Για το βιβλίο μίλησαν οι:

• Modibo Kadalie, μέσω ζωντανής τηλεδιάσκεψης (συγγραφέας, ιστορική φιγούρα των κινημάτων για τα πολιτικά δικαιώματα & του παναφρικανισμού)
• Αλέξανδρος Σχισμένος (δρ. φιλοσοφίας, μεταδιδακτορικός ΑΠΘ)
• Yavor Tarinski (συγγραφέας του βιβλίου)

Ο συγγραφέας του βιβλίου Yavor Tarinski παρουσιάζει μία ευανάγνωστη μελέτη σχετικά με την πολιτική της άμεσης δημοκρατίας. Το Ορίζοντες Άμεσης Δημοκρατίας: Επαναστατική Πολιτική στον καιρό της Κοινωνικής & Περιβαλλοντικης Κατάρρευσης αποτελεί έναν σύντομο και προσιτό τόμο που εξετάζει την πολιτική σκέψη βασισμένη σε έρευνα πάνω στο έργο του Κορνήλιου Καστοριάδη, του C.L.R. James κ.ά., ενώ παράλληλα αναδεικνύει μία άλλη ιστορία με δημοκρατικά παραδείγματα, από τα Βαλκάνια έως τη Λατινική Αμερική, τη Δυτική Ασία και πέρα ​​από αυτήν.

Στο έργο αυτό, ο συγγραφέας επιχειρεί να αναδείξει τις χωρικές και χρονικές διαστάσεις της δημοκρατικής πολιτικής και τις εφαρμογές της στο παρελθόν, το παρόν και το πιθανό μέλλον. Ερευνάται η σχέση μεταξύ δημοκρατίας και αστικού χώρου, ενώ εξετάζονται εγχειρήματα λαϊκής ενδυνάμωσης στον πραγματικό κόσμο.

Το περιεχόμενο του βιβλίου εμπλουτίζεται περαιτέρω από τον πρόλογο της κοινωνικής οικολόγου και ανθρωπολόγου Eleanor Finley και τον διάλογο μεταξύ του συγγραφέα και του αφροαμερικανού επαναστάτη-στοχαστή Modibo Kadalie. Η επιμέλεια έχει γίνει από τον Andrew Zonneveld ενώ το εξώφυλλο είναι ένα έργο, ζωγραφισμένο στο χέρι, της καλλιτέχνιδας Julia Simoniello.

The post Ηχητικό: «Ορίζοντες Άμεσης Δημοκρατίας σε καιρό Κοινωνικής & Περιβαλλοντικης Κατάρρευσης» first appeared on Aυτολεξεί.

Σας καλούμε στην εκδήλωση-παρουσίαση του νέου βιβλίου “Horizons of Direct Democracy: Revolutionary Politics in an Age of Social and Environmental Collapse”.

Ο συγγραφέας του βιβλίου Yavor Tarinski παρουσιάζει μία ευανάγνωστη μελέτη σχετικά με την πολιτική της άμεσης δημοκρατίας. Το Ορίζοντες Άμεσης Δημοκρατίας: Επαναστατική Πολιτική στον καιρό της Κοινωνικής & Περιβαλλοντικης Κατάρρευσης αποτελεί έναν σύντομο και προσιτό τόμο που εξετάζει την πολιτική σκέψη βασισμένη σε έρευνα πάνω στο έργο του Κορνήλιου Καστοριάδη, του C.L.R. James κ.ά., ενώ παράλληλα αναδεικνύει μία άλλη ιστορία με δημοκρατικά παραδείγματα, από τα Βαλκάνια έως τη Λατινική Αμερική, τη Δυτική Ασία και πέρα ​​από αυτήν.

Στο έργο αυτό, ο συγγραφέας επιχειρεί να αναδείξει τις χωρικές και χρονικές διαστάσεις της δημοκρατικής πολιτικής και τις εφαρμογές της στο παρελθόν, το παρόν και το πιθανό μέλλον. Ερευνάται η σχέση μεταξύ δημοκρατίας και αστικού χώρου, ενώ εξετάζονται εγχειρήματα λαϊκής ενδυνάμωσης στον πραγματικό κόσμο.

Το περιεχόμενο του βιβλίου εμπλουτίζεται περαιτέρω από τον πρόλογο της κοινωνικής οικολόγου και ανθρωπολόγου Eleanor Finley και τον διάλογο μεταξύ του συγγραφέα και του αφροαμερικανού επαναστάτη-στοχαστή Modibo Kadalie. Η επιμέλεια έχει γίνει από τον Andrew Zonneveld ενώ το εξώφυλλο είναι ένα έργο, ζωγραφισμένο στο χέρι, της καλλιτέχνιδας Julia Simoniello.

Το βιβλίο έχει εκδοθεί στα αγγλικά από τον εκδοτικό “On Our Own Authority! Publishing” που λειτουργούν αφροαμερικανοί στην Ατλάντα. Θα έχουμε τη χαρά να διαθέτουμε αντίτυπα στον χώρο!

Για το βιβλίο θα μιλήσουν:
> Modibo Kadalie, μέσω ζωντανής τηλεδιάσκεψης (συγγραφέας, ιστορική φιγούρα των κινημάτων για τα πολιτικά δικαιώματα & του παναφρικανισμού)
> Αλέξανδρος Σχισμένος (δρ. φιλοσοφίας, μεταδιδακτορικός ΑΠΘ)
> Γιάβορ Ταρίνσκι (συγγραφέας του βιβλίου)

ΣΑΒΒΑΤΟ 14 ΜΑΡΤΙΟΥ στις 19.30
Κοινωνικός χώρος TRISE (Κολοκοτρώνη 31, Αθήνα)

* Ο Yavor Tarinski είναι συγγραφέας πολιτικής θεωρίας. Συμμετέχει σε κοινωνικά κινήματα στα Βαλκάνια, καθώς και σε διεθνή εγχειρήματα αφιερωμένα στην παραγωγή γνώσης από-τη-βάση. Είναι μέλος του Διεθνούς Ινστιτούτου Κοινωνικής Οικολογίας, του ελευθεριακού ιστότοπου Αυτολεξεί, καθώς και βιβλιογράφος του Καστοριάδη στο Agora International. Μεταξύ των βιβλίων του είναι τα Concepts for Democratic and Ecological Society και Reclaiming Cities: Revolutionary Dimensions of Political Participation, και στα ελληνικά Βαλκανική ομοσπονδία & Κομμούνες. Επαναστατικά προτάγματα στη Βουλγαρία του 19ου & 20ού αιώνα.

The post 14/03: Παρουσίαση βιβλίου “Horizons of Direct Democracy in an Age of Collapse” first appeared on Aυτολεξεί.

“Σε ετοιμότητα”, μας λένε, πως βρίσκεται ο κρατικός μηχανισμός για τη σημερινή κακοκαιρία. Είναι, όμως έτσι;

Την περασμένη Κυριακή είχα τη χαρά να μιλήσω, στα πλαίσια του τριημέρου του Heterotopia Project στη Καλαμάτα, σε ένα πάνελ με εξαίρετους συνομιλητές, σε μια εκδήλωση βασισμένη στο βιβλίο των Servigne και Stevens Πώς μπορεί να καταρρεύσουν τα πάντα (εκδ. Στάσει Εκπίπτοντες). Το βιβλίο εξετάζει διάφορα σενάρια κοινωνικής κατάρρευσης λόγω των κρίσεων που επιδεινώνονται ή/και προκαλούνται άμεσα από το κυρίαρχο καπιταλιστικό-κρατικό σύστημα.

Προειδοποιώντας ότι η κατάρρευση δεν συμβαίνει σε μια στιγμή αλλά παρατείνεται χρονικά, οι συγγραφείς παραθέτουν παραδείγματα Δυτικών κοινωνιών στις οποίες η κατάρρευση έχει ήδη ξεκινήσει, μία εκ των οποίων, όπως αναφέρουν, είναι η σύγχρονη Ελλάδα. Επισημαίνουν το γεγονός ότι, ενώ οι εγχώριες κυβερνώσες ελίτ κομπάζουν για την οικονομική ανάπτυξη της χώρας, η πολιτεία στην πραγματικότητα αδυνατεί ολοένα και περισσότερο να καλύψει ακόμη και τις βασικές ανάγκες και υποδομές του ευρύτερου πληθυσμού.

Πράγματι, βλέπουμε πώς σε έναν κόσμο όπου το σύμπλεγμα Κεφαλαίου-Έθνους-Κράτους μάς έχει ωθήσει σε μια ανθρωπογενή κλιματική κρίση υπαρξιακών πλέον διαστάσεων, η ελληνική πολιτεία καταφεύγει όλο και συχνότερα στην «προληπτική παράλυση», όπως σήμερα – καλώντας απλώς τον πληθυσμό να παραμείνει στα σπίτια του όταν αναμένονται έντονα φαινόμενα, καθώς δεν έχουν απομείνει αλλά ούτε και διαθέτει επαρκείς δημόσιες υπηρεσίες και υποδομές, έπειτα από χρόνια νεοφιλελεύθερης δομικής προσαρμογής, γραφειοκρατικής διαχείρισης και πολεοδομικού σχεδιασμού με γνώμονα το κέρδος (κάτι το οποίο, για παράδειγμα, έχει μετατρέψει την Αθήνα σε μία πόλη εντελώς ανίκανη να αντέξει ακόμα και μια μέτρια βροχόπτωση) κ.λπ.

