Επειδή πολλά διαβάζουμε περί εμβολιασμού / μη εμβολιασμού τελευταία, και συνειδητά απέχω από το debate. Τα βιοπολιτικά μέτρα που εφαρμόζονται αυτή τη στιγμή χωρίζοντας τους πολίτες σε δύο κατηγορίες -και βαθαίνοντας τον εμφύλιο ανάμεσα στους από τα κάτω- καμία σχέση δεν έχουν με την προάσπιση της υγείας.

Ο εμβολιασμός ή αλλιώς το αν κάνουμε την επιλογή της αυτοδιάθεσης του σώματός μας στην υπηρεσία αυτού που θεωρούμε “συλλογικό καλό” ή “μικρότερο κακό”, μετατρέποντάς το ταυτόχρονα σε ζωντανό ιατρικό πείραμα του κράτους και του κεφαλαίου, οφείλει να παραμείνει επιλογή του καθένα και της καθεμίας. Το να πέφτουμε στη λούπα που λέει προνόμια στους μεν και τιμωρία στους δε, πέραν του ότι συνιστά την ουσία της κρατικής εξουσίας και βιοπολιτικής, για άλλη μια φορά δηλώνει την απόλυτη υποταγή στον μπαμπά-κράτος και στις ροές του κεφαλαίου, που νομιμοποιούνται να ελέγχουν τη ζωή μας κατά το πώς ορίζουν. Όπως πέρυσι με το “μένουμε σπίτι”, ενώ περνούσαν τα μύρια όσα σε νομοθετικό και κατασταλτικό επίπεδο, και πολλοί έλεγαν “θα λογαριαστούμε μετά” ή έκαναν τη δουλειά του μπάτσου στο να μας ρουφιανεύουν και να μας λένε να κάτσουμε μέσα γιατί απειλούμε τη δημόσια υγεία.

Αυτή τη στιγμή τα πάντα χρησιμοποιούνται για την εδραίωση της κρατικής ρητορικής υπέρ των εμβολιασμών και την επιβολή των μέτρων. Όλοι/-ες μπορεί να μπούμε σε αυτή τη λούπα.

Και εγώ πόσταρα φωτογραφία μετά τον εμβολιασμό μου, περισσότερο από ανακούφιση αφού ανήκω σε ευπαθή ομάδα και θεωρητικά μου έφυγε ένα άγχος, δίχως να αντιλαμβάνομαι ότι την ίδια στιγμή συμμετέχω στην κρατική προπαγάνδα και βιοπολιτική, αυτοδιαφημίζοντας τον εμβολιασμό μου ενάντια σε όσους και όσες επιλέγουν να μην εμβολιαστούν.

Η πίεση οφείλει να είναι προς τους από τα πάνω και όχι μεταξύ των από τα κάτω: πιο ασφαλή εμβόλια για τις ευπαθείς ομάδες και όσους θέλουν να κάνουν, καλύτερο ιατροφαρμακευτικό σύστημα, περισσότερες ΜΕΘ, νοσηλευτικό προσωπικό, γιατροί και νοσοκομεία. Αυτά που λέγαμε από πέρυσι δηλαδή, και πάλι αρχίζουμε και ξεχνάμε. Η μόνη απάντηση στην πανδημία και σε οποιαδήποτε πανδημία είναι οι οικονομικοί πόροι να διατίθενται στις δομές υγείας και τους από τα κάτω, να σταματούν οι ροές του κεφαλαίου (εργασία, τουρισμός) που μεταδίδουν τον ιό και να διασφαλίζεται η ζωή και η υγεία των εργαζόμενων και των ευπαθών ομάδων.

Σκατά λοιπόν στην καταστολή, σκατά στον υποχρεωτικό εμβολιασμό και κυρίως σκατά με όσους χαίρονται με οποιοδήποτε χωρισμό ανθρώπων σε προνομιούχους και μη προνομιούχους για πράγματα που δημιουργούνται και αναπαράγονται από το σκατοσύστημα που ζούμε και μας παρουσιάζονται σαν η μόνη εναλλακτική.

The post Περί προνομιούχων εμβολιασμένων και μη first appeared on Aυτολεξεί.

Κείμενο: Ηλίας Πιστικός
Εικονογράφηση: AspalaxComix (Instagram/maurogatoni, Fb aspalaxcomix)

Η μετενσάρκωση της Χελίν

Ενώ ο θάνατος γίνεται ολοένα και περισσότερο ένα στατιστικό ή αριθμητικό μέγεθος, συνέβη τρεις νεκροί να έχουν καταφέρει να αναφερόμαστε σ’ αυτούς με τα ονόματά τους. Μεταξύ χιλιάδων καθημερινών θανάτων, κατάφεραν να καταγραφούν στα νεκροπολιτικά μας κιτάπια όχι ως αριθμοί, αλλά ως ονόματα, ως μοναδικές προσωπικότητες με ιδιαίτερη βιογραφική πορεία. Η Χελίν, ο Μουσταφά και ο Ιμπραήμ δεν μετενσαρκώθηκαν σε αριθμούς.

Μπορεί να είναι εμπρόθετη πείνα, μια σκόπιμη τεχνική που πατάει πάνω στον περιορισμό ή τη στέρηση της τροφής, όμως δεν είναι δίαιτα. Ακόμη και αν έχει τελετουργική διάσταση, δεν είναι νηστεία. Προσβλέπει σε κάποιο είδος κάθαρσης, δίχως να συνιστά αποτοξίνωση. Ίσως αυτή που την επιτελεί να αποκτάει προσωρινά τη δύναμη να δικάσει, αλλά δεν είναι δικαστίνα˙ είναι κατήγορος, εκτεθειμένη σε κοινή θέα, εκτός δικαστικής αίθουσας, με μια πολύχρωμη μπαντάνα στο μαλλί, πρωταγωνίστρια ενός αγωνιώδους θεάματος. Σαν υπαρξιακός καθρέφτης, η όψη της αντανακλά τη στάση μας μπροστά στην έννοια της ζωής ως αξίας. Πρόκειται κυριολεκτικά για την αποθέωση της βίας -η βία στα καλύτερά της˙ μια από τις ελάχιστες μορφές φυσικής βίας που μπορεί κάποια να ασκήσει δίχως να μπορεί να αμφισβητηθεί το δικαίωμά της να το κάνει.

Το ταξίδι της Χελίν προς την Εμμένεια

Γενεαλογικά, την εμπρόθετη λιμοκτονία θα τη συναντήσουμε στις αρχαιότητες της νότιας Ασίας και της βόρειας νησιωτικής Ευρώπης ως μια πρακτική απαίτησης της αποκατάστασης της δικαιοσύνης ή της επιστροφής χρεών. Ο αδικημένος ή κατήγορος πήγαινε στην εξώπορτα αυτού που τον αδίκησε, του κατηγορούμενου, και παρέμενε νηστικός, εκθέτοντας μ’ αυτόν τον δραματικό τρόπο στον κόσμο των θεών και των ανθρώπων ότι αδικήθηκε. Αν ο κατηγορούμενος επέτρεπε τον θάνατο στον χώρο του, όχι μόνο θα έπρεπε να αποκαταστήσει τον διαμαρτυρόμενο μετά το θάνατό του, αλλά -πιο σημαντικό- θα έφερε μια μαγική ή θεϊκή κατάρα ικανή να τον εκδιώξει από την κοινότητα.

Αυτή η ύστατη προσφυγή στον ενδεχόμενο θάνατο ως μορφή αποκατάστασης της δικαιοσύνης ήταν το όπλο αυτών που δεν τους είχαν απομείνει άλλα μέσα πίεσης, παρά μόνο το ίδιο τους το σώμα˙ σε εμπρόθετη λιμοκτονία προσέφευγαν συνήθως οι πιο καταπιεσμένοι, οι πιο γυμνοί. Η συγκεκριμένη πρακτική αποσκοπούσε στο να καταστήσει παρούσα σε θεούς και ανθρώπους μια αδικία ή ένα χρέος. Η διαμαρτυρία εμπρόθετης λιμοκτονίας ήταν ένα πολύ ισχυρό όπλο, καθώς ο δικαστής, η Θεία Δίκη, υπερέβαινε τον κατηγορούμενο, τον καταπιεστή. Υπάρχει μια μετα-δικανική διάσταση εδώ. Ο κατήγορος πρόσφερε το σώμα του, την ίδια του τη ζωή στην κρίση της Θείας Δίκης και αυτή απένειμε δικαιοσύνη. Επιπλέον, η εμπρόθετη λιμοκτονία είχε κανόνες και γι’ αυτόν που την επιτελούσε, καθώς αν δεν σταματούσε τη λιμοκτονία μετά τη δήλωση αποκατάστασης ή την αποκατάσταση, ως κίνητρο θεωρούνταν η πρόκληση ζημιάς στον κατηγορούμενο και όχι η αποκατάσταση της δικαιοσύνης.

Με το πέρασμα των αιώνων, την ιδέα της εμπρόθετης λιμοκτονίας θα την ξαναβρούμε αλυσοδεμένη στα υγρά αποικιοκρατικά αμπάρια των καραβιών που μετέφεραν σκλάβους από την Αφρική, ενώ φαίνεται να αποκτάει και θρησκευτικές σημασίες, καθώς υπάρχουν αναφορές ότι η διάσταση αυτοθυσίας που ενέχει συνδέθηκε με την αυτοθυσία του Χριστού.

Ως μορφή βιοπολιτικής αντίστασης σε διάφορα καθεστώτα καταπίεσης, φαίνεται να αναβιώνει πρώτα από τις σουφραζέτες στις αρχές του 20ου αιώνα, κρατούμενες στις Βρετανικές φυλακές γιατί διεκδικούσαν δικαίωμα ψήφου και ίσα πολιτικά δικαιώματα με τους άντρες. Σε μαζικές απεργίες πείνας προσέφυγαν και Ιρλανδοί κρατούμενοι που ανέπτυξαν εθνικο-απελευθερωτική δράση υπό την κατοχή του Βρετανικού κράτους διεκδικώντας να αναγνωριστούν ως πολιτικοί κρατούμενοι, κρατούμενοι του Απαρτχάιντ, κρατούμενοι στο Γκουαντάναμο, όπως και οι χωρίς-χαρτιά ανά την Ευρώπη διεκδικώντας πολιτική αναγνώριση της ύπαρξής τους. Μια μαζική απεργία πείνας στην Τουρκία κατέληξε με 107 καταγεγραμμένους νεκρούς μεταξύ 2000 και 2003˙ οι κρατούμενοι στις Τουρκικές φυλακές προσπάθησαν να αντισταθούν στη λειτουργία φυλακών υψίστης ασφαλείας και απομόνωσης.

Βέβαια, από την αρχαιότητα έχουν αλλάξει πολλά. Στη Χώρα της Εμμένειας δεν υπάρχει η Θεία Δίκη, αυτή η υπερβατικότητα που επέβαλλε δικαιοσύνη εγγυώμενη την τιμωρία της αδικίας˙ η δύναμη του δικαστή δεν φαίνεται πλέον να υπερβαίνει αυτήν του κατηγορούμενου. Στη νεωτερικότητα, όταν ο κατηγορούμενος είναι το κράτος, για παράδειγμα, ή μια κυβέρνηση, ποιος μπορεί να είναι ο δικαστής και ποια η δύναμή του; Εν ολίγοις, στο νεωτερικό θέατρο οι ρόλοι του δικαστή και του κατηγορούμενου τείνουν να συμπίπτουν στην ίδια φιγούρα. Έτσι, το διακύβευμα μιας απεργίας πείνας εμμένει στην κοινωνική σφαίρα˙ η δικαίωσή της παύει να υπόκειται στην κρίση της υπερβατικής Θείας Δίκης και γίνεται το αποτέλεσμα πολύπλοκων ηθικών και πολιτικών διλημμάτων, εντάσεων, συγκρούσεων, μοριακών πιέσεων και αναδυόμενων δυναμικών˙ δεν μπορεί να αποδοθεί πλέον σε κάποια εξω-κοσμική ανώτατη δύναμη.

Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και μετά την απομάγευση του κόσμου, το συγκεκριμένο όπλο αντίστασης παραμένει ισχυρό, καταφέρνοντας μια κρίσιμη αντιστροφή: το θύμα της βίας ενός καταπιεστικού καθεστώτος καταφέρνει να γίνει η δράστρια που ασκεί αυτήν τη βία στο ίδιο το καθεστώς, μέσω της άσκησής της στο ίδιο της το σώμα.

Η Χελίν πήρε το όπλο της

Η τροφή συνδέεται με τη φιλοξενία και τη φιλανθρωπία και κατέχει προεξέχουσα θέση σε σημαντικά γεγονότα της ζωής μας. Η ευεργετική της σημασία είναι κωδικοποιημένη στη γλώσσα μας. Ενδεικτικά, ο όρος «σύντροφος» αναφέρεται ετυμολογικά σ’ αυτόν με τον οποίο μοιραζόμαστε την τροφή μας, ενώ εξελίχτηκε να αναφέρεται σ’ αυτόν με τον οποίο μοιραζόμαστε μια στενή και διαρκή σχέση αγάπης, στοργής, πολιτικής αλληλεγγύης κοκ. Κατ’ επέκταση, μέσω της συντροφικότητας, η τροφή υποδηλώνει την κοινότητα και τη διεξάρτηση των ανθρώπων. Η απόρριψη της τροφής μπορεί να γίνεται αντιληπτή ως απόρριψη της κοινότητας˙ η αδιαφορία απέναντι σε μια κραυγή για δικαιοσύνη, κραυγή που εκφράζεται μέσω της απόρριψης του φαγητού, ισοδυναμεί με μια αισχρή απόρριψη της αμοιβαίας εξάρτησης των ανθρώπων. Απ’ αυτήν την οπτική, το τραύμα που χαράσσεται μέσα μας στη θέα ενός κάτισχνου σώματος μπορεί να αντανακλά μια άρρητη ανάγκη μας να αντισταθούμε στην εξατομίκευση˙ όσο πιο βαθύ είναι αυτό το τραύμα, τόσο πιο ελπιδοφόρο μοιάζει το μήνυμα της αντίστασης απέναντι στην αποξένωση. Άλλωστε, στο βαθμό που το πρόβλημα της πείνας δεν εντοπίζεται στην έλλειψη πόρων, αλλά στην άνιση καπιταλιστική τους κατανομή, το λιπόσαρκο, ανάγλυφο από τη λιμοκτονία σώμα αποκτάει εύκολα ταξικές υποδηλώσεις.

