Κείμενο της Ιρανής αριστερής φεμινίστριας και ακτιβίστριας Maryam Namazie. Μετάφραση: Ι.Κ.
Ένα νέο πανεθνικό κύμα διαμαρτυριών έχει εξαπλωθεί σε όλο το Ιράν από τις 28 Δεκεμβρίου 2025. Αρχικά πυροδοτήθηκε από την οξεία οικονομική κατάρρευση (ελεύθερη πτώση του νομίσματος, απότομες αυξήσεις τιμών σε είδη πρώτης ανάγκης και επανάληψη της σπάνης), αλλά γρήγορα μετατράπηκε σε ένα κύμα ανοιχτά αντικαθεστωτικών διαμαρτυριών – όπως έχει συμβεί και με προηγούμενες εξεγέρσεις. Ο πληθωρισμός, η ανεργία και οι ελλείψεις είναι προϊόντα διαφθοράς, μονοπωλίων του κράτους-ασφαλείας και της καταστολής ως τρόπου διακυβέρνησης. Το κράτος έχει απαντήσει με το γνωστό του ρεπερτόριο: θανατηφόρα βία, μαζικές συλλήψεις, απειλές για δίωξη κρατουμένων ως mohareb («εχθροί του Θεού») και σαρωτικές διακοπές του διαδικτύου. Το κλείσιμο δεν είναι τυχαίο. Έχει σχεδιαστεί για να αποτρέψει τον συντονισμό, να συγκαλύψει τις δολοφονίες και να απομονώσει τους ανθρώπους τον έναν από τον άλλον, ενώ η καταστολή κλιμακώνεται.
Ένα τρομακτικό βίντεο που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο, το οποίο φέρεται να τραβήχτηκε στις 8 Ιανουαρίου έξω από το Ιατροδικαστικό Κέντρο Kahrizak, δείχνει σειρές από πτώματα ξαπλωμένα καθώς οικογένειες αναζητούν αγνοούμενα αγαπημένα τους πρόσωπα – και όλο αυτό το διάστημα, περισσότερα πτώματα φτάνουν με φορτηγά.
Για πάνω από δύο εβδομάδες τώρα, άνθρωποι σε όλο το Ιράν συνεχίζουν να βγαίνουν στους δρόμους, απαιτώντας το τέλος του ισλαμικού καθεστώτος. Αυτές οι διαμαρτυρίες αποτελούν συνέχεια της εξέγερσης του 2022 που ακολούθησε τη δολοφονία της Mahsa Jina Amini, μιας εξέγερσης που άλλαξε οριστικά την ιρανική κοινωνία. Η περιφρόνηση της υποχρεωτικής χιτζάμπ, η ανοιχτή περιφρόνηση της κληρικής εξουσίας και η κανονικοποίηση του δημόσιου αντικαθεστωτικού λόγου ήταν μεταξύ των διαρκών επιτευγμάτων της. Αλλά η επανάσταση “Jin, Jiyan, Azadi” ή αλλιώς «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» έχει αφήσει εκκρεμότητες.
Διαμαρτυρίες στην Τεχεράνη, 8 Ιανουαρίου 2026.
Αν παρακολουθείτε, ωστόσο, μεγάλο μέρος των κυρίαρχων μέσων ενημέρωσης και των μέσων ενημέρωσης της διασποράς, θα σκεφτόσασταν ότι το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» έχει αντικατασταθεί από το «Ζήτω ο Βασιλιάς» και ότι οι υλικές απαιτήσεις για μια καλύτερη κοινωνία έχουν αντικατασταθεί από το branding και το θέαμα.
Αυτό το μοτίβο είναι ανατριχιαστικά οικείο. Κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1979 κατά της μοναρχίας Παχλεβί, συνθήματα όπως «Ανεξαρτησία, Ελευθερία» αντικαταστάθηκαν σταθερά από το «Ανεξαρτησία, Ελευθερία, Ισλαμική Δημοκρατία» και από συνθήματα που διακήρυτταν «Ρουχολάχ [Χομεϊνί], είσαι ο ηγέτης μας». Η επαναστατική μνήμη ξαναγράφτηκε σε πραγματικό χρόνο.
