Σε μια συνέντευξη για τον ιστότοπο Zur ο διανοούμενος και ακτιβιστής Raúl Romero*, αναφερόμενος στη Ρόζα Λούξεμπουργκ, τονίζει ότι «στον Ζαπατισμό υπάρχουν τρία βασικά χαρακτηριστικά που συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό με όσα συνέβησαν στην Κομμούνα του Παρισιού: Πρώτον, η αποδόμηση του κρατικού μηχανισμού και η δημιουργία μιας μορφής λαϊκής αυτοδιοίκησης βασισμένης στη λήψη αποφάσεων από συνελεύσεις και σε ίδιες κυβερνητικές δομές. Δεύτερον, η διάλυση του κατασταλτικού μηχανισμού του κράτους και η αντικατάστασή  του από έναν λαϊκό στρατό με κοινοτικές αρχές, που προκύπτει από αυτήν την αυτόνομη αυτοκυβέρνηση των κοινοτήτων. Και τρίτον, και ίσως το πιο σημαντικό, η ανάκτηση των εδαφών ως μέσων παραγωγής που καθιστούν δυνατή την υλική και πολιτιστική αναπαραγωγή της ζωής, η οποία είναι αυτό που συντηρεί όλα τα άλλα».

Ο Raúl Romero, ακαδημαϊκός στο Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών και καθηγητής στη Σχολή Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημών του Εθνικού Αυτόνομου Πανεπιστημίου του Μεξικού, είναι τακτικός αρθρογράφος της μεξικανικής εφημερίδας La Jornada και ανθολόγος του τόμου «Τοπικές Αντιστάσεις, Παγκόσμιες Ουτοπίες» (2015). Ο Romero τονίζει ότι ο ζαπατισμός, «μέσα από το ενοποιημένο έδαφός του και την ένοπλη οργανωτική του δομή, βρίσκεται σε διάλογο με τους αυτόχθονες πληθυσμούς του Μεξικού και του κόσμου».

Βασιζόμενος στις γνώσεις και τη δέσμευσή του ως μέλος διαφόρων συλλογικοτήτων υποστηρικτών και συμπαθούντων των αυτόνομων ιδεών που έχουν αναδυθεί από την Τσιάπας, πιστεύει ότι «ο ζαπατισμός σήμερα, σε παγκόσμιο επίπεδο, αποτελεί έναν από τους πυρήνες του αντικαπιταλιστικού κινήματος, σε μια εποχή που ο κόσμος έχει μετατοπιστεί σημαντικά προς τα δεξιά και βιώνει αυτό που ορισμένοι θα περιέγραφαν ως κρίση του πολιτισμού».

Αναπτύσσοντας περαιτέρω αυτό το σκεπτικό, επισημαίνει: «Ακριβώς στο πλαίσιο αυτής της κρίσης της φιλελεύθερης διαχείρισης του καπιταλισμού – η οποία προώθησε ορισμένες ιδέες που ήταν ψευδείς αλλά έγιναν αποδεκτές ως αλήθειες, όπως η φιλελεύθερη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι αφηγήσεις περί προόδου και επιστήμης – και ενώ, ιδίως στη Λατινική Αμερική, τα προοδευτικά κόμματα απέτυχαν να ανταποκριθούν στις προσδοκίες των λαϊκών στρωμάτων, αναδύεται η φασιστική προσέγγιση. Πρόκειται για μια εντελώς οπισθοδρομική και αντιδικαιωματική λογική, που λειτουργεί ακόμη και με όρους εξάλειψης πληθυσμών και εφαρμογής μοντέλων συσσώρευσης μέσω της αποστέρησης, της εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων, της υποβάθμισης των εδαφών και της σύγκρουσης με τους αυτόχθονες πληθυσμούς. Σε αυτή την κατάσταση πολέμων, κλιματικής κρίσης και ανόδου της δεξιάς, ο ζαπατισμός τοποθετείται ως ένα αντικαπιταλιστικό σημείο αναφοράς, ικανό να προσφέρει όχι μόνο λόγο, πρακτική και θεωρία, αλλά και μια συνολική εννοιολόγηση του κόσμου».

Για να αναπτύξει αυτό το σημείο, στο πλαίσιο μιας συζήτησης αποσπάσματα της οποίας μεταδόθηκαν στην εκπομπή Después de la deriva (Μετά την παρασυρόμενη πορεία) στο Μπουένος Άιρες, ο Raúl καταφεύγει σε μια ισχυρή μεταφορά, αντλημένη από την πλούσια μεταφορική παράδοση που είναι εγγενής στο ίδιο το EZLN, υποστηρίζοντας: «Ενώ ο ζαπατισμός ήταν πάντοτε προσηλωμένος στο να βλέπει και να οικοδομεί το έργο του από την αυτονομία των εδαφών του, δεν έπαψε ποτέ να ονειρεύεται ένα όραμα τόσο ευρύ όσο ο κόσμος. Γι’ αυτό πιστεύω ότι δεν πρόκειται για ένα τοπικιστικό ή εθνικιστικό κίνημα, αλλά για ένα διεθνές κίνημα»

Πόσο πιστεύετε ότι η έννοια της μη ιδιοκτησίας επηρεάζει τη διεθνή θέση του κινήματος των Ζαπατίστας;

Το θεωρώ ένα από τα πιο τολμηρά και καινοτόμα προτάγματα, διότι πηγάζει από την αντίληψη ότι τα ανακτηθέντα εδάφη μπορούν να μοιραστούν με άλλες κοινότητες που δεν ανήκουν στους Ζαπατίστας, ακόμη και με εκείνες που στο παρελθόν τους αντιτάσσονταν, ώστε να καλλιεργούν τη γη από κοινού. Αυτή η ιδέα οδήγησε και σε άλλες πρωτοβουλίες, όπως η κατασκευή νοσοκομειακού χειρουργείου που βρίσκεται σήμερα σε εξέλιξη σε ζαπατιστικό έδαφος, με τη συμμετοχή τόσο κοινοτήτων Ζαπατίστας όσο και μη Ζαπατιστικών κοινοτήτων.

Η πρακτική αυτή επαναπροσδιορίζει την ίδια την έννοια του ριζοσπαστισμού, όπως οι Ζαπατίστας λένε ότι την επεξεργάστηκαν μέσα από διαβούλευση με τους πρεσβύτερους και τους προγόνους τους. Τους ρώτησαν πώς κατάφεραν να επιβιώσουν, στο παρελθόν, από την εκμετάλλευση, την περιφρόνηση και την κυριαρχία των τοπικών αφεντικών και γαιοκτημόνων. Η απάντηση ήταν ότι βρήκαν κοινό έδαφος όταν δραπέτευσαν από τις φυτείες και πήγαν να ζήσουν στα βουνά και στη ζούγκλα.

Μπορεί αυτή η θέση να ερμηνευθεί ως απάντηση στις πρακτικές των προοδευτικών κυβερνήσεων που προώθησαν την ατομική ιδιοκτησία γης;

Στο Μεξικό έχουμε σήμερα μια κυβέρνηση που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί προοδευτική· πρόκειται, ωστόσο, για μια πολύ αδύναμη, «δεύτερης γενιάς» προοδευτικότητα, η οποία στερείται της δυναμικής και της ριζοσπαστικότητας άλλων εμπειριών, όπως εκείνων του Ούγκο Τσάβες και του Έβο Μοράλες. Η μεξικανική κυβέρνηση υπό την Κλαούντια Σέινμπαουμ, πέρα από το πλαίσιο των μεγαλεπήβολων εξορυκτικών έργων και της στρατιωτικοποίησης, υλοποιεί το πρόγραμμα Sembrando Vida, το οποίο παρουσιάζει ως τη μεξικανική εκδοχή του «καλού βίου».

Το πρόγραμμα αυτό βασίζεται στην κατανομή πόρων, ώστε οι αγρότες να μπορούν να φυτεύουν δασικά και οπωροφόρα δέντρα – συχνά προερχόμενα από φυτώρια του στρατού-  και, σε αντάλλαγμα, να λαμβάνουν επιδότηση για τις καλλιέργειές τους. Ωστόσο, μία από τις βασικές προϋποθέσεις του προγράμματος είναι οι αγρότες και οι αυτόχθονες πληθυσμοί να καταχωρίσουν στο όνομά τους δύο εκτάρια ιδιωτικής γης. Πρόκειται για μια απαίτηση που συνιστά συνέχεια της νεοφιλελεύθερης αγροτικής μεταρρύθμισης και αποσκοπεί στην περαιτέρω ιδιωτικοποίηση της γης, σε ευθεία αντίθεση με τη λογική της κοινοτικής ιδιοκτησίας.

Το αποτέλεσμα είναι πολλοί νέοι να καταλήγουν να πουλούν τη γη τους σε νέους γαιοκτήμονες και να χρησιμοποιούν τα χρήματα για να πληρώσουν τον κογιότ, τον διακινητή που τους μεταφέρει παράνομα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκεί, όμως, έρχονται αντιμέτωποι με μια ιδιαίτερα σκληρή μεταναστευτική πολιτική, απελαύνονται και επιστρέφουν στο Μεξικό χωρίς γη, υπερχρεωμένοι και ως εύκολη λεία για το οργανωμένο έγκλημα.

Ακριβώς, από χώρες όπως η Κολομβία και ο Ισημερινός, μεταξύ άλλων, υπάρχουν προειδοποιήσεις για ομάδες διακίνησης ναρκωτικών που καταλαμβάνουν εδάφη που αποτελούσαν μέρος των δικτύων αυτόνομων αυτόχθονων κοινοτήτων. Τι συμβαίνει με αυτό το φαινόμενο στην περιοχή που επηρεάζεται από τον Ζαπατισμό;

Ενώ το λαθρεμπόριο ναρκωτικών παραμένει μία από τις σημαντικότερες πηγές εισοδήματος για αυτά τα δίκτυα στο Μεξικό, σήμερα οι οργανωμένες εγκληματικές ομάδες έχουν ως κύρια δραστηριότητα την εμπορία ανθρώπων, στο πλαίσιο του νέου φαινομένου της παγκόσμιας εξόδου. Το φαινόμενο αυτό συνδέεται άμεσα με μια τεράστια κρίση αγνοουμένων.

Αυτή τη στιγμή στη χώρα καταγράφονται σχεδόν 140.000 αγνοούμενοι, περίπου 500.000 δολοφονημένοι, σχεδόν 1 εκατομμύριο εκτοπισμένοι και κατά μέσο όρο 13 γυναικοκτονίες την ημέρα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, από το 2018 και μετά, παρατηρείται αυξημένη παρουσία οργανωμένων εγκληματικών ομάδων στις αυτόχθονες κοινότητες, καθώς και η εμφάνιση νέων από αυτές τις κοινότητες με προβλήματα εθισμού σε συνθετικά ναρκωτικά.

Αντίθετα, οι Ζαπατίστας βρίσκονται σε μια ιδιότυπη «φούσκα», σε μια ζώνη ειρήνης. Στα εδάφη τους δεν καταγράφονται αναγκαστικές εξαφανίσεις, δεν υπάρχει διακίνηση ναρκωτικών ούτε εμπορία ανθρώπων – κανένα από τα φρικτά φαινόμενα που μαστίζουν την υπόλοιπη χώρα. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι έχουν καταφέρει να προστατευθούν μέσω ισχυρής οργανωτικής και κοινοτικής δουλειάς, όπως συμβαίνει επίσης στην Ostula, στο Michoacán, και σε κοινότητες του Guerrero που ανήκουν στο Ιθαγενές και Λαϊκό Συμβούλιο Emiliano Zapata.

*Ο Raúl Romero Gallardo είναι κοινωνιολόγος με έδρα την Πόλη του Μεξικού, λατινοαμερικανιστής και ακαδημαϊκός τεχνικός στο Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών της UNAM. Διδάσκει στη Σχολή Πολιτικών Επιστημών, καθώς και στην UNAM. Ως υποστηρικτής των Ζαπατίστας και ακτιβιστής κατά του καπιταλισμού, είναι μέλος της Red Universitaria Anticapitalista. Συντονίζει το βιβλίο Resistencias locales, utopías globales (2015) και γράφει συχνά για την μεξικανική εφημερίδα La Jornada. Τα θέματα που τον ενδιαφέρουν περιλαμβάνουν τον αντικαπιταλισμό, τα κοινωνικά κινήματα, τις αυτονομίες, την κοινωνικο-περιβαλλοντική αντίσταση και τις διαδικασίες χειραφέτησης.

The post Raúl Romero: Ο ζαπατισμός είναι σήμερα ένα από τα κέντρα του αντικαπιταλιστικού κινήματος first appeared on Aυτολεξεί.

Ακολουθεί το πρώτο μέρος ενός κειμένου που επιχειρεί να ξεδιπλώσει ένα κρίσιμο ερώτημα: γιατί και πώς η αριστερά -δηλαδή η θεσμική αριστερά- κατέστη εκ νέου μια αξιόπιστη υπόθεση για πολλούς ανθρώπους των οποίων οι προσδοκίες υπερβαίνουν εκείνες μιας πιο ήπιας αναδιάρθρωσης του καπιταλισμού. Πρόκειται για ένα ερώτημα που ο συγγραφέας επιχειρεί ταυτόχρονα να αντιστρέψει: Πού έχει χαθεί η ανατρεπτική και επαναστατική δύναμη που, έως το 2016, εκδηλωνόταν με επαναλαμβανόμενες εκρήξεις στους δρόμους; Μήπως πλέον ονειρεύεται το Νέο Λαϊκό Μέτωπο;^{[1] [2]}

«Ο δρόμος μας είναι μακρύς και αφήνει ίχνη, ακόμη κι αν αυτά δεν είναι ορατά προς το παρόν ή αγνοούν και περιφρονούν το μονοπάτι μας».
~Υποδιοικητής Μάρκος

Εισαγωγή

Τις τελευταίες εβδομάδες, η κυκλοφορία του βιβλίου Η συμμορία (La Meute)^[3] έχει πυροδοτήσει μια διαμάχη στα μέσα ενημέρωσης γύρω από την Ανυπότακτη Γαλλία (La France Insoumise – LFI)^[4]: τον αυταρχικό της χαρακτήρα, τη θέση του μεγάλου αρχηγού Μελανσόν, το ενδεχόμενο -ή την αδυναμία- μιας ένωσης των αριστερών δυνάμεων κ.ο.κ. Τίποτα το απρόσμενο από την πλευρά των ελίτ και των μέσων τους: κάθε αφορμή είναι καλή για να πλήξουν τον εκάστοτε «νούμερο ένα εχθρό».

Στο εσωτερικό της αριστεράς, ωστόσο, από αυτή τη συγκυρία αναδύθηκαν ορισμένες σαφώς πιο ουσιαστικές συζητήσεις: ποια είναι η σχέση ανάμεσα στις μορφές οργάνωσης και τις πολιτικές στρατηγικές, ποια μέσα προδιαγράφουν ποια αποτελέσματα, πώς συγκροτούνται ή αποσυντίθενται οι σχέσεις ανάμεσα στην αποτελεσματικότητα και τον αυταρχισμό^[5] κ.λπ.

Δυστυχώς σε όλες αυτές τις συζητήσεις, όπως σχεδόν πάντα, ένα μεγάλο κομμάτι του στρατοπέδου της χειραφέτησης παραμένει περιθωριοποιημένο: οι υπέρμαχοι-ες της επανάστασης, του-ι-ς οποίου-ε-ς θα μπορούσαμε να ορίσουμε για την ώρα συνοπτικά ως εκείνου-ε-ς που θέτουν το ζήτημα της επανάστασης τόσο στο επίπεδο της σκέψης όσο και στο επίπεδο της πράξης^[6]. Τα Κίτρινα Γιλέκα, οι αυτόνομοι, οι εξεγερμένοι-ες του Nahel, οι αναρχικοί-ές, οι φεμινίστριες, οι αντιρατσιστές, οι συνδικαλίστριες, οι κουίρ επαναστάτριες… Αυτοί οι άνθρωποι που εδώ και χρόνια δίνουν σάρκα και οστά στον επαναστατικό αγώνα στο πεδίο είναι σχεδόν όλοι (χωρίς καμία έκπληξη) απόντες από τον πολιτικό σχολιασμό, τόσο της αριστεράς όσο και της δεξιάς. Το πιο παράδοξο όμως είναι αλλού: είναι σιωπηλοί. Σιωπηλοί απέναντι στη «Συμμορία», απέναντι στην Ανυπότακτη Γαλλία, απέναντι στην επιστροφή της αριστεράς, απέναντι στα ερωτήματα για τη συνέχεια των εξεγέρσεών μας κ.λπ. Και αυτή η σιωπή διαρκεί εδώ και αρκετά χρόνια.

Μια σιωπή που έρχεται σε έντονη αντίθεση με όσα διαδραματίστηκαν την προηγούμενη δεκαετία. Πράγματι, από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, αναδύθηκε σε πολλές χώρες μια νέα γενιά που έβαλε στο στόχαστρο τις παραδοσιακές οργανώσεις της “αριστεράς” στον ίδιο βαθμό με άλλους συντηρητικούς θεσμούς. Η απόρριψη και συχνά η οργή που διατυπωνόταν, τόσο σε επίπεδο λόγου όσο και πράξης απέναντι σε αυτή την αριστερά η οποία έως τότε κατείχε ηγεμονική θέση στο στρατόπεδο της χειραφέτησης εξηγούνταν συνήθως από το ότι είχε απολέσει κάθε ικανότητα ανατροπής^[7] ή ότι είχε ενσωματωθεί και εξημερωθεί εντός της κυρίαρχης πολιτικής τάξης. Συνδικάτα, κόμματα, συλλογικότητες, πολιτικοί ηγέτες, κανείς δεν έμενε στο απυρόβλητο.

Σήμερα αντιθέτως, και ιδίως στη Γαλλία, το επίκεντρο της προσοχής φαίνεται να έχει σταδιακά επιστρέψει προς την παραδοσιακή αριστερά και κυρίως προς εκείνη που αυτοπροσδιορίζεται ως “ριζοσπαστική” με εκφραστή τον Μελανσόν και την Ανυπότακτη Γαλλία. Η μετατόπιση αυτή των τελευταίων ετών έχει φτάσει μάλιστα στο σημείο να οδηγήσει στην εκεί προσχώρηση ενός όχι αμελητέου αριθμού πρώην αυτόνομων^[8]. Ένα γεγονός αδιανόητο μέχρι και πριν από λίγα χρόνια, αφού αυτή η ελευθεριακή τάση είχε θέσει -ίσως με τον πιο ρητό τρόπο- ως δηλωμένο πολιτικό στόχο τον «θάνατο της αριστεράς»^[9]. Κι ενώ για τα μέσα ενημέρωσης και τη φιλελεύθερη αριστερά κάθε πρόσχημα είναι καλό προκειμένου να αποδυναμωθεί από τα δεξιά το κόμμα του Μελανσόν, στον αντίποδα, στο στρατόπεδο των υποστηρικτών της επανάστασης, ελάχιστες φωνές υψώνονται για να θέσουν υπό αμφισβήτηση αυτή την άνευ όρων προσχώρηση.

Πώς, λοιπόν, μπορεί να εξηγηθεί αυτή η μεταβολή του κλίματος; Ένα αίσθημα κατεπείγοντος απέναντι στην άνοδο του φασισμού; Τα σοκ που προκάλεσαν οι ήττες των εξεγέρσεων; Μια διαδικασία εκφυλισμού ή αντίθετα μια μορφή ωρίμανσης του ελευθεριακού χώρου; Στη σειρά αυτή των 3 κειμένων θα επιχειρήσουμε να στοχαστούμε πάνω στις αιτίες και τις συνέπειες αυτής της επανεμφάνισης της παραδοσιακής αριστεράς ως αποδεκτής λύσης ακόμη και μέσα στους ίδιους τους επαναστατικούς κύκλους.

Στο πρώτο μέρος θα επιστρέψουμε στο ελευθεριακό κίνημα της τελευταίας δεκαετίας στη Γαλλία (1/3). Στη συνέχεια, θα προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τους βαθύτερους λόγους της επιστροφής της αριστεράς και ειδικότερα της αυταρχικής της εκδοχής ως απάντηση στην κρίση της ελευθεριακής σκέψης μέσα από το πρίσμα της αντεπανάστασης (2/3)^[10]. Τέλος, εκκινώντας από τις υπαρκτές δυνάμεις, θα στοχαστούμε μια πιθανή σχέση από-τα-κάτω με την Ανυπότακτη Γαλλία καθώς και τις διαδρομές μέσα από τις οποίες το κίνημά μας θα μπορούσε να μετασχηματιστεί σε αυτό που φιλοδοξεί να είναι: ένα επαναστατικό κίνημα (3/3).

Πραγματικό κίνημα, ελευθεριακό κίνημα (1/3)

Σε αυτό το πρώτο μέρος θα επανέλθουμε στον ελευθεριακό χαρακτήρα του κύκλου των εξεγέρσεων που ζήσαμε. Και στην περίπτωση της Γαλλίας θα προσπαθήσουμε να αναλογιστούμε την πορεία της τάσης που ονομάζεται αυτονομία. Από την άνοδό της μέχρι την παρακμή της.

Το κλίμα της εποχής

Η τελευταία δεκαετία σημαδεύτηκε από ένα κύμα εξεγέρσεων και επαναστάσεων σε κάθε γωνιά του πλανήτη· τόσο πολυάριθμων και μαζικών (αριθμητικά από τις σημαντικότερες στην ιστορία μέσα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα) ώστε να μπορούμε να μιλάμε για μια πραγματική εποχή εξεγέρσεων^[11]. Παρότι κάθε συγκείμενο έχει φυσικά τις ιδιαιτερότητές του, μπορούν να εντοπιστούν πολλά κοινά χαρακτηριστικά ανάμεσα σε αυτά τα κινήματα. Ένα από αυτά στο οποίο θα σταθούμε εδώ είναι ο καθοριστικός ρόλος των ελευθεριακών πρακτικών, ιδεών και αγωνιστ-ρι-ών^[12].

Ακόμη και όταν οι τελευταίοι-ες δεν βρέθηκαν άμεσα στην ηγεσία ή στην πρωτοβουλία των εξεγέρσεων (όπως στη Βραζιλία, την Τυνησία, την Ελλάδα, την Ισπανία, στα διάφορα κινήματα Occupy^[13] ή πιο πρόσφατα στην Ινδονησία) η ίδια η ατμόσφαιρα των εξεγέρσεων αντλούσε ξεκάθαρα από την ελευθεριακή ή αναρχική σκέψη: συγκρούσεις στον δρόμο (συχνά με τη μορφή Black Bloc^[14]) και λεγόμενη παρανομία, πρακτικές εδαφικής κατάληψης (κτίρια, πλατείες, γειτονιές, πόλεις), κεντρικότητα της αυτοοργάνωσης, του αυθορμητισμού και της ομάδας συγγένειας (affinity group)^[15] ως βασικής μονάδας οργάνωσης, μη δηλωμένες διαδηλώσεις^[16], άρνηση της ηγεσίας και της αντιπροσώπευσης, απόρριψη του αυταρχισμού και έμπρακτη οριζοντιότητα, άρνηση ιεράρχησης των αγώνων, χώρος για το χιούμορ και την άγρια τέχνη, επιθυμία για άμεση αλλαγή -όχι παραπομπή της στο αύριο- και φυσικά δυσπιστία έως και ανοιχτή εχθρότητα απέναντι στους θεσμούς της παραδοσιακής αριστεράς κ.λπ.