Η σταδιακή απώλεια μυϊκής μάζας αποκαλύπτει ολοένα και πιο δραματικά τη φιγούρα του θανάτου να πλησιάζει, εγείροντας διλήμματα που αφορούν τη σημασία της ζωής. Κάτω από τα ρητά αιτήματα μιας απεργίας πείνας, φαίνεται να λανθάνει ένα κρίσιμο διακύβευμα που καθιστά τη σύγκρουση με την κυρίαρχη εξουσία σχεδόν αναπόφευκτη. Μια απεργία πείνας εμπλέκεται εκ των πραγμάτων σε μια ανταγωνιστική σχέση με την κυρίαρχη εξουσία, την εξουσία που μπορεί να αποφασίσει ποιος δικαιούται να ζήσει και ποιος να πεθάνει, ποια ζωή μπορεί να αφαιρεθεί δίχως να θεωρηθεί ανθρωποκτονία. Μια απεργός πείνας το καταφέρνει αυτό καθώς αναλαμβάνει τον έλεγχο του ίδιου της του σώματος, στερώντας τον από τον κυρίαρχο. Δηλώνοντας ρητά ότι η κυρίαρχη εξουσία ευθύνεται για τον επερχόμενο θάνατο, ουσιαστικά διαχωρίζει την απώλεια ζωής από την ευθύνη αυτής της απώλειας. Ενώ η κυρίαρχη εξουσία φέρει την ευθύνη της ενδεχόμενης απώλειας, η πραγμάτωση αυτής της απώλειας βρίσκεται υπό τον έλεγχο της ίδιας της απεργού πείνας.

Το ανυπάκουο σώμα αφαίρεσε από την φαρέτρα του κυρίαρχου το πιο δεινό του όπλο, την εξουσία του να ορίζει ποια ζωή είναι άξια να βιωθεί και ποια όχι. Το ανυπότακτο σώμα ξεγύμνωσε τον βασιλιά! Ο βασιλιάς είναι τρωτός! Πλέον, και όσο διαρκεί η απεργία πείνας, ο βασιλιάς είναι εγκλωβισμένος σε μια συνθήκη της οποίας φέρει την ευθύνη, δίχως ωστόσο να έχει τον έλεγχο. Αν θέλει να διατηρήσει τη συμβολική του αξία, το μόνο που του απέμεινε είναι να τραυλίζει έωλα και να κακοφωνεί δημόσια, να προσπαθεί να επιβάλλει υποχρεωτική σίτιση, προσευχόμενος κρυφά να καμφθεί η αποφασιστικότητα της απεργού.

Σκληρός καριόλης ο βασιλιάς

Το σώμα γίνεται το τελευταίο καταφύγιο όπου μπορεί να προσφύγει το υποκείμενο αντίστασης ώστε να δώσει τη μάχη του. Το σώμα δεν είναι απλά στρατευμένο με τη μια ή την άλλη πλευρά της σύγκρουσης, ούτε απλά το τελευταίο όπλο, αλλά μετατρέπεται το ίδιο σε πεδίο σύγκρουσης. Η φαντασιακή γεωγραφία της σύγκρουσης σε μια απεργία πείνας έχει αυτήν την ιδιαιτερότητα˙ το σώμα γίνεται ο τόπος όπου εκτυλίσσεται αυτό το δράμα, το τερέν όπου κλιμακώνεται η βία. Τα βιασμένα υπολείμματα αυτής της σύγκρουσης θα καλύψουν το ξερακιανό σώμα, το οστέινο τοπικό ανάγλυφο. Το σώμα εγγράφει τόσο την πειθαρχία της στράτευσης, όσο και την οριακή ελευθερία που αναδύεται στο ξέσπασμα κάθε σύγκρουσης˙ συμπυκνώνει τόσο την πειθαρχία προς τον θάνατο, όσο και την επιθυμία για ζωή. Αυτή η αντίφαση γίνεται η Αχίλλειος πτέρνα της Χελίν κατά τη διάρκεια της απεργίας. Οι ελπίδες του βασιλιά είναι στραμμένες ακριβώς σ’ αυτήν την αντίφαση μεταξύ πειθαρχίας και επιθυμίας:

«Θεέ μου, έχεις όσο χρόνο θες, αρκεί να επικρατήσει η επιθυμία για ζωή», ψελλίζει ο βασιλιάς.

Όταν ένας άνθρωπος φτάνει σε σημείο να επενδύσει, να καταθέσει την ίδια του τη ζωή σε ένα υπαρξιακό στοίχημα για να διεκδικήσει κάτι απτό, κάτι συγκεκριμένο, ένα σημαντικό ερώτημα που αναδύεται είναι αν αυτό το απτό, ταπεινό αντικείμενο διεκδίκησης είναι ισάξιο της ίδιας της ζωής. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι, από μέρους της απεργού, η απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα έχει ήδη δοθεί εκ των πραγμάτων μέσω της ίδιας της απόφασης: η επιλογή μιας απεργίας πείνας προϋποθέτει μια αποφασιστικότητα απέναντι στον θάνατο˙ δίχως την ικανοποίηση του αιτήματος, η ζωή είναι ανάξια να βιωθεί.

Ο αναστοχασμός, όμως, που οδηγεί στην αρχική απόφαση, επεξεργάζεται την προβολή του θανάτου ως ενδεχόμενου, όχι έναν θάνατο που πλησιάζει. Γενικά, μπορούμε να υποθέσουμε ότι διαφορετική είναι η ένταση με την οποία βιώνεται η προβολή ενός θανάτου ως ενδεχόμενου (μια προβολή που μπορώ να την κάνω όποτε θέλω) και διαφορετική η βιωματική ένταση στην εικόνα ενός θανάτου που πλησιάζει (μια εικόνα που αναμένεται να τη δω κάποια στιγμή). Ο χρόνος μιας απεργίας πείνας είναι ένας αργός χρόνος, σηματοδοτεί μια αγωνιώδη πορεία προς ένα κρίσιμο κατώφλι, αυτό της φθοράς, της μόνιμης βλάβης στον οργανισμό ή του θανάτου˙ είναι κατώφλι ακριβώς γιατί δεν έχει επιστροφή. Όσο διαφορετικές απαντήσεις και αν μπορούν να δοθούν στο ερώτημα της αξίας της ζωής, εν τέλει αυτό καταλήγει επιτακτικά στον ενσώματο νου μιας απεργού πείνας με όρους διλημματικής έντασης˙ όσο μια απεργία πείνας πλησιάζει προς το τέλος της, που, από τη μεριά της απεργού, αυτό βιώνεται ως αντίληψη των βιολογικών της ορίων, ως φθορά, τόσο τα περιθώρια απάντησης αυτού του ερωτήματος στενεύουν, καταλήγοντας εν τέλει σε έναν υπαρξιακό δυισμό: ναι ή όχι στη ζωή˙ λήξη ή όχι της απεργίας˙ η διόγκωση του άσπρου και του μαύρου συνέθλιψε πλέον κάθε ενδιάμεση απόχρωση του γκρι. Κατακλυσμός από εσωτερικούς διαλόγους, συγκινητικές θύμησες, υπαρξιακά παιδέματα, απότομες ψυχικές μεταπτώσεις μεταξύ θάρρους και λιποψυχίας, στοργικά χάδια συντρόφων, η φροντίδα της αλληλεγγύης, και καθημερινές ανάγκες που έχουν πάψει πλέον να είναι αυτοεξυπηρετούμενες, εξάρτηση, η τυραννία του αργού τέλους, όχι το αγχώδες ποδοβολητό του αλαλάζοντα στρατιώτη καθώς προελαύνει προς την εχθρική γραμμή˙ ούτε εθνικές τυμπανοκρουσίες ούτε εκκωφαντικές εκρήξεις ούτε φριχτοί διαμελισμοί εδώ, μα μόνο ένα κατανυκτικό ηχοτοπίο που φιλοξενεί τη βία, καταλήγοντας λίγο πριν από το τέλος να αδημονεί γι’ αυτό το τέλος και μόνο γι’ αυτό.

Το σώμα της απεργού πείνας αποτελεί τον πιο φιλόξενο τόπο για τη φυσική βία. Κάθε τόπος προσπαθεί να αποβάλλει τη βία ή, τουλάχιστον, να τη δείξει ως κάτι παρένθετο, ως μια εξαίρεση˙ στο σώμα της Χελίν, ωστόσο, η βία γίνεται ρουτίνα και αρμονία.

Αν η ζωή αποτελεί την ύψιστη επιθυμία μιας ζωής ανάξιας να βιωθεί, τότε η αυταπάρνησή της μέσω της απεργίας πείνας -που πυροδοτεί μια αργή πορεία προς τη φθορά και τον θάνατο- γίνεται γόρδιος δεσμός, αποπνικτικός, που μόνο η αποφασιστικότητα προς τον θάνατο μπορεί να κόψει. Καταλήγοντας, μπορούμε να υποψιαστούμε ότι αυτή η αποφασιστικότητα δοκιμάζεται καθ’ όλη τη διάρκεια μιας απεργίας πείνας. Σ’ αυτό ακριβώς ποντάρει ο βασιλιάς και γι’ αυτό ακριβώς αν υποχωρήσει, θα φροντίσει να το κάνει λίγο πριν από το βιολογικό τέλος, προσφέροντας αφειδώς βασανιστικό χρόνο στην απεργό πείνας, σ’ αυτό το μπάσταρδο τέκνο της ζωής και του θανάτου που ξεφύτρωσε απειλητικά στο διάβα του.

Είναι σκληρός καριόλης ο βασιλιάς, πολύ σκληρός για να πεθάνει… αλλά η Χελίν αποδείχτηκε ακόμη σκληρότερη, πολύ σκληρή για να φοβηθεί τον θάνατο, πολύ σκληρή για να ζήσει.

The post Η Χελίν στη Χώρα της Εμμένειας first appeared on Aυτολεξεί.

α’) Ο λοιμός και ο Οιδίπους

Διδαχθήκαμε τον «Οιδίποδα Τύραννο» στο σχολείο. Θυμόμαστε ότι το εναρκτήριο γεγονός της σοφόκλειας τραγωδίας, ο αφηγηματικός καταλύτης της δράσης, είναι ένας λοιμός που ξεκληρίζει τη Θήβα:

«Ο θεός ο πυρφόρος περνά και τα πάντα σαρώνει·
ο φοβερός λοιμός ερήμωσε
την πόλη των Καδμείων·
ο μαύρος Άδης πλούτισε με βογκητά και στεναγμούς» [i]

Στο πλαίσιο της τραγωδίας ο λοιμός, παρότι έχει φυσικές συνέπειες, έχει ηθικό έρεισμα και περιεχόμενο. Παρότι η ύβρις που προκαλεί τη μόλυνση, το μίασμα, δηλαδή η πατροκτονία, είναι ατομική, η κάθαρση επέρχεται μόνο όταν η αλήθεια αποκαλύπτεται δημόσια και έχει και πολιτικές συνέπειες: ο Οιδίπους, ο χαρισματικός ηγέτης, απεκδύεται το κύρος και την εξουσία του. Το νόημά της είναι ηθικό και, συνεπακόλουθα, πολιτικό. Η πατροκτονία, το ζευγάρωμα με τη μητέρα και η κατάχρηση της εξουσίας όλα συνδέονται με άρρηκτους αιτιακούς δεσμούς. Συνεπώς, το ηθικό βάθος του λοιμού της Θήβας καθορίζεται από το εύρος των ηθικών ερωτημάτων που γεννά και είναι ατομικά ηθικά ερωτήματα με συλλογική αναφορά στην οικογένεια και στην πόλη. Ο Οιδίπους δεν βρίσκεται ποτέ εκτός κοινωνικών δικτύων, όλη η τραγωδία του εκτυλίσσεται εντός των κοινωνικών δικτύων και εν σχέσει προς τους κανόνες τους, ρητούς και άρρητους.

Ποιο είναι άραγε το ηθικό περιεχόμενο της πανδημίας του CoViD19; Ασφαλώς ο παραλληλισμός με την τραγική Θήβα μόνο αλληγορικός μπορεί να είναι, γιατί δεν υπάρχει ένας Σοφοκλής που να δίνει ηθικό νόημα στην κοινωνικό-ιστορική πραγματικότητα εν τω γίγνεσθαι.

β’) Βιοηθική ή βιοπολιτική;

Η πανδημία είναι υγειονομικό αλλά και κοινωνικό και πολιτικό γεγονός. Το υγειονομικό πρόβλημα που θέτει προκαλεί διάφορες πολιτικές απαντήσεις και σχεδόν όλες διαμεσολαβούνται από τον κρατικό μηχανισμό. Αυτό οφείλεται στην παγκόσμια διασπορά της πανδημίας και στο μονοπώλιο του κράτους στην τελική διαχείριση και διοίκηση των δικτύων φορολόγησης, τροφοδοσίας, ελέγχου και μετακίνησης του πληθυσμού.

Είναι γνωστή η φράση του Καμύ: «Ένα κράτος, εξ ορισμού, δεν μπορεί να έχει καμία ηθική. Το περισσότερο που μπορεί να έχει ένα κράτος είναι μια αστυνομία» 

Όμως από πού αντλεί την εξουσία του το κράτος, αν όχι από κάποια ηθική αξίωση; Πώς διατηρείται η εσωτερίκευση και αποδοχή του κρατικού μονοπωλίου της εξουσίας δίχως κάποιο ηθικό έρεισμα; Όπως υπογραμμίζει ο Καστοριάδης, «η πολιτική επικρατεί της ηθικής, πράγμα που δεν σημαίνει ότι την καταργεί» [ii]. Η δυτική παράδοση, διαμορφωμένη υπό την επιρροή του χριστιανισμού, τείνει να αποκρύπτει την εσώτερη σύνδεση ηθικής και πολιτικής: «θεμέλιο του δυτικού πολιτισμού, παρά την «εκκοσμίκευση», είναι ο χωρισμός ηθικής και πολιτικής, εσωτερικού ανθρώπου και δημόσιου ανθρώπου» [iii] Αλλά τα μέτρα αντιμετώπισης της πανδημίας, που λαμβάνονται από το κράτος και επηρεάζουν άμεσα τον τρόπο ύπαρξης της κοινωνίας υπενθυμίζουν τον εσώτερο συσχετισμό του ατομικού ήθους με τις κυρίαρχες πολιτικές. Η κυβέρνηση ρητά αποπειράται να αναγάγει την πολιτική ευθύνη σε ατομική, χωρίς να παραδίδει καμία πολιτική δικαιοδοσία. Στη ρητορική των κυβερνητικών εκπροσώπων, μα και των ΜΜΕ, αναδεικνύεται η ιδεολογική χρήση του ηθικού λόγου από την πλευρά του καθεστώτος.

