν από τη νοοτροπία του έθνους-κράτους. Η ισραηλινο-παλαιστινιακή σύγκρουση έχει επίσης τις ρίζες της στη νοοτροπία του έθνους-κράτους. Όλα τα προβλήματα στη Μέση Ανατολή, ειδικά το Κουρδικό ζήτημα και το παλαιστινιακό ζήτημα, μπορούν να λυθούν μόνο με την υπέρβαση της νοοτροπίας του έθνους-κράτους. [….]

Ο σκοπός του Παλαιστινιακού λαού είναι νόμιμος και τίποτα δεν μπορεί να αμφισβητήσει τη νομιμότητά του. Ως Κουρδικό Απελευθερωτικό Κίνημα, πάντα στεκόμαστε μαζί με το δίκαιο σκοπό του Παλαιστινιακού λαού. [….]

Από την άλλη, απαιτείται μια σωστή και γεμάτη σεβασμό προσέγγιση στο δράμα και στις ιστορικές γενοκτονίες που βίωσαν οι Εβραίοι. Χωρίς μια λύση στο παλαιστινιακό ζήτημα, ο εβραϊκός λαός δεν μπορεί να νιώσει ανακούφιση στη συνείδησή του και δεν μπορεί να καταδικάσει και να εξαλείψει τη μεταχείριση που έχει υποστεί. Πιστεύουμε ότι ο εβραϊκός λαός έχει αρκετή αυτοσυνειδησία, σοφία και θέληση. Ο εβραϊκός λαός είναι ένας από τους αρχαίους λαούς της Μέσης Ανατολής και έχει έναν πολύ σημαντικό ρόλο και συνεισφορά στη διαμόρφωση του πολιτισμού και την κοινωνικότητα της Μέσης Ανατολής. Έτσι όπως και οι άλλοι λαοί -Κουρδικός, Αραβικός, Περσικός, Τουρκικός, Αραμαϊκός μεταξύ άλλων στη Μέση Ανατολή, έτσι και ο Εβραϊκός λαός έχει το δικαίωμα να ζει στη Μέση Ανατολή, στην αρχαία γεωγραφία όπου έχει ιστορικά ζήσει.”

Εν κατακλείδι, δεν μπορούμε να ξεχάσουμε τα θεμελιώδη:

Όσοι συμφωνούμε ότι κάποιες αλήθειες είναι αυταπόδεικτες, όσες αφορούν τα απαραβίαστα ανθρώπινα δικαιώματα στην ελευθερία, τη ζωή και την επιδίωξη της ευτυχίας, έχουμε το ζόρι ότι πρέπει να αναγνωρίζουμε τα ίδια δικαιώματα και σε όσους δεν τα αναγνωρίζουν. Ενώ, όσον αφορά τον διάλογο, μπορεί κανείς να επικαλεστεί ότι δεν γίνεται διάλογος με όποιον δεν σέβεται τον διάλογο, στα ανθρώπινα δικαιώματα δεν υπάρχουν τέτοιες υπεκφυγές.

“Αυταπόδεικτες” σημαίνει ότι δεν θα καθίσουμε να τις διαπραγματευτούμε υπό συνθήκες, γιατί προκύπτουν από την ίδια μας την αξίωση για ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

“Απαραβίαστα” σημαίνει ότι δεν εξαρτώνται από συσχετισμούς, συμφέροντα και την κατάσταση της εξουσίας.

Οι αξίες δεν αλλάζουν με τη γεωγραφία. Ο αντισεξισμος και ο αντιφασισμος δεν εξαρτώνται από συσχετισμούς. Για να προχωρήσουμε σε υψηλότερα επίπεδα κριτικής χρειάζεται αξιοπρέπεια – που σπανίζει περισσότερο και από τη συμπάθεια.

Ίσως είναι χρήσιμο να έχουμε έναν απλό, μα σαφή, κατάλογο ορισμών στο νου μας, όταν στοχαζόμαστε:
Ενάντια στους Εβραίους = Ρατσιστικός Αντισημιτισμός
Ενάντια στους πολίτες του Ισραήλ που αυτοπροσδιορίζονται ως Εβραίοι = Πολιτικός Αντισημιτισμός
Ενάντια στους πολίτες του Ισραήλ γενικά = Ξενοφοβία
Ενάντια στους Άραβες = Ρατσισμός (Ρατσιστικός Αντισημιτισμός)
Ενάντια στους Παλαιστίνιους Άραβες = Ρατσιστικός Σιωνισμός
Ενάντια στους Μουσουλμάνους = Ισλαμοφοβία
Ενάντια στη Χαμάς = Ανθρωπισμός
Ενάντια στην ακροδεξιά κυβέρνηση του Ισραήλ = Ανθρωπισμός

The post Σκόρπιες σκέψεις για τη Γάζα first appeared on Aυτολεξεί.

Όταν ρωτούσαν τον Μ. Γιοέλ τι μέρος του λόγου είναι, αυτός δήλωνε πάντα «τούρκος εβραίος σαλονικιός», άλλαζε όμως τη σειρά των λέξεων ανάλογα με το πού βρισκόταν και ποιος ρωτούσε, όπως βόλευε κάθε φορά δηλαδή. Μόνο όταν πήγε να σπουδάσει στο Παρίσι και έζησε την υπόθεση Ντρέιφους και τον τρόμο μιας νύχτας μίσους, καταστροφής και διωγμού των εβραίων, μια προοιοκονομία της νύχτας κρυστάλλων σαν να λέμε, μόνο τότε είδε την ταυτότητα του αλλιώς, σαν να απέκτησε για πρώτη φορά εβραϊκή συνείδηση.

Όχι πολλά χρόνια αργότερα, ένα ελληνάκι έπαιζε στα στενά της Σαλονίκης με τον φίλο του, το εβραιάκι Σαμίκο Χαγουέλ. Ήταν 1943 όταν έπαιξαν τελευταία φορά, ο Σαμίκο και η οικογένεια του δεν επέστρεψαν από το Άουσβιτς, το εβραιάκι εκτελέστηκε. Το ελληνάκι ήταν ο Ηλίας Πετρόπουλος. «Μια μέρα την άνοιξη του ’43 έφτασε στ’ αυτιά μου η είδηση ότι οι γερμανοί είχαν πάρει τους εβραίους του 151*. Άρπαξα το τραμ και πήγα. […] Ήμουνα δεκάξι χρονών. Άρχισα να γλιστράω από σπίτι σε σπίτι μεθοδικά στα φτωχόσπιτα. Οι πόρτες είχαν μείνει μισάνοιχτες. Καμιά καρέκλα πεσμένη χάμω, ένα σπασμένο μπουκάλι, κάδρα με φωτογραφίες αφημένα στους τοίχους. Με έπνιγαν μαύρα συναισθήματα. Δεν αντάμωσα ούτε ψυχή μες στο 151. Τα μόνα ζωντανά ήταν οι γάτες του συνοικισμού. Έψαχναν να βρουν τα αφεντικά τους…» λέει ο Ηλίας Πετρόπουλος στο σχετικό βιβλίο του Αχιλλέα Φωτάκη.