Σήμερα, ορισμένα μέσα ενημέρωσης, όπως το Iran International, έχουν φτάσει στο σημείο να μετονομάσουν την εξέγερση της Τζίνα σε «Ιρανική Εθνική Επανάσταση», μια στρατηγική πράξη αποπολιτικοποίησης που σβήνει το φεμινιστικό, ταξικό και επαναστατικό της περιεχόμενο. Έτσι, ο κληρονόμος της δυναστείας των Παχλεβί, Ρεζά Παχλεβί -ένας άνδρας που υποστηρίζεται από φασίστες κακοποιούς που επιτίθενται σε αντιπάλους σε διαδηλώσεις στο εξωτερικό και ο οποίος υπερασπίζεται την παλιά μυστική αστυνομία του καθεστώτος των Παχλεβί- ενισχύεται από άτομα όπως ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου και παρουσιάζεται ως η εναλλακτική λύση.
Η κίνηση είναι σαφής: να μετατοπιστεί μια επαναστατική διαδικασία που έχει τις ρίζες της στον μαζικό αγώνα προς τον φετιχισμό του ηγέτη και την εδραίωση της εξουσίας από-τα-πάνω. Μια επανάσταση που γεννιέται από θάρρος και θυσία ανακατευθύνεται προς μια ενιαία, εύκαμπτη φιγούρα αποδεκτή από τα παγκόσμια μπλοκ εξουσίας και το κεφάλαιο.
Νιώθω σαν να ξαναζώ το 1979.
Στη Διάσκεψη της Γουαδελούπης εκείνο το έτος, οι ηγέτες των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας και της Δυτικής Γερμανίας κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο Σάχης δεν μπορούσε να σωθεί. Φοβόντουσαν την κατάρρευση του κράτους, την αριστερή επιρροή και τον έλεγχο του πετρελαίου και της βιομηχανίας από τους εργαζόμενους και επιδίωκαν ένα αποτέλεσμα συμβατό με τις στρατηγικές του Ψυχρού Πολέμου που θεωρούσε τον Ισλαμισμό ως εμπόδιο κατά του κομμουνισμού. Σε αυτό το πλαίσιο, η μετεγκατάσταση του Χομεϊνί στη Γαλλία και η εκτεταμένη πρόσβασή του στα διεθνή μέσα ενημέρωσης βοήθησαν στο να διαμορφωθεί η επανάσταση ως μια δυαδική επιλογή: Σάχης ή Χομεϊνί.
Το 2026, το μήνυμα είναι ανατριχιαστικά παρόμοιο: Χαμενεΐ ή Σάχης. Στόχος είναι να μετατοπιστεί η νομιμότητα προς τα πάνω, να παραμεριστεί το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» και να αποτραπεί μια επαναστατική αναδιοργάνωση της κοινωνίας από-τα-κάτω, η οποία θα απειλήσει όχι μόνο την κληρική διακυβέρνηση αλλά και τις καταπιεστικές κοινωνικές σχέσεις και την πατριαρχική εξουσία.
Ο Παχλεβί εμφανίζεται πλέον σε κάθε μεγάλο δορυφορικό κανάλι και τα συνθήματα «Ζήτω ο Σάχης» κυριαρχούν στις διαμαρτυρίες που παρακολουθούμε. Υπάρχουν ολοένα και περισσότερες ενδείξεις ότι ορισμένα πλάνα που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο έχουν παραποιηθεί για να ενισχύσουν αυτό το αφήγημα, ένα παράδειγμα του πώς η κατασκευή της συναίνεσης λειτουργεί για να νικήσει την πολιτική φαντασία και δυνατότητα. Ο Παχλεβί παρουσιάζεται ως σωτήρας ώστε να περιορίσει ένα μέλλον όπου μπορούμε να φανταστούμε, ένα μέλλον σαφώς γυναικείο.
Σε κάθε επαναστατική κατάσταση, η άρχουσα τάξη προσπαθεί να προδιαμορφώσει τα αποτελέσματα προκειμένου να αποκαταστήσει τον ιδεολογικό έλεγχο και να εξουδετερώσει την εμφάνιση αυτόνομων και ριζοσπαστικών οργανώσεων και ηγεσιών. Η γυναικεία πτέρυγα των φυλακών Evin είναι γεμάτη από τέτοιες ηγεσίες.
Η υποστήριξη προς τον Παχλεβί ως τον «ηγέτη» εξυπηρετεί έναν συγκεκριμένο σκοπό. Σηματοδοτεί το αναπόφευκτο για τις γυναίκες και τον λαό του Ιράν που τόλμησαν να απαιτήσουν «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία»: Ήθελες απελευθέρωση, αντ’ αυτού έχεις τον γιο ενός δικτάτορα. Το αποτέλεσμα είναι ήδη αποφασισμένο. Προσαρμόστε τις προσδοκίες σας.
