Με το ιρανικό καθεστώς να βρίσκεται σε μια διαρκή κρίση, ένα πράγμα είναι σίγουρο – η φωτιά θα συνεχίσει να καίει όσο το δεσποτικό ισλαμικό καθεστώς εξακολουθεί να υπάρχει. Η τελευταία δεκαετία της κρίσης και των συνεχιζόμενων εξεγέρσεων έχει καταστήσει σαφές ότι οι μέρες του είναι μετρημένες. Ακολουθεί άρθρο του Siavash Shahabi:
Εδώ και χρόνια, το σχέδιο Παχλαβί [ο τελευταίος Σάχης του Ιράν, του οποίου η επιστροφή προωθείται] προσπαθεί να αυτοπροβληθεί ως «λύση» για την κρίση του Ιράν. Όμως, όσο το εξετάζει κανείς πιο προσεκτικά, τόσο περισσότερο μοιάζει με ένα πολιτικό brand που αναζητά μια χώρα, παρά με μια σοβαρή εναλλακτική ριζωμένη στην κοινωνία.
Στο κέντρο αυτού του σχεδίου βρίσκεται μια μεγάλη αυταπάτη: ότι το μέλλον του Ιράν μπορεί να αποφασιστεί κυρίως μέσω συμφωνιών με την ελίτ, ξένων εγκρίσεων ή μιας συμβολικής «επιστροφής». Αυτή η νοοτροπία δεν εκκινεί από τους πραγματικούς αγώνες, την οργάνωση και τις διεκδικήσεις των ανθρώπων. Ξεκινά από μια φαντασίωση αποκατάστασης της τάξης από-τα-πάνω. Σε αυτή τη φαντασίωση, η κοινωνία δεν είναι ενεργή δύναμη· είναι ένα ακροατήριο. Και το καθήκον της πολιτικής γίνεται η διαχείριση αυτού του ακροατηρίου, όχι η ενδυνάμωσή του.
Γι’ αυτό το στρατόπεδο των Παχλαβί/Σιωνιστών συχνά μιλά τη γλώσσα της «εθνικής ενότητας», αλλά αντιμετωπίζει τα πραγματικά κοινωνικά κινήματα ως ενόχληση. Η οργάνωση των εργαζομένων, οι φοιτητικές διαμαρτυρίες, οι αγώνες των γυναικών, οι καμπάνιες ενάντια στις εκτελέσεις — όλα αυτά είναι ακατάστατα, σύνθετα και θέτουν πραγματικά πολιτικά ερωτήματα για την εξουσία, τη λογοδοσία, τα δικαιώματα, τον πλούτο, την αστυνόμευση και το ποιος ελέγχει το κράτος. Το σχέδιο Παχλαβί δεν αντέχει μια τέτοιου είδους πολιτική, γιατί δεν μπορεί να κυριαρχήσει πάνω της. Θέλει τον δρόμο ως σκηνή, όχι ως φορέα αποφάσεων.
Υπάρχει επίσης ένα τεράστιο πρόβλημα αξιοπιστίας: αυτό το ρεύμα φλερτάρει διαρκώς με τις πιο σκοτεινές μνήμες της πολιτικής ιστορίας του Ιράν. Όταν ένα κίνημα έχει υποστηρικτές που μιλούν χαλαρά για «ισχυρή ασφάλεια», που γιορτάζουν την τιμωρία ή κανονικοποιούν τη λογική των μυστικών υπηρεσιών και της καταστολής, ο κόσμος δεν ακούει «σταθερότητα». Ακούει απειλή. Το σημερινό Ιράν δεν είναι μια κοινωνία που ονειρεύεται μια νέα SAVAK [η μυστική αστυνομία της εποχής του Σάχη]. Πολλοί αγωνίζονται ακριβώς επειδή θέλουν να τελειώνουν με τα βασανιστήρια, τον φόβο και τη κρατική βία — όχι να τα ξαναδούν με διαφορετικό λογότυπο.
Και εδώ ακριβώς το σχέδιο Παχλαβί προσκρούει συνεχώς σε έναν τοίχο: στις γυναίκες. Όχι ως σύνθημα, όχι ως διακοσμητική εικόνα, αλλά ως πραγματική πολιτική δύναμη. Ένα ρεύμα που αγχώνεται κάθε φορά που οι γυναίκες ηγούνται, κάθε φορά που ο φεμινισμός γίνεται κεντρικός, κάθε φορά που το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» θέτει τον τόνο, δεν είναι ευθυγραμμισμένο με το πιο δυναμικό κομμάτι της πολιτικής ενέργειας στο Ιράν. Βρίσκεται απέναντί του. Δεν μπορείς να ισχυρίζεσαι ότι εκπροσωπείς το μέλλον, όταν στέκεσαι μπροστά σε έναν από τους ισχυρότερους κινητήρες αυτού του μέλλοντος.