Ρητορικά αναρωτιέται ο Καστοριάδης αν τελικά «χρειαζόμαστε βιοηθική ή βιοπολιτική» για να διαπιστώσει πως αυτό που έχουμε σήμερα είναι μια βιοπολιτική που «δεν τολμά να εμφανιστεί δημόσια» [iv] και χρησιμοποιεί μια βιοηθική ως άλλοθι.

Οι κύριες βιοηθικές προσεγγίσεις μπορούν, σε γενικές γραμμές, να διακριθούν σε:

α’) ωφελιμιστικές/συνεπειοκρατικές, που δίνουν έμφαση στην κοινωνική ωφέλεια των ιατρικών τεχνικών και στηρίζονται σε μια ολιστική κοσμοθεώρηση και μια εν πολλοίς αυθαίρετη ιδέα του «κοινού καλού» που συχνά ταυτίζεται με το καλό του καθεστώτος,

β’) ιδεαλιστικές/δεοντοκρατικές, που θέτουν καθολικές αρχές, εστιάζουν στην κανονιστική, ατομοκεντρική πλευρά των σχέσεων γιατρού-ασθενή και στηρίζονται σε μια παραγωγική λογική του καθήκοντος,

γ’) περιπτωσιολογικές/καζουιστικές, που δίνουν έμφαση στην ιδιαιτερότητα της εκάστοτε περίπτωσης στο πλαίσιο γενικών κανόνων και στηρίζονται σε μια επαγωγική λογική της κατανόησης.

Παρατηρούμε, καταρχάς, ότι η βιοπολιτική διάσταση εμφανίζεται εξαρχής στο πρακτικό επίπεδο, στο πεδίο της εφαρμογής. Οι ωφελιμιστικές προσεγγίσεις καθοδηγούνται από μια ολιστική βιοπολιτική αντίληψη του «κοινού καλού», και ως τέτοιες συναρμόζονται με τη μαζική οπτική του κράτους. Οι δεοντοκρατικές προσεγγίσεις καθορίζονται από ένα πλαίσιο καθολικών αρχών που ουσιαστικά είναι και βιοπολιτικά αξιώματα, όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι καζουιστικές προσεγγίσεις ξανά κινητοποιούν ένα πλαίσιο αρχών, λαμβάνοντας επίσης υπ’ όψιν το βιοπολιτικό πλαίσιο, δηλαδή την κοινωνική θέση και την υγειονομική κατάσταση κάθε περίπτωσης.

Πάντως, ήδη από τον καιρό του Ιπποκράτη, η ιατρική πρακτική συνδέεται συγκεκριμένα με μια ηθική της αλληλεγγύης και της αυτονομίας, η οποία βέβαια συχνά λησμονήθηκε από τους γιατρούς.

Η σύγχρονη ιατρική βιοηθική διαμορφώνεται μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μετά δηλαδή την αποκαθήλωση της ευγονικής και του «φυλετικού» ρατσιστικού ιατρικού λόγου που ενέπνευσε απάνθρωπες φρικαλεότητες. Βασίζεται στην αναγνώριση των οικουμενικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεσμικά εκδηλώνεται με τη Διακήρυξη του Ελσίνκι το 1964. Κατά τη δεκαετία του ’90 και την εξάπλωση της βιοϊατρικής τεχνολογίας αναπτύσσεται η, σχεδόν καθιερωμένη σήμερα, πρινσιπαλιστική/αρχοκρατική προσέγγιση [v] από τους φιλοσόφους T.L. Beauchamp και J.F. Childress [vi] ως μία απόπειρα σύνθεσης.

Βασίζεται σε ένα πλαίσιο τεσσάρων αρχών, η εφαρμογή των οποίων ανά περίπτωση προσδιορίζει και ένα σύνολο επιμέρους κανόνων επικοινωνίας και συμπεριφοράς. Οι τέσσερις αρχές είναι:

1. η αρχή της αυτονομίας [autonomy]του ασθενή, 2. η αρχή της αγαθοποιίας [beneficence], 3. η αρχή της μη-κακοποίησης [non-malevolence], 4. η αρχή της δικαιοσύνης [justice]-δηλαδή της ισονομίας και της ισοκατανομής των θεραπευτικών πόρων.

Αυτές οι τέσσερις αρχές ορίζουν το ηθικό πλαίσιο της σχέσης γιατρού-ασθενή, πάντοτε με έμφαση στο πρόσωπο του ασθενή. Σύμφωνα με αυτές μπορούν να παραχθούν ηθικές επιταγές όπως η ειλικρίνεια (truth-telling), η συναίνεση, η εμπιστευτικότητα και η τήρηση των υποσχέσεων. [vii] Η Οικουμενική Διακήρυξη περί Βιοηθικής και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της UNESCO [viii] υιοθετεί το ίδιο σχήμα, εμπλουτίζοντας τις βασικές αρχές με επιμέρους κανονιστικές επεξεργασίες.

Η εμφανής αδυναμία αυτής της προσέγγισης είναι ο ατομοκεντρισμός της. Ας προσπαθήσουμε όμως να εφαρμόσουμε αυτό το καθιερωμένο σχήμα στην πρόσφατη πανδημία, έχοντας υπ’ όψιν τα ηθικά διλήμματα που εμφανίστηκαν στις οριακές καταστάσεις. Εκεί οι γιατροί βρίσκονται μπροστά σε πρωτοφανή διλήμματα ζωής και θανάτου. Από ό,τι δείχνουν οι μαρτυρίες [ix] στην Ιταλία οι γιατροί βρέθηκαν μπροστά στην ανάγκη να επιλέξουν ποιος ασθενής έχει πιθανότητες επιβίωσης και ποιος όχι, εγκαταλείποντας τους τελευταίους. Για να αποφασίσουν κατέφυγαν σε μια καζουιστική προσέγγιση, επέλεξαν δηλαδή κατά περίπτωση. Όχι σύμφωνα με κάποια καθαρή δεοντολογία αλλά ανάλογα με τις συνθήκες.

Ποιος διαμορφώνει τις συνθήκες;

Υπάρχουν οι εσωτερικές συνθήκες της επιστήμης, τα επιστημονικά όρια της άγνοιας σχετικά με την ασθένεια. Αυτά τα όρια η επιστημονική έρευνα φιλοδοξεί να τα υπερβεί. Δεν καθόρισαν, όμως, αυτά την επιλογή των γιατρών, αφού η άγνοια της θεραπείας είναι το κοινό υπόβαθρο κάθε επιμέρους περίπτωσης-ασθενούς σε αυτή την πανδημία. Υπάρχουν, λοιπόν, οι εξωτερικές συνθήκες, το κοινωνικό περιβάλλον, τα διαθέσιμα εργαλεία και οι επίσημες πολιτικές που τα προσδιορίζουν.

Επιστρέφουμε στο έδαφος της πολιτικής που ορίζει, όχι μόνο την έκβαση του ηθικού διλήμματος, αλλά κυρίως το πραγματικό περιεχόμενο του διλήμματος. Αν δεν υπήρχε έλλειψη ΜΕΘ και αναπνευστήρων, δεν θα υπήρχε το δίλημμα ποιος ασθενής θα σωθεί. Αν δεν υπήρχε έλλειψη προστατευτικών στολών και μασκών, δεν θα υπήρχε το δίλημμα ποιος γιατρός θα θυσιαστεί.

Συνεπώς, δεν μπορούμε να μιλάμε για βιοηθική δίχως να μιλάμε για βιοπολιτική. Καθώς το κράτος τείνει να καταλαμβάνει όλο τον δημόσιο χώρο και να μην ανέχεται την παρουσία αυτόνομων δικτύων πολιτικής απόφασης και δράσης εντός του χώρου δικαιοδοσίας του, η βιοπολιτική στη μεγάλη κλίμακα ασκείται από το κράτος. Λόγω αυτού, είναι ο μόνος κατεστημένος κεντρικός θεσμός ικανός να κινητοποιήσει πόρους και μηχανισμούς αντιμετώπισης της πανδημίας. Βάσει ποιας σκοπιμότητας γίνεται αυτή η κινητοποίηση;

Εδώ βλέπουμε το χάσμα ανάμεσα στην ιατρική βιοηθική και την κρατική βιοπολιτική. Ασφαλώς το κράτος είναι θεσμός ασύμβατος με τις τέσσερις αρχές που προαναφέρθηκαν:

1. Η αρχή της αυτονομίας προϋποθέτει ότι ο πολίτης μετέχει στην πληροφόρηση και τη λήψη των αποφάσεων.

2. Η αρχή της αγαθοποϊίας προϋποθέτει ότι ο πολίτης ενεργεί με γνώμονα το κοινό καλό που αποτελεί συλλογική απόφαση.

3. Η αρχή της μη-κακοποίησης προϋποθέτει ότι κυριαρχεί η πειθώ και όχι ο εξαναγκασμός, δηλαδή ότι υπάρχει συλλογική διαβούλευση και διαφάνεια.

4. Η αρχή της δικαιοσύνης προϋποθέτει ότι υπάρχει ισονομία και ισοκατανομή των ευθυνών και των πόρων.

Ως μηχανισμός το κράτος εξ ορισμού αντίκειται στην αυτονομία του πολίτη, περιορίζει την αγαθοποιΐα, καταφεύγει στην κακοποίηση, καταργεί την ισονομία και τη δικαιοσύνη. Η βιοπολιτική του κράτους στοχεύει στη διατήρηση του καθεστώτος που παράγει την ετερονομία, τη βία, τον εξαναγκασμό και την κοινωνική αδικία. Η κρατική βιοπολιτική έχει την ιδιαιτερότητα να είναι ωφελιμιστική ως προς το ίδιο το κράτος, πράγμα που σημαίνει εις βάρος της κοινωνίας. Σύμβολό της είναι το Πανοπτικόν του Μπένθαμ, όπως σημειώνει ο Ἑντσο Τραβέρσο:

«Το πανοπτικό σχέδιο του Μπένθαμ εμφανιζόταν, λοιπόν, αναδρομικά, σαν το σημάδι που είχε αναγγείλει ένα νέο σύστημα κοινωνικού ελέγχου και πειθαρχίας των σωμάτων, εννοημένο σαν μοντέλο κατασταλτικής διαφάνειας με ισχύ στο σύνολο της κοινωνίας» [x]

Υπάρχει, λοιπόν, μια βαθιά αντίθεση σκοπών ανάμεσα στην ιατρική βιοηθική και την κρατική βιοπολιτική. Αυτή η αντίθεση καθιστά τη σημερινή κατάσταση εξόχως προβληματική. Η λογική θα όριζε να τηρηθούν οι αρχές της βιοηθικής και στο πολιτικό επίπεδο. Αντιθέτως, οι κρατικές αρχές απαιτούν από τον πολίτη, τόσο τον γιατρό όσο και τον ασθενή, να συμμορφωθεί και ηθικά στη βιοπολιτική τους. Ζητούν από τους πολίτες να αυτοπροστατευθούν ενώ δεν κάνουν τίποτε για να προστατεύσουν τους υγειονομικούς λειτουργούς, τους εργαζόμενους, τους πρόσφυγες, τους φυλακισμένους, από την ανισότητα και την εκμετάλλευση που επιτείνει η πανδημία.

Όμως βλέπουμε και την αντίστροφη όψη της σύγχρονης πολιτικής διγλωσσίας: Το κράτος επικαλείται τις αρχές της βιοηθικής για να δικαιολογήσει τη βιοπολιτική του. Η αστυνομία δεν αρκεί, απαιτείται και μία επίφαση ηθικής. Σε αυτή την επίφαση στηρίζεται η δικαιοδοσία του κράτους και η νομιμοποίηση της αστυνομίας.

Και έτσι, η βιοπολιτική του κράτους φορά τον μανδύα της ιατρικής βιοηθικής ακόμη κι αν υπηρετούν αντίθετες αρχές. Τι επιτρέπει αυτή τη συναρμογή; Το διαφορετικό πεδίο δικαιοδοσίας, ο τεχνητός διαχωρισμός του ατομικού από το κοινωνικό, του ατόμου από την κοινωνία, του πολίτη από την εξουσία. Η ιατρική βιοηθική που δίνει έμφαση στη σχέση γιατρού-ασθενή είναι ατομοκεντρική και έχει διυποκειμενικό πεδίο εφαρμογής, ενώ η κρατική βιοπολιτική αφορά το σύνολο της κοινωνίας και έχει συλλογικό πεδίο εφαρμογής. Ενώ η αυθεντία του γιατρού βασίζεται σε κάποια ορθολογική επιστημονική γνώση, η κρατική αυθεντία βασίζεται σε μηχανισμούς πειθάρχησης και συμμόρφωσης. Η δεύτερη υποτάσσει την πρώτη σε κάθε βαθμό, θεσμικά και ουσιαστικά, καθώς ορίζει τα περιθώρια δράσης της.

Εδώ βρίσκεται και η παγίδα στην οποία πέφτουν στοχαστές σαν τον Αγκάμπεν ή πολιτικές συλλογικότητες. Η συμπλοκή και η αδυναμία διαχωρισμού των δύο αντιθετικών ηθικών οδηγεί πολλούς στην ταύτιση της ιατρικής με την πολιτική σε έναν αφηρημένο ενιαίο υγειονομικό χώρο. Δεν είναι πάντοτε έτσι.

Όπως φανερώνει η διαρκής σύγκρουση μεταξύ των γιατρών και της κυβέρνησης, εκδηλώνεται στην πραγματικότητα μία διάκριση συμφερόντων ανάμεσα στο κράτος και την κοινωνία. Ο Σωτήρης Τσιόδρας που εκπροσωπεί ταυτόχρονα την ιατρική αυθεντία και την κρατική δικαιοδοσία, δεν επαρκεί για να γεφυρώσει αυτή τη διάκριση. Οι κυβερνώντες καταφεύγουν στην πολεμική ρητορική, μιλώντας για «μέτωπα» και «μάχες», μιας και ο πόλεμος είναι ο κατεξοχήν τρόπος κινητοποίησης ή ακινητοποίησης της κοινωνίας από μεριάς του κράτους.