Η ταχύτητα με την οποία η δημιουργία μιας εικόνας αντικαθιστά τον πολιτικό αγώνα με το θέαμα είναι εκπληκτική, εξαλείφοντας τη συλλογική αυτενέργεια και παρουσιάζοντας τους ανθρώπους ως άτομα που χρειάζονται καθοδήγηση από μια πατρική φιγούρα που επιβάλλεται από-τα-πάνω.
Το ψευδές δίπολο Χαμενεΐ εναντίον Σάχη έχει σχεδιαστεί για να πνίξει την επαναστατική φαντασία. Έτσι αδειάζουν οι επαναστάσεις για να διασφαλιστεί ότι η δουλίτσα θα συνεχιστεί κανονικά. Η επανάσταση ανοίγει χώρο μέσω του μαζικού θάρρους και του αγώνα· τα μίντια και οι ελίτ περιορίζουν τις επιλογές· η ηγεσία επιβάλλεται· οι λαϊκές δυνάμεις αφομοιώνονται και αποστρατεύονται.
Ο Ρεζά Παχλεβί δεν αποτελεί κάποια προετοιμασία για την απελευθέρωση του Ιράν. Είναι η προετοιμασία για τον περιορισμό της επανάστασης. Οι επαναστάσεις δεν ηττώνται μόνο με σφαίρες και γκλομπ. Ηττώνται επίσης από ψευδή αφηγήματα και προεπιλεγμένα μέλλοντα. Το ισλαμικό καθεστώς δεν έχει καν ανατραπεί, κι όμως τα βασικά αιτήματα της επανάστασης έχουν ήδη αναβληθεί.
Για όσους βρίσκονται στην εξουσία, ένας βασιλιάς του οποίου η νομιμοποίηση βασίζεται στην καταγωγή του και την ξένη αναγνώριση είναι πολύ πιο ασφαλής από το «Jin, Jiyan, Azadi», ένα σύνθημα που προέρχεται από τον κουρδικό φεμινιστικό αγώνα και έχει γίνει μια μαζική κραυγή συσπείρωσης σε όλο το Ιράν για την αναδιοργάνωση της κοινωνίας γύρω από την ελευθερία των γυναικών, την υλική βελτίωση και τη συλλογική δύναμη. Το σεξουαλικό απαρτχάιντ στο Ιράν, συμπεριλαμβανομένου του υποχρεωτικού χιτζάμπ, είναι επίσης μια οικονομική πολιτική. Πειθαρχεί την εργασία, υποτιμά την εργασία των γυναικών και διασφαλίζει την απλήρωτη φροντίδα και την κοινωνική αναπαραγωγή εν μέσω κρίσης. Η έκκληση για την ελευθερία των γυναικών είναι, επομένως, μια έκκληση για την απελευθέρωση όλων.
Το δίπολο «Χαμενεΐ ή Παχλεβί» δεν αντικατοπτρίζει αυτή την πραγματικότητα. Επιβάλλεται για να αποτρέψει την εδραίωση επαναστατικών εναλλακτικών λύσεων. Μόλις οι άνθρωποι αποδεχτούν ότι μπορεί να υπάρξει μόνο μία εναλλακτική λύση, τότε η επανάσταση θα έχει ήδη περιοριστεί. Μόλις επιβληθεί η ηγεσία, η καταστολή των γυναικών, των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων, των ελεύθερα στοχαζόμενων ανθρώπων, των αριστερών και των εργαζομένων μπορεί να δικαιολογηθεί ως απαραίτητη για την «προστασία της μετάβασης». Μια επανάσταση που παραδίδει την εξουσία σε άτομα που έχουν σχεδιαστεί από-τα-πάνω παραδίδει τις ελπίδες, τις απαιτήσεις και το μέλλον της. Έτσι ηττώνται οι επαναστάσεις.
Τι μπορούμε να κάνουμε για να υπερασπιστούμε την επανάστασή μας «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», όταν αυτοί που βρίσκονται στην εξουσία ισχυρίζονται ότι έχουν ήδη αποφασίσει την έκβασή της;
Μια αποδεδειγμένη υπεράσπιση είναι η επιμονή σε μη διαπραγματεύσιμα ελάχιστα αιτήματα: ελευθερία οργάνωσης και δικαίωμα απεργίας· απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων· άμεση κατάργηση των εκτελέσεων και των βασανιστηρίων· δικαιώματα και ισότητα των γυναικών και των ΛΟΑΤΚΙ· κοσμικότητα · κατάργηση των πατριαρχικών και θρησκευτικών νόμων και θεσμών· διάλυση των οργάνων εξαναγκασμού υπό λαϊκή εποπτεία· ελεύθερη έκφραση και συνείδηση· προστασία στρατηγικών τομέων από την ιδιωτικοποίηση· έλεγχοι τιμών και ενοικίων σε είδη πρώτης ανάγκης· εγγυήσεις μισθών· υγειονομική περίθαλψη και κοινωνική προστασία. (Βλέπε, για παράδειγμα, τον Χάρτη Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία). Αυτά τα αιτήματα απαιτούν οργάνωση μέσω συνελεύσεων γειτονιάς, επιτροπών χώρου εργασίας, συντονισμού απεργιών και ανακλητών αντιπροσώπων που έχουν τις ρίζες τους στον αγώνα.