Ένα σύνολο χαρακτηριστικών που τα συναντήσαμε σε διαφορετικά σημεία του πλανήτη: στο Χονγκ Κονγκ (2019), στη Μιανμάρ (2020), στη Συρία (2011), στη Λευκορωσία (2020), στο Σουδάν (2018) για να αναφέρουμε μόνο ορισμένα παραδείγματα. Σε αρκετά από αυτά τα κινήματα, η αδυναμία, η απόρριψη ή ακόμη και η πλήρης απουσία της αριστεράς (μαζί με τις περιοριστικές ή/και φολκλορικές μορφές των παραδοσιακών της οργανώσεων) άνοιξε τον δρόμο για την ανάπτυξη μιας πολιτικής της καθημερινότητας μερικώς χειραφετημένης· και ακριβώς γι’ αυτό ικανής, επιτέλους, να επινοήσει εκ νέου μορφές οργάνωσης και ιδέες και, κυρίως, να ξαναγίνει απειλή.

Αν κοιτάξει κανείς προς τα πίσω, και πέρα από το γαλλικό πλαίσιο, γίνεται σαφές ότι, πράγματι, χωρίς όλοι-ες να αυτοπροσδιορίζονται ως αυτόνομοι ή αναρχικές, να υψώνουν μαύρες σημαίες ή να φορούν adidas, κάτι στην κοινή λογική του πραγματικού κινήματος^[17] είχαν αναμφίβολα κάτι το ελευθεριακό. Αξίζει να τονιστεί ότι αυτές οι ιδέες και, κυρίως, αυτές οι πρακτικές ξεχείλισαν πολύ πέρα από τους παραδοσιακούς αναρχίζοντες χώρους και εμφανίστηκαν στο εσωτερικό του πραγματικού, μη κομματικού κινήματος^[18], σε όλες τις εξεγερμένες του εκφάνσεις^[19]. Το ίδιο συνέβη και σε άλλους πολιτικούς χώρους ή κινήματα: στο φεμινιστικό και το queer κίνημα, στο οικολογικό κίνημα, στο κίνημα για την εναλλακτική παγκοσμιοποίηση, στο κουρδικό κίνημα κ.ά. – όλα διαποτίστηκαν από ένα ελευθεριακό ρεύμα. Δεν είναι τυχαίο ότι το PKK και οι Ζαπατίστας, δύο από τις τελευταίες μαζικές επαναστατικές οργανώσεις της εποχής μας, αμφότερες προερχόμενες ιστορικά από τον μαρξισμό-λενινισμό, στράφηκαν ιδεολογικά προς την ελευθεριακή σκέψη.

Ξεπερνώντας κατά πολύ τα μικρά σχήματα ή τις προϋπάρχουσες αναρχικές εμπειρίες, στις πιο προωθημένες εξεγέρσεις αυτό το κλίμα της εποχής πήρε λαϊκή και μαζική μορφή, αγγίζοντας εκείνο που θεωρούμε κατεξοχήν ελευθεριακό ορίζοντα: την ανάδυση μορφών λαϊκής εξουσίας. Δηλαδή τη συγκρότηση χώρων αυτοκυβέρνησης (κομμούνες, caracoles, εδαφικά συμβούλια, λαϊκές συνελεύσεις κ.λπ.) όπου οι άνθρωποι ανέλαβαν στα χέρια τους την εξουσία στην καθημερινότητά τους και στον τόπο τους, χωρίς κανένα κόμμα ή κράτος να τους υπαγορεύει τι πρέπει να κάνουν· χώρων όπου ασκείται, χωρίς αναβολή, η ικανότητα της αυτοκυβέρνησης και η ανάληψη -έστω και μερική- του ελέγχου της ίδιας της ζωής, της καθημερινότητας και της αναπαραγωγής της.

Κάτι τέτοιο συνέβη (ακόμη σε εμβρυακή και συχνά αδέξια μορφή) στις πλατείες της Τύνιδας, της Νέας Υόρκης, του Μαϊντάν, του Ταχρίρ κ.λπ.· στους κυκλικούς κόμβους των Κίτρινων Γιλέκων· στις εδαφικές και φεμινιστικές συνελεύσεις στη Λατινική Αμερική· αλλά και στη Συρία, σε κλίμακα ολόκληρων πόλεων, μέσα από τα τοπικά επαναστατικά συμβούλια στα εδάφη όπου το καθεστώς Άσαντ είχε αποσυρθεί.

Και τέλος, πιθανότατα στην πιο προωθημένη του εκδοχή στο Σουδάν, με τη μορφή επιτροπών αντίστασης οργανωμένων σε επίπεδο ολόκληρων γειτονιών, ικανών όχι μόνο να οργανώσουν την ίδια την επανάσταση αλλά και να επιχειρήσουν να χαράξουν τη συνέχειά της, μέσα από τη συλλογική συγγραφή μιας «Επαναστατικής Χάρτας για την Εξουσία του Λαού»^[20]. Εκείνο που μέχρι τότε αποτελούσε έναν μακρινό και συχνά φαντασμαγορικό ορίζοντα για τόσους ελευθεριακούς, υπό το όνομα Κομμούνα^[21], πήρε ξαφνικά σάρκα και οστά σε πολλές από τις επαναστάσεις της εποχής μας (συχνά χωρίς οι ίδιοι να το συνειδητοποιούν) και μάλιστα σε μια κλίμακα σπάνιας ιστορικής έντασης.

Ωστόσο, ανίκανες να ασκήσουν διαρκή επιρροή στη συνέχεια των εξεγέρσεων και φτάνοντας στα ίδια τους τα όρια, στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων, αυτές οι νέες, εδαφικά ριζωμένες μορφές τοπικής εξουσίας είτε συντρίφθηκαν από την αντεξέγερση είτε παραμερίστηκαν σταδιακά από τις ανακτήσεις τόσο της αριστεράς^[22] όσο και της δεξιάς^[23] ή, πιο απλά, εξαντλήθηκαν.

Η επιστροφή της άγριας πολιτικής

Οι ελευθεριακές εξεγέρσεις και η ανάδυση εμβρυακών μορφών λαϊκής εξουσίας δεν αποτελούν ιστορική εξαίρεση. Πολλές περίοδοι έχουν γνωρίσει τέτοιου τύπου αποσυντακτικές^[24] εκρήξεις, όπου το πραγματικό κίνημα υπερκεράζει τα εμπόδια που έχουν υψωθεί μπροστά του, όχι μόνο από την κατεστημένη εξουσία αλλά και από τη δήθεν αντιπολίτευσή της. Η δεκαετία του ’60–’70 δεν είναι παρά μία από τις πιο γνωστές στιγμές αυτής της δυναμικής, με τη ριζική απόρριψη της σταλινικής και σοβιετικής αριστεράς από μεγάλο τμήμα της νεολαίας και του εργατικού κινήματος.

Η τελευταία δεκαετία, έτσι, σηματοδότησε την επιστροφή αυτού που ο Charles Reeve ονομάζει «άγριο σοσιαλισμό»^[25], ο Jean Tible «άγρια πολιτική»^[26] ή ο Pacôme Thiellement «οι χωρίς βασιλιά»^[27]. Πρόκειται για μορφές έκφρασης της εξέγερσης που επιχειρούν να ζήσουν την επανάσταση εδώ και τώρα, που αρνούνται τη μεσολάβηση θεσμών ακόμη και αριστερών, και που αναδύονται σε αντιπαράθεση τόσο με τον αυταρχισμό και τον συντηρητισμό του συστήματος όσο και με τον ιστορικό του εχθρό στο εσωτερικό του ίδιου του στρατοπέδου: τον σοσιαλισμό των αρχηγών – μια λογική που θεωρεί ότι το πραγματικό κίνημα οφείλει να καθοδηγείται από μια «φωτισμένη» πρωτοπορία (τους αρχηγούς) προκειμένου να επιτύχει τους σκοπούς του.

Οι λόγοι για αυτή την επιστροφή του ελευθεριακού κινήματος είναι πολλοί^[28] και, παρότι δεν θα τους αναπτύξουμε εδώ διεξοδικά, μπορούμε να σταθούμε σε μία υπόθεση που θεωρούμε κεντρική. Σε πολλές από τις χώρες όπου ξέσπασαν εξεγέρσεις, οι κοινωνίες είχαν ήδη γνωρίσει από πρώτο χέρι «την αριστερά» (σοσιαλιστική, κομμουνιστική, δημοκρατική) στην εξουσία. Και αυτή η εμπειρία συχνά ταυτίστηκε είτε με έναν αυταρχικό εφιάλτη στη ριζοσπαστική της εκδοχή (Συρία, Λευκορωσία, Ουκρανία, Χονγκ Κονγκ, Λιβύη, Καζακστάν) είτε στη φιλελεύθερη εκδοχή της με μια μακρά αλυσίδα προδοσιών και συμβιβασμών με την καπιταλιστική εξουσία (τα «σοσιαλιστικά» κόμματα στη Γαλλία, την Ισπανία, την Ελλάδα κ.λπ., η Convención στη Χιλή, οι Δημοκρατικοί στις ΗΠΑ κ.ά.).

Έτσι, με τη λήξη της εφήμερης περιόδου του «τέλους της Ιστορίας» που υποτίθεται ότι σφράγιζε την οριστική νίκη του φιλελευθερισμού και του καπιταλισμού επί του κομμουνισμού αλλά που στην πράξη διήρκεσε, στην καλύτερη περίπτωση, από την πτώση του Τείχους το 1989 έως την εξέγερση των Ζαπατίστας το 1994 και τη στιγμή που οι λαοί εξεγέρθηκαν εκ νέου απέναντι στην άδικη και αβίωτη τάξη της Αυτοκρατορίας, ο κόσμος στράφηκε κυρίως προς τα ελάχιστα διαθέσιμα σημεία αναφοράς που μπορούσαν ακόμη να ενσαρκώσουν την αντίσταση χωρίς να έχουν πλήρως απαξιωθεί: αφενός, τη σκέψη και κυρίως την πρακτική του ελευθεριακού ή αναρχίζοντος κινήματος· Αλλά και τον ισλαμισμό, πολύ πιο συγκροτημένο ιδεολογικά και οργανωτικά και με σαφείς προτάσεις για το «μετά» της εξέγερσης.

Η στάση της μεγάλης πλειονότητας της παγκόσμιας αριστεράς απέναντι σε αυτόν τον κύκλο εξεγέρσεων επιβεβαίωσε, σε μεγάλο βαθμό, την αρχική δυσπιστία. Όταν οι εξεγέρσεις δεν αντλούσαν επαρκώς από τα «κλασικά» αριστερά συμφραζόμενα (κόκκινες σημαίες, παραδοσιακά τραγούδια, καθιερωμένα συνθήματα) η αριστερά υιοθετούσε μια στάση αδιαφορίας (όπως στο Σουδάν και τη Μιανμάρ, πιθανότατα και λόγω ρατσισμού) ή περιφρόνησης (απέναντι στα Κίτρινα Γιλέκα τόσο στο εξωτερικό όσο και στην ίδια τη Γαλλία). Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα η στάση αυτή μετατράπηκε σε ανοιχτά αντεπαναστατική όταν οι ίδιες οι εξεγέρσεις έρχονταν σε σύγκρουση με τα γεωπολιτικά της δόγματα. Έτσι, δεν ήταν σπάνιο η αριστερά να στηρίζει ρητά ή σιωπηρά την αντεπανάσταση στις περιπτώσεις του Χονγκ Κονγκ (2019), του Ιράν (2019, 2022), της Συρίας (2011), του Λιβάνου (2019) ή της Ουκρανίας (2014)^[29]. Σε άλλες περιπτώσεις, όπως στη Χιλή (2019), την Ισπανία (2011) ή την Ελλάδα (2011), μια αριστερά που αυτοπαρουσιάστηκε ως ριζοσπαστική, νέα και σε ρήξη με τη φιλελεύθερη εκδοχή της, συνάντησε πολύ μικρότερη αμφισβήτηση μέσα στις εξεγέρσεις, κατορθώνοντας ακόμη και να εμφανιστεί ως συνέχειά τους, εξασφαλίζοντας έτσι πρόσβαση στην εξουσία. Αυτό αναπόφευκτα προσέλκυσε πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον από τη διεθνή αριστερά. Ωστόσο, και σε αυτές τις περιπτώσεις, οι νέοι-ες εκλεγμένοι-ες έσπευσαν να μοιάσουν με τους πολιτικούς που διακήρυσσαν ότι πολεμούν: ανίκανοι-ες όχι μόνο να ανατρέψουν αλλά ούτε καν να ραγίσουν το status quo.

Γαλλία: Ακμή και πτώση της αυτονομίας

Ας επιστρέψουμε, όμως, στη γαλλική περίπτωση. Από τις αρχές του αιώνα, η Γαλλία -όπως η Χιλή, το Σουδάν, το Ιράν και τόσες άλλες χώρες- αποτέλεσε πεδίο μιας σταδιακής κλιμάκωσης του πραγματικού κινήματος. 2005: εξέγερση των προαστίων για τον Zyed και τον Bouna^[30]. 2006: κίνημα ενάντια στο CPE^[31]. 2008–2018: αγώνας ενάντια στο αεροδρόμιο της Notre-Dame-des-Landes και το κίνημα των ZAD^[32]. 2016: κίνημα ενάντια στον νόμο για την εργασία^[33]. 2016: δολοφονία του Adama Traoré^[34]. 2017: βιασμός του Théo^[35] και κίνημα ενάντια στην αστυνομική βία. 2017: κίνημα #MeToo. 2017: τα φεμινιστικά κολλάζ ενάντια στις γυναικοκτονίες^[36] και πολλά ακόμη. Για πάνω από μια δεκαετία, διαδέχθηκαν το ένα το άλλο κινήματα αμφισβήτησης όλο και πιο εφευρετικά και υπονομευτικά απέναντι στην κατεστημένη τάξη.

Όπως και αλλού, αυτή η σειρά από αγώνες συνοδεύτηκε κι από τη διάχυση ελευθεριακών ιδεών και πρακτικών. Και ένα κίνημα ειδικότερα βρέθηκε επανειλημμένα στο επίκεντρο: το αυτόνομο κίνημα. Η αυτονομία ως πολιτικό ρεύμα είναι εσκεμμένα δύσκολο να οριστεί. Ο όρος χρησιμοποιείται εδώ για να περιγράψει αυτό το πολιτικό ρεύμα του οποίου η ιστορική καταγωγή ανάγεται άμεσα στο ιταλικό αυτόνομο κίνημα της δεκαετίας του ’70^[37], και το οποίο συγκροτείται γύρω από ένα σύνολο αρχών, πρακτικών και κωδίκων: αντικρατισμός και αντικαπιταλισμός, ρήξη με τα κόμματα και τα συνδικάτα (που νοούνται ως θεσμοί συμβιβασμένοι με το σύστημα), παρανομία, καταλήψεις, κλοπή και αυτομείωση τιμών^[38], άρνηση του διαχωρισμού ανάμεσα στην πολιτική και τη ζωή, πρακτική της εξέγερσης, απόρριψη της ιδεολογίας (τουλάχιστον σε θεωρητικό επίπεδο) και του αυταρχισμού. Και φυσικά μια βαθιά πίστη στην επανάσταση ως αναγκαία ρήξη, η οποία οφείλει να πραγματώνεται εδώ και τώρα και όχι να αναβάλλεται μέχρι να «ωριμάσουν οι αντικειμενικές συνθήκες» όπως υποστήριζαν πολλές σοσιαλιστικές οργανώσεις του 20ού αιώνα.

Πέρα από τη δική της ιστορία και αισθητική, οι φιλοσοφικές και πολιτικές ρίζες της αυτονομίας διαπλέκονται με τον αναρχισμό και με ορισμένα ετερόδοξα ρεύματα του κομμουνισμού. Φυσικά στο εσωτερικό της αυτονομίας συνυπάρχουν διαφορετικές τάσεις. Οι δύο βασικές γραμμές εκκίνησης ανάγονται αφενός σε αυτό που οι Ιταλοί-ές ονόμαζαν εργατική αυτονομία, μαρξιστική, εργατισμός και αφετέρου στη λεγόμενη διάχυτη αυτονομία, πιο κοντά στον αναρχισμό, τον εξεγερτισμό, τον μεταμοντερνισμό ή τον σιτουασιονισμό. Στη Γαλλία, αυτές οι δύο τάσεις και κυρίως η δεύτερη, ενσαρκώθηκαν ιδιαίτερα στις ZAD, στο cortège de tête^[39], στα κείμενα του Comité Invisible^[40], στην εμπειρία των δικτύων mutu^[41], καθώς και στην άνθηση λαϊκών καντινών, πολιτικών κοινοτήτων, ομάδων συγγένειας κ.ά.

Το ρεύμα της αυτονομίας που γνώρισε τη μεγαλύτερη απήχηση και προβολή τόσο σε εθνικό όσο και εν μέρη σε διεθνές επίπεδο ονομάστηκε από τους επικριτές του «Απελισμός» (Appellisme) σε αναφορά στο ιδρυτικό κείμενο αυτής της τάσης, το Appel^{[42] [43]}, γραμμένο το 2003. Αν και η θεωρητική του αφετηρία εντοπίζεται στο περιοδικό Tiqqun (1999)^[44], το ρεύμα αυτό έγινε κυρίως γνωστό μέσα από τα τρία βιβλία που υπογράφονται από το Comité Invisible και μέσα από την «υπόθεση του Tarnac»^[45]. Για μεγάλο χρονικό διάστημα αποτέλεσε μία από τις πιο οργανωμένες και μαζικές τάσεις^[46] της αυτονομίας.  Παρότι οι ίδιοι οι «απελιστές» αρνούνται κάθε κατηγοριοποίηση και χλευάζουν την ιδέα ότι μπορεί να υπάρχει κάτι όπως ο «απελισμός», μπορούμε ωστόσο να επιχειρήσουμε (αναγκαστικά αποσπασματικά^[47]) να περιγράψουμε ορισμένους από τους αρχικούς στόχους που διατυπώνονται στα κείμενα αναφοράς:

1. την προσπάθεια επανασύνδεσης της κατασκευής και της καταστροφής στο εσωτερικό του αυτόνομου κινήματος,
2. την επαναφορά της έννοιας της στρατηγικής σε μια περίοδο όπου αυτή απουσίαζε συχνά από ορισμένες αντιεξουσιαστικές ιδεολογίες,
3. την εκ νέου σκέψη του μακρού χρόνου της επαναστατικής οικοδόμησης, χωρίς επιστροφή σε μια κλασική και άκαμπτη αντίληψη του κόμματος.

Η «καταστροφή της αριστεράς» αποτελούσε τότε λογικό επακόλουθο όλων αυτών. Για να μπορέσουν αυτές οι προοπτικές να επιβληθούν έπρεπε να μπει οριστικό τέλος στην αιώνια επιστροφή της αριστεράς ως της μοναδικής δυνατής διεξόδου των κινημάτων εξέγερσης^[48]. Από αυτή τη θέση προέκυπτε μια στρατηγική που συνδύαζε συγκρουσιακές παρεμβάσεις στον δρόμο, τη συγκρότηση στρατηγικών υποκειμένων λόγου και παρέμβασης (αρχικά υπό διαφορετικά ονόματα και σε διαφορετικά συμφραζόμενα και στη συνέχεια σε μεγαλύτερη κλίμακα μέσω του Comité Invisible), την παρεμπόδιση των στιγμών ανασυγκρότησης της αριστεράς, καθώς και τη δημιουργία μιας σειράς χώρων και υλικών μέσων, οργανικά συνδεδεμένων μεταξύ τους από αυτή τη στρατηγική προοπτική.

Για την υλοποίηση αυτού του σχεδίου, κεντρικής σημασίας υπήρξε η αναζήτηση νέων μορφών οργάνωσης, ιδίως μέσα από κάτι σαν ένα συνωμοτικό κόμμα, ελάχιστα θεσμοποιημένο και μη δημόσιο. Το σχήμα αυτό αποτελούνταν από πολλαπλές πολιτικές συλλογικότητες, παρούσες σε περίπου σαράντα πόλεις στη Γαλλία και διεθνώς. Συμμετέχοντας στους περισσότερους από τους μεγάλους κραδασμούς της περιόδου, από τα κοινωνικά κινήματα στη Γαλλία έως τις εξεγέρσεις στην Ελλάδα, στις ΗΠΑ και ακόμη και σε χώρες του αραβικού κόσμου, αυτή η εμπειρία, ταυτόχρονα διχαστική^[49] και κινητήρια δύναμη για το σύνολο της αυτονομίας, έπαψε να υφίσταται ως οργανωμένη δύναμη το 2018. Η κατάληξή της οφειλόταν σε εσωτερικές αντιφάσεις που οξύνθηκαν από στρατηγικές διαφωνίες γύρω από το τι έπρεπε να ακολουθήσει μετά τη νίκη της ZAD της Notre-Dame-des-Landes· από την είσοδο του φεμινισμού και της διαθεματικότητας στο πεδίο μιας αυτονομίας που έως τότε τα είχε σε μεγάλο βαθμό αποκλείσει· και τέλος από τη ρήξη ανάμεσα στου-ι-ς υποστηρίκτ-ρι-ες μιας μακροπρόθεσμης εδαφικής υπόθεσης και σε εκείνου-ε-ς που προέκριναν μια επιθετική, μητροπολιτική μορφή, ασαφή και ακριβώς γι’ αυτό ελάχιστα ριζωμένη.

Παρά το τέλος αυτής της εμπειρίας, ένα σημαντικό μέρος των ιδεών της, για παράδειγμα μέσα από τον ιστότοπο lundimatin, το μέσο Contre-Attaque, τις εκδόσεις La Tempête, καθώς και η υλική υποδομή που συγκροτήθηκε με την πάροδο των ετών (χώροι, δίκτυα, αγωνιστ-ρι-ές στη Γαλλία και αλλού) εξακολουθούν να υφίστανται. Παράλληλα συναντά κανείς ορισμένα πρώην μέλη αυτής της «συντροφικότητας» σε πλήθος πολιτικών χώρων που επιχειρούν, με δυσκολία, να υπερβούν τα όρια στα οποία προσέκρουσε το επαναστατικό κίνημα (Soulèvements de la Terre, Syndicat de la Montagne limousine κ.ά.).