Περπατάω στη Θεσσαλονίκη, στην περιοχή του Φραγκομαχαλά, κάποτε εβραϊκή περιοχή γεμάτη μαγαζάκια κλωστικών και υφασμάτων αλλά και τραπεζών τότε, χαζεύω τη στοά Μαλοκοπή, εκεί στεγαζόταν η  Τράπεζα Θεσσαλονίκης που είχε ιδρυθεί το 1888 από την εβραϊκή οικογένεια Αλλατίνι, και μέσα μου τραγουδιούνται αυτόματα, αυτόνομα σχεδόν, οι στίχοι:

Ψάχνω τα ίχνη της να βρω στα πήγαινε έλα
Μοναστηρίου, Κομνηνών, Καρόλου Ντηλ
μα ποιος θυμάται να μου πει γι’ αυτή τη Στέλλα
με το παράξενο επώνυμο Χασκήλ.

Ήταν μικρός ο Ηλίας Πετρόπουλος, αλλιώς ίσως είχε γνωρίσει τη Στέλλα Χασκήλ, την κοπέλα που σώθηκε από το ολοκαύτωμα, για να προσθέσει λες στο ρεμπέτικο τραγούδι κάτι από τη σεφαραδίτικη γλύκα, που τραγούδησε τη σεφαραδίτικη ανάμνηση μοναδικά – κάτι που είδαν κι έβαλαν μέσα σ αυτό το πολύ ιδιαίτερο, το γεμάτο συναισθήματα και εικόνες τραγούδι τους ο Νότης Μαυρουδής,  ο Ηλίας Κατσούλης και η Μαριώ: ένα από τα ελάχιστα ελληνικά τραγούδια που μιλούν για την εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης, που χάθηκε σχεδόν στο σύνολό της. Ίσως το μόνο.

Ήταν μια εβραϊκή πόλη η Σαλονίκη, διαβάζουμε στις Αναμνήσεις του γιατρού Μ. Γιοέλ,όπου ο Γιοέλ αφηγείται σε τρέχοντα χρόνο μιας και πρόκειται για το πραγματικό του ημερολόγιο, ένα σπάνιο ντοκουμέντο που βρήκα τυχαία σε κάποιο παζάρι με 2,70 ευρώ. «Ήταν μια εβραϊκή πόλη, η οθωμανική κοινωνία ήταν μια προοδευτική κοινωνία, και οι άνθρωποι εκεί έλεγαν “είμαι τούρκος εβραίος σαλονικιός” με όποια σειρά τους βόλευε κατά περίπτωση. Υπήρχαν πολλές εφημερίδες στα ισπανοεβραϊκά, αυτή η γλώσσα τούς χρειαζόταν για να συνεννοούνται, και στα τουρκικά και στα γαλλικά, δεν αναφέρονται ελληνικά ούτε έλληνες.» Ο πατέρας του Γιοέλ, διάσημος και εύπορος εβραίος ράφτης στη Θεσσαλονίκη, έραβε ρούχα “αλά τούρκα” κι όταν άλλαξε η μόδα και επικράτησε ο δυτικός τρόπος ντυσίματος, φαλίρισε!! Μα, δεν ήταν / είναι όλοι οι εβραίοι πάμπλουτοι;

 «Η πολυεθνική Θεσσαλονίκη είχε ένα ιδιάζον πλέγμα κάθετης και οριζόντιας κοινωνικής διάρθρωσης, που έβρισκε έκφραση ως και στην τοπογραφία. Το χαρακτηριστικό για την κοινωνία της Θεσσαλονίκης είναι ότι δεν υπήρχαν εβραίοι μεσοαστοί. Αρκετοί εβραίοι ήταν πάμπλουτοι, ωστόσο το 90% των εβραίων ανήκαν στη φτωχολογιά. Τα σπιτάκια, για παράδειγμα, του 151 είχαν δύο δωμάτια και κουζίνα, ήταν χτισμένα με ελαφρά υλικά. Οι κάτοικοι του 151 ήταν εξίσου φτωχοί με τους πρόσφυγες της Κάτω Τούμπας»  γράφει ο Ηλίας Πετρόπουλος.

Την ξέρω μόνο από μια φωτογραφία
κι ίσως την είδα στ’ όνειρό μου μια φορά
μαύρα μαλλιά σαν του Θεού καλλιγραφία
κίτρινο άστρο στο λαιμό της να φορά 

11 Ιουλίου 1942 έγινε εκεί, στην πλατεία Ελευθερίας της Θεσσαλονίκης, ένα από τα πιο θλιβερά επεισόδια αντισημιτισμού της χώρας. Εκεί οι γερμανοί ναζί συγκέντρωσαν όλο τον αρσενικό εβραϊκό πληθυσμό από 18 έως 45 ετών, τους παρέταξαν κάτω από τον ήλιο, και τους εξανάγκασαν να κάνουν γυμναστικές ασκήσεις, υποβάλλοντας τους σε δημόσιο εξευτελισμό. Ο Βινίτσιο Καποσέλα γράφει στο Τεφτέρι του: «Πολλοί κοιτάζουν από παράθυρα, μπαλκόνια, πεζοδρόμια. Ολόκληρος ο εβραικός πληθυσμός κλήθηκε στην πλατεία εκείνο το “μαύρο” Σάββατο. Και ο κόσμος, οι πολίτες, δεν διαμαρτυρήθηκαν. Ορισμένοι ίσως απόλαυσαν κατά βάθος το θέαμα. Οι ναζί ήταν λίγοι, αλλά κατάφεραν να τους χωρίσουν: από δω οι εβραίοι. Μπροστά σε όσα ακολούθησαν, με τον κόσμο στοιβαγμένο στα φορτηγά που όδευαν προς τα κρεματόρια, φαντάζει ασήμαντη η σκηνή αντρών που πηδούν, ντυμένοι με τα καλά σαββατιάτικα ρούχα και τον κόσμο να κοιτάζει. Παρόλα αυτά, μπορούμε να πούμε πως ήταν ένα μαύρο Σάββατο. Γιατί τότε οι άνθρωποι χωρίστηκαν. Και σε κείνη τη ρωγμή γιγαντώθηκε ο ναζισμός.» Σήμερα, 80 χρόνια από την αναχώρηση των τρένων από τη Θεσσαλονίκη για το Άουσβιτς γεμάτα με τους θεσσαλονικείς εβραίους, ακόμα βανδαλίζονται τα εβραϊκά μνημεία σε όλη τη χώρα, και η σαλονικιώτικη πλατεία Ελευθερίας είναι πάρκινγκ αυτοκινήτων αντί για τόπος μνήμης.

Σεφεραδίτικο μικρό πουλί κι αηδόνι
κανείς δε ρώτησε να μάθει το γιατί

Μπαίνω στο εβραϊκό μουσείο της Θεσσαλονίκης, μέτρα ασφαλείας στην είσοδο, οι υπάλληλοι θορυβημένοι, ακούω κουβέντες χωρίς να βλέπω τα πρόσωπα τους, έμαθα πως κινούνται τανκς στην Αίγυπτο, λέει μια κοπέλα. Φοβούνται. Είναι 2023 και φοβούνται. Βλέπω την έκθεση φωτογραφίας “ghost cemetery”, οι πέτρες του εβραϊκού νεκροταφείου παντού στην πόλη, σκορπισμένες σε σκάλες, σπίτια, ακόμα και μες στη θάλασσα, και βέβαια στη χριστιανική εκκλησία του αγίου δημητρίου. Το Πανεπιστήμιο της πόλης είναι χτισμένο στ’ απομεινάρια του νεκροταφείου, πάνω στα κόκαλα των εβραίων.