Η κλασική παγίδα είναι πρώτα οι εκλογές, και μετά τα δικαιώματα των γυναικών και η κοινωνική δικαιοσύνη. Χωρίς δεσμευτικές εγγυήσεις, οι εκλογές γίνονται μέσο για το κλείσιμο επαναστατικών ανοιγμάτων και όχι για την έκφραση της λαϊκής βούλησης.
Η επανάσταση στη Ροζάβα, στο συριακό Κουρδιστάν, προσφέρει ζωτικά μαθήματα για την αντίσταση σε αυτή την παγίδα. Η επανάστασή της έχει θεωρηθεί επικίνδυνη ακριβώς επειδή έχει αναδιοργανώσει ουσιαστικά την εξουσία γύρω από τις γυναίκες μέσω αυτόνομων γυναικείων δομών, συνηγεσίας και ενσωματωμένων συστημάτων άμυνας και αυτοοργάνωσης.
Σε επαναστατικές στιγμές, οι γυναίκες γιορτάζονται ως γενναία σώματα στους δρόμους. Η καταστολή τους γίνεται ηθικό καύσιμο. Αλλά όταν πρόκειται για εξουσία, η εξουσία είναι πάντα αρρενοποιημένη. Η ανύψωση του Ρεζά Παχλεβί δεν οφείλεται αποκλειστικά στην παραληρηματική νοσταλγία για τη μοναρχία. Πρόκειται για την αποκατάσταση της ανδρικής εξουσίας, την εξουδετέρωση της ταξικής πολιτικής και την καταστολή της επαναστατικής αυτονομίας των γυναικών.
Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται τυχαία. Επαναλαμβάνεται μέσω των παρεμβάσεων, της μετονομασίας των αγώνων, της αναβολής των αιτημάτων για απελευθέρωση και των καθεστωτικών αλλαγών που επιβάλλονται από-τα-πάνω.
Το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» αποτελεί μια υλική πρόκληση για τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η εξουσία στο Ιράν, για τον τρόπο πειθαρχίας της εργασίας, για τον τρόπο επιβολής της κοινωνικής αναπαραγωγής, για τον τρόπο που διασφαλίζεται η υπακοή μέσω του πατριαρχικού νόμου και της βίας. Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο εκτοπίζεται από τον εθνικισμό του «Άνδρας, Έθνος, Ευημερία», από τον Σάχη, από τη φαντασίωση ενός σωτήρα. Η μετάβαση από το πρόγραμμα στην προσωπικότητα, από τα αιτήματα στο branding, δεν είναι ουδέτερη. Είναι ένας μηχανισμός που έχει σχεδιαστεί για να σταματήσει μια επανάσταση με επικεφαλής γυναίκες.
Το ιστορικό καθήκον που έχουμε μπροστά μας δεν είναι να επιλέξουμε ανάμεσα στο τουρμπάνι και το στέμμα, αλλά να αποτρέψουμε την Επανάσταση της Τζίνα από το να ταφεί κάτω από ψευδείς αναπόφευκτες συνθήκες. Αυτή η επανάσταση θα επιβιώσει μόνο εάν υπερασπιστεί το νόημά της: ενάντια σε βασιλιάδες, ενάντια σε κληρικούς, ενάντια σε σέκτες όπως η Λαϊκή Οργάνωση Μουτζαχεντίν του Ιράν, ενάντια σε μέλλοντα που κατασκευάζονται από τα μίντια και ενάντια σε κάθε απαίτηση οι γυναίκες και οι άνθρωποι να περιμένουν τη σειρά τους. Δεν υπάρχει απελευθέρωση που να έρχεται αργότερα. Δεν υπάρχει ελευθερία που να έρχεται από ψηλά.
Ούτε τουρμπάνι ούτε στέμμα!
Ούτε κληρικός ούτε βασιλιάς!
Jin, Jiyan, Azadi! [Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία]