Ταυτοχρόνως, καλούμαστε ως κοινωνία να συνηθίσουμε αυτή την κατάσταση της μόνιμης κατάρρευσης – όπως αναγκαστήκαμε να “συνηθίσουμε” τα τρένα και τα αεροπλάνα τα οποία κινούνται με επικίνδυνα απαρχαιωμένα συστήματα ή και χωρίς απαραίτητες δικλείδες ασφαλείας. Και όπως υπογραμμίζουν οι Servigne και Stevens, δυστυχώς οι άνθρωποι τείνουν να συνηθίζουν τις συνθήκες που συνοδεύουν την κατάρρευση.

Αυτή η εν εξελίξει κατάσταση δεν περιορίζεται στην Ελλάδα – σημάδια κατάρρευσης παρατηρούνται επίσης σε άλλες χώρες της περιφέρειας της ΕΕ, και πιο πρόσφατα ακόμη και στις πλουσιότερες χώρες. Το κρίσιμο εδώ πρόβλημα είναι ότι δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τις κρίσεις που βιώνουμε και τον κίνδυνο της ολικής κατάρρευσης με τα σημερινά εργαλεία: Το κυρίαρχο σύστημα, λόγω του ότι βασίζεται δογματικά στην απεριόριστη οικονομική ανάπτυξη και τη συγκέντρωση εξουσίας, παραμένει μυωπικό απέναντι στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και την καθολική προστασία της φύσης και όλων των μελών της κοινωνίας.

Δεν σταματούμε να πιστεύουμε ότι ο δρόμος που δεν οδηγεί στη βαρβαρότητα είναι αυτός της κινητοποίησης των κοινωνιών από-τα-κάτω, ώστε να θεσπίσουν βιώσιμες δημοκρατικές και οικολογικές εναλλακτικές μπροστά σε αυτό που έρχεται.

The post Σε ετοιμότητα ή υπό κατάρρευση; first appeared on Aυτολεξεί.

Below you can watch the video recording of the book launch. It was a great and vibrant discussion with a beautiful and diverse panel!

The participants discuss various crucial contemporary topics through the stateless and anti-capitalist lens of direct democracy: migration and autonomy in Greece, organization and spontaneity in the Balkans, democracy as a procedure vs an ethos, and much more!

ABOUT THE BOOK —- “Horizons of Direct Democracy” is a short and accessible volume surveying the political thought of philosophers like Cornelius Castoriadis, CLR James while also dissecting real-world examples of direct democracy in action from the Baltic, to Latin America, Western Asia, and beyond. 

〉 You can order the book HERE 

“Firestorm Books” hosted the event and the book is published from “On Our Own Authority!”:

ABOUT THE PARTICIPANTS:

Yavor Tarinski is an independent researcher, activist and author. He participates in social movements around the Balkans, as well as in transnational organizations, dedicated to the production of grassroots knowledge. He is a member of the administrative board of the Transnational Institute of Social Ecology, of the editorial board of the Greek digital journal & publications Aftoleksi, as well as bibliographer at Agora International. Among his books are Concepts for Democratic and Ecological Society and Reclaiming Cities: Revolutionary Dimensions of Political Participation.

Eleanor Finley is an activist-scholar and cultural anthropologist who studies themes of social ecology, radical municipalism, and direct democracy. She is a Ph.D. Candidate in the Department of Anthropology at the University of Massachusetts, Amherst, as well as an Affiliate Researcher with Next System Studies at George Mason University. She is the author of the book Practicing Social Ecology: From Bookchin to Rojava and Beyond, Pluto Press 2025. She wrote about the book:

“Yavor Tarinski is extremely timely in this urgent, rigorous, and ambitious exploration of democratic revolution in the twenty-first century. Drawing on a truly rich array of examples, historical lessons, and practical cases, he illuminates how authority can be equitably shared and collectively managed, ensuring that no realm of society is elevated above others.”

Modibo Kadalie has spent nearly six decades as an activist, organizer, teacher, and scholar in the civil rights, Black power, and Pan-African movements. In Pan-African Social Ecology: Speeches, Conversations, and Essays, he reflects on the sit-ins, boycotts, strikes, urban rebellions, and anticolonial movements that have animated the late-twentieth and early-twenty-first centuries. Kadalie demonstrates how the forms of direct democracy that have evolved through these freedom struggles present the promise of a future defined by social liberation as well as ecological healing. He says:

“I was enthralled by [Tarinski’s] intricate knowledge of so many different forms of democracy. … We are fellow travelers, for sure.”

Andrew Zonneveld is an independent scholar, writer, and musician from Atlanta, Georgia. He is author of All Will Be Equalized!: Georgia’s Freedom Seekers of the Swamps, Backwoods, and Sea Islands 1526-1890 and the editor of The Commune: Paris, 1871 and To Remain Silent is Impossible: Emma Goldman & Alexander Berkman in Russia. He says:

“Yavor Tarinski revives the anarchistic spirit and politics of direct democracy in this thorough yet accessible volume, which is destined to become a resource for generations of activists, organizers, students, and scholars to come.”

The post “Horizons of Direct Democracy”: Video from the Book Launch / Βίντεο από την παρουσίαση του βιβλίου first appeared on Aυτολεξεί.

Διαδηλωτές κατάφεραν να μπουν χθες στον χώρο όπου διεξάγεται η φετινή 30ή Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP30) στη Μπελέμ της Βραζιλίας και συγκρούστηκαν με τους φρουρούς ασφαλείας στην είσοδο. Με συνθήματα όπως «η γη μας δεν πωλείται!», αυτόχθονες λαοί και οργανώσεις διαμαρτύρονται, απαιτώντας επιτέλους πραγματική δράση για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και την προστασία των δασών. 

Η COP αποτελεί, επί της ουσίας, μια σύνοδο κορυφής για το κλίμα των αρχουσών ελίτ και των λόμπι των υπερπλούσιων – ένας ολοένα και πιο ελιτίστικος χώρος, γεμάτος με κενές ομιλίες και υποσχέσεις, ενώ οι περιοχές με τη μεγαλύτερη βιοποικιλότητα στον πλανήτη συνεχίζουν να λεηλατούνται και η ανθρωπότητα βρίσκεται σε επικίνδυνη θέση. Εδώ και χρόνια, αυτές οι σύνοδοι κορυφής της COP δεν αποτέλεσαν τίποτα άλλο παρά ένα αστείο που στόχευε στο να κάνει ένα “greenwashing” στην εικόνα όλων εκείνων που είναι περισσότερο υπεύθυνοι για την εκτυλισσόμενη πολυδιάστατη κρίση –τις πολυεθνικές εταιρείες και τις εθνικές κυβερνήσεις– με τις κοινότητες που υποφέρουν περισσότερο να μένουν εντελώς έξω από τη διαβούλευση και τη λήψη απόφασης.

Στη Βραζιλία, οι κοινότητες που προστατεύουν τον Αμαζόνιο –οι πραγματικοί φύλακες του κλίματος– δεν προσκλήθηκαν στο «μεγάλο τραπέζι». Γι’ αυτό αποφάσισαν να μπουν μόνοι τους.

Η οπισθοδρόμηση στις κλιματικές πολιτικές είναι παντού εμφανής ενώ είναι ενδεικτικό της κατάστασης πως στην έκθεση του Προγράμματος Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP) για τις παγκόσμιες εκπομπές το 2024 φαίνεται ότι δεν παρατηρήθηκε πρόοδος σε σχέση με τους κλιματικούς στόχους, αντίθετα οι εκπομπές αυξήθηκαν κατά 1,2%.

Η επιλογή της τοποθεσίας όπου λαμβάνει χώρα η φετινή COP χαρακτηρίζεται από τους αυτόχθονες και τα οικολογικά κινήματα ως μια προκλητική απόφαση – λαμβάνει χώρα στην πόλη Μπελέμ της Βραζιλίας, στις παρυφές του Αμαζονίου, μια περιοχή που μαστίζεται από τη συνεχιζόμενη αποψίλωση των δασών και την περιβαλλοντική εκμετάλλευση.

Λαοί χάνουν καθημερινά το νερό τους, τα δάση τους ακόμα και τη ζωή τους υπερασπίζοντάς τα. Αυτό δεν ήταν απλά μια πράξη διαμαρτυρίας: είναι μια υπενθύμιση ότι χωρίς κλιματική δικαιοσύνη, δεν υπάρχουν πραγματικές λύσεις. Μία υπενθύμιση ότι οι ελίτ δεν μπορούν να επιλύσουν την κλιματική κρίση, καθώς τα προνόμια και ο πλούτος τους την προκάλεσαν εξαρχής. Εναπόκειται στις τοπικές κοινότητες σε όλο τον κόσμο να συνδεθούν μεταξύ τους και να αναλάβουν την πρωτοβουλία από-τα-κάτω.

Σε αυτά τα πλαίσια, ταυτόχρονα και αντιθετικά προς την COP, διεξάγεται το People’s Summit που μας δείχνει έμπρακτα πώς θα έπρεπε να λαμβάνονται οι αποφάσεις! Αυτή η Σύνοδος Κορυφής των Λαών αποτελεί μια αυτόνομη εκδήλωση που διοργανώνεται από κινήματα βάσης από 62 χώρες, η οποία θα διαρκέσει από την Τετάρτη (12) έως την Κυριακή (16) Νοεμβρίου. Μεταξύ των συμμετεχόντων είναι μια μεγάλη αντιπροσωπεία από το MST (Κίνημα Ακτήμονων Εργατών), το οποίο προωθεί την ιδέα ότι η άμεση συμμετοχή της βάσης και η λαϊκή αγροτική μεταρρύθμιση είναι τόσο αναγκαιότητα όσο και λύση για την οικολογική κρίση, το καπιταλιστικό σύστημα και την υπερθέρμανση του πλανήτη.