Αυτό όμως που έχει εν τέλει σημασία είναι η ηθική τοπολογία της κοινωνίας, αυτή που διαμορφώνει τα όρια ανοχής και συναίνεσης. Αυτή διαμορφώνεται μέσα σε πολλαπλούς τεμνόμενους αποκλεισμούς, αποκλεισμό από την ενημέρωση, αποκλεισμό από την πληροφόρηση, αποκλεισμό από την απόφαση, αποκλεισμό από την πράξη. Κάποιοι από αυτούς είναι παροδικοί και επιβάλλονται ως μέτρα αντιμετώπισης του ιού, όπως η κοινωνική αποστασιοποίηση, και κάποιοι είναι δομικοί και επιβάλλονται ως μέτρα πειθάρχησης, όπως η αστυνόμευση.

Καθώς η κοινωνία δεν είναι μονολιθική ή ενιαία, το χάσμα ανάμεσα στη βιοηθική της θεραπείας και τη βιοπολιτική της πειθάρχησης γίνεται πεδίο σύγκρουσης ευρύτερων σημασιών και αξιών, της αλληλεγγύης απέναντι στον ρατσισμό, του αυτοπεριορισμού απέναντι στην ασυδοσία, της κοινωνικότητας απέναντι στην απομόνωση. Αυτή η σύγκρουση υπερβαίνει την πανδημία, μα η πανδημία μετασχηματίζει τους όρους της. Ο κοινωνικός χρόνος έχει κατακερματιστεί σε μια πολλαπλότητα ιδιωτικών χρόνων και συλλογικών εργασιακών χρονικοτήτων υπό την εποπτεία των κρατικών αρχών. Υπάρχει διάχυτη αμηχανία καθώς μας τυλίγει συλλογικά το ανοίκειο.

Τουλάχιστον γίνεται σαφές ότι μια βιοηθική της αυτονομίας είναι ριζικά ασύμβατη με μια βιοπολιτική της ετερονομίας. Το ηθικό περιεχόμενο της πρώτης ακυρώνεται στον βαθμό που δεν αμφισβητείται η δεύτερη. Μια πραγματική βιοηθική της αυτονομίας θα είναι συνάμα μια πραγματική βιοπολιτική της άμεσης δημοκρατίας.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

[i] Σοφοκλής, Οιδίπους Τύραννος, Πρόλογος 26-30, μτφρ. Κ. Χ. Μύρης

[ii] Κ. Καστοριάδης, Η άνοδος της ασημαντότητας, εκδόσεις Ύψιλον, σελ. 245.

[iii] Ό.π. σελ. 257.

[iv] Ό.π. σελ. 247.

[v] M. Kuczewski & R. Polansky (επιμ.), Βιοηθική, εκδόσεις Τραυλός, 2007.

[vi] T.L. Beauchamp & J. F. Childress, Principles of Biomedical Ethics, Oxford Unversity Press 1994.

[vii] Ό.π. σελ. 14.

[viii] http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=31058&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html

[ix] https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2020/03/who-gets-hospital-bed/607807/

[x] Έ. Τραβέρσο, Οι ρίζες της ναζιστικής βίας, εκδόσεις του 21^ου, σελ. 44.

The post Ο λοιμός και ο Οιδίπους: βιοηθική και βιοπολιτική first appeared on Aυτολεξεί.

Μέσα σε αυτή την πυκνή ατμόσφαιρα γεμάτη μικροσωματίδια φόβου που πολλαπλασιάζονται σαν ιός, καταφεύγουμε σε σκέψεις που, χωρίς να ξέρουμε το γιατί, κινούνε κάτι μέσα μας.

Ο Καμύ, για παράδειγμα, τώρα ξαναγίνεται ένας από τους στοχαστές στους οποίους καταφεύγουμε. Ο κύριος λόγος είναι το ότι έγραψε ένα έργο που ονόμασε Πανούκλα. Αλλά το έργο του αυτό είναι μια ακόμα εκδοχή ενός πυρήνα φιλοσοφικού, μιας βαθύτερης συνειδητοποίησης του Καμύ ότι όλα όσα έχουμε φτιάξει εμείς οι άνθρωποι είναι αυθαίρετα.

Ο Καμύ είναι σα να μας λέει: Σκεφτείτε τον εαυτό σας μέσα σε αυτό το τεράστιο σύμπαν. Οι ανθρώπινες συμβάσεις είναι κατασκευές που δεν δικαιολογούνται από τίποτε άλλο πέρα από την πίστη μας σε αυτές. Οι άνθρωποι υπάρχουμε σε έναν χρόνο και έναν τόπο, πολύ περιορισμένο. Η ανθρώπινη ιστορία δεν σημαίνει τίποτα για το σύμπαν. Αν καταστραφούμε είτε ως άτομα είτε ως είδος, δε θα θρηνήσει κανείς, γιατί δεν υπάρχει κανείς για να θρηνήσει. Και αργά ή γρήγορα θα καταστραφούμε, και εμείς και η γη και το ηλιακό σύστημα, και το σύμπαν, και τα σύμπαντα αν υπάρχουνε πολλά.

Και αν δεν υπάρχει τίποτα, αν δεν υπάρχει κάποια δύναμη, κάποιος θεός, κάποια παρουσία να μας ελέγχει, γιατί να είμαστε ευγενικοί, γιατί να προσέχουμε τι κάνουμε και τί λέμε; Όταν δεν υπάρχει τίποτα για να μας κρίνει, γιατί να μη καταφύγουμε στην αγένεια, στο έγκλημα, ακόμα και στον φόνο;

Ο Καμύ δεν παραλύει από αυτή τη συνειδητοποίηση του κενού.

Ούτε μισάνθρωπος γίνεται, ούτε μηδενιστής. Πολεμά ενάντια στους ναζί, παρότι δεν πιστεύει στον πόλεμο. Καπνίζει γευστικά τσιγάρα και ντύνεται κομψά παρότι ξέρει ότι αυτά δε σημαίνουνε τίποτα. Δίνει μάχες για τη δικαιοσύνη, παρότι ξέρει ότι και η δικαιοσύνη και η αδικία είναι το ίδιο αυθαίρετα, δηλαδή το ίδιο νόμιμα.

Αυτό που λέει ο Καμύ είναι: δεν είμαστε τίποτα, αλλά εφόσον είχαμε την τύχη ή την ατυχία να γεννηθούμε άνθρωποι και μάλιστα σε μια στιγμή του χρόνου όπου μπορούμε να καταλάβουμε ότι δεν είμαστε τίποτα, ας φτιάξουμε μια κοινωνία που να μας επιτρέπει να απολαύσουμε αυτόν τον χρόνο της υπαρξής μας. Είναι προτιμότερο να ζεις σε έναν κόσμο δίκαιο παρά σε έναν άδικο κόσμο.

Αυτό το πέρασμά μας από τον κόσμο μπορούμε να το απολαύσουμε. Ένα καλό φαγητό, τον έρωτα, το κρύο νερό το καλοκαίρι, το όμορφο κτήριο, το καλογραμμένο ποίημα, τη μέθη ενός γλυκού ποτού.

Το σύμπαν αδιαφορεί για το αν η κοινωνία μας είναι δίκαιη ή άδικη, για τον θάνατό μας, για τη ζωή μας, για την ηθική μας. Ο «ξένος» του Καμύ, δεν κλαίει για τον θάνατο της μητέρας του. Λυπάται, ναι! Αλλά με μια λύπη που δεν προκαλεί δάκρυα. Γνωρίζει ότι ο θάνατός της δεν σημαίνει τίποτα, ο δικός του θάνατος δεν σημαίνει τίποτα, οι κρίσεις όσων τον θεωρούν ανήθικο για την απουσία των δακρύων του δεν σημαίνουν τίποτα. Και όμως αυτός, ο ίδιος «ξένος», απολαμβάνει τον ήλιο που του καίει το πρόσωπο και την άμμο που τρέχει από τα δάκτυλά του και το κορίτσι που είναι δίπλα του όμορφο και γλυκό.

Κάπως έτσι η φιλοσοφία και η λογοτεχνία, λυγίζουν τις σκληρές κατηγοριοποιήσεις των «σοβαρών» επιστήμών ή των νομικών. Κάπως έτσι μας κάνουν να δίνουμε μάχες για την ομορφιά του κόσμου, γνωρίζοντας ότι ακόμη κι αν αποτύχουμε δεν πειράζει.

Γι’ αυτό ο Καμύ παραμένει σημαντικός. Γιατί μας λέει: «Η μάχη είναι για την ομορφιά του κοσμου, την πρόσβαση όλων στην ομορφιά. Είναι μια μάχη που δεν σημαίνει τίποτα. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να τη δώσουμε».

Το λέω αυτό τώρα που περνάμε μια κρίση που μας θυμίζει πόσο εύθραστη είναι η ζωή των ανθρώπων, ατομικά και ως είδος. Και όταν πάλι περάσει αυτό, να κρατήσουμε την ανάμνηση αυτών των σκέψεων μπας και αλλάξουμε τη θεσμοθετημένη αδικία και τροποποιήσουμε κάποιους από τους κανόνες της κοινής μας ύπαρξης.

The post Τι κάνει ένα τίποτα; first appeared on Aυτολεξεί.

Τους τελευταίους δύο μήνες, οι Κινέζοι πολίτες χρειάστηκε να προσαρμοστούν σε ένα νέο επίπεδο κρατικής εισβολής στις ζωές τους.

Για να εισέλθει κάποιος στην πολυκατοικία ή στον χώρο εργασίας του, απαιτείται η σάρωση ενός κωδικού QR, η καταγραφή του ονόματος και του αριθμού ταυτότητάς του, της θερμοκρασίας του και του πρόσφατου ταξιδιωτικού ιστορικού του. Οι χειριστές των τηλεπικοινωνιών παρακολουθούν τις κινήσεις των ανθρώπων, ενώ οι πλατφόρμες κοινωνικών μέσων όπως η WeChat και η Weibo διαθέτουν ανοιχτές τηλεφωνικές γραμμές για να καταδίδει ο καθένας τους άλλους που μπορεί να έχουν αρρωστήσει. Ορισμένες πόλεις προσφέρουν ανταμοιβές για την κατάδοση των άρρωστων γειτόνων.

Οι κινεζικές εταιρίες εν τω μεταξύ βγάζουν τεχνολογία αναγνώρισης προσώπου που μπορεί να ανιχνεύσει αυξημένες θερμοκρασίες μέσα στο πλήθος ή να εντοπίσει πολίτες που δεν φέρουν μάσκα προσώπου. Μια σειρά εφαρμογών χρησιμοποιούν τις προσωπικές πληροφορίες για την υγεία των πολιτών προκειμένου να προειδοποιήσουν τους άλλους για την εγγύτητά τους με τους μολυσμένους ασθενείς ή για το αν βρέθηκαν σε στενή επαφή μαζί τους.

Οι κρατικές αρχές, εκτός από το σφράγισμα ολόκληρων πόλεων, έχουν εφαρμόσει μια μυριάδα μέτρων ασφαλείας στο όνομα του περιορισμού της επιδημίας του κορωνοϊού. Από τους κορυφαίους αξιωματούχους μέχρι τους εργαζόμενους στις τοπικές κοινότητες, εκείνοι που επιβάλλουν τους κανόνες επαναλαμβάνουν την ίδια επωδό: αυτή είναι μια «έκτακτη περίοδος» feichang shiqi, η οποία απαιτεί έκτακτα μέτρα.

Καθώς ο αριθμός των νέων μολύνσεων στην Κίνα πέφτει, έχοντας μολύνει περισσότερους από 80.000 και σκοτώσει περισσότερους από 3.000, οι κάτοικοι και οι παρατηρητές αναρωτιούνται πόσα από αυτά τα νέα μέτρα ήρθαν για να μείνουν.

«Δεν ξέρω τι θα συμβεί όταν τελειώσει η επιδημία. Δεν τολμώ να το φανταστώ», δήλωσε η Chen Weiyu, 23 ετών, η οποία εργάζεται στη Σαγκάη. Κάθε μέρα, όταν η Τσεν πηγαίνει να δουλέψει, πρέπει να υποβάλει έναν καθημερινό έλεγχο υγείας στην εταιρεία της, καθώς και να σαρώσει έναν κωδικό QR και να εγγραφεί για να εισέλθει στο συγκρότημα γραφείων.

«Η επιτήρηση βρίσκεται ήδη παντού. Η επιδημία έχει κάνει αυτή την επιτήρηση, την οποία συνήθως δεν βλέπουμε κατά τη συνηθισμένη περίοδο, πιο εμφανή», δήλωσε.

Άλλοι μιλούν πιο εμφατικά για το μέλλον. Ο Wang Aizhong, ακτιβιστής με έδρα το Guangzhou, δήλωσε: «Αυτή η επιδημία αναμφισβήτητα παρέχει περισσότερους λόγους στην κυβέρνηση να επιτηρεί το κοινό. Δεν νομίζω ότι οι Aρχές θα αποκλείσουν την πιθανότητα διατήρησης αυτής της κατάστασης μετά την επιδημία.

Όταν βγαίνουμε έξω ή μένουμε σε ένα ξενοδοχείο, μπορούμε να νιώσουμε το μάτι που μας κοιτάζει ανά πάσα στιγμή. Είμαστε εντελώς εκτεθειμένοι στην επιτήρηση της κυβέρνησης», είπε.

Οι ειδικοί λένε ότι ο ιός, που εμφανίστηκε στη Wuhan τον Δεκέμβριο, έδωσε στις Αρχές την πρόφαση για να επιταχύνουν τη μαζική συλλογή προσωπικών δεδομένων με σκοπό την επιτήρηση των πολιτών, μια επικίνδυνη προοπτική, καθώς η χώρα δεν έχει αυστηρούς νόμους που να διέπουν τα προσωπικά δεδομένα.