Διαβάζω στις αφηγήσεις του Ηλία Πετρόπουλου:  «Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι οι γερμανοί επιθυμούσαν να χαλάσουν τα εβραϊκά μνήματα, τα ισραηλιτικά νεκροταφεία της Γερμανίας βρίσκονται πάντα στη θέση τους. Πίσω από τη σχετική διαταγή της γερμανικής Στρατιωτικής Διοίκησης Θεσσαλονίκης για την καταστροφή του εβραϊκού νεκροταφείου είναι μισοκρυμένες οι ελληνικές αρχές. Το ξήλωμα είχε ξεκινήσει λίγα χρόνια νωρίτερα από τους έλληνες που ήδη το 1938 είχαν πιάσει να οικοδομούν τη Γεωπονική Σχολή και το Χημείο πάνω στα κόκαλα των εβραίων […] Όταν πια οι έλληνες είδαν τους τάφους γκρεμισμένους, όρμησαν στο ψητό. Στην αρχή, το πλιάτσικο γινόταν μόλις σκοτείνιαζε. Όταν όμως ο λαουτζίκος έμαθε ότι η «Ιερά» Μητρόπολη και ο Δήμος λαμβάνουν μέρος επισήμως, τότε όλη η πόλη στρώθηκε στη δουλειά. Έβλεπες ολόκληρες οικογένειες να κλέβουν τούβλα και τεμάχια μαρμάρων. Δύναμαι, μέχρι και σήμερα, να βρω και να φωτογραφήσω μαρμάρινες πλάκες μέσα σε μακρινές αυλές της Θεσσαλονίκης. […]   Οι έλληνες της Θεσσαλονίκης ανέκαθεν ποθούσαν την πλήρη καταστροφή του εβραϊκού νεκρροταφείου. Δεν προτίθεμαι να συγχωρήσω το λαουτζίκο ή τη Μητρόπολη ή το Δήμο ή το Πανεπιστήμιο για το πλιάτσικο που έκαναν. Περισσότερο γράφω αυτό το κείμενο γιατί θέλω να στηλιτεύσω τους συμπατριώτες μου, που δεν εδίστασαν να τρυπήσουν τους πιο πολλούς τάφους στα Εβραίικα Μνήματα, για να σύρουν έξω τα κρανία των εβραίων. Η επιχείρηση αυτή άρχισε ενώ οι εβραίοι βρίσκονταν ακόμη στη Θεσσαλονίκη, και συνεχίστηκε μέχρι το 1945. Ο στόχος αυτής της πολλαπλής τυμβωρυχίας είναι ευκολονόητος: τραβούσαν τα κρανία έξω από τους τάφους για να τσιμπήσουν τα χρυσά δόντια. […] Τις πιο πολλές φορές δεν έβρισκαν χρυσά δόντια.»

Βγαίνοντας από το μουσείο χαμογελάω στις υπαλλήλους και στον φρουρό, με ανατριχιάζει που ενάμιση αιώνα μετά τον γιατρό Γιοέλ και ογδόντα χρόνια μετά το Ολοκαύτωμα των εβραίων της πόλης, χρειάζεται φρουρός στην είσοδο ενός μουσείου να ξεκλειδώσει την αμπαρωμένη πόρτα.

Φωνή που βγαίνει από στόμα λυπημένο
και που δε χόρτασε της δόξας το φιλί
πλανιέται τώρα σε παράδεισο χαμένο
κι όλα τα μάταια του κόσμου αναπολεί 

Και ο Ηλίας Πετρόπουλος: «καθώς είπα, η Θεσσαλονίκη υπήρξε – για σχεδόν πέντε αιώνες – μια εβραιούπολη, μια εβραιούπολη με οθωμανική πρόσοψη και επίφαση. Η Υψηλή Πύλη κατάφερνε να χειρίζεται με δεξιοτεχνία τα λεπτά ζητήματα που ανέκυπταν ανάμεσα στα διάφορα εθνικά / θρησκευτικά / γλωσσικά γκρουπ της απέραντης οθωμανικής αυτοκρατορίας. Οι έλληνες δεν έδειξαν την ίδια μαεστρία. Αμέσως μετά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης, και ενώ αφησαν στο πόστο του τον τούρκο δήμαρχο της, εστράφησαν κατά των εβραίων. Τα καταπιεστικά μέτρα ακολούθησαν ένα συστηματικό κρεσέντο: γκρέμισμα των γαλλικών και ιταλικών επιγραφών των εβραιϊκών μαγαζιών, κλείσιμο της αγοράς κάθε Κυριακή, πογκρόμ του Κάμπελ – χωρίς να μιλάμε για τη χιτλερική οργάνωση των Τριών Έψιλον. Οι εβραίοι, συνειδητοποιώντας τον κίνδυνο, άρχισαν να φεύγουν. Ως το 1930 είχαν εγκαταλείψει τη Θεσσαλονίκη σχεδόν 50.000 εβραίοι. Οι περισσότεροι κατέφυγαν στη Χάιφα.» Αυτοί που έμειναν αντιμετώπισαν το Ολοκαύτωμα. Το 96% του εβραϊκού πληθυσμού της πόλης εκτελέστηκε στους θαλάμους αερίων του Άουσβιτς – Μπιρκενάου.

Οι ελάχιστοι που γύρισαν, «αναζητούσαν τις συνοικίες τους που είχαν ισοπεδωθεί, τις συναγωγές τους που είχαν κατεδαφιστεί, το νοσοκομείο που είχε επιταχθεί, το νεκροταφείο που είχε λεηλατηθεί, τους δρόμους που έφεραν τώρα άλλα ονόματα. Τα μαγαζιά και τα σπίτια τους τώρα τα κατείχαν άλλοι, απρόθυμοι να αποχωρήσουν. Δεν ήταν μόνο οι νεκροί που έλειπαν. Ήταν μια ολόκληρη πόλη που δεν βρισκόταν πια στη θέση της», γράφει η Εφη Μαχιμάρη στη μυθιστορηματική βιογραφία της Στέλλας Χασκίλ. Η Στέλλα το πήρε απόφαση, δεν μπορούσε πια να μείνει στη Θεσσαλονίκη, κατέβηκε με την αδερφή της, επιζήσασα του Άουσβιτς, στην Αθήνα. Λίγα χρόνια μετά, θα έβαζε όλη της τη νοσταλγία στο τραγούδι: «Όμορφες σπανιόλες σεβιλιάνες / Μάγισσες πλανεύτρες ατσιγγάνες / Πέρασα κοντά σας τόσα βράδια / Που δεν τα ξεχνώ».

Δεν ξεχνώ. Αυτό μπορώ μόνο.