Η αυτονομία, σε όλες τις εκφάνσεις της, συμμετείχε ενεργά στους περισσότερους αγώνες της περιόδου 2005-2018. Το ευρύ κοινό τη γνώρισε κυρίως μέσα από τις επιθετικές πρακτικές του black bloc ή των antifa. Και παρότι οι σωματικές συγκρούσεις με την αστυνομία και οι καταστροφές σε διαδηλώσεις αποτέλεσαν ένα σημαντικό ακόμη και συστατικό στοιχείο του αυτόνομου κινήματος, δεν ήταν παρά η πιο ορατή και πιο εμπορεύσιμη για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης όψη ενός ευρέος κινήματος με ποικιλία πρακτικών. Η διεύρυνση και οι συναντήσεις με ευρύτερα κοινωνικά στρώματα πραγματοποιούνταν συχνά στο πλαίσιο παραδοσιακών κινητοποιήσεων που εκκινούσαν από την αριστερά^[50] (CPE 2005, κίνημα για τις συντάξεις 2010-2011, νόμος για την εργασία 2016, καταλήψεις πανεπιστημίων το 2018). Εκείνο που προσέλκυσε ορισμένα τμήματα της κοινωνίας δεν ήταν τόσο τα αιτήματα, όσο οι ίδιες οι πρακτικές, η υπονόμευση της παραδοσιακής ιδίως αριστερής πολιτικής και η ριζοσπαστικότητα των αυτόνομων αγωνιστ-ρι-ών. Πρώτα απ’ όλα, γοητεύτηκε μια νεολαία μεσαίας τάξης των μεγάλων πόλεων, ολοένα και πιο επισφαλής και με ελάχιστες προοπτικές αλλά και τμήματα μιας μεγαλύτερης σε ηλικία μεσαίας ή λαϊκής τάξης, πολιτικοποιημένης προς τα αριστερά, πλην όμως βαθιά απογοητευμένης από την κυβέρνηση Hollande και τις διαδοχικές της υποχωρήσεις και συμβιβασμούς.

Κατά τη διάρκεια όλων αυτών των χρόνων ανόδου του πραγματικού κινήματος είδαμε την συνδικαλιστική και εκλογική αριστερά, που έως τότε κατείχε ηγεμονική θέση στο πεδίο της κοινωνικής αμφισβήτησης να συρρικνώνεται σταδιακά έως ότου ξεπεράστηκε από αγωνιστ-ρι-ές και εξεγερμένου-ε-ς χωρίς κομματική ένταξη. Μια πληθώρα μικρών ομάδων, πολιτικών συλλογικοτήτων, κύκλων φίλων, μαθητών λυκείου, συναδέλφων, συνδικαλιστ-ρι-ών σε ρήξη με τις ηγεσίες τους διεύρυναν λίγο-λίγο αυτό που προηγουμένως δεν ήταν παρά ένας περιορισμένος χώρος λίγων χιλιάδων ανθρώπων. Και ήταν ακριβώς με αφορμή τον νόμο για την εργασία που οι αυτόνομοι-ες αγωνιστ-ρι-ές (και ειδικότερα το απελιστικό τους ρεύμα) και οι ιδέες τους έγιναν πιο ορατές και πιο ηχηρές στο εσωτερικό της γενικευμένης αμφισβήτησης. Οι τοίχοι γέμισαν με αυτόνομα συνθήματα^[51], οι συνελεύσεις στα πανεπιστήμια που συνήθως ελέγχονταν από την παραδοσιακή αριστερά (UNEF^[52], NPA^[53]) κατέστησαν αδύνατες εξαιτίας των παρεμβάσεών τους, οι αποκλεισμοί ξεκινούσαν ή ενισχύονταν μαζικά από αυτού-έ-ς, ενώ οι δρόμοι, οι άγριες διαδηλώσεις και οι συναντήσεις διαφορετικών ελευθεριακών ρευμάτων κατά τη διάρκεια του Nuit Debout^[54] συνέθεταν ένα νέο τοπίο αγώνα. Και φυσικά αναδύθηκε η πιο εμβληματική μορφή αυτών των χρόνων της αυτονομίας: το cortège de tête.

Αρνούμενοι να συνεχίσουν να παρελαύνουν πειθαρχημένα πίσω από τα συνδικάτα και τα κόμματα, αυτόνομοι-ες αγωνίστ-ρι-ες και ανυπότακτοι-ες μαθήτ-ρι-ες πήραν την κεφαλή των πορειών κατά τη διάρκεια του κινήματος ενάντια στον νόμο για την εργασία, με σφοδρές συγκρούσεις, αρχικά με τις περιφρουρήσεις των συνδικάτων και στη συνέχεια με την αστυνομία. Ωστόσο μετά από λίγες διαδηλώσεις τα συνδικάτα εγκατέλειψαν τελικά την κεφαλή και σε πολλές γαλλικές πόλεις γίναμε μάρτυρες πορειών όπου μια κεφαλή εορταστική, επιθετική και χωρίς κομματικές ή συνδικαλιστικές σημαίες, αυτόνομη με την πρωταρχική έννοια του όρου, ήταν δύο ή και τρεις φορές πολυπληθέστερη από το συνδικαλιστικό μπλοκ^[55]. Κάθε ένα από αυτά τα κοινωνικά κινήματα και ιδίως εκείνο ενάντια στον νόμο για την εργασία, άφησε πίσω του ένα πλήθος μικρότερων, περισσότερο ή λιγότερο τοπικών κινητοποιήσεων: άγριες απεργίες^[56], την άνθηση εκατοντάδων μικροομάδων, καταλήψεις πανεπιστημίων ή άδειων κατοικιών, τη δημιουργία αυτόνομων μέσων ενημέρωσης, λαϊκών καντινών κ.ο.κ.

Κατά τη γνώμη μας, αν η αυτονομία υπήρξε ισχυρή κατά τη διάρκεια αυτής της δεκαετίας και διογκώθηκε σε τέτοιο βαθμό, αυτό δεν οφειλόταν στο ότι «στρατολόγησε» νέα μέλη ούτε στο ότι διέθετε ιδιαίτερα ισχυρή προπαγάνδα, μεγάλα μέσα ή κάποια εξαιρετικά επεξεργασμένη στρατηγική. Οφειλόταν πρωτίστως στο ότι κατανοούσε και συμμεριζόταν τα αποσυντακτικά αισθήματα της εποχής της: την απόρριψη της πολιτικής των πολιτικών, αριστεράς συμπεριλαμβανομένης. Τη διάθεση για πράξη αντί για ατέρμονη συζήτηση. Την επιθυμία για ρήξη με το status quo: για την ανατροπή καθεστώτων, μικρών βασιλιάδων, πολιτικών και θεσμών. Και στο ότι ήταν σε θέση να μετασχηματίζει σε πράξη ιδέες και τάσεις προς δράση που ήδη υπήρχαν διάχυτες μέσα στην κοινωνία.

Σε αυτό εντοπίζουμε και τον λόγο της πολιτισμικής της επιτυχίας. Τα πιο οργανωμένα τμήματα άσκησαν πράγματι ουσιαστική επιρροή στα συνθήματα και στις κατευθύνσεις αυτών των κινημάτων χωρίς όμως ποτέ να επιχειρήσουν να τα ηγηθούν ή να εμφανιστούν ως εκπρόσωποί τους. Είτε από απόρριψη του πρωτοποριασμού είτε από επίγνωση ότι κάτι τέτοιο ήταν αδύνατο, δεδομένου του βαθμού δυσπιστίας απέναντι σε κάθε μορφή ηγεσίας στο εσωτερικό όλων αυτών των κινημάτων. Θα μπορούσε κανείς να το συνοψίσει λέγοντας ότι το αυτόνομο κίνημα κατόρθωσε, τουλάχιστον εν μέρει, να συγχωνευθεί με το πραγματικό κίνημα και να γίνει όντως το νερό και όχι το ψάρι μέσα στο νερό^[57]. Προσφέροντάς μας έτσι μια φευγαλέα ένδειξη του πώς θα μπορούσε να μοιάζει ένα επαναστατικό κίνημα.

Δυστυχώς, τότε όπως και σήμερα, ελάχιστοι-ες αυτόνομοι-ες αγωνιστ-ρι-ές, και εμείς οι ίδιοι-ες ανάμεσά τους, κατανόησαν πλήρως τη θέση που κατείχαν οι ιδέες μας στο εσωτερικό του πραγματικού κινήματος. Και, όπως συνέβη και σε άλλες χώρες (με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Βραζιλία όπου οι ελευθεριακοί βρέθηκαν στην απαρχή της εξέγερσης του 2013) αποδείχθηκαν ανίκανοι-ες να δώσουν συνέχεια, να «επιβεβαιώσουν το εγχείρημα» και να καταστούν πραγματικά απειλητικοί-ές για τις ελίτ, όχι περιστασιακά αλλά σε βάθος χρόνου.

Απρόσμενα για πολλούς, η συνέχεια και η εμβάθυνση αυτών των κινημάτων και άρα η πραγματική απειλή, προήλθαν από απρόσμενα εδάφη. Και η έλευση εκείνου που η αυτονομία ανέμενε διαχρονικά, μιας λαϊκής εξέγερσης, σήμανε ταυτόχρονα και το τέλος της αυτονομίας όπως τη γνωρίζαμε.

Μαζικοποίηση και πτώση της αυτονομίας: τα Κίτρινα Γιλέκα^[58]

Το κίνημα των Κίτρινων Γιλέκων αποτέλεσε ταυτόχρονα την επιβεβαίωση της προσέγγισης και των πρακτικών της αυτονομίας: μη δηλωμένες διαδηλώσεις, επιθετικότητα, έξοδος από τις παραδοσιακές μορφές διαμαρτυρίας, εδαφικές καταλήψεις, κατασκευή καλυβών, άρνηση της εκπροσώπησης τόσο από τα δεξιά όσο και από τα αριστερά και μια ρητά διατυπωμένη επιθυμία για επανάσταση. Ένα μαζικό, αυτόνομο κίνημα χωρίς κεφαλαίο Α (καθώς δεν συνδεόταν με την ιδεολογία και την ιστορική παράδοση της Αυτονομίας)· αλλά παραδόξως ήταν και η στιγμή που είδαμε τους αυτόνομους να περνούν στην οπισθοφυλακή του πραγματικού κινήματος. Με την έννοια ότι προσπάθησαν περισσότερο να ακολουθήσουν και να κατανοήσουν την εξέγερση, παρά να τη διαμορφώσουν πολιτισμικά και πρακτικά.

Με ελάχιστη παρουσία στους κυκλικούς κόμβους^[59], στις δομές ηγεσίας του κινήματος ή στις προτάσεις για τη συνέχειά του (όπως το RIC^[60]), οι αυτόνομοι βρέθηκαν αρχικά, όπως και η πλειονότητα της αριστεράς, κυρίως σε μια θέση κριτικής απόστασης^[61]. Και παρότι, εδώ κι εκεί, ένα μέρος τους συμμετείχε ενεργά με διαφορετικούς τρόπους (Maison des Peuples του Saint-Nazaire^[62], ομάδα του Rungis^[63], καλύβες στο Montreuil ή στο Commercy^[64], η εμφάνιση του μέσου Cerveaux non disponibles^[65], η εφημερίδα Jaune^[66] στην Τουλούζη, το καραβάνι των Κίτρινων Γιλέκων στο οροπέδιο της Limousine^[67], για να αναφέρουμε μόνο μερικά παραδείγματα), η μεγάλη πλειονότητα των αυτόνομων περιορίστηκε στη συμμετοχή στις διαδηλώσεις. Υιοθέτησαν έτσι μια στάση εντυπωσιακά κοντινή σε εκείνη που ιστορικά κατηγορούσαν στους αριστερίστικους χώρους: μια στάση υπεροπτική, άβολη απέναντι στην επαφή με το λαϊκό και το «ακάθαρτο», παγιδευμένη στις ίδιες της τις πρακτικές, καχύποπτη απέναντι στο νέο, χρησιμοποιώντας ένα λεξιλόγιο δυσνόητο και έντονα ιδεολογικό. Ακόμη κι αν οι απελιστές προσχώρησαν ίσως πιο γρήγορα στο κίνημα από τα πρώτα του βήματα^[68], ακόμη κι εκείνοι-ες που υποτίθεται ότι ήταν οι πιο «προετοιμασμένοι-ες» για την εξέγερση αφού την είχαν προαναγγείλει^[69], άσκησαν τελικά σχεδόν μηδενική επιρροή όταν αυτή πράγματι ξέσπασε. Η ειρωνεία της ιστορίας είναι ότι η δύναμη που είχαν οικοδομήσει τα προηγούμενα χρόνια δεν υπήρχε πια ως τέτοια. Υπονομευμένοι από εσωτερικές διαιρέσεις, παρέμειναν ανίκανοι να προτείνουν μια συντονισμένη και ουσιαστικά αποτελεσματική προσέγγιση του γεγονότος.

Και αν μετά τα πρώτα βήματα του κινήματος προτάθηκαν από την αυτονομία ορισμένες απόπειρες, δύο σημαντικά γεγονότα στα οποία δεν θα επανέλθουμε εδώ αναλυτικά, όπως η απόπειρα της συνέλευσης των συνελεύσεων^{[70] [71]} καθώς και η διαδήλωση στα Ηλύσια Πεδία στις 16 Μαρτίου 2019^[72], η αυτονομία δεν κατάφερε να συναντήσει πραγματικά το κίνημα. Δηλαδή να συγκλονιστεί από αυτό και κατά συνέπεια να μετασχηματιστεί από το ίδιο το γεγονός. Μοναδικός τρόπος άλλωστε για να μπορέσει στη συνέχεια να μετασχηματίσει και την ίδια την εξέγερση. Ύστερα από μια δεκαετία ανόδου οι αυτόνομοι βρέθηκαν τότε απογυμνωμένοι, αν όχι αποσβολωμένοι, μπροστά στην πραγματική εμφάνιση ενός εξεγερσιακού κινήματος. Σαν να μην το πίστευε κανείς στ’ αλήθεια πριν το ζήσει.

Αυτό το χαμένο ραντεβού και ο αντίκτυπός του στο ελευθεριακό κίνημα μάς οδηγούν στο συμπέρασμα ότι, περισσότερο ακόμη και από την πανδημία του Covid που συχνά επικαλείται κανείς για να εξηγήσει την εξέλιξη αυτή, τα Κίτρινα Γιλέκα υπήρξαν η βασική αιτία της παρακμής του οργανωμένου τμήματος του πραγματικού κινήματος που προϋπήρχε αυτών. Σε όλη του την ποικιλομορφία. Πώς συνεχίζει κανείς μετά από αυτό;

Πώς επιστρέφει στις διαδηλώσεις; Πώς κατανοεί αυτή την αδυναμία και αυτή την καθυστέρηση; Ποια ήταν τελικά τα πραγματικά όρια του κινήματος; Δεν είναι τυχαίο ότι το cortège de tête δεν θα επανεμφανιστεί μετά από εκείνη την περίοδο ή, όταν επανεμφανιστεί, θα το κάνει σε μια τελετουργική, ακίνδυνη και άχαρη μορφή.

Αν από εκείνη την ημέρα επιμένει ένα αίσθημα χαμένης ευκαιρίας, δεν χρειάζεται να είμαστε υπερβολικά σκληροί με του-ι-ς εαυτού-έ-ς μας. Οι στιγμές εξέγερσης τέτοιας κλίμακας είναι συχνά απρόβλεπτες και εκ των υστέρων λειτουργούν ως στιγμές βαθιού κλονισμού και ανασύνθεσης των επαναστατικών χώρων. Το ’68 υπήρξε μια τέτοια στιγμή, που οδήγησε στην ανάδυση της αυτονομίας στην Ιταλία, η Άνοιξη των Λαών του 1848 αποτέλεσε αντίστοιχα το έδαφος για τη συγκρότηση ενός οργανωμένου εργατικού κινήματος κ.ο.κ. Σε τέτοιες στιγμές, η θεωρία συχνά διαρρηγνύεται από την πραγματικότητα. Περιμέναμε μια εξέγερση των λαϊκών συνοικιών ή μια καθαρά αντικαπιταλιστική εξέγερση και τελικά αυτό που εκδηλώθηκε ήταν μια λαϊκή ζακερία^[73]. Προσδοκούσαμε μια μαζική οικολογική απεργία και αντ’ αυτού εμφανίστηκε ένα κίνημα ενάντια σε έναν λεγόμενο «οικολογικό» φόρο. Νομίζαμε ότι θα ήταν ο «λαός της αριστεράς» που θα ξεσηκωνόταν ενάντια στον καπιταλισμό· όμως ο λαός της αριστεράς απουσίαζε και στη θέση του εξεγέρθηκε ένας «λαός» ούτε αριστερός ούτε δεξιός αλλά παρ’ όλα αυτά βαθιά επαναστατικός, που επιχείρησε να επιτεθεί στο ίδιο το «σύστημα».

Και αν από το εσωτερικό του κινήματος προέκυψαν ελάχιστα έργα, άρθρα ή δημόσιες παρεμβάσεις ικανές να αποτυπώσουν και να επεξεργαστούν αυτά τα ερωτήματα αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξαν έντονες εσωτερικές συζητήσεις και απόπειρες. Τα χρόνια που ακολούθησαν είδαμε να αναδύονται ορισμένα ακόμη αδέξια εγχειρήματα χωρίς ωστόσο ιδιαίτερη επιτυχία, όπως το Akira ή το Acta^[74], περιορισμένα από πλήθος εσωτερικών αντιφάσεων και από μια θεωρητική και στρατηγική επεξεργασία που παρέμενε ανολοκλήρωτη.

Με το πέρασμα του χρόνου ωστόσο η στρατηγική σκέψη φάνηκε να επιβραδύνεται και τα τελευταία χρόνια γίναμε μάρτυρες μάλλον μιας αποδυνάμωσης αν όχι μιας διάχυσης της αυτονομίας. Η απουσία ενός κοινού χώρου όπου θα μπορούσε κανείς να συναντηθεί, να συζητήσει και να φανταστεί τη συνέχεια, οδήγησε ένα μέρος των αυτόνομων στο να στραφεί σε ό,τι γνώριζε καλύτερα ή σε ό,τι τους φαινόταν πιο «λογικό» για τη συγκυρία: την οικολογία για ορισμένου-ε-ς, την εδαφική συγκρότηση για άλλου-ε-ς, τον φεμινισμό ή τον διεθνισμό για άλλου-ε-ς. Συχνά αυτό σήμαινε την παραμέριση εκείνου που αποτελούσε τη βασική δύναμη της αυτονομίας: ενός οριζόντιου και επαναστατικού κινήματος που επιτίθεται σε όλες τις όψεις της ζωής και της εξουσίας. Άλλοτε βέβαια επέτρεψε την εμβάθυνση σε πτυχές του αγώνα που προηγουμένως χάνονταν μέσα σε αυτή τη συνολική φιλοδοξία της αυτονομίας να συγκρουστεί με την εξουσία σε όλα τα μέτωπα.

Σήμερα, με αξιοσημείωτη εξαίρεση τα Soulèvements de la Terre^[75], που όμως απομακρύνονται σταδιακά από αυτή την παράδοση και στα οποία θα επανέλθουμε αναλυτικότερα στα δύο επόμενα κείμενα, η αυτονομία έχει καταστεί σχεδόν ανύπαρκτη ως συνεκτική δύναμη. Παραμένει εγκλωβισμένη σε μια έλλειψη προοπτικής, στρατηγικού οράματος και κυρίως εφευρετικότητας· της ποιότητας εκείνης που της είχε επιτρέψει την προηγούμενη δεκαετία να ανοίξει μια πραγματική ρωγμή στη μονοτονία του αριστερίστικου τοπίου.

Πέρα από όσου-ε-ς εξακολουθούν να αυτοπροσδιορίζονται ως αυτόνομοι-ες, η μεγάλη πλειονότητα εκείνων που είχαν συμμετάσχει σε όλα αυτά, που είχαν βρεθεί με τον έναν ή τον άλλον τρόπο μέσα σε αυτό το ισχυρό ελευθεριακό ρεύμα και που κάποια στιγμή είχαν πιστέψει ότι η επανάσταση ήταν δυνατή, επέστρεψαν στη ζωή τους. Εξαντλημένοι από την κούραση, τις δυσκολίες της καθημερινότητας, συχνά απογοητευμένοι από το αποτέλεσμα, ξανά απομονωμένοι, καταθλιπτικοί, βυθισμένοι στον κυνισμό και στο αίσθημα ανημπόριας απέναντι σε έναν κόσμο ολοένα και πιο βίαιο. Συνεχίζουν να συζητούν στο μπαρ ή στη μηχανή του καφέ, να κατεβαίνουν πού και πού σε διαδηλώσεις (όχι όλοι), σχεδόν μηχανικά, χωρίς πραγματικό ενδιαφέρον. Και όχι άδικα: πώς να πιστέψει κανείς σε μια συνδικαλιστική πορεία ή σε ένα αντιφασιστικό black bloc, όταν έχει ζήσει τα Κίτρινα Γιλέκα;

Κρίση του ελευθεριακού κινήματος και επιμονή του πραγματικού κινήματος

Αν πέρα από τα Κίτρινα Γιλέκα η πανδημία του Covid συνέβαλε αναμφίβολα στην αποδυνάμωση του κινήματος αμφισβήτησης, αυτό δεν άργησε να ανακτήσει δυναμική. Οι δρόμοι ξαναγέμισαν με το κίνημα ενάντια στη μεταρρύθμιση των συντάξεων το 2022 όπου επί μήνες διαδήλωσαν πολλά εκατομμύρια άνθρωποι. Ωστόσο το κίνημα αυτό υπήρξε ταυτόχρονα ενδεικτικό της υποχώρησης της αυτονομίας και της αρχής της επιστροφής με ισχύ της παραδοσιακής αριστεράς. Ήταν ένα μαζικό κίνημα ιδίως στις μικρές και μεσαίες πόλεις, ως καθυστερημένο αποτέλεσμα των Κίτρινων Γιλέκων, όμως τα συνδικάτα παρέμειναν απολύτως κυρίαρχα στις αποφάσεις και επέβαλαν εκ νέου τον ρυθμό και τη μορφή του αγώνα. Σε αντιδιαστολή με τα προηγούμενα χρόνια οι πρακτικές αυτοοργάνωσης και η επινοητικότητα ήταν σχεδόν απούσες. «Η αυτονομία που λείπει» ακουγόταν τότε συχνά.