«Είναι μια υφέρπουσα αποστολή», δήλωσε η Maya Wang, ανώτερη ερευνήτρια του Human Rights Watch για την Κίνα. Σύμφωνα με την Wang, ο ιός είναι πιθανό να αποτελέσει έναν καταλύτη για την περαιτέρω επέκταση του καθεστώτος επιτήρησης, όπως έγινε και για τα σημαντικά γεγονότα όπως οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 2008 που πραγματοποιήθηκαν στο Πεκίνο ή η έκθεση Shanghai 2010. «Οι τεχνικές μαζικής επιτήρησης έγιναν πιο μόνιμες μετά από αυτά τα γεγονότα», ανέφερε.

«Με το ξέσπασμα του κορωνοϊού η ιδέα της μέτρησης του κινδύνου και του περιορισμού των μετακινήσεων έγινε γρήγορα πραγματικότητα», δήλωσε. «Με τον καιρό βλέπουμε μια ολοένα και περισσότερο διεισδυτική χρήση της τεχνολογίας και μείωση της ικανότητας των ανθρώπων να αντιστέκονται».

Πολλοί Κινέζοι κάτοικοι βλέπουν τα πρόσθετα επίπεδα δημόσιας επιτήρησης ως επιπρόσθετα γραφειοκρατικά εμπόδια, περισσότερο ως απογοήτευση παρά ως απειλή, που αποδεικνύουν περαιτέρω την αναποτελεσματικότητα της κυβέρνησης στον χειρισμό της επιδημίας.

Το θωρηκτό σύστημα επιτήρησης της Κίνας, ενώ υπερήφανα προβάλλεται από τους αξιωματούχους, είναι γεμάτο από παραθυράκια. Ένας πρώην φυλακισμένος, μολυσμένος από τον ιό, κατάφερε να ταξιδέψει από τη Wuhan στο Πεκίνο τον περασμένο μήνα, πολύ μετά την εφαρμογή των μέτρων απομόνωσης, προκαλώντας ευρείες επικρίσεις για το πώς διέφυγε.

Οι πολίτες είναι ιδιαίτερα επικριτικοί απέναντι σε ένα σύστημα που ονομάζεται Κώδικας Υγείας, στο οποίο οι χρήστες μπορούν να εγγραφούν μέσω του Alipay ή του WeChat, το οποίο απονέμει σε κάθε άτομο έναν από τρεις χρωματικούς κωδικούς βάσει του ταξιδιωτικού ιστορικού του, του χρόνου που διέμεινε σε εστίες μόλυνσης και της έκθεσής του σε πιθανούς φορείς του ιού. Το λογισμικό, το οποίο χρησιμοποιείται σε περισσότερες από 100 πόλεις, θα επιτρέψει σύντομα στους χρήστες να ελέγξουν τα χρώματα των άλλων κατοίκων εισάγοντας τους αριθμούς ταυτότητάς τους.

Ένας κάτοικος παραπονέθηκε στο Weibo ότι είχε διασχίσει την πόλη Hubei χωρίς να σταματήσει αλλά ο χρωματικός κωδικός του άλλαξε σε κίτρινο από πράσινο, υποδεικνύοντας ότι θα έπρεπε να βρίσκεται σε καραντίνα. «Δεν μπορώ να βγω ούτε για ψωμί ή νερό”, δήλωσε ένας άλλος στην επαρχία Jiangsu, αφότου ο κώδικας του υποβαθμίστηκε ανεξήγητα σε κίτρινο μετά από ένα ταξίδι εργασίας.

Πολλοί χαρακτήρισαν την εφαρμογή ως «εντυπωσιασμό» ή “xingshi zhuyi”, ως έναν τρόπο για τους αξιωματούχους χαμηλότερου επιπέδου να εντυπωσιάσουν τους ανωτέρους τους επιβάλλοντας επιπλέον περιορισμούς στους πολίτες.

«Έχω έναν κωδικό υγείας, ένα δελτίο για την κατοικία μου και ένα άλλο πιστοποιητικό υγείας και ακόμα δεν μπορώ να μπω στο σπίτι μου», δήλωσε ένας σχολιαστής. «Αυτά είναι σκουπίδια. Αφήστε μας, παρακαλώ, εμάς τους απλούς ανθρώπους», είπε κάποιος άλλος.

Τα μέτρα ασφαλείας χαμηλής τεχνολογίας έχουν χρησιμοποιηθεί τόσο όσο και τα υψηλής τεχνολογίας. Ένας στρατός εργαζομένων φρουρεί τα σημεία εισόδου στους δημόσιους χώρους, διατάζοντας τους πεζούς να καταγράφουν τις πληροφορίες τους ή ανακρίνοντας τους κατοίκους για τις πρόσφατες κινήσεις τους. Θρησκευτικές τοποθεσίες όπως τα τζαμιά έχουν κλείσει. Πολλές πόλεις και κομητείες έχουν απαγορεύσει τις συναθροίσεις, συμπεριλαμβανομένων των μικρών γευμάτων.

Τον Φεβρουάριο, οι υπάλληλοι της επαρχίας Sichuan διέκοψαν μια ομάδα που έπαιζε Mahjong (παραδοσιακό κινέζικο παιχνίδι παρόμοιο με το ντόμινο) και ανάγκασαν τους συμμετέχοντες να διαβάσουν μια δημόσια απολογία που καταγράφηκε σε βίντεο. «Κάναμε λάθος. Υποσχόμαστε ότι δεν θα υπάρξει επόμενη φορά και θα επιτηρούμε και τους άλλους», ανέφερε η ομάδα των 10 ανδρών, σε στάση ελαφράς υπόκλισης.

Άλλα βίντεο που έχουν ανέβει στο διαδίκτυο δείχνουν τοπικούς αξιωματούχους να ρίχνουν κατοίκους στο χώμα επειδή δεν φορούν μάσκα προσώπου ή να δένουν έναν άνθρωπο σε μια κολώνα. Άνδρες της τοπικής αστυνομίας της Wuhan πρόσφατα απολύθηκαν αφότου δημοσιεύτηκε στο διαδίκτυο ένα βίντεο που τους έδειχνε να ξυλοκοπούν έναν άνθρωπο επειδή πουλούσε λαχανικά στον δρόμο.

Ένα άρθρο του επίσημου κρατικού πρακτορείου ειδήσεων Xinhua την περασμένη εβδομάδα υπενθύμισε στους πολίτες ότι εκείνοι που παραβιάζουν τα μέτρα πρόληψης και ελέγχου του ιού ενδέχεται να υπόκεινται σε φυλάκιση από τρία έως και επτά χρόνια για της ιδιαίτερα σοβαρές περιπτώσεις, όπως περιγράφεται στον ποινικό κώδικα της Κίνας.

«Η διεισδυτική, παρεμβατική επιτήρηση είναι ήδη η “νέα νόρμα” (η νέα κανονικότητα). Το ερώτημα για την Κίνα είναι ποιο είναι, αν υπάρχει, το επίπεδο επιτήρησης που ο πληθυσμός θα αρνηθεί να ανεχτεί», δήλωσε ο Stuart Hargreaves, αναπληρωτής καθηγητής στη Νομική του Κινεζικού Πανεπιστημίου του Χονγκ Κονγκ, με ειδίκευση στη νομοθεσία περί ιδιωτικότητας και ενημέρωσης.

Ορισμένα ανησυχητικά ισχύοντα μέτρα θα συνεχιστούν εν μέρει επειδή οι πολίτες εξοικειώνονται με αυτά. Ο 28χρονος Alex Zhang, ο οποίος ζει στο Ghengdu, αναφέρεται στη θεωρία του ιταλικού φιλόσοφου Giorgio Agamben σχετικά με την κατάσταση εξαίρεσης και πώς μπορούν να παραταθούν τα μέτρα που λαμβάνονται κατά την κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

«Αυτό το είδος διακυβέρνησης και αντίληψης για την αντιμετώπιση της επιδημίας μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί και για άλλα θέματα -όπως για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τους πολίτες-δημοσιογράφους ή τις εθνοτικές συγκρούσεις. Επειδή αυτή η μέθοδος έχει χρησιμοποιηθεί προηγουμένως, οι πολίτες θα την αποδεχθούν. Γίνεται κανονική», είπε.

Μετάφραση: Ιωάννα-Μαρία Μαραβελίδη

The post Η νέα κανονικότητα: ο υπέρμετρος δημόσιος έλεγχος λόγω κορωνοϊού στην Κίνα ήρθε για να μείνει; first appeared on Aυτολεξεί.

AIDS, ψηφιακοί ιοί, τρομοκρατία… Η επιδημική ασθένεια εμφανίζεται όταν ένα σώμα, σύστημα ή δίκτυο αποβάλλει όλα τα αρνητικά στοιχεία του και γίνεται ένας συνδυασμός από απλά στοιχεία. Υπό αυτή την έννοια, η επιδημικότητα μοιάζει πολύ με το «φράκταλ» και «το ψηφιακό». Aυτό οφείλεται στο ότι οι υπολογιστές και οι ηλεκτρονικές συσκευές αποτελούν πλέον αφαιρέσεις / εικονικές μηχανές / μη-σώματα, όπου οι ιοί οργιάζουν ανεξέλεγκτα (είναι πολύ πιο ευάλωτα συστήματα από τις παραδοσιακές μηχανικές συσκευές).

Οφείλεται στο ότι το ίδιο το σώμα έχει γίνει ένα μη-σώμα, μια ηλεκτρονική, ψηφιακή μηχανή η οποία κατακτάται από τον ιό.

Η τωρινή παθολογία του σώματος βρίσκεται πλέον πέρα από τις δυνάμεις της συμβατικής ιατρικής. Επηρεάζει το σώμα όχι σαν φόρμα αλλά σαν φόρμουλα. Το σώμα που βάλλεται από καρκίνο είναι ένα σώμα που έχει πέσει θύμα αναστάτωσης της γενετικής του φόρμουλας. Το σώμα που νοσεί από AIDS είναι ένα σώμα με ζημίες και βλάβες στο ανοσοποιητικό του σύστημα· στο σύστημα ελέγχου και αντισωμάτων του.

Αυτές οι νέες παθολογίες είναι οι ασθένειες που βάλλουν ένα κωδικοποιημένο σώμα, πρό-τυπο. Είναι ασθένειες του κώδικα και του προ-τύπου.

Το ανθρώπινο ον, ιδωμένο ως ηλεκτρονική κυβερνο-μηχανή, μετατρέπεται σε ιδανικό οικοδεσπότη για ιούς και επιδημικές ασθένειες, με τον ίδιο τρόπο που οι υπολογιστές παρέχουν ένα ιδανικό περιβάλλον για τους ηλεκτρονικούς ιούς.

Εδώ και πάλι, δεν υπάρχει αποτελεσματική αποτροπή ή θεραπεία. Η μετάσταση προσβάλει ολόκληρο το δίκτυο, «εικονικά». Οι αντιστάσεις των απο-συμβολοποιημένων ηλεκτρονικών γλωσσών είναι εξίσου αναποτελεσματικές ενάντια στους ιούς όπως και οι αντιστάσεις ενός απο-συμβολοποιημένου σώματος. Τα παραδοσιακά μηχανικά ατυχήματα και οι βλάβες αντιμετωπίζονται και επισκευάζονται, αλλά η ξαφνική κατάρρευση/ανωμαλία /«προδοσία» των αντι-σωμάτων (δεν μιλώ για κάποια προσχεδιασμένη παραβίαση των λειτουργιών τους) δεν θεραπεύονται.

Η επιδημία είναι μια παθολογία των κλειστών κυκλωμάτων, των ενσωματωμένων κυκλωμάτων, των ανεμπόδιστων ενώσεων, των αλυσιδωτών αντιδράσεων. Υπό μια ευρεία, μεταφορική έννοια, είναι μια παθολογία της αιμομιξίας.

Αυτός που ζει με το όμοιο θα πεθάνει από το όμοιο. Αυτή η αδυνατότητα ανταλλαγής, αμοιβαιότητας, εναλλαγής προκαλεί εκείνη την άλλη, αόρατη, διαβολική, φευγαλαία αλλαγή, προκαλεί τον απόλυτο «Άλλο», τον ιό, που κατασκευάζεται από απλά στοιχεία που αναπαράγονται στο άπειρο.

Βρισκόμαστε σε μια αιμομικτική κοινωνία. Το γεγονός ότι το AIDS χτύπησε πρώτα τις κοινότητες των ομοφυλοφίλων και των χρηστών ναρκωτικών έχει να κάνει με αυτή την, τρόπον τινά, αιμομικτικότητα των ομάδων που λειτουργούν ως κλειστά κυκλώματα.

Στο παρελθόν, η αιμοφιλία χτυπούσε τις οικογένειες με μακρά ιστορία γαμήλιων ενώσεων μεταξύ ομόαιμων με μακρές σχέσεις ενδογαμίας. H παράξενη ασθένεια που για καιρό χτυπούσε τα κυπαρίσσια ήταν ένα είδος ιού και εν τέλει αποδόθηκε στη μείωση των διακυμάσεων της θερμοκρασίας ανάμεσα σε καλοκαίρι και χειμώνα, στο αξεδιάλυτο μπέρδεμα των εποχών. Και εκεί, πάλι, «χτύπησε» το φάντασμα του όμοιου-εαυτού. Σε κάθε καταναγκαστική εξομοίωση, σε κάθε εκτομή των διαφορών, σε κάθε περίπτωση που τα πράγματα συνομιλούν μόνο με την ίδια τους την εικόνα ή συμπλέκονται με τον ίδιο τους τον κώδικα, υπάρχει ο κίνδυνος της αιμομικτικής επιδημίας μιας διαβολικής αντιστροφής, η οποία αναστατώνει τον θαυμάσιο μηχανισμό.

Σε άλλες περιπτώσεις, παίρνει τη μορφή της αναγέννησης της Αρχής (principle) του Κακού (δεν υπάρχει κάποια ηθική διάσταση ή ενοχή εδώ: η Αρχή του Κακού είναι απλά συνώνυμη με την Aρχή της αναστρεψιμότητας και την Αρχή της κυκλικής αναστροφής). Σε συστήματα που κινούνται προς την απόλυτη θετικότητα -και ακολούθως την απο-συμβολοποίηση- το Κακό απλά αντιστοιχεί, σε όλες τις εκδοχές του, με τον θεμελιώδη κανόνα της αναστρεψιμότητας.