————————————————————–

ΒΛ. ΕΠΙΣΗΣ:

Η AntiCOP 2024 ολοκληρώνεται με τις προτάσεις των αυτόχθονων πληθυσμών για το κλίμα

Για τη φετινή Cop29 θυμόμαστε τα λόγια του Αντρέ Γκορτζ: Η οικολογία είναι βαθιά αντικαπιταλιστική & ανατρεπτική

The post Διαδηλωτές εισέβαλαν στη φετινή Διάσκεψη για το Κλίμα COP30 (βίντεο) first appeared on Aυτολεξεί.

Η ανάμνηση των περασμένων πραγμάτων δεν είναι απαραίτητα η ανάμνηση των πραγμάτων όπως ήταν.
~Μαρσέλ Προυστ [1]

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά γνωρίσματα της εποχής μας είναι η νοσταλγία. Νοσταλγικά μοτίβα διαμορφώνουν την κυρίαρχη κουλτούρα, με τη μουσική και τις ταινίες να αναπαράγονται όλο και περισσότερο, ενώ οι πολιτικοί ηγέτες δίνουν έμφαση σε περασμένα μεγαλεία. Ένα γενικό αίσθημα απώλειας του συλλογικού ορίζοντα για το μέλλον διαπερνά την κοινωνία και απομένουν μονάχα παραμορφωμένες εικόνες του παρελθόντος.

Σε ένα άρθρο σχετικά με αυτό που αποκαλούν «Φασισμό των Εσχάτων Καιρών», η Naomi Klein και η Astra Taylor προσδιορίζουν το έργο που διατυπώνουν οι κυρίαρχες ελίτ και οι βάσεις υποστήριξής τους ως: «[Έ]να όραμα για το μέλλον που ακολουθεί ένα σχεδόν πανομοιότυπο σενάριο, ένα σενάριο στο οποίο ο κόσμος όπως τον ξέρουμε καταρρέει υπό το βάρος του και λίγοι εκλεκτοί επιβιώνουν και ευδοκιμούν σε διάφορα είδη κιβωτών, καταφυγίων και περιφραγμένων “πόλεων ελευθερίας”». [2]

Αυτό το αποκαλυπτικό όραμα δεν προέρχεται από το πουθενά. Αναδύεται μέσα από ένα συγκεκριμένο παγκόσμιο περιβάλλον και από τις συνέπειες της ανθρώπινης δραστηριότητας. Για πολύ καιρό, ένα σύστημα που βασίζεται στη λογική της κυριαρχίας -των ανθρώπων έναντι άλλων ανθρώπων, καθώς και της ανθρωπότητας έναντι της φύσης- έχει βυθίσει τον κόσμο σε μια πολυδιάστατη κρίση που απειλεί να καταστήσει τον πλανήτη ακατοίκητο.

Η κρίση αυτή είναι σύνθετη και αλληλένδετη. Η κυριαρχία, που μετριέται μέσω του κέρδους και της ιδεολογίας της απεριόριστης ανάπτυξης, έχει υποβαθμίσει το περιβάλλον, έχει εξαντλήσει τους πόρους και έχει διαταράξει τις εύθραυστες πλανητικές ισορροπίες. Το αποτέλεσμα είναι η κλιματική κατάρρευση, η εξάπλωση πανδημιών, οι πόλεμοι για σπάνιους πόρους, οι γενοκτονίες -όπως εκείνη της Γάζας- και μια γενικευμένη κοινωνική αποσύνθεση.

Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον, δεν είναι παράξενο που ευδοκιμούν «αποκαλυπτικά» οράματα. Τα επιστημονικά μοντέλα δείχνουν επανειλημμένα ότι, αν η ανθρωπότητα συνεχίσει στην ίδια πορεία, οι συνέπειες θα είναι ολέθριες. Οι κυρίαρχοι, ωστόσο, των οποίων η κερδοσκοπία βρίσκεται στην καρδιά των κρίσεων, κάνουν τα πάντα για να εμποδίσουν κάθε ουσιαστική αλλαγή καθώς μια αλλαγή θα σήμαινε απώλεια κυριαρχίας και προνομίων. Έτσι, τροφοδοτούν το αίσθημα του αναπόφευκτου – την πεποίθηση δηλαδή ότι “τα πράγματα είναι όπως είναι”.

Όπως είναι εύλογο, η απώλεια ελπίδας είναι σχεδόν ακατόρθωτη όταν βρίσκεσαι αντιμέτωπος με μια τόσο δεινή κατάσταση και όταν παράλληλα έχει εκλείψει ο δημόσιος χώρος – εκείνος ο ζωτικός τόπος όπου οι άνθρωποι μπορούν να οργανωθούν, να συζητήσουν και να αναζητήσουν ουσιαστικές λύσεις για την αποτροπή της κρίσης. Με τη λήψη αποφάσεων να έχει συγκεντρωθεί στα χέρια των πολιτικών και επιχειρηματικών ελίτ, οι δυνατότητες θεσμικής δράσης είναι ελάχιστες. Στην καλύτερη περίπτωση, μπορεί κανείς να ψηφίσει «πιο πράσινους» υποψηφίους, όμως, όπως έχουν δείξει ολόκληρες δεκαετίες κρατικής περιβαλλοντικής (κακο)διαχείρισης, αυτή η κρατικοκεντρική στρατηγική παράγει ελάχιστα και ασήμαντα αποτελέσματα. [3]

Μέσα σε αυτό το αδιέξοδο, η απαισιοδοξία και ο κυνισμός κυριαρχούν στο ψυχολογικό τοπίο, τροφοδοτώντας τη νοσταλγία για μια «καλύτερη παλιά εποχή». Η νοσταλγία, όμως, είναι το αντίθετο της ουτοπίας. Αν η ουτοπία στρέφεται προς το μέλλον και εκφράζει ελπίδα και οράματα, η νοσταλγία κλειδώνει το βλέμμα της στο παρελθόν. Και μάλιστα όχι όπως υπήρξε, αλλά όπως επινοείται εκ των υστέρων – σε μορφή κιτς.

Πρόκειται για μια επινόηση που πηγάζει από εγωιστικές ορμές, αναδυόμενη μέσα από συνθήκες ευρείας κοινωνικής αποδυνάμωσης. Η νοσταλγία στηρίζεται έντονα σε εθνικιστικά σχήματα καθώς και στην πίστη σε ισχυρές μεσσιανικές φιγούρες (λόγω της «εκνηπίωσης» ενός πληθυσμού που έχει αποστερηθεί πολιτικής δύναμης), οι οποίες θα φροντίσουν τον υποτιθέμενο «εκλεκτό» λαό, σε αντίθεση με τις ουτοπίες όπου η συλλογική ενδυνάμωση είναι συχνά ο δρόμος προς τα εμπρός.

Ο φιλόσοφος Κορνήλιος Καστοριάδης υπογραμμίζει αυτή την εσχατολογία της λαχτάρας της νοσταλγίας για τη «χρυσή εποχή», η οποία, όπως όλες οι χρυσές εποχές, είναι, επιπλέον, απολύτως φανταστική και προχωρά στην ιστορία μόνο προχωρώντας προς τα πίσω, επιθυμώντας συνεχώς να επιστρέψει στην εποχή στην οποία, όπως πιστεύει ο νοσταλγός, τα πράγματα (όπως η θεωρία και το πρόγραμμα) ήταν αδιαμφισβήτητα και καθιερωμένα μια για πάντα. [4] Κατά μία έννοια, αυτό που επιβάλλει η νοσταλγία είναι η λογική της ετερονομίας – μια συνθήκη κατά την οποία η κοινωνία δέχεται άκριτα τους νόμους και τους θεσμούς ως προερχόμενους από εξωκοινωνικές πηγές (θεούς, παράδοση, φύση κ.λπ.), αντί αυτοί να αυτοθεσμίζονται από την ίδια την κοινωνία.

Αυτό θέτει ένα σοβαρό πρόβλημα σε περιόδους κρίσης, όπως η δική μας, όταν η κατάσταση απαιτεί μια δραστικού τύπου αλλαγή. Αντί να αφήνει χώρο για τη συλλογική διερεύνηση πιθανών εναλλακτικών λύσεων, η νοσταλγία καλεί την αντιδραστική προσκόλληση στο τεχνητό παρελθόν του συντηρητισμού.

Σε αυτή τη γραμμή σκέψης, ο κοινωνικός οικολόγος Murray Bookchin υποστηρίζει χαρακτηριστικά: «Η υπόθεση ότι αυτό που υπάρχει σήμερα, πρέπει απαραίτητα να υπάρχει, είναι το οξύ που διαβρώνει κάθε οραματική σκέψη». [5]

Η νοσταλγία κινείται στη χρονικότητα της απώλειας, ενώ η ουτοπία στη χρονικότητα της προσδοκίας. Η αντιδραστική φύση της πρώτης πηγάζει από το πένθος για φανταστικά παρελθόντα. Αυτό αποτελεί πρόβλημα επειδή παρέχει εσφαλμένες απαντήσεις σε μια πολύ πραγματική κρίση – την απώλεια οργανικών κοινοτήτων. Με τον καπιταλιστικό καταναλωτισμό και το δόγμα «ανάπτυξη ή θάνατος», η αποξένωση έχει εξαπλωθεί στις κοινωνίες, αποσυνθέτοντας τις γνήσιες κοινοτικές συνδέσεις, αντικαθιστώντας τες με έναν εγωιστικό ανθρωπολογικό τύπο που ασχολείται πρωτίστως με τον εαυτό του. Έτσι, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος όπου μια κατάσταση απελπισίας και αποδυνάμωσης δημιουργεί αποξενωμένα άτομα που αναπαράγουν περαιτέρω το αίσθημα της απελπισίας και της αποδυνάμωσης.