Αν αυτό το κίνημα ανέδειξε την αδυναμία του ελευθεριακού χώρου, το πραγματικό κίνημα από την πλευρά του δεν άργησε να υπενθυμίσει εκ νέου τις βαθιές ρωγμές και αντιφάσεις τόσο της κοινωνίας όσο και της αριστεράς. Ίσως επηρεασμένα από την εμπειρία των Κίτρινων Γιλέκων, αφού πέρασε αυτό το σχετικά κλασικό και τελικά ακίνδυνο κύμα κινητοποιήσεων τα χρόνια που ακολούθησαν είδαν διαφορετικά τμήματα του πληθυσμού να εξεγείρονται διαδοχικά ενάντια στο γαλλικό κράτος. Πρώτα, η εξέγερση για τον Nahel τον Ιούνιο του 2023^[76], η μεγαλύτερη εξέγερση των λαϊκών συνοικιών στην ιστορία της Γαλλίας ως προς την έντασή της, σχεδόν χίλια δημόσια κτίρια, τράπεζες και σούπερ μάρκετ πυρπολήθηκαν μέσα σε λίγες μόνο νύχτες^[77]. Ακολούθησε η εξέγερση στο Kanaky^[78] το 2024, η εξέγερση των αγροτών^[79] το ίδιο έτος καθώς και το κίνημα στη Μαρτινίκα^[80]. Αν και καθένα από αυτά τα κινήματα έφερε τα δικά του όρια^[81] και κυρίως αποδείχθηκε ανίκανο να αρθρώσει έστω και μια στοιχειώδη σύγκλιση με τα υπόλοιπα, παραμένουν μια ακολουθία πέντε εξεγέρσεων, λαϊκών εκρήξεων που ξέφυγαν πλήρως από τα θεσμικά, παραδοσιακά και νόμιμα πλαίσια της διαμαρτυρίας, οι οποίες έπληξαν τη Γαλλία την περίοδο 2018-2025. Μια αλληλουχία γεγονότων που καθιστά ορατές τις ολοένα και οξύτερες αντιφάσεις της γαλλικής κοινωνίας και που καθιστά τη Γαλλία, μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες, μία από τις δυτικές χώρες με το υψηλότερο εξεγερσιακό δυναμικό.

Παρότι η εποχή αυτή φέρει καθαρά τη σφραγίδα της ελευθεριακής σκέψης, πρακτικής και κινηματικής δυναμικής, ανέδειξε ταυτόχρονα και τα όρια, καθώς και τα αδιέξοδα του ίδιου του κινήματος. Δυσκολία να συνδιαλλαγεί με ό,τι δεν είναι «καθαρό», δηλαδή με ό,τι δεν μοιράζεται τους ίδιους κώδικες, τις ίδιες λέξεις, την ίδια σημαία· αδυναμία σύνδεσης των εξεγερμένων μεταξύ τους· διασπορά και έλλειψη ικανότητας συντονισμού και συλλογικής αξιοποίησης δυνάμεων· απουσία συνεκτικού σχεδίου παρέμβασης· αφέλεια ως προς τις προθέσεις και τις δυνατότητες παρέμβασης άλλων κομματικών ή παραταξιακών δυνάμεων· και τέλος, αδυναμία συγκρότησης μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής τόσο εντός των κινημάτων όσο και εκτός αυτών.

Ακολουθώντας τον David Graeber, θα μπορούσε κανείς να πει ότι το ελευθεριακό κίνημα στη Γαλλία όπως και αλλού αιφνιδιάστηκε από το σοκ της ίδιας του της πολιτισμικής νίκης. Ένα κίνημα που είχε συγκροτηθεί ως μη-ηγεμονικό βρέθηκε να γίνεται ηγεμονικό στο εσωτερικό του στρατοπέδου της χειραφέτησης. Μη γνωρίζοντας τι να κάνει με αυτή τη δύναμη όπως έχει συμβεί τόσες φορές στην ιστορία, οι ελευθεριακοί άφησαν την εξουσία σε εκείνους που δεν διστάζουν να την ασκήσουν, την ακροδεξιά ή τη «ριζοσπαστική» αριστερά και υποχώρησαν σε πιο οικεία και πιο διαχειρίσιμα πεδία: μικρές συλλογικότητες, ενώσεις, επιμέρους αγώνες ή τοπικές κοινότητες.

Όσον αφορά ειδικότερα την αυτονομία η εξέγερση των Κίτρινων Γιλέκων και εκείνες που ακολούθησαν αντί να λειτουργήσουν ως στιγμές επιβεβαίωσης, λειτούργησαν μάλλον ως αποκαλυπτικός φακός των πιθανών εκτροπών αυτής της τάσης όταν περιχαρακώνεται στον εαυτό της: ιδεολογικοποίηση ή ταυτοτικοποίηση, υπερβολικά λευκή και ελιτίστικη σύνθεση, εστίαση στη Γαλλία ή ακόμη και στο ίδιο της το τοπικό πλαίσιο, αδυναμία διαλόγου με το λαϊκό ή με τον Άλλο, όποιος κι αν είναι αυτός (ξένος, άνθρωπος μεταναστευτικής καταγωγής, κάτοικος της υπαίθρου κ.λπ.). Εκτροπές που σε πολλές στιγμές μετέτρεψαν το αυτόνομο κίνημα σε ένα απλό «μιλιέ» ανάμεσα σε άλλα· δηλαδή σε κάτι ακίνδυνο, δομημένο πάνω σε άγραφους κανόνες και νόρμες που, στο τέλος της ημέρας αποδεικνύονται συντηρητικές.

Σε πιο γενικό επίπεδο, όλα αυτά τα όρια φωτίζουν μια βαθιά κρίση της ελευθεριακής στρατηγικής και πρακτικής. Μια κρίση που δεν περιορίζεται ούτε στη Γαλλία ούτε στους ελευθεριακούς. Αγγίζει το σύνολο των εξεγέρσεων των τελευταίων ετών οι οποίες παρά την έντασή τους δεν κατάφεραν να αρθρώσουν προοπτικές βαθιών μετασχηματισμών ή πειστικών εναλλακτικών. Τελευταία επιβεβαίωση του ότι η εποχή υπήρξε ελευθεριακή και ότι η κρίση της παρέσυρε μαζί της ολόκληρο το κίνημα των αγώνων που γεννήθηκε από τις εξεγέρσεις μας.

Να ξαναπιάσουμε το νήμα

Τελικά, δεν είναι οι διαδοχικές, φαινομενικές ήττες εκείνες που μας γεννούν περισσότερο το αίσθημα της αποτυχίας. Οι πιο ισχυρές επαναστάσεις χτίζονται πάντοτε πάνω στις ρωγμές που άνοιξαν προηγούμενες απόπειρες και πάνω στα μαθήματα που αυτές παρέδωσαν στου-ι-ς εξεγερμένου-ε-ς, ιδίως στα αδιέξοδα που συνάντησαν. «Οι βαθιές επαναστάσεις καθίστανται δυνατές μέσα από μια σειρά εξεγέρσεων που συναντούν και υπερβαίνουν τα όριά τους, αναζητώντας επίμονα αυτή τη ρήξη»^[82]. Η Κομμούνα του Παρισιού στηρίχθηκε στην ήττα του 1848· η ρωσική επανάσταση του 1917 σε εκείνη του 1905 όπου επινοήθηκαν τα σοβιέτ· η σουδανική επανάσταση του 2019 στα φοιτητικά κινήματα του 2013 όπου είχαν ήδη σκιαγραφηθεί οι επιτροπές αντίστασης κ.ο.κ. Καμία από αυτές τις επαναστάσεις δεν υπήρξε ολοκληρωμένη ή απολύτως νικηφόρα· όμως καθεμία, διαδοχικά, υπήρξε βαθύτερη από την προηγούμενη.

Αυτό που μας βαραίνει περισσότερο είναι η αδυναμία, προς το παρόν, του ελευθεριακού κινήματος να μετατρέψει αυτές τις διαδοχικές εξεγέρσεις σε στάδια, σε σκαλοπάτια πάνω στα οποία να οικοδομήσει. Να οικοδομήσει ένα κίνημα ικανό να διατηρείται τόσο στις νίκες όσο και στις ήττες. Ένα ελευθεριακό κίνημα ικανό ξανά και σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα να συγχωνεύεται με το πραγματικό κίνημα των αλλεπάλληλων εξεγέρσεων ώστε να γεννηθεί ένα πραγματικό επαναστατικό κίνημα. Δηλαδή μια δύναμη ή μια «οικολογία», όπως θα έλεγε ο Rodrigo Nunes^[83] συνειδητή του εαυτού της, αποτελούμενη από πλήθος οργανώσεων, ομάδων, μέσων, συλλογικοτήτων, συμμοριών, γειτονιών κ.λπ., ενωμένων (αλλά όχι ομοιόμορφων) γύρω από έναν κοινό προσανατολισμό: μια επαναστατική ρήξη και την οικοδόμηση ενός ισότιμου κόσμου.

Δυστυχώς, αυτός δεν είναι σήμερα ο δρόμος που ακολουθούν οι ελευθεριακοί, διασκορπισμένοι από τις ήττες. Και αξιοποιώντας την αποθάρρυνση και το αίσθημα ανημπόριας, έχει ξεκινήσει μια διακριτική αλλά αποφασιστική επιστροφή: η επιστροφή της αριστεράς. Τραγουδώντας το παλιό, γνώριμο ρεφρέν που ενώ προσποιείται ότι γιορτάζει την επανεμφάνιση του πραγματικού κινήματος στην πραγματικότητα μάς καλεί να το οδηγήσουμε πίσω στον «σωστό δρόμο» και μας λέει σε όλε-ου-ς: «Αυτή η νέα πολιτική είναι θαυμάσια, αλλά φαίνεται πως έφτασε στα όριά της· χρειαζόμαστε… την παλιά πολιτική»^[84].

Στο επόμενο επεισόδιο θα προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε: τι εννοούμε όταν μιλάμε για αντεπανάσταση; Ποια είναι τα εργαλεία της; Ποιοι επωφελούνται από τις ήττες μας; Και πώς ακριβώς επέστρεψε η αριστερά με τόση ισχύ;

Lucas Amilcar

lucas_amilcar at riseup.net

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: 

^[1] ΣτΣ: Διστάσαμε να δημοσιεύσουμε αυτό το κείμενο. Συχνά, εκείνα τα σημεία εκφοράς λόγου που  βρίσκονται πιο κοντά μας είναι και αυτά που μάς ενοχλούν περισσότερο. Εδώ, ορισμένες πολιτικές κατηγορίες που επιστρατεύονται για την ανάλυση της εξέλιξης των επαναστατικών τάσεων στον γαλλικό χώρο μάς φαίνονται ελάχιστα λειτουργικές. Αν και τη δεκαετία του ’80 υπήρξαν μικροσκοπικά αυτόνομα μιλιέ σε ορισμένες μεγάλες πόλεις της Γαλλίας, δεν υπήρξε ποτέ «αυτόνομο κίνημα» με την ιστορική έννοια του όρου βλ. σχετικά La Horde d’Or των Moroni και Balestrini ή Autonomie! του Marcello Tari. Όσο για το στερεότυπο του «απελισμού», που επί μακρόν τροφοδότησε τόσο τις αστυνομικές εκθέσεις όσο και τον κινηματικό ανταγωνισμό, θα χρειαστεί κάποτε να αφιερώσουμε χρόνο ώστε να αντλήσουμε τα διδάγματα εκείνα που μας θωρακίζουν εξίσου απέναντι στη μυθοποίηση, τη μυθοπλασία και τη γελοιοποίηση. Τούτων λεχθέντων, το κείμενο του Lucas Amilcar έχει το ουσιαστικό προτέρημα ότι ανοίγει κρίσιμα και φιλόδοξα ερωτήματα· γι’ αυτό και επιλέξαμε τη δημοσίευσή του παρά τις επιμέρους διαφωνίες και παρεξηγήσεις.

^[2] ΣτΜ: Nouveau Front populaire – NFP, είναι η εκλογική και πολιτική συμμαχία της γαλλικής αριστεράς που συγκροτήθηκε το 2024 ως απάντηση στην άνοδο της ακροδεξιάς. Ο όρος παραπέμπει συνειδητά στο ιστορικό Λαϊκό Μέτωπο του 1936 επιχειρώντας να ανασυστήσει μια εικόνα “ενότητας” και “λαϊκής σωτηρίας” αυτή τη φορά γύρω από την Ανυπότακτη Γαλλία, το Σοσιαλιστικό Κόμμα, τους Οικολόγους και το ΚΚΓ.

^[3] ΣτΜ: Πρόσφατο δημοσιογραφικό έργο γραμμένο από δημοσιογράφους της Libération, εφημερίδας που αυτοπαρουσιάζεται ως αριστερή αλλά έχει εδώ και χρόνια υιοθετήσει σαφώς φιλελεύθερες και θεσμικές θέσεις. Το βιβλίο επικρίνει τη λειτουργία της Ανυπότακτης Γαλλίας εστιάζοντας στον υπερσυγκεντρωτισμό της οργάνωσης και στον ρόλο του Jean-Luc Mélenchon και η κυκλοφορία του αποτέλεσε αφορμή για μια ευρεία μιντιακή επίθεση στη ριζοσπαστική αριστερά.

^[4] ΣτΜ:  Πολιτικός σχηματισμός της γαλλικής θεσμικής αριστεράς που ιδρύθηκε το 2016 γύρω από τον Jean-Luc Mélenchon. Αποτελεί προϊόν ανασύνθεσης του Σοσιαλιστικού Κόμματος και της αποσύνθεσης της κυβερνητικής αριστεράς μετά τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές των κυβερνήσεων Hollande. Παρά τη ρητορική ρήξης με τον νεοφιλελευθερισμό η LFI διατηρεί μια συγκεντρωτική, προσωποκεντρική, ιεραρχική και εκλογοκεντρική λογική, γεγονός που την καθιστά όχι συνέχεια αλλά ανάχωμα των κινημάτων χειραφέτησης.

^[5] Ενδεικτικά, δύο ιδιαίτερα εύστοχα άρθρα:

–Joseph Confavreux & Mathieu Dejean, «Après La Meute, quelle stratégie pour La France insoumise ?», Mediapart

–Roger Martelli, «La France insoumise face à son destin», Mediapart

^[6] Μια αντίληψη που επομένως δεν αποκλείει εκ των προτέρων του-ι-ς αγωνιστ-ρι-ές της Ανυπότακτης Γαλλίας, οι οποίοι-ες αυτοπροσδιορίζονται ως μία από τις συνιστώσες μιας μακρόπνοης «επανάστασης των πολιτών». Θα επανέλθουμε σε αυτό στο τρίτο μέρος του κειμένου.

^[7] Η εγκατάλειψη της επαναστατικής προοπτικής από ένα μεγάλο τμήμα του συνδικαλιστικού κινήματος στη Δύση και η μετατροπή του σε εργαλείο συνδιαχείρισης του καπιταλισμού· οι ιστορικοί δεσμοί μεταξύ κοινοβουλευτικών δημοκρατιών και αυταρχισμού· οι αμέτρητοι συμβιβασμοί των σοσιαλιστικών κομμάτων με το καπιταλιστικό σύστημα· η εμμονή στη στρατολόγηση, τα άψυχα συνθήματα χωρίς αντίκρισμα στην πράξη κ.ο.κ.

^[8] Υποστηρικτές της αυτονομίας: αυτού του επαναστατικού πολιτικού ρεύματος που θέτει ως στόχο την αυτονομία από τον καπιταλισμό, το κράτος αλλά και από τα κόμματα και τα συνδικάτα.

^[9] Θα επανέλθουμε σε αυτό όμως για την αυτονομία η αριστερά θεωρούνταν συχνά εμπόδιο στον δρόμο προς την επανάσταση. Χαρακτηριστική είναι η φράση του Dionys Mascolo: «Το αντίθετο του να είσαι αριστερός δεν είναι να είσαι δεξιός· είναι να είσαι επαναστάτης».

^[10] ΣτΜ: Το δεύτερο μέρος δημοσιεύτηκε στο lundimatin#506 στις 27 Ιανουαρίου 2026 και θα δημοσιευθεί σύντομα μεταφρασμένο στο Αυτολεξεί.

^[11] Η διαπίστωση αυτή συναντάται, μεταξύ άλλων, στα βιβλία Révolutions de notre temps / If We Burn του Vincent Bevins και Pour une politique sauvage του Jean Tible.

^[12] Ο όρος χρησιμοποιείται εδώ με την έννοια εκείνων που θεωρούν ότι η επανάσταση όπως και η κοινωνία πρέπει να οργανώνεται από-τα-κάτω και όχι από-τα-πάνω· που αρνούνται να εκχωρήσουν την εξουσία τους σε μια κυβέρνηση, έναν ηγέτη, έναν σύζυγο, έναν εργοδότη ή ένα κράτος· και που υποστηρίζουν ότι η ελευθερία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς ισότητα.

^[13] ΣτΜ: Διεθνές κύμα κινημάτων που ξεκίνησε το 2011 (Occupy Wall Street, Occupy London κ.ά.) βασισμένο στην κατάληψη δημόσιων χώρων, στην άμεση δημοκρατία και στην απόρριψη της παραδοσιακής πολιτικής εκπροσώπησης.

^[14] ΣτΜ: Τακτική διαδήλωσης και σύγκρουσης που εμφανίστηκε τη δεκαετία του 1980 κυρίως σε αναρχικά και αυτόνομα κινήματα όπου οι συμμετέχοντες δρουν συλλογικά, ντυμένοι στα μαύρα και με καλυμμένα πρόσωπα, προκειμένου να διασφαλίσουν ανωνυμία, αλληλεγγύη και επιχειρησιακή συνοχή απέναντι στην καταστολή.

^[15] ΣτΜ: Προέρχεται από την αναρχική παράδοση και δηλώνει μια μικρή, αυτόνομη ομάδα ανθρώπων που βασίζεται σε σχέσεις εμπιστοσύνης και κοινής πολιτικής αντίληψης και λειτουργεί ως βασική μονάδα δράσης χωρίς ιεραρχία ή κεντρική καθοδήγηση.

^[16] ΣτΜ: Κινητοποιήσεις που δεν έχουν λάβει επίσημη άδεια από τις αρχές και συγκροτούνται έξω από το θεσμικό πλαίσιο διαμαρτυρίας ως συνειδητή άρνηση της κρατικής ρύθμισης του πολιτικού αγώνα.

^[17] Όρος που χρησιμοποιούμε εδώ, ακολουθώντας τη διατύπωση του Μαρξ, για να περιγράψουμε όλου-ε-ς εκείνου-ε-ς που εξεγείρονται με στόχο την κατάργηση της παρούσας κατάστασης πραγμάτων.

^[18] Άτομα και συλλογικότητες μη προσδεδεμένες σε συγκεκριμένη ιδεολογία ή σαφώς ορισμένη πολιτική τάση.

^[19] Χωρίς αυτό να συνεπάγεται βεβαίως κάποια συστηματική ή γενικευμένη ιδεολογική μεταστροφή προς τις ελευθεριακές τάσεις.

^[20] Για την εντυπωσιακή επαναστατική εμπειρία του Σουδάν συνιστούμε την παρακολούθηση του εξαιρετικού μέσου Sudfa Media αλλά κυρίως τη συνάντηση και ακρόαση των Σουδανών επαναστατ-ρι-ών στην εξορία, οι οποίοι-ες είναι πολυάριθμοι-ες στη Γαλλία.

^[21] Ενδεικτικά παραδείγματα αποτελούν η Κομμούνα της Οαχάκα (2006), η εξέγερση στο Όκλαντ (2011) ή το Nuit Debout στη Γαλλία, τα οποία αξιοποίησαν όλα αυτό το πολιτικό και συμβολικό φαντασιακό.

^[22] ΣΥ.ΡΙΖ.Α. στην Ελλάδα, Podemos στην Ισπανία, Boric στη Χιλή.

^[23] Στρατιωτικό καθεστώς στην Αίγυπτο, τεχνοκρατική διακυβέρνηση στη Σρι Λάνκα, ισλαμιστικά κόμματα στην Τυνησία, ακροδεξιά/φασιστική διακυβέρνηση στη Βραζιλία κ.ο.κ.

^[24]  ΣτΜ: Ο όρος αποδίδει το γαλλικό destituantes και χρησιμοποιείται εδώ με τη θεωρητική του σημασία σε αντιδιαστολή με το constituantes (συντακτικές) που παραπέμπει στη συγκρότηση νέας εξουσίας και ιστορικά στη διαδικασία σύνταξης νέου Συντάγματος (constitution). Οι αποσυντακτικές πρακτικές αντίθετα δεν αποσκοπούν στη θεμελίωση μιας νέας θεσμικής τάξης αλλά στην αποδόμηση, την αχρήστευση και την απενεργοποίηση των υφιστάμενων μορφών εξουσίας και θεσμικής διακυβέρνησης.

^[25] Charles Reeve, Le Socialisme sauvage Essai sur l’auto-organisation et la démocratie directe dans les luttes de 1789 à nos jours (Ο άγριος σοσιαλισμός. Δοκίμιο για την αυτοοργάνωση και την άμεση δημοκρατία στους αγώνες από το 1789 έως σήμερα), εκδ. L’Échappée.

^[26] Βλ. Jean Tible, Politique sauvage, εκδ. Terres de Feu.

^[27] Βλ. την ιδιαίτερα εύστοχη ερμηνευτική αφήγηση της ιστορίας της Γαλλίας από τον Pacôme Thiellement, «L’Empire n’a jamais pris fin» (Η Αυτοκρατορία δεν τελείωσε ποτέ), Blast.

^[28] Υβριδισμός μεταξύ αναρχιζουσών πρακτικών ακτιβιστών του Νότου και του Βορρά κατά τη διάρκεια του κινήματος κατά της παγκοσμιοποίησης· τραυματική εμπειρία από τις εκφυλιστικές πορείες των κλασικών οργανώσεων της αριστεράς του 20ού αιώνα· κεντρική σημασία του διαδικτύου που επιτρέπει την παράκαμψη λειτουργιών άλλοτε μονοπωλιακών για τις παραδοσιακές οργανώσεις· αδυναμία των πολιτικών δυνάμεων να επιτελέσουν τον ρόλο της διαμεσολάβησης απέναντι σε μια βίαιη και συνολική καπιταλιστική επίθεση κ.ά.

^[29] Η εμμονή στο «να έχει κανείς δίκιο» αντί της θεωρητικής αναδιατύπωσης μπροστά στο πραγματικό έχει σε ορισμένες περιπτώσεις δραματικές πολιτικές συνέπειες.

^[30] ΣτΜ: Zyed Benna και Bouna Traoré, δύο έφηβοι από τα προάστια του Παρισιού που δολοφονήθηκαν το 2005, καταδιωκόμενοι από την αστυνομία. Ο θάνατός τους πυροδότησε εκτεταμένες εξεγέρσεις στα γαλλικά προάστια, σηματοδοτώντας την επανεμφάνιση μαζικών, μη θεσμικών εξεγέρσεων στη Γαλλία.

^[31] ΣτΜ: Contrat Première Embauche, εργασιακό καθεστώς που προωθήθηκε το 2006 και προέβλεπε ευκολότερες απολύσεις για νέους εργαζόμενους. Αποσύρθηκε μετά από μαζικές κινητοποιήσεις φοιτητών και εργαζομένων.

^[32] ΣτΜ: Πολυετής αγώνας ενάντια στην κατασκευή αεροδρομίου κοντά στη Νάντη. Οι ZAD (Zones à Défendre) αποτέλεσαν εμβληματικό παράδειγμα εδαφικής κατάληψης, αυτοοργάνωσης και σύγκρουσης με το κράτος. Το έργο ακυρώθηκε το 2018.