Η αδιάκοπη παραγωγή θετικότητας προκαλεί μια τρομακτική συνέπεια: αν η αρνητικότητα γεννά την κρίση και την κριτική, η απόλυτη θετικότητα, από τη δικιά της μεριά, γεννά την καταστροφή, εξαιτίας της ανικανότητάς της να φιλτράρει την κρίση.

Κάθε δομή, σύστημα ή κοινωνικό σώμα που ξεριζώνει τα αρνητικά, κριτικά στοιχεία του, διατρέχει τον κίνδυνο μιας καταστροφής από την ολοκληρωτική ενδόρρηξη και αντιστροφή, όπως ακριβώς κάθε βιολογικό σώμα  που κυνηγά και εξολοθρεύει όλα τα μικρόβια, τους βακίλους και τα παράσιτά του -όλους τους βιολογικούς εχθρούς του- διατρέχει τον κίνδυνο καρκίνου ή με άλλα λόγια τον κίνδυνο μιας θετικότητας που καταβροχθίζει τα ίδια του τα κύτταρα. Αυτό το σώμα διατρέχει τον κίνδυνο να το καταβροχθίσουν τα ίδια του τα αντισώματα, τα οποία πια δεν έχουν τίποτα άλλο να κάνουν.

Το AIDS και ο καρκίνος θα πρέπει να γίνουν τα πρωτό-τυπα για τη μοντέρνα παθολογία και για κάθε θανάσιμη επιδημία. Όταν το σώμα εκτίθεται σε τεχνητές προσθέσεις και παράλληλα σε γενετικές φαντασιώσεις, τα αμυντικά του συστήματα αποδιοργανώνονται, η βιολογική λογική του καταστρέφεται. Αυτό το σώμα-φράκταλ, καταδικασμένο να αντικρύσει την εξωτερική λειτουργία του να πολλαπλασιάζεται, είναι την ίδια στιγμή καταδικασμένο σε έναν ασταμάτητο εσωτερικό διχασμό των ίδιων του των κυττάρων. Προκαλείται μετάσταση: Οι εσωτερικές, βιολογικές μεταστάσεις είναι κατα κάποιον τρόπο συμμετρικές με τις εξωτερικές μεταστάσεις, τις προσθήκες, τα δίκτυα, τις συνδέσεις.

Σε έναν υπερ-προστατευμένο χώρο, το σώμα χάνει όλες τους τις άμυνες. Γνωρίζουμε ότι στους θαλάμους εγχειρήσεων, υπάρχει ένα τέτοιο επίπεδο προφύλαξης ώστε κανένα μικρόβιο ή βακτήριο δεν μπορεί να επιβιώσει. Τώρα, είναι ακριβώς εκεί, σε αυτόν τον απόλυτα αψεγάδιαστο χώρο που βλέπουμε μυστήριες, ανώμαλες, επιδημικές ασθένειες να ξεπροβάλλουν. Γιατί οι ιοί πολλαπλασιάζονται όταν τους δίνεται χώρος. Γιατί όσο υπήρχαν μικρόβια, δεν υπήρχαν ιοί. Σε έναν κόσμο που έχει αποκαθαρθεί από όλες τις παλιές του μολύνσεις, σε έναν «ιδεατό» κλινικό κόσμο, εκεί ξετυλίγεται μια ακαθόριστη και αδιάλλακτη παθολογία, μια παθολογία που γεννιέται από την ίδια την απολύμανση.

Μια παθολογία τρίτου τύπου. Ακριβώς όπως στεκόμαστε ενάντια στη νέα μορφή βίας που βάλλει τις κοινωνίες μας -μια βία που γεννιέται από το παράδοξο μιας ανεκτικής και ειρηνικής κοινωνίας- έτσι και εμείς είμαστε ενάντια στις νέες ασθένειες, ασθένειες που πλήττουν σώματα υπερπροστατευμένα από τεχνητές ασπίδες -φαρμακευτικές και ηλεκτρονικές ασπίδες. Σώματα που είναι, ως αποτέλεσμα, ευπαθή και ευάλωτα σε κάθε ιό, σε κάθε «αντιστροφή», σε απροσδόκητες αλυσιδωτές αντιδράσεις. Μια παθολογία που δεν βασίζεται πλέον σε ατυχήματα ή στην ανομία, αλλά σε «ανωμαλίες».

Το ίδιο συμβαίνει και  με το κοινωνικό σώμα, όπου οι ίδιες αιτίες προκαλούν τις ίδιες διαστροφές, τις ίδιες απροσδόκητες δυσλειτουργίες και ένα ολόκληρο φάσμα από ανωμαλίες και τρομοκρατίες, που μπορούν να συγκριθούν με τη γεννετική διαταραχή των κυττάρων -ένα φαινόμενο που προκαλείται, ομοίως, από την υπερ-προστασία και την υπερ-κωδικοποίηση.

Το κοινωνικό σύστημα, όπως και το βιολογικό σώμα, χάνει τις φυσικές, συμβολικές του άμυνες, σε άμεση αναλογία με την αυξημένη τεχνολογική ενίσχυση των τεχνητών προσθηκών. Και δεν θα είναι εύκολο για την ιατρική να αντιμετωπίσει αυτή την εντελώς νέα παθολογία, από τη στιγμή που είναι και η ίδια κομμάτι αυτού του υπερ-προστατευτικού συστήματος προφυλακτικού ζήλου προς το σώμα. Όπως, προφανώς και δεν υπάρχει πολιτική λύση στο πρόβλημα της τρομοκρατίας, έτσι δεν φαίνεται προς το παρόν να υπάρχει κάποια βιολογική λύση στο πρόβλημα του AIDS ή του καρκίνου. Και, μάλιστα, για τον ίδιο λόγο: Αυτά είναι «ανώμαλα» συμπτώματα· ένας βασικός τύπος βίας και βασικοί τύποι ασθένειας που ξεπροβάλλουν από τα βάθη του ίδιου του συστήματος και αντιδρούν με τη βία τους ή την επιδημικότητά τους στον πολιτικό υπερ-έλεγχο του κοινωνικού σώματος και στον βιολογικό υπερ-έλεγχο του φυσικού σώματος.

Ωστόσο, αυτή η νέα μορφή επιδημικότητας είναι διφορούμενη.

Το AIDS είναι ένα παράδειγμα. Το AIDS ευνοεί ένα επιχείρημα υπέρ μιας νέας σεξουαλικής απαγόρευσης. Αλλά δεν πρόκειται πλέον για μια ηθική απαγόρευση: είναι μια λειτουργική απαγόρευση της κυκλοφορίας του sex. Αυτό παραβιάζει όλες τις εντολές του μοντερνισμού. Το sex, όπως το χρήμα και η πληροφορία, πρέπει να κυκλοφορούν χωρίς περιορισμούς. Όλα πρέπει να είναι ρευστά και η επιτάχυνση είναι αναπόφευκτη. Το να περιορίζεις τη σεξουαλικότητα στη βάση του κινδύνου εξάπλωσης μιας επιδημίας είναι το ίδιο παράλογο με το να περιορίζεις το διεθνές εμπόριο στη βάση ότι ενισχύει την καρκινική ενδυνάμωση του δολαρίου. Κανένας δεν θα φανταζόταν κάτι τέτοιο. Και όμως, τώρα, με ένα χτύπημα, με το AIDS: η διακοπή του sex. Μια αντίφαση στο σύστημα; Ίσως, αυτή η διακοπή να έχει έναν αινιγματικό σκοπό. Θα μπορούσε να συνδέεται και να συγκρούεται με τον εξίσου αινιγματικό σκοπό της σεξουαλικής απελευθέρωσης.

Η αυθόρμητη αυτορρύθμιση των συστημάτων είναι ευρέως διαδεδομένη. Γνωρίζουμε με ποιον τρόπο, τα συστήματα προκαλούν μόνα τους ατυχήματα, με ποιον τρόπο επιβραδύνουν τη λειτουργία τους ώστε να επιβιώσουν σε μια βάση λειτουργίας που αντικρούει τις διακυρηγμένες αρχές τους. Όλες οι κοινωνίες επιβιώνουν παραβιάζοντας το ίδιο τους το αξιακό σύστημα: πρέπει να έχουν ένα τέτοιο σύστημα, αλλά επίσης πρέπει να το απαρνηθούν και να λειτουργήσουν παραβιάζοντάς το.

Τώρα, ζούμε μέσα σε ένα σύστημα με τουλάχιστον δύο διακυρηγμένες αρχές: την αρχή της σεξουαλικής απελευθέρωσης και την αρχή της επικοινωνίας και της πληροφορίας. Αλλά μοιάζει λες και το ανθρώπινο είδος παρήγαγε, μέσα από την απειλή του AIDS, ένα αντίδοτο στην αρχή της σεξουαλικής απελευθέρωσης· και μέσω του καρκίνου -που είναι μια διαταραχή του γενετικού κώδικα και επομένως μια παθολογία της πληροφορίας- μια αντίσταση στην παντοδύναμη αρχή του κυβερνο-ελέγχου. Κι αν αυτό είναι μια απόρριψη των υποχρεωτικών ροών σπέρματος, sex, σημάτων και λέξεων, μια απόρριψη της καταναγκαστικής επικοινωνίας, της προγραμματισμένης πληροφορίας, της ανεμπόδιστης σεξουαλικής ένωσης; Κι αν όλο αυτό είναι μια αντίσταση στην έκρηξη ροών, κυκλωμάτων και δικτύων -μέσω μιας νέας θανάσιμης παθολογίας, που εν τέλει μας προστατεύει από κάτι ακόμα πιο σοβαρό;

Με το AIDS και τον καρκίνο, θα μπορούσαμε να πούμε ότι πληρώνουμε το αντίτιμο για το ίδιο μας το σύστημα: εξορκίζουμε τη ρηχή επιδημικότητα του μέσα από τον θάνατο. Κανείς δεν μπορεί να πει εκ των προτέρων πόσο αποτελεσματικός θα είναι αυτός ο εξορκισμός, αλλά πρέπει να ρωτήσουμε: Τι -ποια ακόμα χειρότερη συνέπεια (την απόλυτη ηγεμονία του γενετικού κώδικα;)- αποτρέπει ο καρκίνος; Τι -ποια ακόμα χειρότερη συνέπεια (μια επιδημία σεξουαλικότητας, μια ολοκληρωτική σεξουαλική ελευθερία;)- αποτρέπει το AIDS;

Το πρόβλημα των ναρκωτικών είναι ίδιο: παρακάμπτοντας τους δραματισμούς, πρέπει να αναρωτηθούμε από τι μας προστατεύουν. Μήπως η απόδραση που παρέχουν, μας προφυλάττει από ένα μεγαλύτερο Κακό (μια ορθολογική αποβλάκωση, μια κανονιστική κοινωνικότητα, μια καθολικά αποδεκτή οργάνωση); Μπορούμε να πούμε το ίδιο και για την τρομοκρατία: Δεν μας προστατεύει η αντιδραστική της, καθαρτική βία της από μια επιδημία συναίνεσης, από μια αυξανόμενη πολιτική λευχαιμία, από την αμέλεια, από την αόρατη διαφάνεια του Κράτους;

Όλα είναι αμφίσημα και όλα μπορούν να αντιστραφούν. Στο κάτω κάτω, η νεύρωση είναι που προστατεύει τον άνθρωπο από την τρέλα. Υπό αυτή την έννοια, το AIDS, δεν είναι μια τιμωρία που έρχεται από ψηλά. Θα μπορούσε να είναι μια αμυντική, συναισθηματική αντίδραση του ανθρώπινου είδους ενάντια στον κίνδυνο της ολοκληρωτικής σεξουαλικής ελευθερίας, ενάντια στον κίνδυνο της ολοκληρωτικής απώλειας της ταυτότητας μέσα στον πολλαπλασιασμό και στην επιτάχυνση των δικτύων ροής.

Το γεγονός ότι το AIDS, η τρομοκρατία, η οικονομική κατάρρευση και οι ηλεκτρονικοί ιοί δεν αφορούν μόνο την αστυνομία, την ιατρική, την επιστήμη και τους ειδικούς, αλλά κινούν ολόκληρη τη συλλογική φαντασία, οφείλεται στο ότι δεν πρόκειται απλά για επεισοδιακά συμβάντα ενός παράλογου κόσμου. Ενσαρκώνουν ολόκληρη τη λογική του συστήματός μας και είναι, τρόπον τινά, τα σημεία όπου αυτή η λογική αποκρυσταλλώνεται. Η δύναμή τους είναι μια ακτονοβόλα δύναμη και η επίδρασή τους στη φαντασία, είναι επιδημική.

Είναι φαινόμενα έμφυτα που συνδέονται μεταξύ τους. Ακολουθούν το ίδιο πρωτόκολλο επιδημικότητας και προκαλούν μια μόλυνση πολύ μεγαλύτερη από τη μεμονωμένη επίδρασή τους. Για παράδειγμα, μια τρομοκρατική πράξη αρκεί ώστε να μας αναγκάσει να επανεξετάσουμε όλη την πολιτική σφαίρα υπό το πρίσμα της τρομοκρατίας. Το AIDS, παρότι σε χαμηλό, στατιστικά, επιπεδο, μας αναγκάζει να επανεξετάσουμε όλο το φάσμα των ασθενειών και των σωμάτων υπό το πρίσμα της επιδημικότητάς του και υπό το πρίσμα της ανοσολογικής ανεπάρκειας. Ένας απειροελάχιστος ιός που πλήττει τις Τράπεζες Μνήμης του Πενταγώνου ή πλημμυρίζει ολόκληρα δίκτυα με χριστουγεννιάτικες ευχές είναι αρκετός για να κλονίσει την αξιοπιστία των ηλεκτρονικών συστημάτων και μας αναγκάζει να επανεξετάσουμε όλα τα μέχρι τωρα δεδομένα, λαμβάνοντας υπόψη την ενδεχόμενη διείσδυση, την υπολογισμένη παραπληροφόρηση, το ρίσκο και την αβεβαιότητα. Κάτι το οποίο, αντικειμενικά μιλώντας, έχει και μια διασκεδαστική πλευρά.