Ένα ακόμη ζήτημα είναι η στρατηγική. Το στρατόπεδο Παχλαβί/Σιωνιστών συμπεριφέρεται σαν το πραγματικό του κοινό να μην είναι οι άνθρωποι μέσα στο Ιράν, αλλά οι αποφασίζοντες έξω από αυτό. Είναι ένα σχέδιο στο οποίο προηγείται η διπλωματία και όχι η κοινωνία. Γι’ αυτό και αλλάζει συνεχώς τη ρητορική του, ανάλογα με το τι πιστεύει ότι θέλουν να ακούσουν η Ουάσινγκτον, η Ευρώπη ή το Τελ Αβίβ. Όμως η σκληρή αλήθεια είναι η εξής: τα ξένα κράτη δεν σε στηρίζουν επειδή έχεις «δίκιο». Σε στηρίζουν αν μπορείς να τους προσφέρεις κάτι που χρειάζονται — έλεγχο, σταθερότητα και μια «αξιόπιστη» μετάβαση που κρατά τον κόσμο μακριά από τους δρόμους. Αυτό δημιουργεί μια βαθιά αντίφαση: θέλεις λαϊκή νομιμοποίηση, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να πείσεις ισχυρά κράτη ότι μπορείς να απο-κινητοποιήσεις ακριβώς τη λαϊκή κινητοποίηση που λες ότι εκπροσωπείς.
Τι συμβαίνει λοιπόν όταν αυτό το σχέδιο δεν μπορεί να προσελκύσει οργανικά εκατομμύρια ανθρώπους μέσα στο Ιράν; Εμφανίζονται οι συντομεύσεις: υπερβολικοί ισχυρισμοί, επικοινωνιακές παραστάσεις και, κάποιες φορές, καραμπινάτη κατασκευή της πραγματικότητας — όπως το να προσποιείται κανείς ότι το μοναδικό σύνθημα στους δρόμους είναι το «φέρτε πίσω τη μοναρχία». Αυτό δεν είναι πολιτική δύναμη. Είναι πολιτική ανασφάλεια ντυμένη με μία φωνακλάδικη στολή.
Το πιο παράδοξο είναι ότι το σχέδιο Παχλαβί επιτίθεται στην Επανάσταση του 1979 σαν ένα προϊόν χειραγώγησης και μυθολογίας, αλλά ταυτόχρονα κυνηγά το ίδιο ακριβώς μοντέλο οικοδόμησης εξουσίας: ένα και μόνο πρόσωπο ως «εθνικός σωτήρας», μια δυναμική βασισμένη στα ΜΜΕ και την ιδέα ότι ο ρόλος του λαού είναι να χειροκροτεί ενώ οι ελίτ διαπραγματεύονται.
Ο κόσμος έχει αλλάξει. Το Ιράν έχει αλλάξει ακόμη περισσότερο. Μια κοινωνία που έχει περάσει δεκαετίες καταστολής, πολέμου, κυρώσεων και μαζικής πολιτικής εμπειρίας δεν «επαναφέρεται» εύκολα σε ένα παλιό σενάριο.
Αν θέλεις να κατανοήσεις το σχέδιο Παχλαβί, μην το αντιμετωπίζεις ως έναν σοβαρό οδικό χάρτη. Δες το ως σύμπτωμα: την επιθυμία για μια καθαρή, απλοϊκή, από-τα-πάνω μετάβαση σε μια χώρα όπου η πραγματικότητα είναι σύνθετη, όπου η κοινωνία είναι πολιτικοποιημένη και όπου οι πιο σημαντικοί αγώνες — των γυναικών, των εργαζομένων, των φοιτητών και των καθημερινών ανθρώπων — δεν ζητούν στέμμα. Ζητούν τον έλεγχο της ζωής τους.
Και αυτό είναι το ριζικό πρόβλημα: δεν μπορείς να χτίσεις το μέλλον του Ιράν προσπαθώντας να διαχειριστείς την κοινωνία από-τα-πάνω. Το μέλλον του Ιράν δεν θα «επιστρέψει». Θα κατακτηθεί μέσα από αγώνα, οργάνωση και συλλογική δράση από τους ανθρώπους που ζουν εκεί.
—————————————————–