Πηγές

1. Τραγούδι «Ποιος θυμάται τη Στέλλα Χασκίλ» των Νότη Μαυρουδή και Ηλία Κατσούλη, ερμηνεύει η Μαριώ, https://www.youtube.com/watch?v=xzIUiaTWJMY
2. Βιβλίο «Ο Ηλίας Πετρόπουλος για τους εβραίους της Θεσσαλονίκης», του Αχιλλέα Φωτάκη, Εκδ. Καπόν
3. Βιβλίο «Οι αναμνήσεις του γιατρού Γιοέλ», επιμέλεια και μετάφραση της Ρένας Μόλχο, εκδ. Πατάκη
4. Βιβλίο «Ήτανε κισμέτ: Στέλλα Χασκίλ» της Έφης Μαχιμάρη, Εκδ. Ταξιδευτής
5. Βιβλίο «Το τεφτέρι» του Βινίτσιο Καποσέλα, μετάφραση Μαρίας Φραγκούλη, εκδ. Καστανιώτη
6. Τραγούδι «Σεβιλιάνες» των Γιώργου Λαύκα και Βασίλη Ταμβάκη, ερμηνεύει η Στέλλα Χασκίλ

Όλες οι φωτογραφίες είναι από την έκθεση Ghost Cemetery του Martin Barzilai στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης. Το θέμα της έκθεσης είναι οι κατεστραμμένες ταφόπλακες του εβραϊκού νεκροταφείου που χρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικά υλικά σε διάφορα σημεία της πόλης. Στο φυλλάδιο σημειώνεται πως στην εβραϊκή θρησκεία η εκταφή των νεκρών απαγορεύεται και ο τάφος θεωρείται χώρος ιδιαιτέρως ιερός. Σήμερα βρίσκονται πλάκες παντού, ακόμα και μέσα στη θάλασσα.

 * Το 151 ήταν εβραϊκή συνοικία της Θεσσαλονίκης, που δημιουργήθηκε μετά τη μεγάλη πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης το 1917, με αγορά οικοπέδων από την Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης  προκειμένου να στεγαστούν οικογένειες πυροπαθών εβραίων. Η ακριβής της θέση αναφέρεται και σε αυτό το όμορφο βίντεο μαθητών:

The post Ένα τραγούδι για τους εβραίους της Θεσσαλονίκης first appeared on Aυτολεξεί.

Κείμενο: Ναόμι Κλάιν

Πέρασα το βράδυ υπό το φως των κεριών και με δάκρυα μαζί με μία αγαπημένη φίλη που μόλις έμαθε ότι ένα στενό μέλος της οικογένειάς της ήταν μεταξύ εκείνων που σφαγιάστηκαν στο Ισραήλ. Δεν θα ονομάσω το κιμπούτς για να προστατεύσω την ιδιωτικότητά της, αλλά ναι, ήταν αναμφισβήτητα μια σφαγή.

Προσπαθήσαμε να εξηγήσουμε τη δολοφονία αυτού του μέλους της οικογένειας –ενός πολίτη με δύο παιδιά– στα παιδιά μας. Προσπαθήσαμε να το κάνουμε με τρόπο που να μην γεμίζει τις νεανικές καρδιές τους με φόβο και μίσος για τους ανθρώπους που διέπραξαν το έγκλημα. Αυτό ήταν αρκετά δύσκολο, αλλά εφικτό.

Πιο δύσκολο για εμάς τους ενήλικες είναι το γεγονός ότι, ορισμένοι από τους υποτιθέμενους συντρόφους μας στα αριστερά στην προσπάθειά τους να γιορτάσουν τον ισχυρό συμβολισμό των Παλαιστινίων που δραπετεύουν από την υπαίθρια φυλακή που είναι η Γάζα -κάτι που οι κατεχόμενοι έχουν κάθε δικαίωμα να κάνουν- συνεχίζουν να υποβιβάζουν τις σφαγές των Ισραηλινών αμάχων, και σε ορισμένες ακραίες περιπτώσεις, φαίνεται να τους γιορτάζουν κιόλας.

Στην πραγματικότητα, αυτές οι σκληρές επιδείξεις αποτελούν ένα δώρο στον μαχητικό Σιωνισμό, καθώς ενισχύουν και επιβεβαιώνουν την πυρήνα και την κυρίαρχη πεποίθησή του: ότι ο μη-εβραϊκός κόσμος μισεί τους Εβραίους και πάντα θα τους μισεί – δείτε το, ακόμη και η πονόψυχη αριστερά δικαιολογεί τους δολοφόνους μας και πιστεύει ότι τα εβραϊκά παιδιά και οι ηλικιωμένες γυναίκες άξιζαν τον θάνατο απλώς επειδή ζούσαν στο Ισραήλ.

Για τους Σιωνιστές πιστούς (δεν είμαι μία από αυτούς), το μίσος για τους εβραίους είναι το κεντρικό σκεπτικό στο γιατί το Ισραήλ πρέπει να υπάρχει ως φρούριο με πυρηνικά όπλα. Μέσα σε αυτή την κοσμοθεωρία, ο αντισημιτισμός εκφράζεται ως μια πρωταρχική δύναμη που δεν μπορεί να αποδυναμωθεί ή να αντιμετωπιστεί. «Ο κόσμος θα απομακρύνεται πάντα από εμάς την ώρα της ανάγκης μας», μας λέει ο Σιωνισμός, «όπως έκανε και κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος, γι’ αυτό και η βία από μόνη της παρουσιάζεται ως η μόνη πιθανή απάντηση σε όλες τις απειλές».

Η σημερινή δολοφονική ισοπέδωση της Γάζας από το ισραηλινό κράτος είναι η τελευταία, ανείπωτα φρικιαστική εκδήλωση αυτής της ιδεολογίας, και θα υπάρξουν περισσότερες τις επόμενες ημέρες. Η ευθύνη για αυτά τα εγκλήματα συλλογικής τιμωρίας ανήκει αποκλειστικά στους δράστες τους και στους οικονομικούς και στρατιωτικούς υποστηρικτές τους στο εξωτερικό.

Αλλά όλοι πρέπει να βρούμε πώς να το σταματήσουμε.

Πώς λοιπόν αντιμετωπίζουμε αυτή τη βίαιη ιδεολογία; Πρώτον, μπορούμε να αναγνωρίσουμε ότι όταν οι Ισραηλινοί Εβραίοι σκοτώνονται στα σπίτια τους και γιορτάζεται από ανθρώπους που ισχυρίζονται ότι είναι αντιρατσιστές και αντιφασίστες, αυτό βιώνεται ως αντισημιτισμός από πολλούς Εβραίους. Και ο αντισημιτισμός (εκτός από μίσος) είναι το καύσιμο των πυραύλων του μαχητικού Σιωνισμού.

Τι θα μπορούσε να μειώσει την ισχύ του, να αποστραγγίσει αυτό το καύσιμο; Η αληθινή αλληλεγγύη. Ο ανθρωπισμός που ενώνει τους ανθρώπους πάνω από εθνοτικές και θρησκευτικές γραμμές. Η σφοδρή αντίθεση σε όλες τις μορφές μίσους που βασίζονται στην ταυτότητα, συμπεριλαμβανομένου του αντισημιτισμού. Μια διεθνής αριστερά με τις ρίζες της σε αξίες που τάσσονται με το παιδί πάνω από το όπλο κάθε φορά, ανεξάρτητα από ποιανού το όπλο και ανεξάρτητα από το παιδί. Μια αριστερά που είναι ακλόνητα ηθικά συνεπής και που δεν συγχέει αυτή τη συνέπεια με την ηθική ισοδυναμία μεταξύ κατεχόμενου και κατακτητή. Η αγάπη.