Αυτό είναι το πλεονέκτημα των ακραίων φαινομένων και της καταστροφής, καθώς όλες αυτές οι επιδημικές μορφές ανήκουν ξεκάθαρα στην τάξη της καταστροφής (όχι υπό ηθική έννοια, αλλά σαν μια ανώμαλη τροπή των πραγμάτων). Η μυστική δύναμη της καταστροφής βρίσκεται στην ανεμπόδιστη συσχέτιση όλων αυτών των σύγχρονων διαδικασιών -και επίσης στη σχέση όλων αυτών των εκκεντρικών φαινομένων με την επιφανειακότητα ολόκληρου του συστήματος. Όλα τα ακραία φαινόμενα είναι συνεκτικά μεταξύ τους. Αυτό συμβαίνει γιατί είναι συνεκτικά με ολόκληρο το σύστημα.

Αυτό συνεπάγεται ότι είναι ανώφελο να προστρέξουμε στην ορθολογικότητα του συστήματος για να βρούμε τις λύσεις και τη θεραπεία στα καρκινώματα. Είναι αυταπάτη το να πιστεύουμε ότι τα ακραία φαινόμενα μπορούν να εκλείψουν. Αντίθετα, θα γίνονται όλο και πιο ακραία όσο τα συστήματά μας γίνονται όλο και πιο εκλεπτυσμένα. Και αυτό είναι ευτυχές, καθώς πρόκειται για την πλέον σύγχρονη θεραπεία, την ομοιοπαθητική θεραπεία αυτών των συστημάτων. Το να αντιπαραθέτουμε το Καλό απέναντι στο Κακό δεν είναι πια μια αποτελεσματική στρατηγική. Στα διαφανή -ομοιοστατικά ή ομοιορευστά- συστήματα η μόνη εναπομείνασα στρατηγική είναι η αντιπαράθεση του Κακού ενάντια στο Κακό: η στρατηγική του μεγαλύτερου Κακού. Η μόνη δυνατή στρατηγική είναι μια θανάσιμη στρατηγική. Και δεν πρόκειται ούτε καν για ζήτημα επιλογής: το βλέπουμε να συμβαίνει μπροστά στα μάτια μας. Υπάρχει, μια ομοιοπαθητική επιδημικότητα στο AIDS, στην κατάρρευση των χρηματιστηριακών αγορών, στους ιούς υπολογιστών κ.λπ. Τα χρηματοπιστωτικά κραχ, η τρομοκρατία, οι ιοί των υπολογιστών, το χρέος κλπ. είναι απλά η κορυφή του παγόβουνου -αυτό που φαίνεται. Τα άλλα εννέα δέκατα είναι βυθισμένα σε μια εικονικότητα.

Η ολοκληρωτική καταστροφή θα ερχόταν αν όλες οι πληροφορίες ήταν ορατές σε μια κατάσταση πλήρους διαφάνειας -μια κατάσταση που τις συνέπειές της ευτυχώς δεν τις αντικρύζουμε, εξαιτίας του ηλεκτρονικού ιού. Το ότι δεν θα φτάσουμε στο οριστικό τέλος κάθε πληροφορίας και κάθε επικοινωνίας, το χρωστάμε σε αυτόν τον ιό. Kάτι τέτοιο θα ισοδυναμούσε με τον θάνατο.

Ως μέρος αυτού του καρκινώματος, ως κομμάτι αυτής της θανάσιμης διαφάνειας, ο ιός λειτουργεί και σαν συναγερμός. Λειτουργεί μάλλον σαν την επιτάχυνση ενός υγρού σώματος: παράγει αναστάτωση και ανωμαλίες που επιβραδύνουν ή ανακόπτουν την πορεία του υγρού. Το χάος λειτουργεί σαν όριο αυτού που διαφορετικά θα οδηγούνταν στο απόλυτο χάος. Έτσι λοιπόν, τα ακραία φαινόμενα, με τη συγκαλυμμένη τους αναρχία, λειτουργούν ως προφύλαξη-δια-του-χάους, ενάντια στην ολοκληρωτική επιβολή της τάξης και της διαφάνειας. Αυτή η καταστροφή, αυτή η πραγματική καταστροφή, χάρη σε αυτά τα ακραία φαινόμενα παραμένει εικονική. Αν υλοποιούνταν θα σήμαινε το τέλος.

Και πράγματι, παρά την ύπαρξή τους, σήμερα ήδη βλέπουμε την αρχή του τέλους μια συγκεκριμένης διανοητικής λειτουργίας. Παρόμοια, στην περίπτωση της σεξουαλικής απελευθέρωσης, ήδη βλέπουμε την αρχή του τέλους ενός συγκεκριμένου είδους απόλαυσης (jouissance). Αν οδηγούμασταν στην πλήρη, σεξουαλική ελευθερία, τότε θα οδηγούμασταν στην κατάργηση του ίδιου του sex μέσα σε μια έκρηξη α-σεξουαλικότητας. Το ίδιο ισχύει και με το χρηματιστήριο και με το εμπόριο. Η κερδοσκοπία ως ένα ακραίο φαινόμενο, σαν αποσταθεροποιητικός παράγοντας, σταματά την καθολική χειραφέτηση του πραγματικού ελεύθερου εμπορίου. Παριστάνει την άμεση, υπερ-κυκλοφορία των αξιών, διαφθείρει το οικονομικό μοντέλο αλλά διαφθείρει και την καταστροφή που θα προκαλούσε η πλήρως ελεύθερη ανταλλαγή -αυτή η καθολική απελευθέρωση του εμπορίου είναι η πραγματική στιγμή καταστροφής της αξίας (value).

Ενόψει αυτής της απειλής παντελούς έλλειψης βαρύτητας -μιας αβάσταχτης ελαφρότητας του Είναι / μιας καθολικής ελευθερίας / μιας σειράς από διαδικασίες που θα μας έριχναν στο κενό- αυτοί οι ξαφνικοί ανεμοστρόβιλοι που αποκαλούμε καταστροφές είναι που συγκρατούν την πραγματική καταστροφή. Αυτές οι ανωμαλίες, αυτά τα ακραία φαινόμενα, ξαναφτιάχνουν ζώνες βαρύτητας και έντασης που αποτρέπουν τον πλήρη διασκορπισμό. Θα μπορούσαμε να τις δούμε ως διαδικασίες κατά τις οποίες οι κοινωνίες μας αποβάλλουν το «καταραμένο κομμάτι» τους, όπως εκείνες οι φυλές που απέβαλλαν τον πλεονάζοντα πληθυσμό τους με αυτοκτονικές πτώσεις στον ωκεανό -μια ομοιοπαθητική αυτοκτονία κάποιων μελών τους που διατηρούσε την ομοιοστατική ισορροπία του συνόλου.

Η καταστροφή, λοιπόν, αποκαλύπτεται ως μια καλομελετημένη στρατηγική του είδους. Ή -προτιμότερο- οι ιοί μας, τα ακραία φαινόμενα -πολύ πραγματικά και εντοπισμένα- μοιάζουν να μας επιτρέπουν να διατηρούμε αλώβητη την ενέργεια μιας εικονικής καταστροφής, που είναι και η μηχανή που σέρνει όλες τις άλλες διαδικασίες μας -στην οικονομία, στην πολιτική, στις τέχνες και στην ιστορία. Άλλωστε και η ενέργεια η ίδια, δεν είναι και αυτή μια μορφή καταστροφής;

Mετάφραση: Νίκος Βράντσης

The post Ζαν Μποντριγιάρ: Επιδημία ή προφύλαξη; first appeared on Aυτολεξεί.

Για να κατανοήσουμε τα ξέφρενα, παράλογα και απολύτως αδικαιολόγητα μέτρα έκτακτης ανάγκης που εγκρίθηκαν για μια υποτιθέμενη επιδημία κοροναϊού, πρέπει να ξεκινήσουμε από τη δήλωση του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας (NRC) της Ιταλίας, σύμφωνα με το οποίο «δεν υπάρχει SARS-CoV2 επιδημία στην Ιταλία».

Συνεχίζει λέγοντας: σε κάθε περίπτωση «η μόλυνση, σύμφωνα με τα διαθέσιμα από σήμερα επιδημιολογικά δεδομένα και με βάση δεκάδες χιλιάδες περιπτώσεων, προκαλεί ήπια/μέτρια συμπτώματα (μια παραλλαγή της γρίπης) στο 80-90% των περιπτώσεων. Σε ένα 10-15% υπάρχει πιθανότητα πνευμονίας, η οποία όμως έχει επίσης καλοήθη αποτελέσματα στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων. Εκτιμούμε πως μόνο το 4% των ασθενών απαιτεί εντατική θεραπεία».

Αν αυτή είναι η πραγματική κατάσταση, γιατί τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και οι αρχές κάνουν ό,τι είναι δυνατόν για να δημιουργήσουν ένα κλίμα πανικού προκαλώντας, έτσι, μια πραγματική κατάσταση εξαίρεσης με σοβαρούς περιορισμούς στην κίνηση και την αναστολή της καθημερινής ζωής και των εργασιακών δραστηριοτήτων ολόκληρων περιοχών;

Δύο παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην εξήγηση μιας τέτοιας δυσανάλογης αντίδρασης.

Πρώτα απ’ όλα, αυτό που εκδηλώνεται για άλλη μια φορά είναι η αυξανόμενη τάση να χρησιμοποιείται η κατάσταση εξαίρεσης ως ένα κανονικό παράδειγμα διακυβέρνησης. Το εκτελεστικό διάταγμα (decreto legge) που εγκρίθηκε από την κυβέρνηση «για λόγους υγείας και δημόσιας ασφάλειας», παράγει μια πραγματική στρατιωτικοποίηση «σε δήμους και περιοχές όπου υπάρχει τουλάχιστον ένα άτομο που βρέθηκε θετικό και για το οποίο η πηγή τής μόλυνσής του είναι άγνωστη ή σε περιπτώσεις όπου υπάρχει τουλάχιστον μία περίπτωση που δεν συνδέεται με άτομο που πρόσφατα ταξίδεψε από περιοχή που έχει πληγεί από τη μετάδοση».

Μια τέτοια αόριστη και απροσδιόριστη φόρμουλα θα επιτρέψει στην κυβέρνηση να επεκτείνει γρήγορα την κατάσταση εξαίρεσης σε όλες τις περιοχές, καθώς είναι πρακτικά αδύνατο να μην εμφανιστούν άλλες περιπτώσεις και αλλού.

Ας εξετάσουμε τους σοβαρούς περιορισμούς της ελευθερίας που επιβάλλει το εκτελεστικό διάταγμα:

1. Απαγόρευση εγκατάλειψης του πληγέντος δήμου ή περιοχής για όλους τους ανθρώπους αυτού του δήμου ή περιοχής.
2. Απαγόρευση εισόδου στον πληγέντα δήμο ή περιοχή.
3. Αναστολή όλων των εκδηλώσεων ή πρωτοβουλιών (ανεξάρτητα από το αν σχετίζονται με τον πολιτισμό, τον αθλητισμό, τη θρησκεία ή την ψυχαγωγία) και αναστολή των συναντήσεων σε οποιονδήποτε ιδιωτικό ή δημόσιο χώρο, συμπεριλαμβανομένων κλειστών χώρων εάν είναι ανοιχτά στο κοινό.
4. Αναστολή των εκπαιδευτικών υπηρεσιών σε νηπιαγωγεία και σχολεία σε κάθε επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και εξαιρουμένης μόνο της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης.
5. Κλείσιμο μουσείων και άλλων πολιτιστικών ιδρυμάτων όπως απαριθμούνται στο άρθρο 101 του Καταστατικού για την πολιτιστική κληρονομιά και το τοπίο και στο εκτελεστικό διάταγμα 42 από 01/22/2004. Επίσης, αναστέλλονται όλοι οι κανονισμοί για την ελεύθερη πρόσβαση στα εν λόγω ιδρύματα.
6. Αναστολή όλων των ειδών εκπαιδευτικών ταξιδιών στην Ιταλία και στο εξωτερικό.
7. Αναστολή όλων των δημόσιων εξετάσεων και όλων των δραστηριοτήτων δημόσιων γραφείων, εκτός από τις βασικές υπηρεσίες ή τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας.
8. Επιβολή καραντίνας και ενεργούς παρακολούθησης ατόμων που είχαν στενή επαφή με επιβεβαιωμένα κρούσματα.

Είναι αυτονόητο ότι οι περιορισμοί αυτοί είναι δυσανάλογοι προς την απειλή από αυτό που, σύμφωνα με το NRC, είναι μια κανονική γρίπη, που δεν διαφέρει πολύ από εκείνες που μας επηρεάζουν κάθε χρόνο.

Μπορούμε να πούμε ότι με το που η τρομοκρατία εξαντλήθηκε ως δικαιολογία για τη λήψη μέτρων εξαίρεσης, η εφεύρεση μιας επιδημίας μπόρεσε να προσφέρει το ιδανικό πρόσχημα για τη διεύρυνση τέτοιων μέτρων πέρα ​​από κάθε περιορισμό.

Ο άλλος παράγοντας, όχι λιγότερο ανησυχητικός, είναι η κατάσταση φόβου, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει διαχυθεί στις ατομικές συνειδήσεις και μεταφράζεται σε μια πραγματική ανάγκη για καταστάσεις συλλογικού πανικού, στις οποίες η επιδημία προσφέρει και πάλι το ιδανικό πρόσχημα.

Ως εκ τούτου, σε έναν διεστραμμένο φαύλο κύκλο, ο περιορισμός της ελευθερίας που επιβάλλουν οι κυβερνήσεις γίνεται αποδεκτός στο όνομα μιας επιθυμίας για ασφάλεια, η οποία έχει δημιουργηθεί από τις ίδιες τις κυβερνήσεις που τώρα παρεμβαίνουν για να την ικανοποιήσουν.

The post Τζόρτζιο Αγκάμπεν: Η κατάσταση εξαίρεσης προκαλούμενη από μία αδικαιολόγητη έκτακτη ανάγκη first appeared on Aυτολεξεί.

Η πρόσφατη αυστηροποίηση του Αντικαπνιστικού Νόμου από την κυβέρνηση της ΝΔ υποτίθεται πως αποσκοπεί στη βελτίωση της δημόσιας υγείας. Ο τρόπος εφαρμογής του μέτρου, με υψηλά πρόστιμα αλλά και την παροχή τηλεφώνου ανώνυμων καταγγελιών, του διαβόητου 1142, μας κάνει εξαιρετικά καχύποπτους απέναντι στις προθέσεις της κυβέρνησης.