Μια πιθανή οδός για την υπέρβαση αυτού του αδιεξόδου είναι η ανοικοδόμηση των κοινοτικών σχέσεων μέσω του ανοίγματος ενός γνήσιου δημόσιου χώρου και χρόνου όπου η συλλογική δύναμη μπορεί να ανακτηθεί και να ασκηθεί από όλα τα μέλη της κοινωνίας. Άλλωστε, η θεμελιώδης βάση μιας ουσιαστικής κοινωνίας είναι ότι τα άτομα που την αποτελούν συμμετέχουν ενεργά στη διαχείρισή της και αναλαμβάνουν την πλήρη ευθύνη για τον τρόπο που λειτουργεί και ενεργεί. Ένα τέτοιο περιβάλλον άμεσης δημοκρατίας αποτελεί το εύφορο έδαφος για τη γέννηση πολιτικών κοινοτήτων που υπερβαίνουν τη λογική του βραχυπρόθεσμου κέρδους και αναγνωρίζουν τη βαθιά διασύνδεση ανάμεσα στο άτομο, το συλλογικό και τον φυσικό κόσμο, του οποίου η ανθρωπότητα αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα.

Αν σήμερα η νοσταλγία και η αποξένωση είναι μεταξύ των κύριων δυνάμεων που διατηρούν άθικτο το status quo, διαποτίζοντας έτσι την ερήμωση του κόσμου μας από το κυρίαρχο σύστημα, τότε η αναγέννηση του προτάγματος της άμεσης δημοκρατίας και των κοινών είναι αυτά που μπορούν να βοηθήσουν το 99% του πληθυσμού να αυτο-ενδυναμωθεί και να επιφέρει κρίσιμες αλλαγές. Από μια τέτοια προσέγγιση από-τα-κάτω μπορεί να αναδυθεί ένας συλλογικός ορίζοντας για ένα βιώσιμο μέλλον. Όπως υπογραμμίζει η Χάνα Άρεντ, «η ικανότητα δράσης, η οποία, άλλωστε, είναι η κατεξοχήν πολιτική ικανότητα, μπορεί να υλοποιηθεί μόνο ως μία από τις πολλές και πολλαπλές δυνάμεις της ανθρώπινης κοινότητας». [6]

Παραπομπές:

[1] Larry Christopher: “The Cult of Nostalgia,” PlanetAgora, https://planetagora.medium.com/the-cult-of-nostalgia-5e863816476

[2] Naomi Klein and Astra Taylor: “The End Times,” The Guardian, https://www.theguardian.com/us-news/ng-interactive/2025/apr/13/end-times-fascism-far-right-trump-musk. Βλέπε στα ελληνικά Συνέντευξη της Ναόμι Κλάιν για τον «Φασισμό των έσχατων καιρών»: https://www.aftoleksi.gr/2025/05/08/synenteyxi-tis-naomi-klain-ton-fasismo-ton-eschaton-kairon/

[3] Dimitrios Roussopoulos.  Political Ecology: Beyond Environmentalism (Porsgrunn: New Compass 2015) σ.9.

[4] David Ames Curtis (ed.): The Castoriadis Reader (Oxford: Blackwell, 1997), σ.108.

[5] Murray Bookchin: “The Meaning of Confederalism” in Green Perspectives #20, https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-the-meaning-of-confederalism

[6]  Hannah Arendt: “Amor Mundi: Explorations in the Faith and Thought of Hannah Arendt”, Hannah Arendt Center, https://hac.bard.edu/amor-mundi/quote-of-the-week-2011-11-14

———————————————————————-

Συνέντευξη της Ναόμι Κλάιν για τον «Φασισμό των έσχατων καιρών»

The post Ξεπερνώντας τη Νοσταλγία: Από τις Αποκαλυπτικές Κιβωτούς στους Πολίτες-Επιστάτες first appeared on Aυτολεξεί.

Anarchism in Bulgaria has a long-standing history, going back to the 1870s. It includes participation in insurrections against the Ottoman Empire, as well as attempts to build independent communes. A vibrant movement of tens of thousands of people in the 1920s was crushed by the repression of the far-right monarchist regime in the 1930s and even more by the Stalinist dictatorship. While hundreds of anarchists ended up in Stalinist labour camps, some others continued to struggle in the mountains or in exile. We can see imprints of this movement in reconstructed Bulgarian anarchism after 1989, and its experience is sometimes debated – but more often omitted – in discussions about international anarchist history and theory. Yavor Tarinski has been devoted to researching the grassroots history of the Balkans for a long time.

*Please, refresh page if the file does not appear from the first time

The post Stories of Bulgarian Anarchism: Interview with Yavor Tarinski first appeared on Aυτολεξεί.

Τα συμβούλια ήταν πάντοτε αναμφίβολα δημοκρατικά…
~Hannah Arendt

Καθώς η Ελλάδα και άλλα μέρη του κόσμου κατακλύζονται όλο και συχνότερα από πυρκαγιές και πλημμύρες, όλο και περισσότεροι άνθρωποι συνειδητοποιούν ότι οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής είναι εδώ και αλλάζουν το πρόσωπο των τόπων μας, ενώ παράλληλα τα χρόνια των νεοφιλελεύθερων πολιτικών έχουν αφήσει τις προληπτικές δημόσιες υπηρεσίες υποχρηματοδοτούμενες και ανεπαρκώς εξοπλισμένες για τις περιόδους καταστροφών που έρχονται. Γίνεται επίσης σαφές ότι δεν φαίνεται να υπάρχει κανένα σχέδιο δράσης για να σταματήσει η επερχόμενη καταστροφή. Οι σύνοδοι κορυφής των κυρίαρχων τάξεων -οι λεγόμενες COP– έχουν αναγνωριστεί ευρέως ως αποτυχίες.

Φυσικά, δεν πρέπει να μας εκπλήσσουν οι αποτυχημένες προσπάθειες των παγκόσμιων ελίτ να αντιμετωπίσουν με επιτυχία την κλιματική κρίση. Τα αποτελέσματα των συνόδων κορυφής COP μέχρι στιγμής, και προβλέψιμα ως προς αυτά που θα ακολουθήσουν ήταν, και θα συνεχίσουν να είναι θανάσιμα αναποτελεσματικά, αφού πρόκειται για χώρους συνάντησης των ανωτάτων κλιμακίων του κόσμου. Οι αποφάσεις που πρέπει να ληφθούν προκειμένου να αποφευχθεί η κλιματική καταστροφή έχουν να κάνουν με δραστικά μέτρα προς την κατεύθυνση της αποανάπτυξης, της ανατροπής των ανισοτήτων εξουσίας που επιτρέπουν την ίδια την ύπαρξη των ελίτ – με άλλα λόγια, τίποτα λιγότερο από μια ριζική κοινωνική αλλαγή. Αυτοί που συμμετέχουν στις συνόδους κορυφής της COP, ως μέρος των παγκόσμιων ελίτ, δεν ενδιαφέρονται για μια τέτοια προοπτική και προτιμούν αντ’ αυτού τα καλλωπιστικά μέτρα που δεν θέτουν σε κίνδυνο τη συνέχιση του business-as-usual. Μόνο οι απλοί άνθρωποι, αυτοί που ήδη υφίστανται τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής που τροφοδοτείται από την ανάπτυξη, έχουν το ενδιαφέρον και τη βούληση να λάβουν τις δύσκολες αποφάσεις που είναι απαραίτητες για την αποτροπή της επερχόμενης καταστροφής. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι κοινωνικοί οικολόγοι πάντα επέμεναν ότι οι οικολογικές λύσεις απαιτούν αμεσοδημοκρατικά μέσα.

Πού μπορούν οι άνθρωποι να συναντηθούν μεταξύ τους και να αναζητήσουν συλλογικές και ρεαλιστικές λύσεις σε ένα υπαρξιακό πρόβλημα που θέτει σε κίνδυνο τα προς το ζην; Κάποιοι μπορεί να προτείνουν την κλίμακα του έθνους-κράτους, αλλά όπως είπε ο C.L.R. James, ένας από τους μεγαλύτερους αντιαποικιακούς στοχαστές του 20ού αιώνα, μια ριζική, ουσιαστικά επαναστατική, κοινωνική αλλαγή δεν μπορεί να επιτευχθεί σε εθνικό επίπεδο. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τον ίδιο, η εθνική ποιότητα του κράτους πρέπει να καταστραφεί- δηλαδή, η επανάσταση πρέπει να είναι μια διεθνής επανάσταση.