^[33] ΣτΜ: Μεταρρύθμιση του 2016 που αποδυνάμωσε τα εργασιακά δικαιώματα. Προκάλεσε μαζικές κινητοποιήσεις, απεργίες και συγκρούσεις καθώς και το κίνημα Nuit Debout.

^[34] ΣτΜ: Νεαρός μαύρος άνδρας που δολοφονήθηκε το 2016 μετά από σύλληψη από τη γαλλική αστυνομία. Η υπόθεσή του έγινε σύμβολο του αγώνα ενάντια στην αστυνομική βία και τον θεσμικό ρατσισμό.

^[35] ΣτΜ: Théo Luhaka, νεαρός άνδρας που υπέστη βίαιο και σεξουαλικό βασανισμό από αστυνομικούς το 2017. Η υπόθεση προκάλεσε νέες εξεγέρσεις και μαζικές διαδηλώσεις ενάντια στην αστυνομική βία.

^[36] ΣτΜ: Φεμινιστική πρακτική που ξεκίνησε το 2017, με ανάρτηση αφισών και συνθημάτων σε δημόσιους χώρους, καταγγέλλοντας τις γυναικοκτονίες και την κρατική αδράνεια.

^[37] Για την ιταλική αυτονομία προτείνονται ιδιαιτέρως:

-La Horde d’or. Italie 1968-1977. La grande vague révolutionnaire et créative, politique et existentielle, εκδ. L’Éclat

-Marcello Tari, Autonomie!, εκδ. La Fabrique

-Alessandro Stella, Années de rêves et de plomb, εκδ. Agone

^[38] Η αυτομείωση είναι μια αντικαπιταλιστική πολιτική πρακτική που συνίσταται στην επιβολή, με συλλογικό και αγωνιστικό τρόπο, της μείωσης της τιμής ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας ή ακόμη και της δωρεάν πρόσβασης σε αυτά.

^[39] ΣτΜ: «Πορεία κεφαλής», ριζοσπαστικό μπλοκ που εμφανίστηκε μαζικά στις πορείες από το 2016 και μετά λειτουργώντας έξω από τη συνδικαλιστική περιφρούρηση και τις θεσμικές διαδρομές των διαδηλώσεων. Συνδύαζε συγκρουσιακές πρακτικές, άρνηση εκπροσώπησης και ισχυρή παρουσία αυτόνομων και αναρχικών ρευμάτων.

^[40] ΣτΜ: «Αόρατο Συμβούλιο», ανώνυμο συλλογικό υποκείμενο που έγινε γνωστό μέσα από θεωρητικά και πολιτικά κείμενα όπως L’Insurrection qui vient, À nos amis και Maintenant. Τα κείμενα αυτά άσκησαν μεγάλη επιρροή σε διεθνές επίπεδο ιδίως στους κύκλους της αυτονομίας και του εξεγερτισμού.

^[41] ΣτΜ: Δίκτυα αλληλοβοήθειας και υλικής υποστήριξης κινημάτων (καντίνες, ταμεία αγώνα, υγειονομική και νομική υποστήριξη) που αναπτύχθηκαν ιδιαίτερα μετά το 2016, ενσαρκώνοντας την ιδέα της πολιτικής της καθημερινότητας.

^[42] ΣτΜ: «Κάλεσμα», σύντομο πολιτικό κείμενο που καλούσε σε ρήξη με τις υπάρχουσες μορφές ζωής και πολιτικής, θέτοντας τις βάσεις για μια στρατηγική αποσυντακτικής εξέγερσης και κοινοτικής ανασύνθεσης.

^[43] Για το ιδρυτικό κείμενο αυτής της τάσης, βλ.: https://libcom.org/library/appel

^[44] ΣτΜ: Θεωρητικό περιοδικό που κυκλοφόρησε στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Συνδύαζε κριτική της νεωτερικότητας, βιοπολιτική ανάλυση και ελευθεριακές επαναστατικές προτάσεις. Αποτελεί βασικό θεωρητικό υπόβαθρο του «απελισμού». Ο τίτλος Tiqqun (ή Tikkun) προέρχεται από το εβραϊκό תיקון και σημαίνει «επανόρθωση», «διόρθωση» ή «αποκατάσταση». Παραπέμπει στην καμπαλιστική έννοια Tikkun Olam (επανόρθωση του κόσμου) και επιλέχθηκε ως όνομα της ομώνυμης γαλλικής φιλοσοφικής επιθεώρησης για να δηλώσει ένα πρόταγμα ριζικής κριτικής και υπονόμευσης της σύγχρονης κοινωνίας μέσω της επαναοικειοποίησης του νοήματος και της ζωής.

^[45] ΣτΜ: Δικαστική και πολιτική υπόθεση που ξέσπασε το 2008 όταν το γαλλικό κράτος κατηγόρησε μέλη ενός αγροτικού κοινοτικού εγχειρήματος στο χωριό Tarnac για «τρομοκρατία». Η υπόθεση κατέρρευσε δικαστικά αλλά χρησιμοποιήθηκε για την ποινικοποίηση της αυτονομίας και των κύκλων γύρω από το Comité Invisible.

^[46] Ο πραγματικός αριθμός αυτού του «κόμματος χωρίς κάρτες και μέλη» θα είναι πάντοτε δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί· μπορεί ωστόσο να εκτιμηθεί σε αρκετές εκατοντάδες, ίσως ακόμη και έως περίπου χίλια άτομα.

^[47] Πόσω μάλλον αν ληφθεί υπόψη ότι εμείς γνωρίσαμε αυτή την εμπειρία από κοντά μόνο από το 2016 και ποτέ εκ των έσω.

^[48] Έκφραση που χρησιμοποιείται συστηματικά από την αριστερά για να δηλώσει ότι κάθε εξέγερση οφείλει να βρει έναν «θεσμικό δρόμο» συνήθως μέσω εκλογικής διεξόδου ή μέσω κοινοβουλευτικής ενσωμάτωσης των αιτημάτων της.

^[49] Ως αντίδραση στα θετικά αλλά και αρνητικά φαντασιακά που παρήγαγε μια τάση η οποία διατηρούσε (και διατηρεί) έντονη αδιαφάνεια γύρω από τις μορφές οργάνωσής της και τα στρατηγικά της στοιχήματα, ο «απελισμός» αποτέλεσε αντικείμενο έντονης κριτικής από μεγάλο μέρος της αυτονομίας. Ο όρος «απελιστής» χρησιμοποιήθηκε και χρησιμοποιείται ακόμη ως ανάθεμα για να απαξιώσει κάθε τι που μοιάζει, άμεσα ή έμμεσα, με αυταρχισμό ή «στρατηγισμό».

^[50] Μία από τις πολλές αντιφάσεις της αυτονομίας η οποία ενώ κατήγγελλε με σφοδρότητα τα συνδικάτα και την αριστερά εξαρτιόταν σχεδόν αποκλειστικά από τα καλέσματά τους για να κινητοποιηθεί και να συναντήσει νέο κόσμο. Η ίδια αυτή αντίφαση επαναλαμβάνεται σε όλη την περίοδο: η αυτονομία ενώ αρνείται τη διαμεσολάβηση της αριστεράς, ενεργοποιείται συχνά μόνο μέσα από τα δικά της πλαίσια κινητοποίησης.

^[51] Βλ. ενδεικτικά: https://paris-luttes.info/hier-il-n-y-avait-plus-de-place-6149?lang=fr

^[52] ΣτΜ: Union Nationale des Étudiants de France, ιστορικό φοιτητικό συνδικάτο στη Γαλλία, στενά συνδεδεμένο με την κοινοβουλευτική και συνδικαλιστική αριστερά. Συχνά κατηγορείται από ριζοσπαστικούς χώρους για γραφειοκρατία και λειτουργία ως μηχανισμός ελέγχου των κινητοποιήσεων.

^[53] ΣτΜ: Nouveau Parti Anticapitaliste, μικρό κόμμα της ριζοσπαστικής αριστεράς στη Γαλλία, προερχόμενο από τροτσκιστικές παραδόσεις. Παρά τον “αντισυστημικό” λόγο του αντιμετωπίζεται από αυτόνομους κύκλους ως τμήμα της θεσμικής αριστεράς.

^[54] ΣτΜ: Κίνημα καταλήψεων πλατειών που εμφανίστηκε το 2016 στο πλαίσιο της αντίστασης στον νόμο για την εργασία. Αποτελούσε χώρο συνελεύσεων, συναντήσεων και πειραματισμού με άμεσες, μη θεσμικές μορφές πολιτικής.

^[55] Για τη μετάβαση από το Black Bloc στο cortège de tête, βλ.: https://taranis.news/2023/03/black-bloc-le-cote-obscur-de-la-force/

^[56] ΣτΜ: Απεργίες που ξεκινούν χωρίς την έγκριση ή τον έλεγχο των επίσημων συνδικαλιστικών οργάνων, συχνά σε ρήξη με τις ηγεσίες τους.

^[57] L’Insurrection qui vient, εκδ. La Fabrique.

^[58] ΣτΜ: Λαϊκό εξεγερσιακό κίνημα που ξέσπασε στη Γαλλία το 2018, αρχικά ενάντια στην αύξηση της φορολογίας στα καύσιμα και εξελίχθηκε σε γενικευμένη αμφισβήτηση της κοινωνικής ανισότητας, της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και των ελίτ. Χαρακτηρίστηκε από μαζική συμμετοχή εργατικών και λαϊκών στρωμάτων εκτός παραδοσιακών οργανώσεων.

^[59] ΣτΜ: Βασικός χώρος οργάνωσης και ζωής του κινήματος των Κίτρινων Γιλέκων. Εκεί στήνονταν καλύβες, συνελεύσεις και μπλόκα, συγκροτώντας εδαφικές μορφές λαϊκής παρουσίας έξω από τα αστικά κέντρα.

^[60] ΣτΜ: Référendum d’Initiative Citoyenne, αίτημα για δημοψήφισμα λαϊκής πρωτοβουλίας, κεντρικό πολιτικό αίτημα των Κίτρινων Γιλέκων. Αντανακλά τη βαθιά κρίση νομιμοποίησης της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας στη Γαλλία.

^[61] Για μια κριτική της «κριτικής στάσης», βλ.: https://paris-luttes.info/la-revolution-pour-ou-contre-11165

^[62] ΣτΜ: Σπίτι των Λαών – Saint-Nazaire, κατειλημμένο κτίριο που λειτούργησε ως πολιτικό, κοινωνικό και οργανωτικό κέντρο των Κίτρινων Γιλέκων, συνδέοντας το κίνημα με τοπικά εργατικά και λαϊκά στρώματα.

^[63] ΣτΜ: Ομάδα Κίτρινων Γιλέκων που επιχείρησε μπλοκαρίσματα στο μεγάλο χονδρεμπορικό κέντρο τροφίμων του Rungis, σύμβολο της εφοδιαστικής αλυσίδας και της καπιταλιστικής κυκλοφορίας.

^[64] ΣτΜ: Πόλεις όπου συγκροτήθηκαν εμβληματικές καλύβες και συνελεύσεις των Κίτρινων Γιλέκων. Ιδιαίτερα το Commercy έγινε σημείο αναφοράς για την προσπάθεια εθνικού συντονισμού του κινήματος από-τα-κάτω.

^[65] ΣτΜ: Ανεξάρτητο κινηματικό μέσο που γεννήθηκε μέσα από το κίνημα των Κίτρινων Γιλέκων, με στόχο την αντιπληροφόρηση και την αποτύπωση της λαϊκής εμπειρίας της εξέγερσης.

^[66] ΣτΜ: Τοπική εφημερίδα των Κίτρινων Γιλέκων, ενδεικτική της προσπάθειας του κινήματος να παράγει τον δικό του λόγο, έξω από τα κυρίαρχα ΜΜΕ.

^[67] ΣτΜ: Αγροτική περιοχή της κεντρικής Γαλλίας όπου αναπτύχθηκαν εγχειρήματα σύνδεσης των Κίτρινων Γιλέκων με αγροτικούς και οικολογικούς αγώνες μέσω κινητών καραβανιών και συνελεύσεων.

^[68] Βλ. για παράδειγμα: https://lundi.am/Les-amours-jaunes

^[69] Ιδίως στο L’Insurrection qui vient αλλά και στο Premières mesures révolutionnaires σε συνεργασία με τον Éric Hazan.

^[70] ΣτΜ: Assemblée des assemblées, πανεθνική απόπειρα συντονισμού των Κίτρινων Γιλέκων μέσω εκπροσώπων από τοπικές συνελεύσεις. Πραγματοποιήθηκε σε διαδοχικές συναντήσεις (Commercy, Saint-Nazaire κ.ά.) και εξέφρασε την αναζήτηση μιας οριζόντιας, μη κομματικής μορφής συλλογικής απόφασης. Παρά τη συμβολική της σημασία, δεν κατόρθωσε να αποκτήσει σταθερό πολιτικό βάθος ή διαρκή οργανωτική αποτελεσματικότητα.

^[71] Πολύ ελπιδοφόρα αρχικά αλλά γρήγορα εγκαταλελειμμένη από πολλούς κόμβους των Κίτρινων Γιλέκων και κατακλυσμένη από ακτιβιστές της αριστεράς που προσχώρησαν καθυστερημένα και χωρίς να έχουν μετασχηματιστεί από το ίδιο το κίνημα.

^[72] ΣτΜ: Μία από τις πιο συγκρουσιακές στιγμές του κινήματος των Κίτρινων Γιλέκων, με μαζικές συγκρούσεις, πυρπολήσεις και εκτεταμένες υλικές καταστροφές στο κέντρο του Παρισιού. Για ορισμένους αυτόνομους κύκλους αποτέλεσε απόπειρα ανακατάληψης του κινήματος σε συμβολικό και συγκρουσιακό επίπεδο για άλλους σημάδι των ορίων μιας καθαρά θεαματικής κλιμάκωσης.

^[73] ΣτΜ: Ο όρος jacquerie populaire παραπέμπει στις μεσαιωνικές αγροτικές εξεγέρσεις στη Γαλλία (οι λεγόμενες ζακερίες) αυθόρμητες, μαζικές και συχνά ανοργάνωτες εξεγέρσεις των κατώτερων τάξεων ενάντια στην εξουσία και τη φορολογία. Στη σύγχρονη χρήση του, ο όρος δεν έχει υποχρεωτικά υποτιμητική σημασία αλλά χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια λαϊκή εξέγερση που ξεσπά έξω από τις παραδοσιακές πολιτικές οργανώσεις, χωρίς προϋπάρχον ιδεολογικό πρόγραμμα αλλά με έντονο συγκρουσιακό και απονομιμοποιητικό χαρακτήρα.

^[74] ΣτΜ: Μικρής διάρκειας πολιτικά εγχειρήματα που εμφανίστηκαν στη Γαλλία μετά το 2019 στο πλαίσιο αναζητήσεων για τη συνέχεια του επαναστατικού κινήματος.

^[75] ΣτΜ: Ένα σύγχρονο γαλλικό οικολογικό και αντικαπιταλιστικό κίνημα που συγκροτήθηκε μετά το 2021 συνδυάζοντας πρακτικές πολιτικής ανυπακοής, μαζικής κινητοποίησης και εδαφικών αγώνων ενάντια σε έργα υποδομής και αγροβιομηχανικά συμφέροντα.

^[76] ΣτΜ: Μαζική εξέγερση που ξέσπασε μετά τη δολοφονία του 17χρονου Nahel από αστυνομικό στη Ναντέρ. Χαρακτηρίστηκε από εκτεταμένες συγκρούσεις και υλικές καταστροφές σε δεκάδες πόλεις και αποτέλεσε κορυφαία στιγμή της εξέγερσης των λαϊκών και μεταναστευτικών συνοικιών στη σύγχρονη Γαλλία.

^[77] Βλ. ενδεικτικά:

https://es.crimethinc.com/2023/08/09/lapprentissage-des-flammes-quelques-enseignements-depuis-les-revoltes-en-france-1

ή

https://lundi.am/Il-n-y-a-plus-rien-a-piller

^[78] ΣτΜ: Όνομα που χρησιμοποιούν οι ιθαγενείς Κανάκ για τη Νέα Καληδονία, γαλλική αποικία στον Ειρηνικό. Η εξέγερση του 2024 συνδέεται με την αποικιακή καταπίεση, τη θεσμική ανισότητα και τις απόπειρες του γαλλικού κράτους να μεταβάλει το εκλογικό σώμα εις βάρος του αυτόχθονα πληθυσμού.

^[79] ΣτΜ: Μαζικές κινητοποιήσεις και αποκλεισμοί από αγρότες ενάντια στις πολιτικές της ΕΕ και του γαλλικού κράτους, που συνδύαζαν κοινωνική δυσαρέσκεια, οικονομική ασφυξία και απόρριψη της τεχνοκρατικής «πράσινης» μετάβασης.

^[80] ΣτΜ: Κοινωνικές εξεγέρσεις στο υπερπόντιο γαλλικό έδαφος της Μαρτινίκας, ενταγμένες σε ένα μακρύ ιστορικό αποικιακής εκμετάλλευσης, κοινωνικών ανισοτήτων και αντιγαλλικών κινητοποιήσεων.

^[81] Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εξέγερση των αγροτών, η οποία τέθηκε σχεδόν άμεσα υπό τον έλεγχο της FNSEA. (ΣτΜ: Fédération nationale des syndicats d’exploitants agricoles, είναι η κυρίαρχη και ιστορικά πιο ισχυρή αγροτική συνδικαλιστική οργάνωση στη Γαλλία στενά συνδεδεμένη με το κράτος, την αγροβιομηχανία και τις ευρωπαϊκές αγροτικές πολιτικές. Λειτουργεί συχνά ως μηχανισμός ελέγχου και θεσμικής ενσωμάτωσης των αγροτικών κινητοποιήσεων, περιορίζοντας τις εξεγέρσεις σε διαχειρίσιμα αιτήματα.)

^[82] Révolutions de notre temps – Manifeste internationaliste des Peuples Veulent.

^[83] Rodrigo Nunes, Neither Vertical nor Horizontal.

^[84] Jasper Bernes και Joshua Clover, όπως αναφέρονται και συζητούνται στο Neither Vertical nor Horizontal.

The post Ανυπότακτη Γαλλία, φασισμός & επανάσταση: Ποιο είναι το επαναστατικό κίνημα στη Γαλλία; (1ο μέρος) first appeared on Aυτολεξεί.

Ένας οδηγός για ένα επικαιροποιημένο μοντέλο

Τα δίκτυα άμεσης αντίδρασης που οργάνωσαν οι άνθρωποι για να υπερασπιστούν τις κοινότητές τους απέναντι στους ομοσπονδιακούς πράκτορες που επιχειρούν να απαγάγουν, να κακοποιήσουν και να τρομοκρατήσουν, έχουν περάσει από καταιγιστική εξέλιξη ώστε να συμβαδίζουν με τις συνεχώς μεταβαλλόμενες τακτικές της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων (ICE). Τον τελευταίο ενάμιση μήνα της κατοχής, εθελοντές στις Δίδυμες Πόλεις (Σημ. Μτφρ.: Ο όρος Δίδυμες Πόλεις (Twin Cities) αναφέρεται στη μητροπολιτική περιοχή των πόλεων Μινεάπολις και Σεντ Πολ στη Μινεσότα, οι οποίες λειτουργούν ως ενιαίο αστικό σύμπλεγμα) επικαιροποιούν διαρκώς το μοντέλο άμεσης αντίδρασης, καταλήγοντας σε ένα δυναμικό και ανθεκτικό σύστημα. Στην παρούσα αναφορά εξετάζουμε τις λεπτομέρειες αυτού του συστήματος, προς όφελος άλλων σε όλη τη χώρα που ενδέχεται σύντομα να βρεθούν αντιμέτωποι με παρόμοιες πιέσεις.

Στις 2 Δεκεμβρίου, 100 πράκτορες της ICE αναπτύχθηκαν στις Δίδυμες Πόλεις στο πλαίσιο μιας πολυ-αστικής έξαρσης συλλήψεων και απελάσεων. Έκτοτε, οι Δίδυμες Πόλεις έχουν μετατραπεί σε πόλεις υπό πολιορκία, αγνώριστες για πολλούς κατοίκους. Ο αριθμός των ομοσπονδιακών αξιωματικών που τις καταλαμβάνουν αυξήθηκε τριάντα φορές, φτάνοντας σχεδόν τους 3.000. Για σύγκριση, το Αστυνομικό Τμήμα της Μινεάπολης έχει περίπου 600 αστυνομικούς. Η δολοφονία της Renee Nicole Good, μέλους του δικτύου άμεσης αντίδρασης, στις 7 Ιανουαρίου, και μία εβδομάδα αργότερα ο πυροβολισμός ενός ακόμη ατόμου στις 14 Ιανουαρίου, τράβηξαν την προσοχή ολόκληρης της χώρας.

Παρόλα αυτά, οι περισσότεροι υποθέτουν ότι όσα συμβαίνουν στις Δίδυμες Πόλεις μοιάζουν με την επιβολή της ICE και την αντίσταση σε άλλα μέρη της χώρας. Στην πραγματικότητα, η κλίμακα των συλλήψεων, των απελάσεων και των συγκρούσεων δεν έχει προηγούμενο.

Για να μάθετε για την παλαιότερη εκδοχή του μοντέλου άμεσης αντίδρασης, που αναπτύχθηκε στο Λος Άντζελες και τελειοποιήθηκε στο Σικάγο και αλλού το φθινόπωρο, δείτε εδώ. Για το πώς στήνονται κλειστά διαχειριστικά Signal loops, δείτε εδώ.

Η Έξαρση

Τους μήνες πριν από την αποστολή των πρακτόρων της ICE στις Δίδυμες Πόλεις, ντόπιοι και οργανώσεις δημιούργησαν ένα σχετικά επικεντρωμένο δίκτυο άμεσης αντίδρασης. Παρατηρητές με διαφορετικά επίπεδα τεκμηρίωσης, υπέβαλλαν αναφορές σε ένα διαχειριστικό σύστημα ενός συστήματος μαζικών μηνυμάτων. Μόλις οι διαχειριστές προλάβαιναν να λάβουν, να αναδιατυπώσουν και να επαληθεύσουν τις αναφορές, τις έστελναν μαζικά και άτομα της περιοχής συγκεντρώνονταν. Αυτό λειτουργούσε για μεγάλες επιχειρήσεις, όπως επιδρομές σε συγκροτήματα διαμερισμάτων, αλλά άρχισε να καταρρέει όταν η ICE πειραματίστηκε με ταχύτερες και πιο «ελαφριές» επιχειρήσεις.