Μπορούμε να δούμε τον Νόμο από πολλές πλευρές, αλλά αν μείνουμε απλώς στην βλαπτικότητα του καπνού, ίσως χάσουμε την ταμπακιέρα, δηλαδή τον πυρήνα του θέματος. Που δεν είναι μονάχα τι ποινικοποιείται, αλλά ποιος και πώς το ποινικοποιεί.

Καταρχάς, η κυβέρνηση μας δίνει την ευκαιρία να αναρωτηθούμε τι είναι πιο εθιστικό και βλαβερό για τη δημόσια υγεία: το κάπνισμα ή η ρουφιανιά; Την πρώτη ημέρα που άνοιξε η γραμμή ανώνυμων καταγγελιών 347 ρουφιάνοι πήραν το 1142. Δημιουργείται άνωθεν μία κουλτούρα ανώνυμης καταγγελίας, η οποία διασπά τους κοινωνικούς δεσμούς, καθιστά το κράτος πάτρωνα της κοινωνικής συνύπαρξης και διαβρώνει το πεδίο της κοινωνικής εμπιστοσύνης προς όφελος της κρατικής αυθεντίας, καθιστώντας τους πολίτες άμισθους πληροφοριοδότες και συνενόχους της Αστυνομίας.

Την ίδια στιγμή, η Philip Morris, ο πολυεθνικός τιτάνας της καπνοβιομηχανίας ελέγχει τις καπνοπαραγωγικές περιοχές της χώρας, από την Αιτωλοακαρνανία έως τη Μακεδονία, καταστρέφοντας τους ανεξάρτητους παραγωγούς και τις μικρής κλίμακας καλλιέργειες προς όφελος των μεγάλων γαιοκτημόνων και της ίδιας της εταιρείας.

Ενώ στον Βόλο, τα φουγάρα των εγκαταστάσεων καύσης σκουπιδιών καπνίζουν ασταμάτητα, καταστρέφοντας την ατμόσφαιρα της πόλης, στην οποία ένα κίνημα πολιτών έχει ξεσηκωθεί, αντιμέτωπο με τις δυνάμεις καταστολής του κράτους. Άραγε μπορούμε να καταγγείλουμε στο 1142 τις εγκαταστάσεις καύσης σκουπιδιών του Βόλου; Ασφαλώς όχι.

Είναι η δημόσια υγεία η μέριμνα της κυβέρνησης; Κατά τη γνώμη μου, όχι. Είναι η ενίσχυση του κρατικού ελέγχου στον δημόσιο βίο, η ενίσχυση των κρατικών εσόδων από τα πρόστιμα και, κυρίως, η επέκταση της κατασταλτικής λογικής στην καθημερινότητα των πολιτών. Το ίδιο ισχύει με την απαγόρευση ουσιών όπως η κάνναβη, της οποίας οι θεραπευτικές, ιατρικές αλλά και αγροτικές, κλωστικές ιδιότητες ήταν γνωστές παραδοσιακά στους εγχώριους πληθυσμούς, όπως αποδεικνύει και η ύπαρξη συντεχνιών επεξεργασίας της στην Πελοπόννησο έως τη δεκαετία του 1930.

Μήπως όμως όλα τα παραπάνω είναι απλοϊκές δημοκρατικές ευαισθησίες και οι πολιτικές της ποινικοποίησης και απαγόρευσης ουσιών έχουν πράγματι αποτελέσματα ωφέλιμα για τη δημόσια υγεία;

Ας δούμε μία σύντομη αναφορά για τις πραγματικές επιπτώσεις της πολιτικής μήτρας όλων των σύγχρονων απαγορεύσεων ουσιών, της Ποτοαπαγόρευσης (Prohibition) στις Η.Π.Α., στο πλαίσιο της οποίας ακολούθησε και η απαγόρευση της κάνναβης, που, στην Ελλάδα, επιβλήθηκε από τη δικτατορία του Μεταξά το 1936. Το παρακάτω σημείωμα προέρχεται από μια συντηρητική αμερικάνικη ιστοσελίδα οικονομικών δεδομένων:

«O John Adams έπινε, για τα δεδομένα της εποχής του, με μέτρο. Ξεκινούσε κάθε πρωί με ένα μεγάλο ποτήρι (pint) μηλίτη για να ξυπνήσει πριν πάει στη δουλειά. Για να μην μείνει πίσω, ο James Mandison έπινε μια πίντα ουίσκι κάθε μέρα. Τον 19ο αιώνα, το αλκοόλ αποτελούσε ένα σύνηθες μέρος της αμερικανικής ζωής. Οι επιχειρηματίες τηρούσαν την “ενδεκάτη”, κάνοντας διάλειμμα για μια καθημερινή γύρα ποτών στις 11:00 π.μ. Μέχρι το 1830, η κατά κεφαλήν κατανάλωση αλκοόλ είχε φθάσει στο υψηλότερο ποσοστό όλων των εποχών: 3.9 γαλόνια.

Αυτή η αύξηση της κατανάλωσης αλκοόλ ερχόταν σε αντίθεση με τους ανεπίσημους κοινωνικούς ελέγχους σε μια εποχή που η μέθη ήταν ηθικά απαράδεκτη. Αυτές τις απόψεις εξέφραζαν τα λόγια του Increase Mather, ενός διάσημου Πουριτανού ιερέα του 18ου αιώνα:

“Το ποτό είναι από μόνο του ένα καλό πλάσμα του Θεού και πρέπει να το δεχτούμε με ευγνωμοσύνη, αλλά η κατάχρηση του ποτού προέρχεται από τον Σατανά. το κρασί έρχεται από το Θεό, αλλά ο μεθυσμένος είναι του Διαβόλου”.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1800 δημιουργήθηκε ένα ισχυρό κίνημα εγκράτειας και απαγόρευσης. Οι πολιτείες άρχισαν να απαγορεύουν την πώληση ποτού. Στις αρχές της δεκαετίας του 1900, οι οπαδοί της ποτοαπαγόρευσης αύξησαν τις προσπάθειές τους ασκώντας πιέσεις στο Κογκρέσο για να θέσουν μια ομοσπονδιακή απαγόρευση του αλκοόλ.

Από το 1920 έως το 1933, η 18η τροποποίηση του Συντάγματος κατέστησε παράνομη τη μεταφορά, την παραγωγή και την πώληση αλκοόλ. Πιθανώς, η φιλοδοξία αυτού του «Μεγάλου Πειράματος» ήταν να προσφέρει στις Ηνωμένες Πολιτείες ένα πιο ήρεμο και πιο ηθικό μέλλον.

Η αρχή φάνηκε πολλά υποσχόμενη – το 1921, η ετήσια κατά κεφαλήν κατανάλωση αλκοόλ έπεσε κατά περίπου 75%, στα 0,2 γαλόνια από 0,8 γαλόνια το 1919. Ωστόσο, μέχρι το 1929, η κατά κεφαλήν κατανάλωση αλκοόλ αυξήθηκε σταθερά στα 1,3 γαλόνια. Με άλλα λόγια, μέσα σε λίγα χρόνια από την επικύρωση της 18ης τροποποίησης, η κατανάλωση αλκοόλ επέστρεψε στα επίπεδα πριν από την απαγόρευση.

Σήμερα, η ετήσια κατά κεφαλήν κατανάλωση οινοπνεύματος στις ΗΠΑ είναι 9,4 λίτρα ή 2,5 γαλόνια. Είναι σημαντικό να σημειωθεί, ωστόσο, ότι τα τρέχοντα επίπεδα κατανάλωσης ούτε καν πλησιάζουν τα 3.9 γαλόνια που καταναλώνονταν κατά κεφαλήν το 1830.

Όπως ανέφεραν πολλοί μελετητές, η Ποτοαπαγόρευση οδήγησε σε απρόσμενες συνέπειες που συνοψίζονται καλύτερα στην έκφραση «ο δρόμος προς την κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις». Στο βιβλίο της Organised Crime, Mafia, and Governments, για παράδειγμα, η οικονομολόγος Annelise Anderson γράφει:

‘Η απαγόρευση έδωσε σημαντική ώθηση στην ανάπτυξη των οργανώσεων της μαφίας. Η απαγόρευση δημιούργησε τις δυνατότητες για μια σημαντική παράνομη αγορά οινοπνεύματος και είναι στα χρόνια της απαγόρευσης όπου στην Αμερική μπορεί να εντοπιστεί η ανάπτυξη του εύρους και της δύναμης των μαφιών της’.

Μια άλλη, πιθανώς μη ακούσια, συνέπεια της Ποτοαπαγόρευσης ήταν η αύξηση των ποσοστών των φυλακισμένων στην Αμερική. Όπως τόνισε ο οικονομολόγος Mark Thornton στο άρθρο του Alcohol Prohibition Was a Failure:

‘Πριν από την απαγόρευση, υπήρχαν 4.000 ομοσπονδιακοί κατάδικοι, από τους οποίους λιγότεροι από 3.000 βρίσκονταν σε ομοσπονδιακές φυλακές. Μέχρι το 1932 ο αριθμός των ομοσπονδιακών κρατουμένων είχε αυξηθεί κατά 561%, σε 26.589, και ο πληθυσμός των ομοσπονδιακών φυλακών είχε αυξηθεί κατά 366%. Ο αριθμός των ατόμων που καταδικάστηκαν για παραβιάσεις του νόμου της ποτοαπαγόρευσης αυξήθηκε κατά 1.000 % μεταξύ 1925 και 1930, και οι μισοί από όσους φυλακίστηκαν το 1930 είχαν καταδικαστεί για τέτοιες παραβιάσεις. Τα δύο τρίτα όλων των ανθρώπων που φυλακίστηκαν το 1930 είχαν καταδικαστεί για εγκλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ και τα ναρκωτικά και το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 75% των παραβατών αν συμπεριληφθούν και άλλες εμπορικές απαγορεύσεις’.

Η ανάλυση των συνεπειών της Ποτοαπαγόρευσης – και η συνάφειά τους με την ποινικοποίηση της μαριχουάνας και τον πόλεμο κατά των ναρκωτικών – είναι ένα δύσκολο έργο με πολλά περιθώρια για συζήτηση. Τελικά, όμως, η Ποτοαπαγόρευση καταργήθηκε το 1933 μέσω της 21ης ​​Τροποποίησης, χωρίς να έχει προκαλέσει μείωση των ποσοστών κατανάλωσης.»[i]

Τα παραπάνω στοιχεία, μαζί με όλες τις ταινίες με γκάνγκστερ του αμερικάνικου κινηματογράφου, επιβεβαιώνουν τη θέση μου πως η απαγόρευση δεν αφορά διόλου τη δημόσια υγεία. Μάλλον η δημόσια υγεία είναι απλώς το φτηνό συμπλήρωμα δικαίωσης της κατασταλτικής πολιτικής του κράτους. Μέλλει να δούμε ποιες θα είναι οι συνέπειες του αντικαπνιστικού νόμου, πέρα από τα έσοδα του κράτους και την επέκταση της νοοτροπίας της ανώνυμης καταγγελίας.

Ασφαλώς το κάπνισμα είναι μια εξαιρετικά εθιστική και βλαβερή συνήθεια. Είναι ακόμη ένα προϊόν της αποικιοκρατίας, που βοήθησε τις αμερικάνικες αποικίες της Μεγάλης Βρετανίας να γίνουν οικονομικά ανεξάρτητες εις βάρος των γηγενών κοινοτήτων, μετατρέποντας το αμερινδιάνικο τελετουργικό φυτό του καπνού σε εμπορικό προϊόν ευρείας κατανάλωσης. Η αντιμετώπιση του όμως προϋποθέτει τη σύγκρουση με τα κυρίαρχα συμφέροντα, την κοινωνική διαβούλευση, τη δημιουργία μιας παιδείας αλληλοσεβασμού και αυτονομίας, την αντιμετώπιση των κοινωνικών αιτιών της εξάπλωσης της συνήθειας. Μα είναι αλήθεια ο καπνός που ενοχλεί το κράτος το οποίο ενισχύει τις πολυεθνικές της καπνοβιομηχανίας;

Δεν είναι λοιπόν το ουσιαστικό ζήτημα μόνο η ουσία που απαγορεύεται, αλλά και ο τρόπος που αποφασίζεται η απαγόρευση. Και στις κοινότητες των Ζαπατίστας απαγορεύεται το αλκοόλ. Ήταν απόφαση των κοινοτήτων, διότι το αλκοόλ ήταν εργαλείο εξαθλίωσης και κοινωνικής καταστροφής, απόφαση η οποία πάρθηκε σε ανοιχτές αμεσοδημοκρατικές συνελεύσεις με ισότιμη συμμετοχή των ατόμων. Αυτή η απόφαση, αυτός ο νόμος, προϊόν συλλογικής διαβούλευσης, θεσπισμένος με διαδικασίες άμεσης δημοκρατίας, αλληλοσεβασμού, ισηγορίας και ισοτιμίας, κατανοητός μέσω της παιδείας, γίνεται σεβαστός χωρίς παραβιάσεις ή παραβατικά κυκλώματα. Διότι είναι η απόφαση μιας αυτοκυβερνώμενης θέσμισης, δηλαδή στηρίζεται στην πειθώ και την κατανόηση, όχι στην τιμωρία και την καταστολή. Μα αυτή είναι τεράστια διαφορά.

Συνεπώς, το ερώτημα είναι το εξής: Σε ποια κοινωνία αποφασίζει το κράτος πού θα καπνίσουμε, μέχρι πότε θα ακούσουμε μουσική, πού θα μείνουμε και πότε θα βγούμε στο δρόμο; Μα φυσικά, σε μια ανήλικη κοινωνία… Και μια ανήλικη κοινωνία είναι μια κοινωνία με πάτρωνες, προστάτες και, φυσικά, εγκληματικά δίκτυα συνδιαλλαγής με τις επίσημες αρχές. Μια βόλτα στα κατεχόμενα Εξάρχεια, όπου η πρέζα παρέχεται υπό την προστασία των δυνάμεων καταστολής ενώ η ατμόσφαιρα είναι αποπνικτική από τα δακρυγόνα, αρκεί για να δείξει την πραγματικότητα πίσω από το παραπέτασμα καπνού.

[i] https://priceonomics.com/did-prohibition-reduce-drinking/

The post Το κρατικό παραπέτασμα καπνού & η ποινικοποίηση first appeared on Aυτολεξεί.