Αυτό βρίσκει ιδιαίτερη συνάφεια με την προσέγγιση που απαιτείται για την επιτυχή αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, καθώς τόσο η κερδοσκοπική καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση όσο και η εθνικοκεντρική κρατική τέχνη τείνουν να διχάζουν τους ανθρώπους. Ο φυσικός κόσμος δεν αναγνωρίζει σύνορα, είτε αυτά βασίζονται στην εθνική ένταξη είτε στην ταξική θέση. Έτσι, η διατήρησή του απαιτεί την κατάργησή τους, κάτι που θα απαιτήσει την αντικατάσταση των σημερινών θεσμών με νέους που θα επιτρέψουν την ανάδυση ενός γνήσιου δημόσιου χώρου ανοιχτού σε όλους. Όπως προτείνει ο C.L.R. James, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα πώς θα μοιάζουν οι νέοι θεσμοί, αλλά σύμφωνα με τον ίδιο, μπορούμε να εμπνευστούμε τα οράματά με τις υψηλότερες κορυφές του παρελθόντος ως οδηγό. Για τον James, τέτοιες ήταν οι θεσμικές μορφές της δημόσιας συνέλευσης και του συμβουλίου των αντιπροσώπων, όπως αυτές που εκδηλώθηκαν εν μέσω λαϊκών εξεγέρσεων. Αυτές φαίνονται πιο κατάλληλες πολιτικές μορφές για την εποχή μας που μαστίζεται από κρίσεις.

Σύμφωνα με τη Hannah Arendt, η ιστορική καταγωγή του κομματικού συστήματος βρίσκεται στο Κοινοβούλιο, ενώ τα συμβούλια γεννήθηκαν αποκλειστικά από τις δράσεις και τα αυθόρμητα αιτήματα του λαού. Για την ίδια, η μορφή των συμβουλίων είναι η μόνη γνωστή δημοκρατική εναλλακτική στον κοινοβουλευτισμό, και οι αρχές στις οποίες βασίζεται ο πρώτος έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τις αρχές του δεύτερου από πολλές απόψεις: πρώτα και κύρια είναι, όπως επιμένει η Arendt, ότι τα συμβούλια ελέγχουν τους αντιπροσώπους τους, αντί να εκπροσωπούνται από αυτούς. Από την άλλη πλευρά, σημειώνει ότι ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματα του θεσμού του συμβουλίου είναι η μεγάλη εγγενής ευελιξία του, το οποίο φαίνεται να μην χρειάζεται ιδιαίτερες προϋποθέσεις για τη σύστασή του, παρά μόνο τη συνάντηση και κοινή δράση ενός ορισμένου αριθμού ανθρώπων σε μη προσωρινή βάση.

Η δημιουργία τοπικών οικολογικών συμβουλίων, διεθνώς διασυνδεδεμένων μεταξύ τους, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα εξαιρετικά σημαντικό βήμα για την ανάπτυξη βιώσιμων απαντήσεων στην κλιματική αλλαγή. Και αυτό δεν είναι κάποια τραβηγμένη πρόταση που έρχεται από το πουθενά, αλλά μια πολύ πραγματική στρατηγική προσέγγιση που εφαρμόζεται για παράδειγμα σε διάφορα μέρη της Μεσοποταμίας, όπου τα περιβαλλοντικά κινήματα καλλιεργούν πυρετωδώς την ανάδυση του λαϊκού θεσμού του οικολογικού συμβουλίου για τη διατήρηση των κοινοτικών μέσων διαβίωσης.

Κινήσεις της Μεσοποταμίας προσπάθησαν να προωθήσουν μια διαρθρωτική εναλλακτική λύση στη συνεχιζόμενη περιβαλλοντική υποβάθμιση στο Βόρειο Κουρδιστάν (Μπακούρ), ξεπερνώντας κατά πολύ την πορεία των μονοθεματικών εκστρατειών. Έτσι, μας πρόσφεραν μια ματιά στο πώς μπορεί να εδραιωθεί μια πραγματικά δημοκρατική διπλή εξουσία που επιδιώκει να ανοίξει έναν πραγματικό δημόσιο χώρο όπου μπορούν να συμμετέχουν όλα τα μέλη ενός συγκεκριμένου τόπου και στη συνέχεια να συνδέσει αυτούς τους χώρους για τη λήψη αποφάσεων σε υπερτοπικό επίπεδο. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι τα οικολογικά συμβούλια στη Μεσοποταμία αναπτύχθηκαν με την προοπτική να ανήκουν σε όλη την κοινωνική βάση, αντί να αποτελούν κόμβο ιδεολογικού σεχταρισμού -κάτι που θα μπορούσε να σοκάρει τους ακτιβιστές σε άλλα μέρη του κόσμου. Αλλά πρέπει πάντα να έχουμε κατά νου ότι ο μόνος τρόπος για να πολιτικοποιήσουμε έναν πληθυσμό και να του εμφυσήσουμε το πάθος για δημοκρατική συμμετοχή είναι να του δώσουμε χώρο για αυτοοργάνωση και αυτοχειραφέτηση. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει εδώ και μερικά χρόνια σε διάφορα μέρη του Κουρδιστάν, με πιο αξιοσημείωτη περίπτωση αυτή της Ροζάβα.

Μια τέτοια στρατηγική απορρέει αφενός από την κατανόηση ότι εκείνοι που ζουν πιο γειωμένοι – και όχι οι ελίτ που κρύβονται στα απομακρυσμένα γραφεία τους – έχουν πιο στενές εμπειρίες με τα τοπικά φυσικά συστήματα και αφετέρου από την αναγνώριση ότι τα προβλήματα που μαστίζουν κάθε τόπο είναι αλληλένδετα. Αυτό συνεπάγεται μια ριζική αλλαγή του τρόπου διακυβέρνησης των κοινωνιών μας, μετατοπίζοντας την εξουσία λήψης αποφάσεων από τις ελίτ προς τη βάση. Δεν μπορούμε να περιμένουμε τίποτα ουσιαστικό από αρχηγούς κρατών ή τα καπιταλιστικά συμφέροντα. Η ελπίδα μας βρίσκεται ο ένας στον άλλον και στη βάση παγκοσμίως. Αυτό είναι που πρέπει να υποστηρίζουμε και να καλλιεργούμε όποτε το βλέπουμε να αναδύεται από τη λαϊκή δράση.

The post Συμβούλια Οικολογίας: Περιβαλλοντικές στρατηγικές από τη Μεσοποταμία στον υπόλοιπο κόσμο first appeared on Aυτολεξεί.

Σήμερα, οι ολομέλειες μιλούν για έναν νέο τύπο άμεσης δημοκρατίας.

~Dalibor Petrović[1]

Βλέπουμε ότι σε διαφορετικές χρονικές και χωρικές πραγματικότητες, σε στιγμές κοινωνικής αναταραχής, οι κοινωνίες αρχίζουν να κινούνται και να αυτοοργανώνονται. Υπάρχει ένα κοινό χαρακτηριστικό που συχνά συνδέει αυτές τις εμπειρίες – η ανάδυση θεσμών από τα κάτω, οι οποίοι επιτρέπουν την άμεση συμμετοχή των πολιτών. Τούτο αντανακλά αυτό που ο CLR James έχει ονομάσει ως καθολικό συναίσθημα προς την άμεση δημοκρατία.[2] Τέτοιοι δημοκρατικοί θεσμοί εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης με τη μορφή τμηματικών συνελεύσεων,[3] στην ακμή της Αϊτινής Επανάστασης ως όργανα του λαού,[4] στα πρώτα στάδια της Ρωσικής Επανάστασης ως σοβιέτ,[5] καθώς και στη διάρκεια της Ισπανικής Επανάστασης με τη μορφή λαϊκών επιτροπών.[6]

Σήμερα η θεσμική έκφραση αυτής της επαναστατικής δημιουργικότητας μεταφέρεται από τα κοινωνικά κινήματα σε όλο τον κόσμο όταν αυτά αντιστέκονται στην αδικία. Το βλέπουμε επίσης στα Βαλκάνια, όπου ένας συγκεκριμένος θεσμός, ο οποίος προέρχεται και πάλι από τα κάτω, κάνει επίμονα την εμφάνισή του σε κάθε μεγάλη αναταραχή – αυτός της ολομέλειας (plenum) στον μετα-γιουγκοσλαβικό χώρο.

Η ολομέλεια, στο φαντασιακό των κοινωνικών κινημάτων της περιοχής, σημαίνει μια μορφή δημοκρατικής συνέλευσης ανοιχτής στη λαϊκή συμμετοχή. Ο Σέρβος δημοσιογράφος Nemanja Rujevic εξηγεί ότι αυτός ο λατινικός όρος (δηλαδή, ο όρος plenum) σημαίνει ουσιαστικά τη συμμετοχή του μεγαλύτερου δυνατού υποσυνόλου όλων των μελών.[7]  Για τους διαμαρτυρόμενους αυτό σημαίνει ότι όλες οι αποφάσεις που τους αφορούν και η γενική πορεία της κοινωνίας, πρέπει να λαμβάνονται από (ή τουλάχιστον να είναι ανοικτές στη συμμετοχή) της μεγαλύτερης δυνατής πλειοψηφίας. Με αυτή την έννοια, η ολομέλεια υποδηλώνει μια προσπάθεια προς την κατεύθυνση της άμεσης δημοκρατίας. Τα κοινωνικά κινήματα στον μετα-γιουγκοσλαβικό χώρο, λόγω του κοινού παρελθόντος και των γλωσσικών ομοιοτήτων τους, συνεχίζουν να επηρεάζουν το ένα το άλλο (γι’ αυτό και το κοινό λεξιλόγιο), μεταδίδοντας τις νεοεμφανιζόμενες δημοκρατικές σημασίες και προοπτικές πέρα από τα εθνικά σύνορα. Αντί για κάποια νοσταλγία για το παλιό συγκεντρωτικό σοσιαλιστικό παρελθόν, η εφαρμογή της ολομέλειας από τη βάση σηματοδοτεί τον αγώνα των καταπιεσμένων για αυτονομία – έναν αγώνα που μπορεί να παρατηρηθεί από την αρχαιότητα σε όλο τον κόσμο.