Έπειτα, γύρω στην 1η Δεκεμβρίου, οι επιδρομές ουσιαστικά σταμάτησαν και η εισροή πρακτόρων ξεκίνησε μια εκστρατεία χτυπημάτων σε πόρτες και αρπαγών στον δρόμο. Το προηγούμενο μοντέλο κατέστη αμέσως άχρηστο, γιατί το χρονικό περιθώριο παρέμβασης μειώθηκε σε λίγα λεπτά. Μέλη της κοινότητας που ήθελαν κάτι πιο συγκρουσιακό από το υπάρχον σύστημα «νομικού παρατηρητή», άρχισαν να χτίζουν ένα παράλληλο σύστημα για να καλύψουν τα κενά και να κινούνται πιο ευέλικτα.

Το νέο σύστημα ξεκίνησε με ένα chat μεγάλης κλίμακας για αναφορές από τη Νότια Πλευρά, όπου οποιοσδήποτε μπορούσε να στείλει μια ειδοποίηση κάθε είδους. Καθώς οι επιχειρήσεις της ICE αυξάνονταν σε όγκο και ταχύτητα, αυτή η ανοιχτή, πιο ευκίνητη συνομιλία μεγάλωσε και έγινε χώρος για όσους ήθελαν να κάνουν περισσότερα από απλή καταγραφή των επιχειρήσεων της ICE. Οι άνθρωποι ενσωμάτωσαν το υπάρχον πρόγραμμα «σφυρίχτρα» για να ειδοποιούν τα στοχοποιημένα άτομα για την άφιξη της ICE και να παρενοχλούν τους πράκτορες, και σταδιακά άρχισαν να μπαίνουν όλο και πιο ενεργά εμπόδιο: μπλοκάροντας οχήματα της ICE με τα προσωπικά τους αυτοκίνητα, χρησιμοποιώντας τα σώματά τους για να εμποδίσουν πράκτορες, και αξιοποιώντας πλήθη και περιπολίες με αυτοκίνητα για να αναγκάζουν μικρές ομάδες πρακτόρων να αποχωρούν.

Καθώς οι συνομιλίες στο chat μεγάλωναν, δημιουργήθηκαν περισσότερες για να χωριστεί η πόλη σε ολοένα και μικρότερα τμήματα. Κάποια έφτασαν μέχρι ακτίνα τεσσάρων οικοδομικών τετραγώνων. Αυτό επιτρέπει στους ανθρώπους να βλέπουν άμεσα αναφορές που τους αφορούν και να αντιδρούν γρήγορα και αποτελεσματικά σε εμφανίσεις πρακτόρων κοντά σε αυτούς.

Αντιπαρακολούθηση

Τα δίκτυα αυτά ωφελήθηκαν ιδιαίτερα από ένα πρόγραμμα αντιπαρακολούθησης στα τοπικά κεντρικά της ICE. Το Whipple, ένα ομοσπονδιακό κτίριο στο Fort Snelling στα περίχωρα της Μινεάπολης και του Σεντ Πολ, λειτουργεί εδώ και καιρό ως περιφερειακή έδρα της ICE. Το συγκρότημα βρίσκεται απέναντι από βάση της Εθνοφρουράς, κοντά σε στρατιωτική βάση και δίπλα στο διατηρημένο φρούριο. Το φρούριο είναι χτισμένο σε ιερό σημείο, στη συμβολή δύο ποταμών, και υπήρξε από τα πρώτα σημεία αποικιοκρατίας στην περιοχή. Κάποτε λειτουργούσε ως στρατόπεδο συγκέντρωσης για ιθαγενείς Dakota.

Το Whipple περιλαμβάνει γραφεία, εγκαταστάσεις κράτησης στο υπόγειο, και έναν εκτεταμένο χώρο στάθμευσης. Μέλη της κοινότητας το αναγνώρισαν ως κομβικό σημείο από το καλοκαίρι και διατηρούν παρουσία εκεί από τον Αύγουστο.

Το κτίριο περικλείεται από δύο πολιτειακές λεωφόρους, δύο ποτάμια και ένα αεροδρόμιο. Με μόνο δύο εξόδους για οχήματα, η παρακολούθηση της εισόδου και εξόδου οχημάτων της ICE είναι εύκολη. Το λεγόμενο Whipple Watch περιλαμβάνει διαδηλωτές και παρατηρητές που σταθμεύουν εκεί επί μήνες, συλλέγοντας πληροφορίες για κομβόι που κατευθύνονται προς την πόλη ή μεταφέρουν κρατούμενους στο αεροδρόμιο, εντοπίζοντας μοτίβα επιχειρήσεων και καταγράφοντας σχολαστικά πινακίδες οχημάτων. Αυτή η βάση δεδομένων χρησιμοποιείται σχεδόν καθημερινά, επιτρέποντας στους ταχείς ανταποκριτές να επιβεβαιώνουν γνωστά οχήματα της ICE σε πραγματικό χρόνο. Η ICE έχει αρχίσει να αλλάζει αυτοκίνητα και πινακίδες μέσα στην ίδια μέρα για να υπονομεύσει την αντιπαρακολούθηση, όμως ο όγκος των αναφορών αυξάνεται συνεχώς.

Οι στόχοι του Whipple Watch είναι τρεις:

• να παρέχει έγκαιρη προειδοποίηση για εξάρσεις και κομβόι,

• να συλλέγει δεδομένα με έμφαση στη βάση δεδομένων για τις πινακίδες,

• και να διασφαλίζει ότι η ICE γνωρίζει πως παρακολουθείται, ακόμη και στο «σπίτι» της.

Σε αυτά τα σημεία, το Whipple Watch έχει αναμφίβολα πετύχει, ακόμη και απέναντι σε μια εχθρική στρατιωτικοποιημένη δύναμη.

Πώς λειτουργεί

Κάθε τμήμα της πόλης (Southside, Uptown, Whittier, κ.λπ.) έχει εναλλασσόμενες βάρδιες αποστολέων, οι οποίοι διαχειρίζονται μια τρέχουσα κλήση Signal καθ’ όλη τη διάρκεια των ωρών λειτουργίας. Μερικές φορές, πολλαπλοί αποστολείς επικαλύπτονται για να χωρίσουν τις επιπλέον εργασίες παρακολούθησης της συνομιλίας, μετάδοσης αναφορών σε άλλα κανάλια και ελέγχου πινακίδων κυκλοφορίας. Η αποστολή βοηθά επίσης τους ανθρώπους να κατανέμουν ομοιόμορφα τις περιπολίες σε μια περιοχή, κρατά σημειώσεις και βοηθά τους ανθρώπους σε αντιπαραθέσεις. Όλοι οι περιπολούντες σε αυτοκίνητα και πεζοί παραμένουν στην κλήση καθ’ όλη τη διάρκεια της περιπολίας τους. Υπάρχει μια συνεχής ροή πληροφοριών, επιτρέποντας σε άλλα αυτοκίνητα να αποφασίσουν εάν είναι σε καλή θέση για να συμμετάσχουν, να αναλάβουν την παρακολούθηση του αυτοκινήτου ή να συνεχίσουν την αναζήτηση επιπλέον οχημάτων.

Δεδομένου ότι η δομή έχει χωριστεί σε πιο λεπτομερείς ζώνες με βάση τη γειτονιά, οι άνθρωποι σε πολλές περιοχές έχουν επίσης αναπτύξει ένα καθημερινό σύστημα συνομιλίας, με συνομιλίες που αναδιαμορφώνονται και διαγράφονται κάθε μέρα για να διατηρούνται καθαρές και να μην έχουν μέγιστο αριθμό συμμετεχόντων (καθώς ο μέγιστος αριθμός μελών μιας ομάδας Signal περιορίζεται στα 1000). Διάφορες περιοχές των πόλεων και των προαστίων έχουν αναπαράγει τη βασική δομή αυτού του συστήματος, αλλά με ελαφρώς διαφορετικά μοντέλα, δομές συνομιλίας, συστήματα ελέγχου και συλλογή δεδομένων.

Μια ομάδα συλλογής δεδομένων συλλέγει ανώνυμα δεδομένα που υποβάλλονται από το Whipple Watch και πολλές από τις τοπικές συνομιλίες ταχείας απόκρισης, συγκεντρώνοντάς τα σε διαδραστικούς χάρτες σημείων άμεσης αντίδρασης. Αυτή η ομάδα διαχειρίζεται επίσης την βάση δεδομένων πινακίδων κυκλοφορίας οι οποίες ταξινομούνται κατά: “επιβεβαιωμένο ICE”, “ύποπτο ICE”, “επιβεβαιωμένο μη ICE” και άλλες κατηγορίες.

Πρόσθετες συνομιλίες με βάση την τοποθεσία έχουν εμφανιστεί γύρω από σχολικά συγκροτήματα, θρησκευτικές κοινότητες, παντοπωλεία αλληλοβοήθειας κλπ. Μια άλλη εξέλιξη ήταν η συνομιλία εισαγωγής των Neighborhood Networks, μια συνομιλία υποδοχής νέων εθελοντών, όπου άτομα από όλη την πόλη ή την πολιτεία εντάσσονται και κατευθύνονται στα κατάλληλα δίκτυα.

Πιο πρόσφατα, οι αποστολείς έχουν πειραματιστεί με ένα σύστημα αναμετάδοσης στο οποίο οι περιπολούντες που ακολουθούν οχήματα μέχρι την άκρη της ζώνης τους μπορούν να επικοινωνούν και να μεταβιβάζουν το όχημα σε έναν περιπολούντα στην επόμενη περιοχή. Αυτό επιτρέπει στους περιπολούντες να παραμένουν σε όλο και πιο στενές διαδρομές, τις οποίες μπορούν γρήγορα να γνωρίσουν καλά, ώστε να πλοηγούνται καλύτερα από οποιονδήποτε πράκτορα ICE.

Τέλος, οι ισπανόφωνοι αναμεταδότες αντιγράφουν ειδοποιήσεις ICE από κλήσεις αποστολής και τοπικές συνομιλίες, τις μεταφράζουν και στη συνέχεια τις στέλνουν σε μεγάλα ισπανόφωνα δίκτυα Signal και WhatsApp.

Αυτό που μπορεί να φαίνεται εξωτερικά σαν υπερβολική τυποποίηση συνομιλιών για διαφορετικά είδη πληροφοριών ή σαν πολύ μικρή δομή στις εντελώς ανοιχτές κλήσεις στις οποίες συμμετέχουν ταυτόχρονα όλοι οι περιπολούντες για μια δεδομένη ζώνη, συνενώνεται σε ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό, αυτοοργανωμένο και καλά συντηρημένο οικοσύστημα επικοινωνίας. Οι πληροφορίες μετακινούνται αξιόπιστα σε όλη την κλίμακα μέσω των συνομιλιών και των αποστολέων και οι περιπολούντες υιοθετούν γρήγορα πολιτισμικές πρακτικές που τους επιτρέπουν να αποφεύγουν να μιλάνε ο ένας πάνω στον άλλον και να αναμεταδίδουν πληροφορίες με σαφή και οργανωμένο τρόπο. Οι εθελοντές επιλέγουν οι ίδιοι βάρδιες ποικίλης διάρκειας, αποφασίζοντας ποιες διαδρομές θα ακολουθήσουν με βάση τις γνώσεις, τις δεξιότητές τους, το ενδιαφέρον τους και τη διαθεσιμότητά τους.

Αυτό το σύστημα αλλάζει συνεχώς, είναι ιδιαίτερα προσαρμόσιμο, κάπως δύσκολο να εξηγηθεί σε τρίτους και εκπληκτικά εύκολο να ενσωματωθεί κανείς σε αυτό – μόλις ξεπεράσει το σοκ της λήψης πάνω από 1500 νέων μηνυμάτων την ημέρα.

«Δεν έχεις ιδέα πόσο τρελά είναι εδώ»

Η αντίδραση της ICE ήταν μετρήσιμη. Έχουν αλλάξει την τακτική τους. Έχουν εκδιωχθεί από γειτονιές κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων. Έχουν πιαστεί να συζητούν το πόσο φοβισμένοι είναι και το ότι πολλοί από αυτούς έχουν φύγει.

Έχουν επίσης κλιμακώσει συνεχώς και επιθετικά τη βία τους εναντίον των παρατηρητών. Οι περιπολούντες που ακολουθούν την ICE πολύ στενά ή για πολλή ώρα συχνά παγιδεύονται, έτσι ώστε τέσσερις έως δέκα αστυνομικοί να μπορούν να περικυκλώσουν το αυτοκίνητο, να χτυπήσουν τις πόρτες, να φωνάξουν, να βιντεοσκοπήσουν και να τους απειλήσουν με σύλληψη. Οι περιπολούντες που έχουν μπλοκάρει την ICE με τα αυτοκίνητά τους έχουν χτυπηθεί, τους έχουν σπάσει τα παράθυρά τους, έχουν ανασυρθεί για να συλληφθούν ή να συλληφθούν. Άνθρωποι έχουν τοποθετηθεί σε οχήματα της ICE, έχουν οδηγηθεί μίλια μακριά και στη συνέχεια έχουν πεταχτεί έξω από το αυτοκίνητο. Οι πράκτορες έχουν βγάλει ανθρώπους από τα αυτοκίνητά τους, στη συνέχεια έχουν οδηγήσει τα αυτοκίνητά τους αρκετά τετράγωνα μακριά και τους έχουν αφήσει να τρέχουν στον δρόμο. Πρόσφατα, οι πράκτορες ψεκάζουν αυτοκίνητα με πιπέρι – μερικές φορές προσπαθούν να γεμίσουν το εσωτερικό του οχήματος για να αναγκάσουν τους ανθρώπους να βγουν από αυτό, άλλες φορές απλώς χρησιμοποιούν το χημικό όπλο για να σημαδέψουν έντονα τα αυτοκίνητα για περαιτέρω παρενόχληση και στόχευση.

Πρόσφατα, πράκτορες της ICE πέταξαν ένα δοχείο δακρυγόνου από το όχημά τους ενώ οδηγούσαν στον αυτοκινητόδρομο για να προσπαθήσουν να αποτρέψουν κάποιον από το να τους ακολουθήσει. Οι πράκτορες όχι μόνο ακολούθησαν τους περιπολούντες στο σπίτι τους, αλλά αναγνώρισαν τον οδηγό ή το όχημα που τους ακολουθούσε και οδήγησαν τους οδηγούς μέχρι τα σπίτια τους ως μορφή εκφοβισμού. Οι περιπολούντες μας μοιράστηκαν ότι οι πράκτορες τους έχουν ξυλοκοπήσει, έχουν προσπαθήσει να τους πατήσουν, έχουν οδηγήσει ευθεία στα οχήματά τους, τους έχουν κρατήσει υπό την απειλή όπλου, έχουν σκίσει τα λάστιχά τους και τους έχουν σύρει έξω από κινούμενα οχήματα. Ενώ η δολοφονία της Renee Nicole Good σόκαρε το έθνος, δεν αποτέλεσε έκπληξη για όσους βρίσκονται στους δρόμους των Δίδυμων Πόλεων τις τελευταίες έξι εβδομάδες.

Το Μοντέλο των Δίδυμων Πόλεων: Μην το αντιγράψετε, μάθετε από αυτό

Αυτό που διαφοροποιεί το δίκτυο ταχείας αντίδρασης των Δίδυμων Πόλεων και το περιβάλλον οικοσύστημα δεν είναι η αυστηρή προσήλωση σε μια συγκεκριμένη δομή. Είναι μια σαφής ανάλυση των συνθηκών τους, η προθυμία προσαρμογής και το θάρρος να αντισταθούν καθώς η βία αυξάνεται.

Οι κάτοικοι των Δίδυμων Πόλεων έχουν δώσει ιδιαίτερη προσοχή στους αντιπάλους τους. Γνωρίζουν πώς αναπτύσσονται οι πράκτορες της ICE, πού στέκονται οι πράκτορες της ICE, πώς ντύνονται, οδηγούν και αντιδρούν. Ζουν σε μια σχετικά μικρή και πυκνοκατοικημένη αστική περιοχή, εύκολα προσβάσιμη με τα πόδια σε πολλά μέρη, και εύκολα πλοηγούμενη με αυτοκίνητο. Οι άνθρωποι συνδέονται με τους γείτονές τους, βασιζόμενοι στις συνδέσεις που παραμένουν από προηγούμενα κινήματα και εξεγέρσεις. Ο δήμαρχος της Μινεάπολης προσπαθεί να διατηρήσει το φιλελεύθερο ύφος της διοίκησής του. Η αστυνομία είναι απίθανο να αναπτυχθεί ως ενίσχυση για τις επιχειρήσεις της ICE. Αυτές είναι συγκεκριμένες και παρατηρήσιμες συνθήκες που έχουν καθορίσει άμεσα τον σχεδιασμό και την εφαρμογή της αντίστασης εδώ.

Όσοι ενσωματώνονται στο μοντέλο είναι αφοσιωμένοι στην ευελιξία και την προσαρμοστικότητα καθώς οι συνθήκες αλλάζουν. Η πόλη έχει γειτονιές με ξεχωριστά δημογραφικά στοιχεία και χαρακτηριστικά, επομένως η επέκταση του μοντέλου δημιουργήθηκε ώστε να ποικίλλει από τη μία γειτονιά στην άλλη. Αφού σταμάτησαν οι επιδρομές, η ICE αναπτύχθηκε σχεδόν αποκλειστικά από μία κύρια τοποθεσία με περιορισμένες εισόδους και εξόδους, επομένως οι διοργανωτές επένδυσαν σε μεγάλο βαθμό στην αντιπαρατήρηση εκεί. Όταν οι επιχειρήσεις της ICE άλλαξαν σε γρήγορες, τυχαίες απαγωγές στους δρόμους και χτυπήματα στις πόρτες, ο μόνος πιθανός τρόπος για να προβλεφθεί πού θα δρούσαν ήταν να αναγνωρίζονται τα οχήματα της ICE καθώς πλησίαζαν, έτσι οι άνθρωποι μετατόπισαν την προσοχή τους στην αναγνώριση οχημάτων της ICE στους δρόμους και στην παραμονή τους σε αυτά. Η ICE έπρεπε να βασίζεται σε τακτικές αιφνιδιασμού και ενέδρας, επομένως οι ανταποκριτές χρησιμοποίησαν θόρυβο – σφυρίχτρες και κορναρίσματα – για να δώσουν γρήγορη προειδοποίηση σε απόσταση. Οι αξιωματικοί της ICE δεν θέλουν να επιχειρούν όταν είναι λιγότεροι σε αριθμό και δεν τους αρέσει να είναι περικυκλωμένοι, έτσι οι περιπολούντες συγκεντρώνουν αυτοκίνητα και σχηματίζουν αυτοσχέδια μποτιλιαρίσματα.

Λίγες από αυτές τις συνθήκες θα μπορούσαν να είχαν προβλεφθεί εκ των προτέρων. Ο μόνος τρόπος για αποτελεσματική προσαρμογή ήταν να καλλιεργηθεί μια ανοιχτή, προσκλητική κουλτούρα που ενθαρρύνει την ανάληψη πρωτοβουλίας και καλωσορίζει την αυτοοργάνωση.

Δεν μπορούμε να υπερεκτιμήσουμε τη σημασία του θάρρους που ξεχύνεται στους δρόμους των Δίδυμων Πόλεων. Μπορεί να είναι εύκολο να ξεγράψουμε τα δίκτυα ταχείας αντίδρασης, επειδή γνωρίζουμε ότι η απλή βιντεοσκόπηση και η παρατήρηση αυτής της επιταχυνόμενης εκστρατείας βίας δεν είναι αρκετή. Πολλά δίκτυα σε όλη τη χώρα έχουν αποστρατευτεί πριν καν ξεκινήσουν, προσπαθώντας να ελέγξουν αυστηρά τι μπορούν να κάνουν οι συμμετέχοντες, παρά την ευρεία προθυμία για κλιμάκωση. Οι εκπαιδευτές συχνά κηρύττουν τη μη παρέμβαση. Ορισμένοι ανταποκριτές αστυνομεύουν ο ένας τον άλλον στους δρόμους για ρίψη βλημάτων ή ακόμα και για φωνές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό προέρχεται από έναν αυτοσυντηρητικό φόβο για την καταστολή που στοχεύει τις ΜΚΟ που εμπλέκονται στην ταχεία αντίδραση. Σε άλλες περιπτώσεις, εμφανίζεται ως μια καλοπροαίρετη αλλά λανθασμένη εστίαση στην «ασφάλεια» που είναι απλώς πατερναλισμός, αποφασίζοντας ποια επίπεδα κινδύνου είναι κατάλληλα για άλλους ανθρώπους.

Τέτοια υπερβολική προσοχή μπορεί να βρεθεί και στις Δίδυμες Πόλεις. Υπάρχουν εκπαιδευτές και αποστολείς που, εξ ορισμού, λένε στους ανθρώπους να αποσυρθούν αντί να τους υποστηρίζουν σε ό,τι αισθάνονται ότι καλούνται να κάνουν. Υπάρχουν περαστικοί που εμποδίζουν όσους αναλαμβάνουν δράση αντί να εμποδίζουν την ICE.

Αλλά η μάχη εδώ ορίζεται από εκείνους που ξεπερνούν τα όρια. Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τα αυτοκίνητα και τα σώματά τους για να εμποδίσουν τους πράκτορες και να ελευθερώσουν στοχοποιημένα άτομα. Πετάνε χιονόμπαλες και πέτρες. Κλωτσούν πίσω τα δοχεία των δακρυγόνων. Καλύπτουν αυτοκίνητα και πράκτορες με μπογιές και σπάνε τα παράθυρα των αυτοκινήτων τους. Δεν σταματούν να ουρλιάζουν στα πρόσωπα των απαγωγέων όταν τους χτυπούν, τους ψεκάζουν με πιπέρι ή τους πυροβολούν με λαστιχένιες σφαίρες. Βλέπουν τις απαγωγές με μάσκες, τις άγνωστες εξαφανίσεις και τους θανάτους-ρεκόρ αυτής της νέας, ενδυναμωμένης ICE και είναι πρόθυμοι να αναλάβουν πραγματικά ρίσκα για να τους σταματήσουν. Βιώνουν αντίποινα βίας αλλά είναι περισσότεροι, πιο δυνατοί και πιο γενναίοι παρόλα αυτά.

Το να είσαι έτοιμος για την επερχόμενη έξαρση της επιβολής της ICE στην πόλη σου – και να θυμάσαι αυτά τα λόγια, σημαίνει να μελετήσεις το έδαφος στο οποίο αγωνίζεσαι και να γίνεις δημιουργικός. Αυτό που λειτουργεί καλύτερα για την πόλη σου πιθανότατα δεν θα μοιάζει ακριβώς με αυτές τις καθημερινές μονάδες παρατήρησης στα κεντρικά τους γραφεία και τις κινητές περιπολίες των ομάδων ταχείας αντίδρασης. Θα απαιτήσει μια διεξοδική ανάλυση του πώς να χρησιμοποιήσεις καλύτερα τα δυνατά σου σημεία και να εκμεταλλευτείς τις αδυναμίες τους στις συγκεκριμένες περιστάσεις σου. Ξεκινήστε να μελετάτε, να σχεδιάζετε, να συνδέεστε και να πειραματίζεστε τώρα.

