Αυξάνονται οι ανησυχίες για το μέλλον της κοινοτικής δημοκρατίας και της ισότητας των φύλων, παρά τις συνταγματικές εγγυήσεις για τους Κούρδους. Του Blade Runner ~ διαθέσιμο με τροποποιήσεις στη βρετανική αναρχική ιστοσελίδα ειδήσεων Freedom News.
Στις 10 Μαρτίου, ο διοικητής των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF), Μαζλούμ Άμπντι Κομπανί, μεταφέρθηκε στη Δαμασκό με ελικόπτερο των Ηνωμένων Πολιτειών για να υπογράψει συμφωνία με το νέο ηγέτη της Συρίας, Άχμαντ αλ-Σαράα. Η συμφωνία, η οποία αναμένεται να εφαρμοστεί πλήρως μέχρι το τέλος του έτους, έρχεται μετά από μήνες κλιμακούμενης σύγκρουσης στη Συρία, εν μέσω γεωπολιτικών ανακατατάξεων και συνεχών επιθέσεων υποστηριζόμενων από την Τουρκία, και έπειτα από μια δεκαετία ένοπλου αγώνα και επαναστατικού κοινωνικού μετασχηματισμού στη Ροζάβα.
Η συμφωνία προβλέπει την πλήρη ενσωμάτωση όλων των πολιτικών και στρατιωτικών θεσμών της Ροζάβα—συμπεριλαμβανομένων των συνοριακών σταθμών, αεροδρομίων, πετρελαιοπηγών και εγκαταστάσεων φυσικού αερίου—στην κεντρική κρατική δομή της Συρίας. Ο έλεγχος αυτών των κρίσιμων υποδομών παγιώνει την εξουσία του Αλ-Σαράα και υποσκάπτει την οικονομική και πολιτική αυτονομία της Ροζάβα. Παρ’ όλο που η συμφωνία αναγνωρίζει συνταγματικά την κουρδική ταυτότητα και δίνει επίσημα δικαιώματα σε όλες τις θρησκευτικές και εθνοτικές ομάδες, η εφαρμογή αυτών εξαρτάται από ένα καθεστώς που κυριαρχείται από πρώην τζιχαντιστικές φατρίες. Υπάρχει ο φόβος ότι η κουρδική αυτονομία θα περιοριστεί σε ένα συμβολικό επίπεδο, χωρίς ουσιαστικό χώρο για πραγματική αυτοδιάθεση.
Η Δημοκρατική Αυτόνομη Διοίκηση της Βόρειας και Ανατολικής Συρίας (DAANES) χαρακτήρισε τη συμφωνία ιστορικό βήμα προς την ειρήνη και τη σταθερότητα. Σε ορισμένες πόλεις της Συρίας ξέσπασαν αυθόρμητοι εορτασμοί.
Τα Ηνωμένα Έθνη και οι Ηνωμένες Πολιτείες χαιρέτισαν τη συμφωνία, με αναφορές που υποδηλώνουν ισχυρή αμερικανική πίεση για την επίτευξή της, ιδιαίτερα εν μέσω της ανανεωμένης απαίτησης του Τραμπ για αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από τη Συρία. Η στρατιωτική υποστήριξη των ΗΠΑ υπήρξε κρίσιμη στον πόλεμο ενάντια στο Ισλαμικό Κράτος (ISIS) αλλά και στην αποτροπή μιας εκ νέου εισβολής των τουρκοκίνητων πληρεξούσιων δυνάμεων στο Κομπάνι. Στο πλαίσιο της συμφωνίας, η συριακή κυβέρνηση δεσμεύτηκε να διευκολύνει την επιστροφή εκατοντάδων χιλιάδων εκτοπισμένων Κούρδων—μια κίνηση που, αν υλοποιηθεί, θα μπορούσε να σημάνει το τέλος της τουρκικής κατοχής στις βόρειες και δυτικές περιοχές της Ροζάβα.