Αξίζει σίγουρα να το δοκιμάσετε. Σε αυτές τις δύσκολες στιγμές, θα ήθελα να είμαι μέλος μιας τέτοιας αριστεράς.

* Η Naomi Klein είναι καθηγήτρια κλιματικής δικαιοσύνης και συνδιευθύντρια του Κέντρου για την Κλιματική Δικαιοσύνη στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας. Το τελευταίο της βιβλίο Doppelganger: A Trip into the Mirror World κυκλοφόρησε τον Σεπτέμβριο.

* Αυτό το άρθρο επιμελείται, κατόπιν αιτήματος της συγγραφέα, για να επισημάνει το γεγονός ότι οι εορτασμοί για τους θανάτους ήταν σπάνιοι, και πολλές ηγετικές προσωπικότητες της αντιαποικιακής αριστεράς, στην Παλαιστίνη και εκτός αυτής, κατήγγειλαν ξεκάθαρα τη στόχευση αμάχων.

The post Ναόμι Κλάιν: Στη Γάζα και στο Ισραήλ, υποστηρίξτε το παιδί πάνω από το όπλο first appeared on Aυτολεξεί.

Όλοι έχουν κάτι να πουν στον πόλεμο μεταξύ της Χαμάς και της ισραηλινής κυβέρνησης. Σε αυτό το κείμενο που μόλις λάβαμε, αναδύεται μια θέση λεπτώς αποστασιοποιημένη τόσο από τη βιριλιστική βαρβαρότητα όσο και από τον καμπισμό, μερικές φορές αφηρημένη σε σημείο μηδενισμού. Μία λέξη που δεν ισχυρίζεται ότι είναι πέρα από τη μάχη, αλλά, αντιθέτως, μιλά από τη σπλαχνική και οικεία θέση των σωμάτων πάνω στα οποία αναπτύσσεται ο πόλεμος: Ναυτία…

Η ισραηλινή κυβέρνηση είναι μια θανατηφόρα οντότητα, μια ξεδιάντροπη αποικιακή και ιμπεριαλιστική δύναμη που διαπράττει φρικτά εγκλήματα πολέμου σε καθημερινή βάση για 75 χρόνια. Που αυθαίρετα σκοτώνει, εξευτελίζει και φυλακίζει παιδιά και πολίτες που το μόνο έγκλημα τους είναι να τολμήσουν να είναι Παλαιστίνιοι. Ναυτία – για κάθε κατάχρηση της κυβέρνησης, του στρατού της και των φανατικών της. Οργή και πένθος με κάθε θάνατο Παλαιστινίων.

Η ισραηλινή κυβέρνηση και η σφαγή που έχει διαιωνίσει από το 1948 είναι πράγματι πραγματικός εχθρός και εγκληματίας – επομένως αυτός είναι που πρέπει να καταστραφεί. Η ισραηλινή ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ.

Τώρα όμως μου έρχεται ξανά η ναυτία.

Το να ταυτίζεις έναν ολόκληρο λαό [τον ισραηλινό] –μέσα στον οποίο η ταξική πάλη, οι φυλετικές διακρίσεις, οι πολιτικές διαφορές υπάρχουν πράγματι όπως σε κάθε χώρα του κόσμου–, το να ταυτίζεις ολόκληρο αυτόν τον πληθυσμό με την κυβέρνησή του και με την εθνική του ταυτότητα, είναι φασιστικό, επιβλαβές. Είναι μια δολοφονική σκέψη. Πρόκειται για ακροδεξιό λόγο που στάζει μίσος και βλακεία.

Το να γιορτάζουμε για τη δολοφονία και τον βιασμό των μόλις έφηβων νεαρών, αποκαλώντας τους έποικους, σαν να δικαιολογούσε αυτό το καθεστώς κάθε φρίκη και να μεταμορφώνονται οι βασανιστές τους σε ήρωες, είναι απίστευτα βίαιο. Η ασυνέπεια είναι απόλυτη.

Αυτός που ουσιαστικοποιεί, αυτός που υπερασπίζεται την εν ψυχρώ δολοφονία δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι είναι αριστερός.

Η απανθρωποποίηση ενός λαού στο όνομα της εθνικότητας ή εθνότητάς του ανήκει στην ακροδεξιά.

Οι τακτικές της Χαμάς είναι ακατανόητες, γνωρίζει ότι είναι αβοήθητη μπροστά στη στρατιωτική δύναμη του εβραϊκού κράτους. Η μόνη εύλογη ερμηνεία μέχρι σήμερα είναι ότι, την παραμονή της εξομάλυνσης των σχέσεων μεταξύ Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας, η Χαμάς, απελπισμένη, ξεκίνησε μια επιχείρηση αυτοκτονίας, γνωρίζοντας καλά ότι η απάντηση θα είναι βίαιη και δυσανάλογη (καθώς η σημερινή ισραηλινή κυβέρνηση είναι η πιο ακραία και βίαιη που γνώρισε η χώρα εδώ και 30 χρόνια, έχοντας ξεκάθαρα την επιθυμία να εξαφανίσει οριστικά την Παλαιστίνη από τον χάρτη).

Αυτή η βία είναι που θα επιτρέψει στη Χαμάς να ανακτήσει την υποστήριξη στον αραβικό κόσμο και θα μπορούσε να αποτρέψει την πραγματοποίηση συμφωνιών μεταξύ Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας. Επομένως, πρόκειται για μία επίθεση αυτοκτονίας, αλλά οι αυτοκτονημένοι είναι οι κάτοικοι της Γάζας. Οι κάτοικοι της Γάζας που για 16 χρόνια υφίστανται έναν αφόρητο αποκλεισμό και που η ήδη ανυπολόγιστη δυστυχία τους μεγαλώνει (η έρημος δεν μπορεί πια να μεγαλώσει;). Η Χαμάς αγνοεί τις ζωές που διακυβεύονται, ακόμη και αυτές των δικών της ανθρώπων.

Η επανάσταση και η παλαιστινιακή απελευθέρωση είναι απαραίτητες, και όχι με έναν αφηρημένο τρόπο.

Ναι, ο πόλεμος είναι βρώμικος, ναι, υπάρχει αίμα, αδικία και «παράπλευρες ζημιές» – δηλαδη ο θάνατος αθώων. Αλλά η Χαμάς παίζει άσχημα. Υπηρετεί την παλαιστινιακή υπόθεση, προβάλλοντας ένα πρόσωπο τρόμου και μίσους στη διεθνή κοινότητα. Ξεχωρίζει όταν η αλληλεγγύη με τον παλαιστινιακό λαό είναι πιο απαραίτητη από ποτέ. Είναι απλώς κόλαση αυτό που περιμένει τους κατοίκους της Γάζας αυτή την εβδομάδα.