Η πρώτη σημαντική εμφάνισή της ολομέλειας ήταν αναμφισβήτητα στο φοιτητικό κίνημα του 2008-2009 στην Κροατία, το οποίο αγωνίστηκε για δωρεάν – δημόσια χρηματοδοτούμενη – τριτοβάθμια εκπαίδευση. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου οι φοιτητές κατέλαβαν πάνω από 20 πανεπιστήμια σε όλη τη χώρα. Εγκαταλείποντας τα όργανα εκπροσώπησης των φοιτητών, το φοιτητικό κίνημα διαχειρίστηκε τις καταλήψεις και τις δράσεις του μέσω ολομελειών και ομάδων εργασίας. Αυτό όμως που είναι ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι οι φοιτητές άνοιξαν τα όργανα λήψης αποφάσεων σε ολόκληρη την κοινωνία, μεταφέροντας έτσι τον αγώνα τους πέρα από την εκπαιδευτική σφαίρα και προς μια πιο γενικευμένη αντίθεση στο σύνολο του συστήματος.[8] Και παρόλο που με το πέρασμα του χρόνου η δυναμική του κινήματος εξασθένησε, εντούτοις (όπως θα δούμε παρακάτω), άφησε ισχυρή κληρονομιά άμεσης δημοκρατίας για την ευρύτερη περιοχή.

Το 2014, στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, έλαβε χώρα μια λαϊκή εξέγερση. Προκλήθηκε από την εκτεταμένη διαφθορά και την επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών, με αιχμή του δόρατος την ιδιωτικοποίηση των εργοστασίων και τις μαζικές απολύσεις των εργαζομένων. Πολίτες από όλα τα κοινωνικά στρώματα βγήκαν στους δρόμους για να αντιταχθούν στην άρχουσα τάξη. Καίγοντας κυβερνητικά κτίρια στις μεγάλες πόλεις, οι Βόσνιοι, ξεκίνησαν ταυτόχρονα να δημιουργούν τις δικές τους ολομέλειες, όπου όλοι μπορούσαν να συμμετέχουν σε μακρές διαβουλεύσεις.[9] Με τις αρχές να μην μπορούν να καταστείλουν με ωμή βία τη λαϊκή εξέγερση και το δημοκρατικό της περιεχόμενο, οι τοπικές αρχές αναγκάστηκαν να υιοθετήσουν πολλά από τα αιτήματα του πλήθους, όπως την αναθεώρηση των ιδιωτικοποιήσεων, τον τερματισμό των υπερβολικών παροχών των πολιτικών, διάφορα κοινωνικά αιτήματα κ.λπ.[10] Και μολονότι οι ολομέλειες δεν μπόρεσαν τελικά να αλλάξουν ριζικά την πολιτική δομή στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, εντούτοις, άφησαν ανεξίτηλα τη σφραγίδα τους στην περιοχή.

Στη σημερινή Σερβία έχει επίσης ξεσηκωθεί ένα μαζικό κοινωνικό κίνημα, το οποίο βρίσκεται ενάντια στην ατιμωρησία και την απληστία της άρχουσας ελίτ. Με αφορμή την κατάρρευση του στεγάστρου του πρόσφατα ανακατασκευασμένου σιδηροδρομικού σταθμού στην πόλη Νόβι Σαντ τον Νοέμβριο του 2024, η οποία άφησε πίσω της 15 νεκρούς και δύο βαριά τραυματίες, ένα κύμα λαϊκής οργής συγκλονίζει τη χώρα. Εκατοντάδες χιλιάδες κατεβαίνουν στους δρόμους τακτικά, με πιο ενεργητικούς τους φοιτητές. Είναι ακριβώς το φοιτητικό κίνημα που διατύπωσε το θεσμό της ολομέλειας ως εναλλακτική λύση στο σύστημα αντιπροσώπευσης που εκτρέφει τη διαφθορά. Οργανώνοντας οριζόντια τις δραστηριότητες διαμαρτυρίας τους, μέσω των δικών τους ολομελειών, οι φοιτητές καλούν όλη την κοινωνία να υιοθετήσει αυτό το στοιχείο του δημοκρατικού προτάγματος ως πρακτική και ως ορίζοντα.[11] Όποια κι αν είναι η έκβαση αυτού του κινήματος, ένα είναι σίγουρο – έφερε για άλλη μια φορά την άμεση δημοκρατία στο προσκήνιο της δημόσιας συζήτησης στα Βαλκάνια και όχι μόνο.

Τέλος, στη Βόρεια Μακεδονία οι άνθρωποι ξεσηκώθηκαν ενάντια στην εκτεταμένη διαφθορά στη χώρα, τόσο χαρακτηριστική για τα ολιγαρχικά καπιταλιστικά συστήματα, η οποία οδήγησε σε μια ακόμη τραγωδία – την πυρκαγιά σε ένα νυχτερινό κέντρο (με αμφισβητούμενη άδεια λειτουργίας) στην πόλη Kočani στις 16 Μαρτίου 2025, όπου μάλιστα 59 νέοι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Έχοντας εξοργιστεί με τους ισχυρούς και τους πλούσιους και την πάγια τακτική τους να δίνουν προτεραιότητα στα κέρδη τους έναντι των ανθρώπινων ζωών, η λαϊκή οργή γέμισε τους δρόμους των πόλεων σε όλη τη Βόρεια Μακεδονία. Μεταξύ των συνεχιζόμενων διαδηλώσεων υπάρχουν ήδη εκκλήσεις προς την κοινωνία να αυτοοργανωθεί στη βάση ολομελειών. Έχουν δημιουργηθεί ομάδες με ονόματα όπως «Φοιτητική Ολομέλεια», ενώ στην πρωτεύουσα τους, στα Σκόπια, έχουν αρχίσει να πραγματοποιούνται συνελεύσεις.[12] Όλα αυτά δείχνουν ελπιδοφόρα σημάδια ότι η λαϊκή επιθυμία για άμεση δημοκρατία είναι ακόμα ζωντανή και στη Βόρεια Μακεδονία. Ενδεικτική είναι η ανακοίνωση που εξέδωσε η άτυπη ομάδα Promeni.mk, μια συλλογικότητα που υποστηρίζει τις ανεξάρτητες και μη κομματικές διαμαρτυρίες, που απορρίπτει την πολιτική εκπροσώπηση και καλεί αντ’ αυτού σε λαϊκή αυτενέργεια:

Αρκετά με την αποδοχή της αδικίας ως «φυσιολογικό πράγμα»! Η Μακεδονία βυθίζεται στη διαφθορά, την ανικανότητα και την απελπισία και κανείς δεν κάνει τίποτα γι’ αυτό. Η έλλειψη οργανωμένων διαμαρτυριών είναι τρομακτική – ήρθε η ώρα οι πολίτες να αναλάβουν οι ίδιοι τις ευθύνες τους! Δεν χρειάζεται να περιμένουν πια «κάποιον άλλον» να κάνει κάτι. Εμείς είμαστε αυτοί που θα κάνουμε τη διαφορά.[13]

Όλες αυτές οι περιπτώσεις έρχονται να δείξουν ότι το καθολικό συναίσθημα προς την άμεση δημοκρατία είναι παρόν και ζωντανό μέσα στα κοινωνικά κινήματα και στις αναταραχές σε όλη τη μετα-γιουγκοσλαβική περιοχή. Ξανά και ξανά τα διαμαρτυρόμενα πλήθη φέρνουν στο προσκήνιο το θεσμό της ολομέλειας από τη βάση ως μέσο και σκοπό για την επίτευξη της κοινωνικής δικαιοσύνης. Το ερώτημα που παραμένει είναι αν οι ολομέλειες θα μπορέσουν να διατηρήσουν μια μακροχρόνια λειτουργία, η οποία να ξεπερνά την ακμή των κοινωνικών εξεγέρσεων και να σχηματίσουν συνομοσπονδίες μεταξύ τους, ώστε να αναδυθεί ένα νέο οργανωτικό μοντέλο από τα κάτω και να αμφισβητήσει το status quo. Δύο πράγματα μπορούν να μας δώσουν ελπίδα για τη δυνατότητα μιας τέτοιας προοπτικής: αφενός, η επιμονή με την οποία ο θεσμός της ολομέλειας επανέρχεται στο προσκήνιο του δημόσιου διαλόγου και της κοινωνικής πρακτική και αφετέρου, το γεγονός ότι στην πόλη Μάριμπορ της Σλοβενίας – μια ακόμη μετα-γιουγκοσλαβική χώρα – ένα κίνημα βάσης καταφέρνει να διατηρεί ένα λειτουργικό δίκτυο συνελεύσεων πολιτών σε περίπου 10 συνοικίες της πόλης για πάνω από 10 χρόνια.[14]  Ό,τι κι αν επιφυλάσσει το μέλλον, τέτοιες εξελίξεις μας δίνουν την ελπίδα ότι ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός και μας εμπνέουν να δράσουμε κι εμείς από τη μεριά μας στις δικές μας γεωγραφίες.

[1] Rujević, Nemanja. “The Ćaci Do Not Want a Plenum.” Vreme, March 5, 2025. https://vreme.com/en/vesti/caci-nece-plenum/

[2] Susan Craig (ed.): Contemporary Carribean: A Sociological Reader (Maracas: The College Press, 1981), 23.