Κοιτάμε τις Δίδυμες Πόλεις, όχι για να αναπαράγουμε τις λεπτομέρειες, αλλά για τη σαφήνεια της ανάλυσής τους, την ταχεία και αποφασιστική δράση τους, τον ευέλικτο πειραματισμό τους, τη βαθιά φροντίδα του ενός για τον άλλον και το μεταδοτικό θάρρος τους.

Αυτή η αναφορά υποβλήθηκε από επισκέπτες των Δίδυμων Πόλεων, οι οποίοι έγιναν ευγενικά δεκτοί στο δίκτυο για λίγες μέρες. Ευχαριστούμε όλους όσους μας έδειξαν την πόλη σας, μας εξήγησαν τα συστήματα και μας έφεραν μαζί τους σε περιπολίες. Αγάπη και οργή.

The post Αντίσταση στην ICE από τα κάτω στη Μινεάπολη και στο Σαιντ Πολ: Τα Δίκτυα Γρήγορης Αντίδρασης first appeared on Aυτολεξεί.

Πρόσφατα συζητήσαμε στη συνάντηση “Bostadsvrålet” (Κραυγή για Στέγη)! για το τι μπορούν να μάθουν οι σουηδικές ενώσεις ενοικιαστ(ρι)ών από αγώνες στο εξωτερικό, ακόμα και αυτούς που βρίσκονται σε νηπιακή ακόμα μορφή.

Η Σουηδία έχει μία από τις μεγαλύτερες Ενώσεις Ενοικιαστ(ρι)ών στον κόσμο, αριθμώντας περί τα 500.000 μέλη. Κι όμως, παρά το μέγεθός της, η Ένωση αυτή έχει θεσμοποιηθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε οι εκμισθωτές σημειώνουν νίκες διαρκώς. Παρά τις υποχρεωτικές ετήσιες διαπραγματεύσεις, κατά τις οποίες η Ένωση Ενοικιαστριών διαπραγματεύεται το ποσό των ενοικίων με τις Ομοσπονδίες Εκμισθωτών, τα ενοίκια αυξάνονται κάθε χρόνο. Οι εκμισθωτές αξιοποιούν όλα τα νομικά παραθυράκια, προχωρούν σε αυθαίρετες και ακριβές ανακαινίσεις που τους επιτρέπουν να αυξάνουν τα νοίκια κατά βούληση, οδηγώντας σε εξώσεις (renovictions από τις λέξεις renovation και evictions) και οι ήττες για τις ενοικιαστριες συσσωρεύονται.

Αυτές οι διαδοχικές ήττες έχουν δημιουργήσει απογοήτευση, άλλα έχουν πυροδοτήσει και οργανωτικές προσπάθειες εντός και εκτός της Ένωσης, ώστε να πιέσουν και να αφυπνίσουν τον κοιμώμενο γίγαντα των 500.000 μελών, που διοικείται από μια σοσιαλδημοκρατική ελίτ αποκομμένη από τη βάση της.

Ένα κεντρικό ερώτημα των αυθόρμητων οργανώσεων ενοικιαστριών που δημιουργούνται είναι αν θα πρέπει να μείνουν μέσα ή να πιέσουν από έξω την επίσημη Ένωση Ενοικιαστ(ρι)ών. Για μένα, αυτό δεν είναι το πραγματικό διακύβευμα. Η αλλαγή μπορεί να προωθηθεί και με τους δυο τρόπους, παρ’ ότι καθένας παρουσιάζει τις δικές του ευκαιρίες και τα δικά του όρια. Ένα συμπαγές, διεκδικητικό ρεύμα ανθρώπων που παραμένουν αυτή τη στιγμή στην επίσημη Ένωση Ενοικιαστ(ρι)ών επιμένει πως δεν υπάρχει εναλλακτική από την οργανωτική δουλειά μέσα στην Ένωση. Αλλά αυτή είναι μια θέση που πηγάζει από τον φόβο. Δεν υπάρχει μονόδρομος. Και οι δύο τρόποι μπορούν να λειτουργήσουν – και μέσα και έξω.

Τόνισα τη διαφορά ανάμεσα σε ένα σωματείο βάσης (όπου οι άμεσα πληττόμενοι/ες στηρίζουν η μια την άλλη, ο ένας τον άλλο) και ένα σωματείο υπηρεσιών, που προσφέρει κυρίως την παροχή νομικών συμβουλών από ανθρώπους που δεν αντιμετωπίζουν προβλήματα προς «ωφελούμενους». Η επίσημη Ένωση έχει σαφώς γείρει εδώ και καιρό, προς το δεύτερο. Και για αυτόν τον λόγο η ανασυγκρότηση ενός σωματείου βάσης, ριζωμένου στην εμπειρία των ίδιων των ενοικιαστ(ρι)ών, είναι θεμελιώδης.

Η Σουηδία προσφέρει μοναδικές ευκαιρίες. Σε αντίθεση με την Ελλάδα, όπου η ιδιοκτησία εξακολουθεί να είναι κατακερματισμένη (παρ’ ότι πράγματι παρατηρούμε την είσοδο μεγάλων θεσμικών εκμισθωτών), εδώ ο αντίπαλος είναι προφανής. Εταιρικοί κολοσσοί όπως η Vonovia έχουν στην ιδιοκτησία τους χιλιάδες οικιστικά ακίνητα, ενώ το δημοτικό απόθεμα συχνά εγκαταλείπεται, αφήνεται να καταρρεύσει ασυντήρητο, ώστε οι δρώντες της «αγοράς» να εμφανιστούν ως σωτήρες. Το καθήκον είναι να οργανωθούμε ενάντια σε αυτούς τους δρώντες, να υπερασπιστούμε ό,τι κατακτήθηκε στο παρελθόν μέσω της δημοτικοποίησης του αποθέματος, να ανακτήσουμε τον έλεγχο αυτού του αποθέματος.

Υποστήριξα, επίσης, ότι πρέπει να διαχωρίσουμε την επικοινωνιακή τακτική από την οργανωτική πρακτική. Χτίζουμε σωματεία ενοικιαστ(ρι)ών. Δεν χτίζουμε αριστερές, αναρχικές ή σοσιαλδημοκρατικές λέσχες, αλλά σωματεία για όλους τους ανθρώπους που ζουν στο ενοίκιο.

Η επικοινωνιακή μας τακτική δεν πρέπει να τρομάζει τον κόσμο με αφηρημένα ιδεολογικά κηρύγματα. Ο αντι-καπιταλισμός, ο αντι-ρατσισμός και η αντι-πατριαρχία πρέπει να καθοδηγούν την οργανωτική μας πρακτική, αλλά δεν χρειάζεται να κυριαρχούν στα δημόσια μηνύματά μας. Συχνά υπάρχει ένα ριζοσπαστικό επικοινωνιακό ύφος και μια ασυνέπεια στην πράξη. Αυτό θα πρέπει να το ανατρέψουμε ώστε να έχουμε μια πλατιά, προσιτή επικοινωνία που θα προσκαλέσει την κοινωνία να αναγνωρίσει τα αιτήματά μας ως δίκαια και ωφέλιμα για την πλειονότητα και μια οργανωτική πρακτική που χτίζει πραγματικές κοινότητες αλληλεγγύης και αγώνα.

Η πορεία της ριζοσπαστικοποίησης επίσης πρέπει να επανεξεταστεί. Πολλές ομάδες ξεκινούν με ακραία ριζοσπαστική ρητορική που τις απομονώνει, ενώ μαλακώνουν τον λόγο τους και εξουδετερώνουν τα ριζοσπαστικά τους αιτήματα όσο μεγαλώνουν. Εμείς χρειαζόμαστε το αντίθετο. Ένα ευρύ ύφος στο ξεκίνημα και σταδιακή ριζοσπαστικοποίηση όσο δυναμώνουμε. Η ενδυνάμωσή μας θα μας επιτρέψει να αμφισβητήσουμε βαθύτερες παραδοχές, και τελικά να φτάσουμε να αμφισβητήσουμε και την ίδια τη λογική του ενοικίου, της προσόδου, του παθητικού εισοδήματος των εκμισθωτών από τον δικό μας κόπο.

Το λεξιλόγιο και τα σύμβολά μας πρέπει επίσης να αλλάξουν. Τα λογότυπα με τη γροθιά που αναδύεται μέσα από ένα κτίριο έχει καταστεί αναχρονισμός. Η ριζοσπαστικότητα δεν μπορεί να εξαντλείται σε μια αισθητική της ριζοσπαστικής ταυτότητας. Χρειαζόμαστε δημιουργική γλώσσα και εικόνες που ενώνουν τις ενοικιαστ(ρι)ες γύρω από καθαρά αιτήματα προς έναν ορίζοντα αποεμπορευματοποίησης της κατοικίας.

Τέλος, μίλησα για μια διμέτωπη στρατηγική. Αφενός την πάλη για αναγνώριση των σωματείων μας στη δημόσια σφαίρα, τη σταθερή μας θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Αφετέρου άμεσες δράσεις που δίνουν συγκεκριμένες λύσεις στα καθημερινά προβλήματα των ενοικιαστ(ρι)ών. Η επίσημη Ένωση Ενοικιαστριών Σουηδίας μπορεί να έχει το πρώτο, αλλά σίγουρα έχει χάσει το δεύτερο στοιχείο. Τα σωματεία βάσης, όμως, μπορούν να οργανώσουν τη βάση μέσα από τις άμεσες δράσεις και παρεμβάσεις!

Ένα σωματείο βάσης πρέπει να πηγαίνει εκεί όπου υπάρχει σύγκρουση. Σε αυτήν εδώ τη συζήτηση έμαθα ότι στη Σουηδία, όταν οι ενοικιαστ(ρι)ες ενός κτιρίου φτιάχνουν το δικό τους κτιριακό σωματείο και κερδίζουν την πλειοψηφία, μπορούν να διαπραγματευτούν απευθείας με τον εκμισθωτή του κτιρίου, παρακάμπτοντας τις εθνικές διαπραγματεύσεις. Αυτό δείχνει τον δρόμο των σωματείων βάσης, προς μια οργάνωση σε επίπεδο κτιρίου, που θα συνδέει τις πιο οξείες συγκρούσεις σε έναν κοινό αγώνα.

Ο εχθρός των οργανώσεων βάσης δεν είναι η επίσημη Ένωση Ενοικιαστ(ρι)ών Σουηδίας αλλά οι εκμισθωτές. Η επίσημη Ένωση πρέπει να αντιμετωπίζεται με κριτική ένταση, όπως αντιμετωπίζονται οι κομματικοί και οι κρατικοί φορείς. Η συνεργασία είναι δυνατή, αλλά πάντα σε μια συνθήκη κριτικής έντασης, ώστε να είναι δυνατό να σπρώχνεται η επίσημη Ένωση προς την κατεύθυνση που θέτει η βάση.

Αυτό είναι το νόημα της δυαδικής εξουσίας: ένα αυτόνομο κίνημα αρκετά δυνατό ώστε να διαμορφώνει θεσμούς ασκώντας πίεση απ’ έξω. Χρειαζόμαστε τόσο όσους αγωνίζονται μέσα στην επίσημη Ένωση όσο και τις οργανώσεις βάσης έξω από αυτήν. Το ζητούμενο είναι ο συντονισμός, όχι η εχθρότητα ή ο φόβος.

Οι προτάσεις μου προς τις αυτόνομες ομάδες και τους συμμάχους τους είναι οι εξής: Χτίστε την ενότητα πάνω σε αρχές και θέσεις, όχι πρόσωπα, ώστε οι διαφωνίες να παραμένουν πολιτικές. Ριζώστε την οργάνωσή σας γύρω από ουσιαστικές συγκρούσεις με τον πραγματικό αντίπαλο (τους εκμισθωτές), γιατί χωρίς αυτές τις συγκρούσεις οι ομάδες βυθίζονται στην εσωστρέφεια. Διατυπώστε καθαρά αιτήματα. Φτιάξτε επικοινωνία που απευθύνεται στην κοινωνική πλειοψηφία. Και αναπτύξτε πρακτικές άμεσης δράσης που φέρνουν μικρές αλλά χειροπιαστές νίκες.

———————————-

The post Η δύναμη των ενοικιαστ(ρι)ών: Σημεία μιας διμέτωπης στρατηγικής! first appeared on Aυτολεξεί.

Στις 15 Απριλίου 2023, κατέρρευσε μια συμμαχία μεταξύ του Στρατηγού Αμπντελφατίχ Μπουρχάν των Σουδανικών Ενόπλων Δυνάμεων (SAF) και του Μοχάμεντ Χαμντάν Νταγκάλο («Χεμέντι»), ηγέτη των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF), εκτοξεύοντας τη χώρα σε έναν πρωτοφανή πόλεμο. Ο πόλεμος ξεκίνησε αρχικά γύρω από την πρωτεύουσα Χαρτούμ, αλλά γρήγορα εξαπλώθηκε σε άλλα μέρη του Σουδάν, συμπεριλαμβανομένου του Νταρφούρ, του Πορτ Σουδάν και μέχρι τον Δεκέμβριο του 2023 στην προηγουμένως ειρηνική πολιτεία Γκεζίρα, την αγροτική καρδιά της χώρας που βρίσκεται στο σημείο συνάντησης των ποταμών Γαλάζιου και Λευκού Νείλου.

Η φύση των μαχών —που εκτείνονται τόσο σε αγροτικές όσο και σε αστικές περιοχές— και η έκτασή τους, έχουν οδηγήσει σε μια σοβαρή ανθρωπιστική κρίση. Έως και 9 εκατομμύρια Σουδανοί έχουν εγκαταλείψει τη χώρα, εκ των οποίων περισσότεροι από ένα εκατομμύριο πέρασαν τα σύνορα της χώρας. Το Human Rights Watch έχει αναφέρει εθνοκάθαρση στο Χαρτούμ και το Νταρφούρ και στοχοποίηση χιλιάδων αμάχων και χωριών. Η κρίση έχει επιδεινωθεί από την επισιτιστική ανασφάλεια, που επηρεάζει περίπου το 60% του πληθυσμού, καθώς οι μάχες διαταράσσουν την αγροτική παραγωγή σε μεγάλο μέρος της χώρας. Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (WFP) προειδοποίησε πρόσφατα ότι η χώρα αντιμετωπίζει «τη μεγαλύτερη κρίση πείνας στον κόσμο». [1]

Επιτόπου, η παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας έχει παρεμποδιστεί από γραφειοκρατικά εμπόδια, συμπεριλαμβανομένης της άρνησης χορήγησης ταξιδιωτικών αδειών σε οργανισμούς βοήθειας και της αδυναμίας τους να εισέλθουν σε περιοχές που έχουν ανάγκη λόγω των ενεργών μαχών. Εν τω μεταξύ, η βοήθεια που έχει παραδοθεί κινδυνεύει να καταληφθεί ή να ανακατευθυνθεί τόσο από τον στρατό όσο και από τους RSF, στο πλαίσιο της πολεμικής προσπάθειας και για την τιμωρία της πολιτικής αντίστασης στον πόλεμο. Και τα δύο εμπόλεμα μέρη έχουν στοχεύσει ιατρικές εγκαταστάσεις. Το 70% των νοσοκομείων και των ιατρικών εγκαταστάσεων δεν λειτουργούν και άνθρωποι πεθαίνουν από την εξάπλωση ιάσιμες ασθενειών και χειρουργήσιμων τραυματισμών.

Η σημερινή κατάσταση έρχεται σε έντονη αντίθεση — αλλά και αποτελεί άμεσο απότοκο — των γεγονότων του 2018-2019, όταν ο κόσμος παρακολουθούσε με θαυμασμό το Σουδάν, καθώς μια λαϊκή εξέγερση ανέτρεψε το ισλαμιστικό και μαχητικό καθεστώς του προέδρου Ομάρ αλ-Μπασίρ. Η επανάσταση τότε είχε υποσχεθεί να εγκαινιάσει μια νέα, αν και εύθραυστη, εποχή δημοκρατίας, ύστερα από τρεις δεκαετίες αυταρχικής διακυβέρνησης. Σήμερα, όμως, η παρατεταμένη σύγκρουση στο Σουδάν απειλεί τα ίδια τα θεμέλια του κράτους και, κατ’ επέκταση, τη σταθερότητα ολόκληρης της περιοχής του Σαχέλ και του Κέρατος της Αφρικής.

Οικονομική Κρίση και οι Ρίζες της Λαϊκής Διαμαρτυρίας

Σε μεγάλο βαθμό, ο πόλεμος στο Σουδάν είναι άμεσο αποτέλεσμα της απόλυτης ισχύος και κλίμακας, πέρα ​​από κοινωνικές, περιφερειακές και εθνοτικές διαιρέσεις, αυτού που οι Σουδανοί ονομάζουν «Ένδοξη Επανάσταση» του 2018.

Ένας από τους βασικούς παράγοντες πίσω από τις λαϊκές διαμαρτυρίες που τελικά ανέτρεψαν το αυταρχικό καθεστώς του Ομάρ αλ-Μπασίρ ήταν η απόσχιση του Νότιου Σουδάν στις 9 Ιουλίου 2011. Μετά από περισσότερο από μια δεκαετία σχετικής οικονομικής ανάπτυξης, η απόσχιση του Νότιου Σουδάν περιόρισε μεγάλο μέρος των εσόδων του κράτους από το πετρέλαιο (τα δύο τρίτα των πετρελαϊκών πόρων του Σουδάν βρίσκονται στο Νότο), οδηγώντας σε μια επιδεινούμενη οικονομική κρίση. Μεταξύ 2000 και 2009, το πετρέλαιο αντιπροσώπευε το 86% των εσόδων από εξαγωγές του Σουδάν. [2] Η απόσχιση του Νότου οδήγησε στην απώλεια του 75% των εσόδων από πετρέλαιο του Χαρτούμ. [3]

Η απουσία εσόδων από το πετρέλαιο διέβρωσε τα δίκτυα υποστήριξης του πρώην καθεστώτος, ενισχύοντας τις αντιπαλότητες μεταξύ της ηγεσίας του κυβερνώντος Κόμματος του Εθνικού Κογκρέσου (NCP) του αλ-Μπασίρ. Επίσης, επιδείνωσε τα κοινωνικά και οικονομικά παράπονα σε ένα ευρύ φάσμα της σουδανικής κοινωνίας τόσο σε αστικές όσο και σε αγροτικές περιοχές, θέτοντας τις βάσεις για τη λαϊκή εξέγερση του Δεκεμβρίου 2018.

Κατά την περίοδο της άνθησης της πετρελαϊκής βιομηχανίας, αν και η επίσημη οικονομία του Σουδάν αναπτυσσόταν, τα οφέλη ήταν άνισα κατανεμημένα.

Οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν στην εργατική πόλη Ατμπάρα στην πολιτεία του ποταμού Νείλου, περίπου 200 μίλια βόρεια του Χαρτούμ—με επικεφαλής μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, στους οποίους πολύ γρήγορα προσχώρησαν χιλιάδες κάτοικοι της πόλης. Η αρχική σπίθα ήταν η τριπλασιασμός της τιμής του ψωμιού. Αλλά στις περιφέρειες όπου ξεκίνησε η εξέγερση, οικονομικά παράπονα είχαν προηγηθεί της απώλειας εσόδων από το πετρέλαιο για το κράτος. Κατά την περίοδο της άνθησης του πετρελαίου, αν και η επίσημη οικονομία του Σουδάν αναπτυσσόταν, τα οφέλη ήταν άνισα κατανεμημένα. Η κατανομή των έργων υπηρεσιών, της απασχόλησης και των υποδομών παρέμεινε συγκεντρωμένη στην πολιτεία του Χαρτούμ και είχε σχεδιαστεί για να κατευνάσει τις αστικές εκλογικές περιφέρειες. Όπως σημείωσε μια μελέτη, κατά τις δύο δεκαετίες πριν από την επανάσταση, περίπου πέντε μεγάλα έργα στο κεντρικό τρίγωνο στον Βορρά αντιπροσώπευαν το 60% των αναπτυξιακών δαπανών. [4]

Από το 2009 (μια δεκαετία πριν από την εξέγερση), το ποσοστό φτώχειας στον αγροτικό πληθυσμό ήταν 58%, σε σύγκριση με το 26% στον αστικό πληθυσμό. Επιπλέον, τα στοιχεία αυτής της περιόδου δείχνουν ότι τα επίπεδα φτώχειας ήταν πολύ υψηλότερα στο Νταρφούρ και στα ανατολικά από ό,τι στο Χαρτούμ και τις κεντρικές πολιτείες. [5] Η ανισότητα μεταξύ των περιφερειών και μεταξύ του κέντρου και των περιφερειών της χώρας εξηγεί εν μέρει γιατί οι αρχικές διαμαρτυρίες που οδήγησαν στη λαϊκή εξέγερση του 2018 ξέσπασαν, για πρώτη φορά στην ιστορία του Σουδάν, στην περιφέρεια της χώρας και όχι στην πρωτεύουσα.

Μέσα σε λίγες μέρες, ωστόσο, οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις εξαπλώθηκαν σε ένα ευρύ φάσμα πόλεων και κωμοπόλεων σε όλη τη βόρεια περιοχή και στην πρωτεύουσα Χαρτούμ. Οι διαδηλωτές φώναζαν συνθήματα, όπως το γνωστό σύνθημα από τις αραβικές εξεγέρσεις: al-sha’ab yurid isqat al-Nizam, «ο λαός θέλει την πτώση του καθεστώτος».

Νέα Δίκτυα Λαϊκής Κινητοποίησης

Ακολουθώντας το παράδειγμα των πόλεων της περιφέρειας, ξεκίνησαν επίσης διαδηλώσεις στο Χαρτούμ ως διαμαρτυρίες κατά της βαθιάς οικονομικής κρίσης που σχετίζεται με την άνοδο των τιμών του ψωμιού και των καυσίμων και μια σοβαρή κρίση ρευστότητας. Αλλά τα αιτήματά τους γρήγορα εξελίχθηκαν σε εκκλήσεις για την αποπομπή του αλ-Μπασίρ.

Κατά την προετοιμασία της επανάστασης, οι νεολαιίστικες δομές του Σουδάν ενώθηκαν με τα συνδικάτα των γιατρών, φαρμακοποιών, δικηγόρων και καθηγητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Η Σουδανική Επαγγελματική Ένωση (SPA) — ένα δίκτυο παράλληλων ή ανεπίσημων επαγγελματικών και εμπορικών συνδικάτων, που αποτελούνταν από γιατρούς, μηχανικούς, δικηγόρους και άλλους επαγγελματίες — ανέλαβε την πρωτοβουλία να οργανώσει και να συντονίσει τις διαμαρτυρίες. Στα τέλη Δεκεμβρίου 2018, η SPA κάλεσε σε πορεία προς το κοινοβούλιο στο Χαρτούμ, απαιτώντας από την κυβέρνηση να αυξήσει τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων και να νομιμοποιήσει τα άτυπα συνδικάτα και επαγγελματικές ενώσεις. Όταν οι δυνάμεις ασφαλείας κατέφυγαν στη βία εναντίον ειρηνικών διαδηλωτών, τα αιτήματα κλιμακώθηκαν: ζητήθηκε η απομάκρυνση του κυβερνώντος Κόμματος του Εθνικού Κογκρέσου (NCP), ο ριζικός μετασχηματισμός της διακυβέρνησης και η μετάβαση στη δημοκρατία.