Ο αποαποικιοκρατικός αγώνας είναι επίσης και ένας αγώνας των ΜΜΕ. Οι εικόνες που είδα και που τώρα στοιχειώνουν τη μνήμη μου σαν άρρητος εφιάλτης είναι αδικαιολόγητες.

Ούτε στο όνομα της παλαιστινιακής απελευθέρωσης, ούτε στο όνομα της επανάστασης, μπορώ να προσυπογράψω αυτό που είδα και να συνεχίσω να φέρω το όνομα του Ανθρώπου.

Το όραμα του τείχους ασφαλείας που γκρεμίζεται είναι μια χαρά, μια πραγματική απόδραση από τη φυλακή. Κάηκαν αστυνομικά τμήματα, κατασχέθηκαν στρατιωτικές βάσεις. Λοιπόν, σε αυτό υπάρχει συνέπεια, ο πάντα καταπιεσμένος επιτίθεται στον καταπιεστή, στους θεσμούς του, στον στρατό του και στην αστυνομία του.

Τα υπόλοιπα είναι απλά ανυπόφορα. Μπαίνοντας στα σπίτια, πυροβολώντας ολόκληρες οικογένειες σε άγνωστο σημείο, βιάζοντας γυναίκες πάνω από τα πτώματα των φίλων τους και μετά εκτελώντας τες ή παρελαύνοντάς τες τριγύρω, με τα σώματά τους γυμνά και ταπεινωμένα, σαν πολεμικό τρόπαιο ενώ ένα παραληρημένο πλήθος τις φτύνει. Θέλω να ξεράσω. Τώρα οι «μαχητές της ελευθερίας» χαμηλώνουν τους εαυτούς τους στο επίπεδο του καταπιεστή, και ίσως βυθίζονται σε ακόμη βαθύτερο σκοτάδι.

Ας αναρωτηθούν όσοι διαλαλούν ότι: ούτως ή άλλως είναι έποικοι, ότι δεν έπρεπε να πάνε σε πάρτι στα σύνορα της υπαίθριας φυλακής που είναι η Γάζα. Αξίζουν να πεθάνουν όλοι όσοι πέφτουν για ύπνο το βράδυ ενώ υπάρχουν άστεγοι και πρόσφυγες που κοιμούνται στις πόρτες των κτιρίων τους; Αυτοί που περνούν σφυρίζοντας από τους τοίχους των φυλακών μας, σκεπτόμενοι τη συντριβή τους, αξίζουν το θάνατο;

Από ποιο σημείο ακριβώς ξεκινά η ενοχή; Και είμαστε όλοι ένοχοι;

Υπάρχει ένα βίντεο που θα ήθελα να μην είχα δει ποτέ και που με στοιχειώνει. Θα σε γλιτώσω, απλώς θα το περιγράψω γιατί μου γεννά έναν προβληματισμό πέρα ​​από τα τρέχοντα γεγονότα.

Σε αυτό το βίντεο, που τραβήχτηκε από έναν Παλαιστίνιο στη Γάζα και στη συνέχεια διανεμήθηκε ένδοξα στα κοινωνικά δίκτυα, υπάρχει μόνο ένα γυναικείο σώμα στη μέση ενός πλήθους όρθιων ανδρών. Αυτό το σώμα δεν έχει πρόσωπο, είναι γυμνό, ταπεινωμένο, μπρούμυτα στο πίσω μέρος ενός κινούμενου φορτηγού. Πέντε άντρες γύρω της την κρατούν από τη φούστα του τυλιγμένου φορέματός της, κουνώντας τα όπλα τους στον αέρα και βγάζοντας κραυγές χαράς. Το παραληρημένο πλήθος -μόνο άντρες- τρέχει πίσω τους, ευφορικό. Κάποιοι κολλούν στην άκρη του φορτηγού και φτύνουν το άψυχο σώμα.

Το σώμα αυτής της γυναίκας είναι ένα τρόπαιο. Είναι έπαθλο πολέμου, σύμβολο νίκης. Είναι γυμνό και με το πρόσωπο στο έδαφος. Τα σώματα των γυναικών είναι πάντα ένα πολεμικό όπλο, ένα αντικείμενο που πρέπει να παρελάσει. Από τους αρχαίους μύθους μέχρι τις μέρες μας, οι γυναίκες είναι αφιερώματα. Δεν μπορώ να πιστέψω ότι μια γυναίκα στον κόσμο θα μπορούσε να χαρεί μπροστά σε αυτή τη σκηνή.

Δεν μπορώ να πιστέψω ότι οι γυναίκες της Γάζας δεν αισθάνονται τη γυναικεία σάρκα τους να σκίζεται μπροστά σε αυτό το μαρτύριο. Αυτός είναι μάλλον ο λόγος που απουσιάζουν εντελώς από τη σκηνή. Η Γυναίκα δεν έχει πρόσωπο, η Γυναίκα δεν είναι Άνδρας [Άνθρωπος].

Η πηγή όλης αυτής της βίας είναι η ισραηλινή κυβέρνηση, ας μην ξεχνάμε ότι η Χαμάς είναι το τερατώδες παιδί της, οι ύπαρξές τους συνδέονται με αίμα – και η καταστροφή του πατέρα θα έβαζε τέλος στην ύπαρξη του γιου. Αυτές οι δύο οντότητες είναι οι εχθροί του παλαιστινιακού λαού και όλων όσων επιθυμούν να ζήσουν.

Αλλά σκέφτομαι ότι, ίσως, η ρίζα του προβλήματος, και όλης της βίας που συγκλονίζει τον κόσμο, είναι ο ανδρισμός.

Όταν σκέφτομαι ότι μόλις πριν από λίγες μέρες εκατοντάδες Παλαιστίνιες και Ισραηλινές γυναίκες συμμετείχαν στην πορεία Women Wage Peace (Οι γυναίκες πληρώνουν για την ειρήνη) στην Ιερουσαλήμ, ανατριχιάζω από τη φρίκη που ακολούθησε. Ανατριχιάζω με αυτούς τους άντρες που κραδαίνουν τα όπλα τους στον αέρα σαν πέος σε στύση.

Ανατριχιάζω με τους αρχηγούς κρατών, που ταπεινωμένοι, σοκαρισμένοι μέσα στην αρρενωπότητά τους, θα πάρουν τις αποφάσεις τους έχοντας μόνο μια σκέψη στο μυαλό: να αποδείξουν ποιος την έχει μεγαλύτερη.

Ξέρω ότι θα τσακιστώ από όλες τις πλευρές. Από υπέρμαχους της Παλαιστίνης, από υπέρμαχους του Ισραήλ, από αντιφεμινίστριες, από εύθραυστους άνδρες, από γυναίκες συμμάχους.

Και για πρώτη φορά στη ζωή μου, δεν με νοιάζει.

The post Ναυτία… first appeared on Aυτολεξεί.

Διάβαζα ένα ποίημα της Άννας Αχμάτοβα, ένα μικρό απόσπασμα από τις Βόρειες Ελεγείες. Τρεις δεκαετίες έγραφε τις Ελεγείες της η Αχμάτοβα, ξεκινώντας το 1921, χρονιά που εκτελέστηκε ο Νικολάι Γκουμιλιόφ και πέθανε ο Αλεξάντερ Μπλοκ. Δεν μπορούσε να ξέρει η Άννα Αχμάτοβα ότι θα ολοκλήρωνε τις Ελεγείες, ακριβώς πριν εκτελεστούν στη χώρα της 13 ποιητές, ηθοποιοί, γιατροί, μεμιάς.