[3] Albert Soboul: The Sans Culottes: The Popular Movement and Revolutionary Government, 1793–1794 (New York: Doubleday & Co., 1972), 95.

[4] Sudhir Hazareesingh: Black Spartacus: The Epic Life of Toussaint Louverture (London: Penguin Books, 2021), p147.

[5] Suzi Weissman: ‘The Russian Revolution and Workers Democracy‘ in Against the Current, No. 188, May/June 2017 [available online at  https://www.marxists.org/history/etol/newspape/atc/4975.html%5D

[6] Gaston Leval: Collectives in the Spanish revolution: Detailed account of worker-controlled agriculture, industry and public services in revolutionary Spain during the civil war. (London: Freedom Press, 1975). [available online at https://theanarchistlibrary.org/library/gaston-leval-collectives-in-the-spanish-revolution#toc22%5D

[7] Rujević, Nemanja. “The Ćaci Do Not Want a Plenum.” Vreme, March 5, 2025. https://vreme.com/en/vesti/caci-nece-plenum/

[8] Horvat, Srećko, and Igor Štiks. “The New Balkan Revolts: From Protests to Plenums, and Beyond.” openDemocracy, March 12, 2014. https://www.opendemocracy.net/en/can-europe-make-it/new-balkan-revolts-from-protests-to-plenums-and-beyond/.

[9] Europe Solidaire Sans Frontières. “Bosnia and Herzegovina: Plenums, Power, Politics.” January 28, 2014. https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article32246.

[10] Horvat, Srećko, and Igor Štiks. “The New Balkan Revolts: From Protests to Plenums, and Beyond.” openDemocracy, March 12, 2014. https://www.opendemocracy.net/en/can-europe-make-it/new-balkan-revolts-from-protests-to-plenums-and-beyond/.

[11] Mašina. “Students from All Over Serbia on Their Way to Belgrade: ‘Every Corner of the Country Echoes with One Voice’.” LeftEast, March 14, 2025. https://lefteast.org/students-from-all-over-serbia-on-their-way-to-belgrade-every-corner-of-the-country-echoes-with-one-voice/.

[12] Europe Solidaire Sans Frontières. ” ‘Everyone to the Plenum!’: The Beginning of Self-Organisation in North Macedonia.” Accessed March 23, 2025. https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article74112.

[13] Europe Solidaire Sans Frontières. ” ‘Everyone to the Plenum!’: The Beginning of Self-Organisation in North Macedonia.” Accessed March 23, 2025. https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article74112.

[14] IMZ Maribor (Iniciativa Mestni Zbor) and Alexandria Shaner. “IMZ: 10 Years of Citizens’ Assemblies.” Αυτολεξεί. https://www.aftoleksi.gr/2023/03/29/10-chronia-syneleyseon-geitonias-marimpor-tis-slovenias/

The post Οι ολομέλειες (plenums) στον μετα-γιουγκοσλαβικό χώρο first appeared on Aυτολεξεί.

Yavor Tarinski: Nowadays there is a lot of talk about Right to the City, with different people and tendencies meaning different things. But in their majority, the voices around this concept agree that urban dwellers should have more say regarding their urban environment. Your work corresponds with this spirit, when you are talking of the anarchist roots of urban planning. Can you tell us more about them?

Jere Kuzmanić: Indeed, contemporary demands for active citizenship as a form of articulation of new political subjects for the 21st century are very present both theoretically and practical context of urban struggles, cooperative and solidarity economy, housing movements, Right to the City activism, etc. However, this demand for more autonomy and control over the built environment is not new; in fact, it has been long present in polemics within and about self-organised dynamics of the urban working class since the beginnings of industrialisation and urbanisation that resulted in experiences of rent strikes, land occupations and self-help housing culture of informal settlements around the whole world. It was also present in late 19th century debates of anarchist geographers such as Elisee Reclus, Charles Perron, and Pjotr Kropoktin, who are the reason why the anarchist theory, unlike Marxist that was conceived primarily in circles of political and social philosophy, was from the very beginning very spatial (federations of small communities, integration of agriculture and industry through Kropotkinian integration of labour, cities as the composition of independent neighbourhoods at the same time dependent of provision from countryside, questioning property, etc.). Subsequently, some of these ideas were very influential among some of the key pioneers of the idea that the cities should be planned to achieve a better quality of life for everyone, embedded in people like Ebeneezer Howard, Patrick Geddes and Lewis Mumford. This hypothesis is presented in geographer Peter Hall´s seminal book on the history of urban planning, Cities of Tomorrow (1988). Hall stated that many of the first ideals of the twentieth-century urban planning movement “arose from the anarchist movement, which flourished in the last decades of the 19th century and the first years of the 20th century. That is true for Howard, for Geddes and for the Regional Planning Association of America, as well as for many derivatives in the European continent” (Hall 1988, 4). Moreover, Hall noted another key area of anarchism’s influence: bottom-up urbanism. “Built forms of cities should”, writes Hall, “come from the hands of their own citizens; that we should reject the tradition whereby large organisations, private or public, build for people, and instead embrace the notion that people should build for themselves. We can find this notion powerfully present in the anarchist thinking (…), and in particular in Geddesian notions of piecemeal urban rehabilitation between 1885 and 1920 (…). It resurfaces to provide a major, even a dominant, ideology of planning in third-world cities through the work of John Turner – himself drawing directly from anarchist thinking – in Latin America during the 1960s” (Hall 2014, 9) 

My particular research, done as PhD with prof. Jose Luis Oyon and prof. Marta Serra from the Polytechnic University of Catalonia is focused on the curious fact that all these figures and experiences were strongly connected and influenced each other beyond our common knowledge. It is well documented in the works of some historians such as Federico Ferretti how many of these figures mentioned above were biographically connected, exchanged letters, made visits and collaborations and actively co-developed their ideas on how the territories can be a result of self-managed and grassroots actions done by well-informed, well-organised citizens who practically activate their knowledge on their surroundings, neighbourhoods, cities and regions. Less is known about how the active exchange of post-war architects on regional, decentralist, and vernacular principles that shall be implemented through various schools of urban planning was influenced and connected to these same ‘anarchist’ roots. These ideas have a continuous evolution from the 19th century, over the regionalist movement in the UK and USA at the beginning of the 20th century, and the generation of post second world war architects and planners who started to implement participation and citizen control in their projects like Giancarlo De Carlo and John Turner in the UK and South America. It finally proliferated in various theoretical and political concepts in works such as the Italian territorialist school of Alberto Magnaghi, the critical urban theory of Mike Davis, and especially the work of Murray Bookchin, for whom we could say that he closed the entire circle with the geographers of 19th century when connecting the regional scale of rethinking political autonomy and urban struggles around municipal power with the much broader framework of social ecology.

YT: How does core anarchist principles, such as direct and unmediated participation in decision-making, mutual aid, and refusal of authority, correspond to urbanism and city planning theory? Can you also expand on the crucial concept of dweller-control and give examples of such practices?

JK: In the research, I have a specific focus on the post-2nd World War generation of geographers, architects, and planners that combined practical and theoretical work between Italy and the UK to advocate for full citizen control in urbanism, the concept on which Bookchin, in his trilogy on cities, implicitly builds the platform for libertarian municipalism (1974, 1987). This generation defended not only guided and occasional participation in architectural design but also the full-scale dweller control, direct and complete involvement of the user in the process of planning, building and inhabiting the built environment. This, of course, was not a new idea. All of them defended autonomous action by citizens seeing them as able to renovate, build and transform their houses and public spaces based on the historical fact that people took care of themselves through self-help building and grassroots mutual aid since forever and for these authors, one of the best examples were the medieval European cities that were prime examples of that kind of ‘organic’ spatial order. 

The concept of dweller control was a fundamental principle among some influential figures of community-led architecture in the 20th century, such as John F. Turner, Walter Segal, Colin Ward, and Giancarlo De Carlo. Over the span of several decades, they met and exchanged ideas, with notable focal points of intellectual cooperation, such as the Italian circle of architects and planners, which, beyond De Carlo, included Ludovico Quaroni, Riccardo Mariani and Carlo Doglio. Together, between the UK and Italy, they collectively shaped and individually implemented dweller control as a guiding principle in their respective fields. Among the more known examples are participative schemes for working-class neighbourhoods in Terni and Mazzorbo done by De Carlo during the 1970s or Walter’s Segal’s micro-neighbourhoods in the Lewisham district of London from the 1980s. Not-so-common references would be extraordinary experiments of ‘slingshot urbanism’ (Proli 2017) of autonomous ‘development plans’ and ‘communal inverted strikes’ in 1960s rural Sicily by Carlo Doglio and Danilo Dolci, or Do-It-Yourself New Towns promoted by Colin Ward in UK’s Lightmoore, Telford.

These collaborations happened in parallel with the intentional transnational efforts to advance a particular vision within the planning discipline. Post-World War II, these architects viewed urban planning as a “revolutionary tool” for grassroots social change, advocating citizen-controlled urbanism to empower local communities and challenge state authority. Their approach was influenced by regionalist and anarchist thinkers like Reclus, Kropotkin, and Morris, as well as the planning ideologies of Geddes and Howard. One of my favourite quotes is by Doglio, in which he defines active society as an organized group of individuals who is “capable of expressing autonomous tensions towards innovation and development, but also of respect and care for traditions and shared places, and a capacity for self-organization and collective synthesis, based on generalized values ​of cohesion, trust and cooperation”.