Παραχωρήσεις, έλεγχος και πολιτική στρατηγική της Ροζάβα
Η συμφωνία έχει παρουσιαστεί και γίνει δεκτή θετικά από την κουρδική ηγεσία. Ωστόσο, οι παραχωρήσεις που απαιτούνται από τις SDF και τη DAANES είναι σημαντικές. Το κείμενο είναι διατυπωμένο ως προκαταρκτική συμφωνία διαπραγμάτευσης, με οκτώ γενικούς όρους που εμπεριέχουν ασαφή σημεία και άλυτες λεπτομέρειες προς διευθέτηση. Η κουρδική διοίκηση ελπίζει πως θα αντιμετωπιστεί ως ισότιμος συνομιλητής, ωστόσο υπάρχουν ανησυχίες ότι η κεντρική εξουσία του συριακού κράτους τελικά θα επιβάλει τους δικούς της όρους, περιορίζοντας την αυτονομία της Ροζάβα και υπονομεύοντας τις κοινωνικές της κατακτήσεις.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι η συμφωνία δεν παρέχει ρητές εγγυήσεις για τα δικαιώματα των γυναικών—παρά τα διεθνώς αναγνωρισμένα επιτεύγματα της Ροζάβα στην ισότητα των φύλων, ενσωματωμένα στο μοντέλο συν-ηγεσίας και τις Γυναικείες Μονάδες Αυτοάμυνας (YPJ). Η παράλειψη αυτών των εγγυήσεων είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, δεδομένης της συστηματικής καταστολής, της έμφυλης βίας και της πολιτικής καταπίεσης που συνεχίζουν να υπάρχουν στη Συρία. Δομές αυτοοργάνωσης γυναικών, όπως η Kongra Star, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν αυξημένη καταστολή, ενώ το YPJ ίσως αναγκαστεί να αναλάβει εκ νέου δράση για την προάσπιση των κεκτημένων τους.
Οι αντιπρόσωποι των DAANES και SDF έχουν επίσης αποκλειστεί από τη νέα συνταγματική διαδικασία της Συρίας, εντείνοντας τους φόβους ότι τα δικαιώματα των Κούρδων και των μειονοτήτων, καθώς και η αυτονομία των γυναικών, θα μείνουν στο έλεος ενός κρατικού μηχανισμού που κυριαρχείται από βαθιά συντηρητικές και αυταρχικές δυνάμεις.
Αξίζει να σημειωθεί πως αυτή η στρατηγική επιλογή της Ροζάβα δεν προέκυψε ως αντίδραση στις πρόσφατες εξελίξεις, αλλά αποτελεί σταθερό πολιτικό στόχο εδώ και χρόνια. Η κουρδική διοίκηση είχε επανειλημμένα επιδιώξει την αναγνώρισή της από το συριακό κράτος ως αυτόνομο πολιτικό και διοικητικό μόρφωμα, χωρίς να στοχεύει στη δημιουργία ανεξάρτητου κουρδικού κράτους.
Αυτή η στρατηγική αποσκοπούσε στη διατήρηση της Ροζάβα ως αναγνωρισμένου και αυτοδιοικούμενου μέρους μιας πλουραλιστικής και αποκεντρωμένης Συρίας. Αν και οι προηγούμενες πρωτοβουλίες είχαν αποτύχει υπό το καθεστώς Άσαντ, η αλλαγή εξουσίας και τα νέα γεωπολιτικά δεδομένα δημιούργησαν ένα περιβάλλον στο οποίο η κουρδική διοίκηση επιχειρεί την υλοποίηση αυτού του οράματος με νέους όρους.
Νομιμοποίηση για τον Αλ-Σαράα
Η συμφωνία αποτελεί στρατηγική νίκη, όμως, για τον Αλ-Σαράα. Νομιμοποιεί το καθεστώς του, απορροφά μία από τις πιο αποτελεσματικές στρατιωτικές δυνάμεις της περιοχής υπό τον έλεγχό του και ενισχύει τη θέση του εν μέσω αυξανόμενης αστάθειας. Η πίεση για την ολοκλήρωση της συμφωνίας αυξήθηκε μετά τις 6 Μαρτίου, όταν ξέσπασαν συγκρούσεις μεταξύ των δυνάμεων του Αλ-Σαράα και της αλαουιτικής μειονότητας στις παράκτιες περιοχές της Συρίας, οι οποίες κορυφώθηκαν με την εκτέλεση σχεδόν 1.000 αμάχων από πολιτοφυλακές υποστηριζόμενες από το καθεστώς. Οι διαμαρτυρίες εξαπλώθηκαν στη Ροζάβα και τη Δαμασκό, ενώ οι ΗΠΑ και η Ρωσία κάλεσαν σε έκτακτη συνεδρίαση του ΟΗΕ για τις σφαγές. Οι διαπραγματεύσεις με το SDF επιταχύνθηκαν αμέσως μετά.