Τι συνέβη, λοιπόν, στη Μόσχα τη νύχτα της 12^ης προς 13^η Αυγούστου του 1952;

Ας δούμε ένα σύντομο χρονικό, βήμα προς βήμα, κι ας μοιάζει με ταινία τρόμου – μιλάμε άλλωστε για την εποχή που ο τρόμος μεταμφιέστηκε σε νόμο.

〉 Καθώς οι ναζιστικές δυνάμεις κατευθύνονταν προς τη Μόσχα, οι Ρώσοι Εβραίοι γνώριζαν ότι η ζωή τους ήταν σε κίνδυνο για περισσότερους από έναν λόγους. Κάποιοι, όπως ο διευθυντής του Εβραϊκού Θεάτρου Μόσχας Solomon Mikhoels και ο ποιητής Itzik Fefer, μαζί με λογοτέχνες, ηθοποιούς, γιατρούς, σχημάτισαν την Εβραϊκή Αντιφασιστική Επιτροπή (ΕΑΕ) για να συγκεντρώσουν διεθνή υποστήριξη και κεφάλαια για τη σοβιετική πολεμική προσπάθεια. Η ΕΑΕ τότε ήταν καλή.

〉 Μετά τον πόλεμο και το Ολοκαύτωμα, η ΕΑΕ επικεντρώθηκε στην ανοικοδόμηση των εβραϊκών κοινοτήτων, και στη διάσωση της γης και του πολιτισμού των Ρωσοεβραίων. Η ΕΑΕ έγινε κακή.

Η εξουσία δεν συγχωρεί τον παραμικρό ανταγωνισμό, την παραμικρή πρωτοβουλία, πόσο μάλλον όταν συμβαίνει εντός του τοπίου του ξαναζεσταμένου σοβιετικού αντισημιτισμού.

〉 Το 1948, σκοτώθηκε ο Mikhoels σε ένα «ατύχημα» με αυτοκίνητο, με εντολή του Στάλιν, όπως αποκάλυψαν χρόνια αργότερα τα σοβιετικά αρχεία.

〉 Την ίδια χρονιά, 15 επιφανή μέλη της ΕΑΕ συνελήφθησαν. Υποβλήθηκαν σε βασανιστήρια και βάναυσες ανακρίσεις για πολλά χρόνια και τελικά κατηγορήθηκαν για «αντεπαναστατικά εγκλήματα» και οδηγήθηκαν στο δικαστήριο τον Μάιο και τον Ιούνιο.

〉 Η δίκη κράτησε έξι εβδομάδες. Κανένας κατηγορούμενος δεν δέχτηκε να χρησιμοποιήσει συνήγορο υπεράσπισης.

〉 Τη νύχτα της 12^ης προς τη 13^η Αυγούστου 1952 οι 13 από τους 15 ποιητές, όπως επικράτησε να λέγονται, εκτελέστηκαν στη διαβόητη φυλακή Lubyanka της Μόσχας. Ο 14^ος είχε πέσει σε κώμα στη διάρκεια των βασανιστηρίων και δεν συνήλθε ποτέ. Πέθανε προτού τον εκτελέσουν. Η 15^η ήταν η διάσημη βιοχημικός Λίνα Στερν, που θεωρήθηκε ζωτικής σημασίας για το σοβιετικό κράτος και έτσι τα κατάφερε με μόλις πέντε χρόνια εξορίας στο Καζακστάν.

〉 Τα πρακτικά της «δίκης» που οδήγησε στη δολοφονία των ποιητών το 1952 δόθηκαν στη δημοσιότητα το 1994.

«Και κάναμε προσπάθεια να αγνοούμε,
τι γίνεται πίσω από τον καθρέφτη,
κάτω από ποιες βαριές και μαύρες μπότες
στενάζουνε συχνά τα σκαλοπάτια
εκλιπαρώντας να τα λυπηθούμε.
Παράξενα χαμογελούσες τότε.
“Ποιον κουβαλάνε πάλι μες στη νύχτα;”
Τώρα από κει, που τα ξέρουν όλα, πες μου:
Τι ήταν αυτό, που ζούσε πλάι μου;»

Αυτό έγραψε, μεταξύ άλλων, η Άννα Αχμάτοβα στις Βόρειες Ελεγείες. Και την προειδοποιούσε, τρομαγμένη, η Μαρίνα Τσβετάγιεβα: «Δεν φοβάστε να τα γράφετε;»

«Δεν ξέρετε, ότι τα ποιήματα πραγματοποιούνται;»

———————————————————–

Φωτογραφίες:

Η κεντρική εικόνα του άρθρου είναι το εξώφυλλο ενός παιδικού βιβλίου του Leib Kvitko. O Kvitko έφυγε από τη Γερμανία το 1925, επέστρεψε στη Σοβιετική Ένωση και έζησε στη Μόσχα, κυρίως ως συγγραφέας παιδικών βιβλίων. Ήταν μέλος του κομμουνιστικού κόμματος και υπέρμαχος του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Εκτελέστηκε, ένας από τους 13.

Οι υπόλοιπες φωτογραφίες είναι:

– Ο Peretz Markish, ποιητής και θεατρικός συγγραφέας, που έγραφε στα γίντις, και ορίστηκε πρόεδρος της Εβραϊκής Αντιφασιστικής Επιτροπής από τον ίδιο τον Στάλιν. Το 1946, πήρε το βραβείο Στάλιν και το 1948 έγραψε ένα ποίημα 20.000 στίχων, εγκώμιο για τον Στάλιν. Λίγους μήνες μετά, συνελήφθη ως εβραίος εθνικιστής και κατάσκοπος. Εκτελέστηκε, ένας από τους 13.

– Ο David Hofstein, ποιητής, που έγραφε (και) στα γίντις, μέλος του κομμουνιστικού κόμματος, ο άνθρωπος που έγραψε το 1920, με εικονογράφηση του Μαρκ Σαγκάλ, τις ελεγείες για την καταστροφή των εβραϊκών κοινοτήτων από τα πογκρόμ του λευκού στρατού. Εκτελέστηκε, ένας από τους 13.

– Ο Solomon Lozovsky, στέλεχος της επανάστασης, και της μπολσεβίκικης κυβέρνησης. Ήταν ο τελευταίος και παλαιότερος μπολσεβίκος που δολοφονήθηκε υπό τις διαταγές του Στάλιν. Εκτελέστηκε, ένας από τους 13.

– Από τα αριστερά προς τα δεξιά: Itzik Feffer, Άλμπερτ Αϊνστάιν και Solomon Mikhoels στις ΗΠΑ το 1943, για τους σκοπούς της ΕΑΕ. Ο Itzik εκτελέστηκε, ένας από τους 13. O Solomon είχε δολοφονηθεί σε «ατύχημα».