YT: What space is left for such libertarian principles in contemporary cities?

JK: Today, with a temporal distance, we can evaluate their efforts within the framework of social ecology that allows us to redefine the built environment as made by political subjects who tend to employ mutual aid, self-initiative, collaboration and direct action to achieve social reproduction, relative individual freedom, and regulate sufficiency. What one encounters in a complex web of illegal plotlands, autonomous territories, allotments, squats, land occupations, participative planning schemes, neighbourhood direct actions, eviction self-defence tactics, community-based social services, self-built housing, and children-made wooden shacks is a radical multiplicity of local, situated knowledge on how we carve the space for ourselves in this world.

I know that the world is full of these examples of self-organised social action, but I will stick to Barcelona, which has a long history of urban plans made by neighbours in opposition to planning schemes by authoritarian city administrations. They are known as Pla Popular schemes, and from 1970 till the 1990s, there were a dozen of them made in neighbourhoods of La Verneda, La Pau, or the most known one is of Santa Coloma, coordinated by Xavi Valls. This change of scale of what we consider autonomous social action, from usual examples of squats, autonomous social centres and community gardens into a whole neighbourhood’s organising to create self-made urban plans, is to me particularly interesting. Still, one should keep in mind how these emerge from communities that rely on the core principles of direct action and self-reliance when, on a smaller scale, it becomes necessary to change the everyday lives of most vulnerable citizens, migrant women, older people, kids and people without papers. Today, I participate in a new self-made urban plan: Pla Popular de Barris de Muntanya. In the same area where we are making a plan, some months ago, independently of our making of a self-made plan, the neighbours of Vallcarca built their own bus station for line 87 out of scrap wood and some leftover construction materials, cutting through the small wall on the public street. The intervention happened right after the summer, probably after the residents got tired of waiting on the slope next to a metal pole sign in the hot sun with no shade and no place to sit, in conditions that affected most the older neighbours of this hilly working-class area. This peculiar miniature of subversive urbanism happened in the neighbourhood known for self-built housing and resistance to real-estate speculation, specifically the construction magnates Núñez i Navarro (ex-FC Barcelona president), who bought off a large part of the historic core of the former semi-rural outskirt of Barcelona to redevelop it into luxury housing (Antunes et al. 2020). In the continuous struggle for preservation of Vallcaraca, which ‘will be rural or it will not be’, residents use diverse forms of direct and social action, such as occupations of empty plots, squatting, housing cooperatives, and autonomous social centres.

YT: Can you reflect on the importance of genuine public space for urban environments, especially in light of ongoing attempts of bureaucracies and companies to turn it to the private sector? 

JK: I think this last example shows well how cities’ open spaces are complex networks of social and economic relations, and the ‘public’ character of space is under constant pressure to become a commodity that prioritises economic relations over social ones. In Landauer’s terms, I think our task when it comes to public space is to create different relations towards it and to defend it as infrastructure for horizontal social ties against the constant threat of commercialisation and speculation, but also over-administration, beautification and smoothening of all that does not fit ‘the image’ of the economically potential city. This means that strong neighbourhoods with active grassroots initiatives, festivities, social spaces, and self-defence instincts will always know how to use public space for their needs. These relations are continuously built day by day.

There should be more awareness of how much neighbourhood relations are at the core of successful social movements. From Hamburg to Athens, from Barcelona to Bologna, there are fewer and fewer of these cities that have ‘autonomous’ neighbourhoods.

One of the activities we did as part of the Pla Popular de Barris de Muntanya was organising Fiesta Ta-Ta-Xin, which got its name after the old dance moves typical among the working-class immigrants who first started to self-build illegal houses on top of this hill. Their culture of self-reliance is now reflected in our efforts to rebuild the network in the neighbourhood that fights against touristification, speculation and gentrification. The fiesta was, of course, happening in a public space over a whole day with people from various local groups. Members of neighbourhood associations together with squatters and people from social movements organised a full day of activities for all types of residents in the area. I see it as a possible example of how different relations to public space can be defended through social action.

YT: What is the importance of housing for a vibrant and participatory urban environment, in light of right-to-housing movements worldwide?

JK: Housing is the political struggle of our generation. The society we live in more dominantly relies on the economy of real estate exploitation and rent extraction. Therefore, the new language, one of property, exclusion, housing precarity, family inheritance, social segregation and environmental justice, defines what opportunities people have in terms of self-realization. There is a recent brutal saying among Croatian youth that describes well how housing shapes young people’s perspective: ‘Alive parents, dead capital’. Where we live defines our social position as much as what we do for a living. However, much of this discussion is often cornered into a debate on the Right to be housed, as guaranteed through abstraction and bureaucratization of access to living space by state or more or less regulated market. Much of the housing debate is imagined only as an issue of the amount of social and affordable housing available in society, subsidies and loans, state and local policies and, in most ‘progressive’ contexts, cooperative paths for building housing units.

What I have learned from this extraordinary group of authors, especially from Colin Ward, who wrote several very illustrative books on issues of housing (Tenants Take Over, Housing: Anarchist Approach, Cotters and Squatters, Talking Houses, etc.), is that the concept of Right to housing acts as inter-mediator that distances the final user from genuine autonomy and control of the process of housing ourselves. What does it mean? We shall not (only) speak of housing as something that is provided through public administration or market dynamics. Instead, we should (also) seek a third path, the one that increases the freedoms of people to house themselves, as they did historically, with the means of self-build, with structures that are more adaptable to life cycles and non-nuclear living groups, with economic relations that have their geographical and social parameters strongly connected to social structures that tenants can freely rely on. There should be more debate about how to regain this ‘freedom to build’. Obviously, this returns the ball into the field of what is known as ‘land question,’ the question of access to resources. How is land on which we can build managed and provided? What are the property relations in the city, and how can they be radically challenged? How can tenant associations have more power over large housing estates, and how can maintenance of housing units become part of the social and financial autonomy of the final user? How much control shall the market and government be given over our living conditions?  This is where De Carlo pins well urban planning’s potential for reshaping social conflict:  “Urban planning can become a revolutionary weapon if we rescue it from the blind monopoly of the authority and we turn it into a community organ of research of social life and its real necessities.”   I know this sounds a bit abstract, but I encourage readers to read works by Colin Ward, Giancarlo De Carlo, John Turner, Hassan Fathy, Dolores Hyden and others who imagined housing as part of the foundation for people’s autonomy.

YT: What are your thoughts in relation to the political project/strategy of Libertarian Municipalism, that is being advocated for by Social Ecologists and social movements? What are the prospects for it in an age of rising far-right sovereignism and environmental collapse? 

JK: As I mentioned above, the work of Murray Bookchin has its role in a holistic image of how libertarian movements see the relationship between humans and their environment. He appears as a marginal reference in my research as his eclectic and interdisciplinary work remained relatively independent from the group of authors I am studying. I think Bookchin’s ‘urban’ trilogy, in which he develops the idea of Libertarian Municipalism as a grassroots alternative to state-centred management of urban space, is one of the must-reads of contemporary political urban theory. He refers a lot to Mumford and Kropotkin, and indeed, the first publishing of his work in the UK was in Ward’s journal Anarchy at the end of the 1960s. Articles published there were the core of his Post-scarcity Anarchism book. The two kept reading and respecting each other, although they disagreed on many matters. However, I think they have more in common than not. This especially applies to their relevance in 21st-century and contemporary urban studies in the context of complete self-destruction of state democratic farse and ideological schizophrenia in which we are all embedded together with our Planet , which we seem not to be able to take care of as our home.

I appreciate the municipalism of Bookchin’s radical stream more than what recently emerged as municipalism of local city politics in cities like Barcelona or Zagreb. All that happened in Barcelona and how it was outvoted by big capital shows us that representative democracy’s internal architecture is not interested in true municipal autonomy—far from that. That is why, in search of libertarian versions of municipal governance, we shall look into more fine-grained scales of autonomous social action; I advocate neighbourhoods being the correct scale, or even smaller, street communities, suburban informal settlements, kids gangs and university occupations, the allotments in between train lines, and other rooted community efforts like one of Vallcarca in Barcelona or Jinwar village in Rojava. Indeed, besides seeking deeper into urban communities,  we shall shift our focus to more rural autonomous territories, Rojava and Chiapas being the most developed examples. Still, there are many other places where the self-organisation culture has been channelled into municipal bodies, as J.C. Scott presents in his books. An interwoven layer between social history and the present in almost any place that is continuously settled offers clues on where to look for more autonomy in a built environment. Ward optimistically points to this pluralist shift in everyday, interstitial change: ‘[O]nce you begin to look at human society from an anarchist point of view you discover that the alternatives are already there, in the interstices of the dominant power structure. If you want to build a free society, the parts are all at hand’ (Ward 1973, 14).

This is why, in my research, I give special attention to this aspect of continuity of influence because if we understand the history of self-organisation (and dweller control of built environment as one aspect of it) not as archipelago of isolated experiments but an interconnected layer of our social history we might understand that we have much bigger political project in our hands, with its proper knowledge, memory, successes and failures connected to very roots of how our living spaces have been made for centuries. Such a view blurs the dichotomies of urban and rural, central and peripheral, solid and metabolic. It reframes urbanism not as a binary opposition to uncontrolled urbanisation, as most modern urban planning theories set the stage, but as a multitude of planning cultures in the complex social ecology of the built environment.

The post Urban Design, Autonomy, and the Right to the City: Insights from Jere Kuzmanić first appeared on Aυτολεξεί.