Στο πλαίσιο της εκεχειρίας, το SDF δεσμεύεται να υποστηρίξει «τον αγώνα του συριακού κράτους ενάντια σε οποιαδήποτε απειλή από τα απομεινάρια του καθεστώτος Άσαντ, καθώς και άλλες απειλές για την ασφάλεια και την ενότητα της χώρας». Αυτό απέχει πολύ από το αρχικό αίτημα του SDF να ενσωματωθεί ως ανεξάρτητο στρατιωτικό μπλοκ στις ένοπλες δυνάμεις της Συρίας. Αντιθέτως, η συμφωνία κινδυνεύει να εμπλέξει τις μονάδες μάχης της Ροζάβα σε θρησκευτικές και σεχταριστικές συγκρούσεις, αποξενώνοντάς τες από καταπιεσμένους πληθυσμούς που τις θεωρούσαν συμμάχους.
Το Ισλαμικό Κράτος και οι περιφερειακές συγκρούσεις
Ένα σημαντικό άλυτο ζήτημα παραμένει η τύχη δεκάδων χιλιάδων αιχμαλώτων του Ισλαμικού Κράτους και των οικογενειών τους που βρίσκονται στο στρατόπεδο αλ-Χολ, το οποίο φυλάσσεται από το SDF με υποστήριξη των ΗΠΑ. Υπάρχει ο κίνδυνος τζιχαντιστικά στοιχεία να ενσωματωθούν αθόρυβα στις υπηρεσίες ασφαλείας του συριακού κράτους. Το SDF έχει ήδη δεχθεί αυξανόμενες επιθέσεις στα κέντρα κράτησης, οδηγώντας σε αποδράσεις εκατοντάδων τζιχαντιστών και στην επανενεργοποίηση πυρήνων του ISIS στη βόρεια Συρία.
Η συμφωνία έρχεται επίσης μετά την έκκληση του Αμπντουλάχ Οτσαλάν στις 27 Φεβρουαρίου για αφοπλισμό και διάλυση του PKK—μια πρωτοβουλία που χαιρετίστηκε από την Άγκυρα. Σε αντάλλαγμα για την απελευθέρωση του Οτσαλάν για να επιβλέψει τη διαδικασία, και πιθανές οικονομικές επενδύσεις 14 δις δολλαρίων στις υποβαθμισμένες κουρδικές περιοχές της Τουρκίας, η κυβέρνηση Ερντογάν απαίτησε τη διάλυση όλων των ένοπλων σχηματισμών που συνδέονται με το PKK στη Συρία και το Ιράκ, συμπεριλαμβανομένων των YPG (Λαϊκών Μονάδων Προστασίας) και YPJ—τις βασικές δυνάμεις του SDF—καθώς και του ίδιου του SDF. Η μακροχρόνια στρατηγική της Τουρκίας για αποκλεισμούς πόρων, επιθέσεις σε υποδομές και στρατιωτικές εισβολές έχει υπονομεύσει την αυτονομία της Ροζάβα, αφήνοντας περιορισμένες επιλογές στην κουρδική ηγεσία.
Μια επαναστατική εμπειρία στο σταυροδρόμι
Η δεκαετής εμπειρία της Ροζάβα στην κοινοτική άμεση δημοκρατία, τη φεμινιστική επανάσταση και την αποκεντρωμένη διακυβέρνηση βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Με τους θεσμούς της να απορροφώνται από ένα κεντρικό συριακό κράτος και τις βάσεις της να απειλούνται, το μέλλον της περιοχής εξαρτάται από την ανθεκτικότητα του λαού της και την ικανότητά του να αντισταθεί στην αφομοίωση. Το κατά πόσο τα κεκτημένα της επανάστασης—η κοινωνική οικολογία, η απελευθέρωση των γυναικών και η ριζοσπαστική άμεση δημοκρατία—θα επιβιώσουν από αυτή τη νέα πρόκληση παραμένει αβέβαιο.
Ο κουρδικός λαός έχει αντέξει μια μακρά ιστορία προδοσιών και μεταβαλλόμενων συμμαχιών. Καθώς η Ροζάβα πλοηγείται σε αυτά τα επικίνδυνα νερά, η επιβίωση του επαναστατικού της πνεύματος θα εξαρτηθεί από τη διπλωματική ευελιξία και τη δύναμη των κινημάτων βάσης της να υπερασπιστούν και να ανανεώσουν τον αγώνα για επιβίωση και αξιοπρέπεια.
—————————————
Φωτογραφίες κειμένου: Πανηγυρισμοί στη Συρία έπειτα από τη συμφωνία, Hawar News