Πηγές:

1. https://fee-org.translate.goog/articles/the-night-of-the-murdered-poets-remembering-one-of-stalin-s-forgotten-killing-sprees/?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=el&_x_tr_hl=el&_x_tr_pto=wapp
2. https://www.jewishvirtuallibrary.org/jewish-anti-fascist-committee
3. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CF%8D%CF%87%CF%84%CE%B1_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CE%B4%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CF%86%CE%BF%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CF%89%CE%BD_%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%B7%CF%84%CF%8E%CE%BD
4. https://www.lifo.gr/blogs/almanac/otan-o-stalin-ypostirize-israil-kai-katadioke-toys-ebraioys
5. https://vassaras.gr/2014/03/07/%CE%AC%CE%BD%CE%BD%CE%B1-%CE%B1%CF%87%CE%BC%CE%AC%CF%84%CE%BF%CE%B2%CE%B1/

Διαβάστε – δείτε – ακούστε:

1. Βιβλίο: Το μυστικό πογκρόμ του Στάλιν: Η μεταπολεμική Ιερά Εξέταση της Εβραϊκής Αντιφασιστικής Επιτροπής από τους Τζόσουα Ρούμπενσταϊν, Βλαντιμίρ Π. Ναούμοφ και Λάουρα Ε. Βόλφσον
2. Βίντεο: https://www.youtube.com/watch?v=d4iXaW3wYWQ&t=10s
3. Μουσική: https://www.youtube.com/watch?v=ZF_2ByJHFWQ (Μια μουσική του συνθέτη πολωνικής καταγωγής Mieczysław Weinberg, ο οποίος είχε χάσει όλη του την οικογένεια στο ολοκαύτωμα, πήγε στη Σοβιετική Ένωση, ερωτεύτηκε και παντρεύτηκε τη Ναταλία, κόρη του ιδρυτή της Εβραϊκής Αντιφασιστικής Επιτροπής Solomon Mikhoels, κι έγινε φίλος του Σοστακόβιτς. Τον Φεβρουάριο του 1953, ο Weinberg συνελήφθη με την κατηγορία του «εβραϊκού εθνικισμού», αλλά στάθηκε τυχερός: ο Στάλιν πέθανε ένα μήνα μετά, ο Weinberg σώθηκε).

The post Αύγουστος 1952: Τότε που δολοφονήθηκαν οι ποιητές first appeared on Aυτολεξεί.

H Μιέν τεν Νταμ Πούτερς γύρισε κουρασμένη. Ήταν μοδίστρα και επέστρεφε πολύ αργά στο σπίτι. Ο άντρας της, οδηγός τραμ, την περίμενε και, μόλις την είδε, σηκώθηκε και της έδειξε χαρούμενος, χαρούμενος και ταυτόχρονα ανήσυχος, μερικά φέιγ βολάν.

Staakt! έγραφαν, μόνο αυτή λέξη. Staakt, δηλαδή απεργία. Τα αιτήματα ήταν μια στάλα ελευθερίας και να σταματήσουν οι διωγμοί των εβραίων.

Η Μιέν δεν ήταν εβραία, ούτε ο άντρας της ήταν, οι μοδίστρες που απέργησαν την άλλη μέρα δεν ήταν εβραίες, οι οδηγοί των τραμ δεν ήταν εβραίοι, ούτε οι περισσότεροι εργάτες, ούτε οι δημόσιοι υπάλληλοι. Αλλά αποφάσισαν να απεργήσουν γι’ αυτό που δεν ήταν οι ίδιοι!

Λίγες μέρες πριν, ολλανδικές φιλοναζιστικές παραστρατιωτικές ομάδες είχαν αρχίσει τις εφόδους σε σπίτια εβραίων, είχαν γίνει μάχες σώμα με σώμα στους δρόμους με αντιφασιστικές ομάδες όταν κρεμάστηκε στο πρώτο εβραικό μαγαζί «ανεπιθύμητος», και μέσα σε δυο μέρες 400 εβραίοι είχαν συλληφθεί και εξαφανιστεί. Και οι Ολλανδοί, έστω μια μερίδα των Ολλανδών, αυτό δεν το δέχτηκε. Ήθελαν τους γείτονες τους ζωντανούς, ήθελαν παρόντες τους φίλους τους που γέμιζαν πολυχρωμία τις πόλεις με τη δική τους κουλτούρα, δεν τους ένοιαζε αυτούς τους απεργούς να κερδίσουν κανένα σπιτάκι, κανένα χρυσοπωλείο, ή έναν πίνακα ζωγραφικής κλεμμένο από εβραικό σπίτι – μόνο λίγη αξιοπρέπεια ήθελαν να κερδίσουν, νομίζω.

Η γενική απεργία άρχισε στις 25 Φεβρουαρίου 1941 και κράτησε τρεις μέρες, πριν κατασταλεί βίαια από τους ναζί. Έτσι, στο σκοτάδι του ολοκαυτώματος, της συνενοχής και του πλιάτσικου, η ανθρωπότητα έχει να αντιτάξει μία, μόνο μία, απεργία αλληλεγγύης ενάντια στο πογκρόμ μιας άλλης ομάδας πληθυσμού.

Οι 400 εξαφανισμένοι εβραίοι ήταν οι πρώτοι από τους 102.000 συνολικά Ολλανδούς εβραίους που χάθηκαν στο ολοκαύτωμα, το 75% του προπολεμικού εβραικού πληθυσμού της χώρας. Η ολλανδή ιστορικός Βάλι ντε Λανγκ το 2017 έκανε μια μεγάλη έρευνα για να εντοπίσει την πορεία και την κατάληξή τους. Κέντρα ευθανασίας, πειράματα, στρατόπεδα, οι περισσότεροι βρέθηκαν στο Μαουτχάουζεν. Η Ντε Λανγκ κατάφερε να προσδιορίσει τις διαδρομές 390 ανθρώπων. Επιβίωσαν δύο.

Εν τω μεταξύ, η απεργία σχεδόν ξεχάστηκε, παρ’ όλο που στην Ολλανδία η 25η Φεβρουαρίου έγινε μέρα μνήμης. Ξεφτίζουν αυτές οι μνήμες, χάνονται, αν δεν υπάρξει επιμονή από κάποιους να τις θυμούνται και να τις θυμίζουν.

Στη φωτογραφία, είναι η πρώτη τέτοια μέρα μνήμης στο Άμστερνταμ, το 1946. Μια γενική απεργία στη μνήμη εκείνης της μοναδικής του 1941. Αν η Μιεν τεν Νταμ Πούτερς είχε επιζήσει ως τότε, το ξέρω πως είναι κάπου μέσα στη φωτογραφία.

ΠΗΓΕΣ:
1. Άρθρο «H άγνωστη αντίσταση των Ολλανδών στους ναζί» των Aρνέτε Μπίρσελ / Δήμητρα Κυρανούδη στο dw.com, 25.02.2016
2. Άρθρο «Το μυστήριο των 400 εξαφανισμένων από τους ναζί Εβραίων» της Nina Siegal, από τους New York Times αναδημοσίευση στην Καθημερινή, 22.03.22

#Σαν_σήμερα

The post Ολλανδία 1941: Μια απεργία που δεν μοιάζει με καμία άλλη first appeared on Aυτολεξεί.