Τα αιτήματά τους απηχούσαν εκείνα προηγούμενων λαϊκών διαμαρτυριών, όπως των ετών 2011, 2012 και 2013. Ωστόσο, οι διαμαρτυρίες του 2018-2019 ήταν πρωτοφανείς ως προς τη διάρκεια και το γεωγραφικό τους εύρος. Ακολούθησαν επίσης μια αξιοσημείωτα νέα, καινοτόμο και βιώσιμη διαδικασία. Οι διαδηλωτές είχαν μάθει από τα λάθη προηγούμενων κινητοποιήσεων, οι οποίες ήταν ιδιαίτερα συγκεντρωτικές, περιορισμένες κυρίως στη μεσαία τάξη των Σουδανών και χωρίς στρατηγική για την αντιμετώπιση των πανταχού παρόντων δυνάμεων ασφαλείας του κράτους.

Υπό την ηγεσία της SPA και με οργάνωση σε επίπεδο γειτονιάς από τις Επιτροπές Αντίστασης (NRCs), οι διαδηλώσεις ήταν συντονισμένες, προγραμματισμένες και σχεδιασμένες να δίνουν έμφαση στη διάρκεια και τη βιωσιμότητα, παρά στον απλό αριθμό συμμετεχόντων. Οι κινητοποιήσεις επεκτάθηκαν σε γειτονιές της μεσαίας και εργατικής τάξης, αλλά και των φτωχών, ενώ υπήρξε συντονισμός με διαδηλωτές σε απομακρυσμένες περιοχές από το Χαρτούμ, συμπεριλαμβανομένων των πολιτειών της Ερυθράς Θάλασσας στα ανατολικά και του Νταρφούρ στα δυτικά της χώρας.

Πέρα από τη γεωγραφική τους κλίμακα, οι διαμαρτυρίες χαρακτηρίστηκαν από πρωτοφανή επίπεδα αλληλεγγύης, που υπερέβησαν ταξικά και εθνοτικά όρια. Νεαροί ακτιβιστές και μέλη επαγγελματικών ενώσεων όχι μόνο αμφισβήτησαν τον πολιτικό λόγο του ισλαμιστικού κράτους, αλλά συνέβαλαν καθοριστικά στη δημιουργία συμμαχιών μέσα στο πλαίσιο των διαδηλώσεων. Τα συνθήματα που χρησιμοποίησαν είχαν σχεδιαστεί ώστε να βρίσκουν απήχηση και να κινητοποιούν υποστήριξη πέρα από τις εθνοτικές, φυλετικές και περιφερειακές διαιρέσεις.

Κατά τη διάρκεια των έξι μηνών των διαμαρτυριών πραγματοποιήθηκαν απεργίες, στάσεις εργασίας και καθιστικές κινητοποιήσεις, όχι μόνο σε πανεπιστήμια και σχολεία, αλλά και μεταξύ εργαζομένων του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα. Ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα ήταν οι απεργίες των εργαζομένων στο Πορτ Σουδάν, που απαιτούσαν την ακύρωση της πώλησης του νότιου λιμανιού σε ξένη εταιρεία, καθώς και οι στάσεις εργασίας και διαμαρτυρίες υπαλλήλων σε ορισμένες από τις σημαντικότερες τράπεζες, εταιρείες τηλεπικοινωνιών και άλλες μεγάλες ιδιωτικές επιχειρήσεις της χώρας.

Αν και η προσοχή στράφηκε δικαίως στον κεντρικό ρόλο των διαδηλωτών από τα κάτω, των Επιτροπών Αντίστασης και της SPA, τα κόμματα της σουδανικής αντιπολίτευσης διαδραμάτισαν επίσης καθοριστικό ρόλο — όχι μόνο στην οργάνωση των διαμαρτυριών, αλλά και παρέχοντας ιδεολογική υποστήριξη στα αιτήματά τους. Τα πολιτικά κόμματα πρωτοστάτησαν στη σύνταξη της Διακήρυξης της Ελευθερίας και της Αλλαγής τον Ιανουάριο του 2019, στο αποκορύφωμα των κινητοποιήσεων. Μαζί με τη SPA, οι κύριοι συνασπισμοί πολιτικών κομμάτων, κυρίως οι Εθνικές Δυνάμεις Συναίνεσης και το Κάλεσμα του Σουδάν (Nida al-Sudan), συνέβαλαν στη δημιουργία του ευρύτερου αντιπολιτευτικού δικτύου που ενώθηκε υπό τη σημαία των Δυνάμεων Ελευθερίας και Αλλαγής (FFC). Το FFC είχε καίριο ρόλο στον συντονισμό μεταξύ των κοινωνικών τάξεων, συμπεριλαμβανομένων όσων δραστηριοποιούνταν στον άτυπο τομέα.

Το πιο σημαντικό, όμως, ήταν ότι το FFC περιλάμβανε όχι μόνο ενώσεις και ομάδες νέων της μεσαίας τάξης, αλλά και άτυπα οργανωμένες Επιτροπές Αντίστασης Γειτονιάς (NRCs), μερικές από τις οποίες αντιπροσώπευαν τις φτωχότερες αστικές συνοικίες. Αυτές οι επιτροπές, που είχαν τις ρίζες τους στην πολιτική ανυπακοή του 2013 εναντίον του αλ-Μπασίρ, αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά των διαμαρτυριών. Ανέλαβαν την ευθύνη για την προστασία των διαδηλωτών από τις δυνάμεις ασφαλείας και διαδραμάτισαν κεντρικό ρόλο στη διατήρηση της δυναμικής του κινήματος, παρά τη σκληρή καταστολή από τις δυνάμεις ασφαλείας και τις πολιτοφυλακές.

Η σχετική ισχύς και η αρχική νομιμοποίηση των βασικών κομμάτων της αντιπολίτευσης, καθώς και ο συντονισμός τους με τους διαδηλωτές και τα άτυπα συνδικάτα, υπήρξαν καθοριστικοί παράγοντες για τη διατήρηση των κινητοποιήσεων που τελικά ανέτρεψαν τον αλ-Μπασίρ. Μετά την επανάσταση, οι Επιτροπές Αντίστασης ανέλαβαν πιο άμεσο πολιτικό ρόλο, επιδιώκοντας την οικοδόμηση μιας λαϊκής συναίνεσης γύρω από ένα σχέδιο νόμιμης και δημοκρατικής μετάβασης, σύμφωνο με τα ιδανικά της επανάστασης.

Αντεπαναστατική Βία

Μετά την πτώση του Ομάρ αλ-Μπασίρ τον Απρίλιο του 2019, ωστόσο, το Σουδάν παρέμεινε ένα κατεξοχήν υβριδικό αυταρχικό καθεστώς.

Αρχικά, ο αλ-Μπασίρ αντικαταστάθηκε από μια στρατιωτική χούντα με τη μορφή του Μεταβατικού Στρατιωτικού Συμβουλίου (TMC). Το TMC είχε επικεφαλής τον Στρατηγό Μπουρχάν του σουδανικού στρατού (SAF) και αναπληρωτή αρχηγό του ήταν ο Νταγκάλο, διοικητής των RSF. Σε απάντηση στην ανάληψη της εξουσίας από τον στρατό, συνεχίστηκαν οι καθιστικές διαμαρτυρίες και οι διαμαρτυρίες, απαιτώντας τη μετάβαση σε πλήρη πολιτική διακυβέρνηση. Στις 3 Ιουνίου 2019, οι δυνάμεις ασφαλείας του TMC, συμπεριλαμβανομένης της πολιτοφυλακής των RSF, διέλυσαν βίαια μία από αυτές τις καθιστικές διαμαρτυρίες, σκοτώνοντας εκατοντάδες και τραυματίζοντας χιλιάδες σε αυτό που έγινε γνωστό ως η «Σφαγή της Καθιστικής Διαμαρτυρίας» του Χαρτούμ.

Η πολιτική ηγεσία, εκπροσωπούμενη από το FFC, κατέληξε τελικά σε συμφωνία με τον στρατό τον Ιούλιο. Μέχρι τον Αύγουστο του 2019, τα κόμματα είχαν υπογράψει μια φαινομενική συμφωνία κατανομής εξουσίας με τη μορφή συνταγματικού χάρτη και το FFC πρότεινε τον Abdalla Hamdok ως πρωθυπουργό. Αυτός ο χάρτης τροποποιήθηκε με τη Συμφωνία της Τζούμπα του 2020, η οποία υπογράφηκε μεταξύ της μεταβατικής κυβέρνησης και αρκετών ομάδων της αντιπολίτευσης.

Η μεταβατική κυβέρνηση, ωστόσο, δεν καθιέρωσε ποτέ σαφή διαχωρισμό των κλάδων εξουσίας: Μέσω του συνταγματικού χάρτη, ο στρατός διατήρησε το δικαίωμα να απορρίπτει οποιαδήποτε πρόταση υποβάλλεται από πολιτικούς ηγέτες του συνασπισμού. Επιπλέον, τους χορηγήθηκε ασυλία από την έρευνα για προηγούμενα εγκλήματα (συμπεριλαμβανομένης της Σφαγής με την Καθιστική Διαμαρτυρία) και άσκησε δικαίωμα βέτο σε διορισμούς πολιτικών υπουργών, όπως του προέδρου του Ανωτάτου Δικαστηρίου και του γενικού εισαγγελέα. Η μεταβατική κυβέρνηση λειτούργησε έτσι με έντονη ανισορροπία μεταξύ της εξουσίας της στρατιωτικής και της πολιτικής ηγεσίας.

Από την πλευρά τους, οι επιτροπές αντίστασης των γειτονιών του Σουδάν και το γενικό κίνημα διαμαρτυρίας συνέχισαν (και το κάνουν ακόμη και τώρα) να πιέζουν για πέντε σημαντικές προτεραιότητες. Η πρώτη είναι η μετάβαση σε πλήρη πολιτική διακυβέρνηση που βασίζεται στην απόρριψη μιας άλλης συνεργασίας με τους στρατιωτικούς ηγέτες (που αποτυπώνεται στο σύνθημα των «τριών Όχι» : καμία διαπραγμάτευση, καμία συνεργασία και καμία νομιμότητα για τον στρατό). Δεύτερον, ζητούν την αναδιατύπωση της Συμφωνίας της Τζούμπα ώστε να συμπεριλάβει περισσότερο όσους επηρεάζονται άμεσα από τον πόλεμο στη βάση. Τρίτον, απαιτούν συζητήσεις για συνταγματική μεταρρύθμιση για την προετοιμασία μιας συνταγματικής διάσκεψης που θα λαμβάνει πλήρως υπόψη τις δομικές και εθνοτικές ανισότητες του παρελθόντος και τελικά θα επιβλέπει ελεύθερες και δίκαιες εκλογές. Τέταρτον, θέλουν λογοδοσία για τους κρατικούς φορείς που εμπλέκονται στη βία κατά των αμάχων, συμπεριλαμβανομένης της σφαγής στην καθιστική διαμαρτυρία. Και τέλος, επιδιώκουν την ταχεία σύσταση νομοθετικού συμβουλίου μετά την παύση των εχθροπραξιών.

Μεταξύ αυτού του δικτύου οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών υπάρχουν ομάδες που είχαν υποστηρίξει την πολιτική κυβέρνηση, συμπεριλαμβανομένης της Σουδανικής Ένωσης Επαγγελματιών (SPA) και των δύο κύριων οργανώσεων νεολαίας (Girifna και Sudan Change Now). Τελικά, η αποτυχία του Hamdok και του πολιτικού βραχίονα της μεταβατικής κυβέρνησης να ενσωματώσουν τα βασικά αιτήματα και τη συμμετοχή των επιτροπών αντίστασης υπονόμευσε την απτή πρόοδο όσον αφορά τα λαϊκά αιτήματα για λογοδοσία και δικαιοσύνη. Έχει περιορίσει την κοινωνική βάση και την υποστήριξη της πολιτικής ηγεσίας. Η καθυστέρηση στη σύσταση νομοθετικής συνέλευσης για την προετοιμασία των εκλογών υπονόμευσε περαιτέρω τη δημοτικότητα και τη νομιμότητα του Hamdok και των πολιτικών κομμάτων γενικότερα. Η στρατιωτική ηγεσία, υπό την τότε ισχυρή συνεργασία μεταξύ του Burhan και του Dagalo, εκμεταλλεύτηκε επιδέξια αυτές τις διαιρέσεις, ανοίγοντας το δρόμο για το πραξικόπημα του Οκτωβρίου.

Στις 25 Οκτωβρίου 2021, ο στρατηγός Μπουρχάν των SAF και ο διοικητής των RSF Νταγκάλο υποκίνησαν από κοινού πραξικόπημα εναντίον του Χάμντοκ. Ακολούθησαν αμέσως επίμονες, εκτεταμένες διαμαρτυρίες, που ζητούσαν επιστροφή στην πολιτική διακυβέρνηση. Αυτές οι διαμαρτυρίες, με επικεφαλής τις επιτροπές λαϊκής αντίστασης, ανάγκασαν τις SAF και τις RSF να συμφωνήσουν σε διαπραγματεύσεις με την πολιτική αντιπολίτευση. Οι διαπραγματεύσεις άνοιξαν το δρόμο για την πλέον ακυρωμένη συμφωνία-πλαίσιο, η οποία πυροδότησε έντονη αντιπαλότητα μεταξύ του Μπουρχάν και του Νταγκάλο. Πιο συγκεκριμένα, οι SAF και οι RSF διαφώνησαν έντονα για το ζήτημα της συγχώνευσης των τελευταίων στον τακτικό εθνικό μόνιμο στρατό. Επιπλέον, και οι δύο δυνάμεις απέρριψαν τις προσπάθειες διάλυσης της τεράστιας οικονομικής τους περιουσίας – ένας βασικός στόχος της επανάστασης.

Η διαφωνία μεταξύ των δύο στρατηγών σχετικά με τη μεταρρύθμιση του τομέα ασφάλειας και η αμοιβαία φιλοδοξία τους να διατηρήσουν τον έλεγχο τεράστιων τμημάτων του πλούτου της χώρας είναι δύο από τους σημαντικότερους παράγοντες που οδήγησαν το Σουδάν σε πόλεμο.

Η προέλευση των RSF

Αν η αντιπαλότητα μεταξύ των υποστηριζόμενων από τους ισλαμιστές αξιωματικών του σουδανικού στρατού και της πολιτοφυλακής των RSF απειλεί τώρα να καταστρέψει το κράτος, η μακρά ιστορία συνεργασίας τους είναι αυτή που αποτελεί τη βάση του παρόντος πολέμου.

Η εμφάνιση των RSF χρονολογείται στον πόλεμο του Νταρφούρ στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Απαντώντας σε μια εξέγερση που ξεκίνησε στο Νταρφούρ το 2003, το καθεστώς Μπασίρ εκτέλεσε έναν πόλεμο καμένης γης κατά της εξέγερσης που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο πάνω από 200.000 πολιτών. Ο πόλεμος διεξήχθη κυρίως από τις λεγόμενες πολιτοφυλακές Janjaweed, οι οποίες δημιουργήθηκαν, χρηματοδοτήθηκαν και ελέγχθηκαν από το καθεστώς στο Χαρτούμ. Ο νυν διοικητής των RSF, Νταγκάλο, υπηρέτησε ο ίδιος ως διοικητής των Janjaweed κατά τη διάρκεια αυτών των ετών. (Ο Μπουρχάν, επίσης, ήταν τοποθετημένος στο Νταρφούρ, ώστε οι SAF να μπορούν να συντονίζουν τις προσπάθειες κατά της εξέγερσης για λογαριασμό του Χαρτούμ.)

Ανησυχώντας τόσο για την απειλή που αποτελούσαν οι αντάρτες στο Νταρφούρ όσο και για τους επαναλαμβανόμενους κύκλους διαδηλώσεων υπέρ της δημοκρατίας στο Χαρτούμ, ο αλ-Μπασίρ θεσμοθέτησε τις RSF ως βραχίονα του σουδανικού στρατού κατά της εξέγερσης.

Το 2013, μετά την αναδιάρθρωση του στρατού από το ισλαμιστικό καθεστώς, οι Janjaweed μετατράπηκαν σε RSF υπό την ηγεσία του Dagalo. Ανησυχώντας τόσο για την απειλή που αποτελούσαν οι αντάρτες στο Νταρφούρ όσο και για τους επαναλαμβανόμενους κύκλους διαδηλώσεων υπέρ της δημοκρατίας στο Χαρτούμ, ο αλ-Μπασίρ θεσμοθέτησε τις RSF ως βραχίονα του σουδανικού στρατού κατά της εξέγερσης. Εκτός από την ανάπτυξη της πολιτοφυλακής κατά της εξέγερσης και των λαϊκών διαμαρτυριών, ένας τρίτος στόχος ήταν η αποδυνάμωση του εθνικού μόνιμου στρατού, ώστε να αποτραπούν τυχόν προσπάθειες μεσαίων αξιωματικών να εκδιώξουν το κόμμα του αλ-Μπασίρ (το καθεστώς του Εθνικού Κομμουνιστικού Κόμματος) μέσω στρατιωτικού πραξικοπήματος. Ο αλ-Μπασίρ έδωσε στον Dagalo το ψευδώνυμό του, Hemedti, «ο προστάτης μου». Το 2017, ο ηγεμόνας νομιμοποίησε τις RSF μέσω εκτελεστικού διατάγματος, ιδρύοντας επίσημα την πολιτοφυλακή ως ανεξάρτητη δύναμη ασφαλείας, η οποία στη συνέχεια χαρακτηρίστηκε πιο εύστοχα ως κρατική-παραστρατιωτική πολιτοφυλακή.

Μετά την επανάσταση του 2019, ο Μπουρχάν επέτρεψε και προώθησε την επέκταση των RSF σε όλες τις κατοικημένες περιοχές της ευρύτερης περιοχής του Χαρτούμ, θέτοντας τις βάσεις για να γίνει η πρωτεύουσα το επίκεντρο της βίας κατά την έναρξη του πολέμου.

Αποτελεί μοιραία ειρωνεία της σουδανικής ιστορίας το γεγονός ότι οι RSF -ο φαινομενικά πιστός βραχίονας πολιτοφυλακής του πρώην ισλαμιστικού καθεστώτος του Εθνικού Κόμματος Κομμουνιστικού Κόμματος- τον Απρίλιο του 2023 θα έβαζαν τα όπλα εναντίον του πρώην ευεργέτη τους. Οι κύριοι λόγοι για τους οποίους το έκαναν αυτό ήταν διττοί: η επιμονή τους στην αυτονομία διοίκησης και ελέγχου και η υλοποίηση της αυξανόμενης φιλοδοξίας του Hemedti να αποκτήσει οικονομική και πολιτική κυριαρχία στη χώρα.

Ένας πόλεμος για την «παράνομη» οικονομία

Η δύναμη του σουδανικού στρατού, ιδίως μεταξύ των ανώτερων βαθμίδων του, έχει τις ρίζες της στα θεμέλια του σημερινού βαθέος κράτους του Σουδάν και στη σύνδεση της εγχώριας οικονομίας με στρατιωτικά συμφέροντα και συμφέροντα ασφαλείας.

Μετά το πραξικόπημα του 1989 που έφερε στην εξουσία το ισλαμιστικά υποστηριζόμενο στρατιωτικό καθεστώς του Μπασίρ, η κυβέρνηση εφάρμοσε μια οικονομική στρατηγική tamkeen (ενδυνάμωσης). Αυτή η πολιτική καθιέρωσε πολιτική και οικονομική ηγεμονία υπέρ των ισλαμιστικών ελίτ της χώρας, οι οποίες ήταν οργανωμένες γύρω από το Εθνικό Ισλαμικό Μέτωπο (NIF) και αργότερα το Εθνικό Κόμμα του Κογκρέσου (NCP). Στο πλαίσιο μιας πολιτικής φαινομενικά νεοφιλελεύθερων, φιλοαγοραίων μεταρρυθμίσεων, οι κρατικές επιχειρήσεις πουλήθηκαν στους συμμάχους του καθεστώτος. Οι επιχειρηματίες εξαναγκάστηκαν να παραχωρήσουν μετοχές των εταιρειών τους σε πιστούς του NCP, και χορηγήθηκαν φορολογικές μειώσεις, αν όχι πλήρεις απαλλαγές, σε επιχειρήσεις φιλικές προς το καθεστώς. [6]

Εκτός από την εξαγορά της αφοσίωσης του καθεστώτος, το κράτος απέλυσε τους αντιπάλους του από την κυβέρνηση και την κοινωνία των πολιτών. Με την ανάληψη της εξουσίας, το ισλαμιστικό καθεστώς απέλυσε χιλιάδες μέλη του στρατού και δημόσιους υπαλλήλους από τη γραφειοκρατία. [7]

Σε ένα μοτίβο που θυμίζει τον τωρινό πόλεμο, οι Ισλαμιστές ηγέτες άρχισαν να συσσωρεύουν και να διανέμουν επιλεκτικά προϊόντα όπως σιτάρι, αλεύρι και λάδι. Το πετρέλαιο, ειδικότερα, έπαιξε κεντρικό ρόλο στην ισλαμιστική-αυταρχική ανθεκτικότητα του καθεστώτος μέχρι την απόσχιση του Νότου το 2011. Το καθεστώς Μπασίρ, με μια έκρηξη στα έσοδα από το πετρέλαιο, τα οποία τροφοδοτούσαν άμεσα τα κρατικά ταμεία, χρησιμοποίησε αυτά τα έσοδα για να ενισχύσει και να επεκτείνει τα δίκτυα πελατείας του σε όλη τη χώρα, διοχετεύοντας κεφάλαια σε πιστούς οπαδούς και στις περιοχές καταγωγής τους. Αλλά αν οι οικονομικές πολιτικές του ταμκίν είχαν ως αποτέλεσμα τη μονοπώληση από τους Ισλαμιστές τόσο του επίσημου όσο και του άτυπου οικονομικού τομέα στο Σουδάν, επέκτειναν επίσης τον ρόλο του σουδανικού στρατού στην οικονομία. [8] Η δημιουργία της Στρατιωτικής Βιομηχανικής Εταιρείας (MIC) στις αρχές της δεκαετίας του 1990 έδωσε στις SAF τον έλεγχο δώδεκα εταιρειών που παρήγαγαν στρατιωτικό υλικό. Οι οικονομικές τους δραστηριότητες αργότερα επεκτάθηκαν πέρα ​​από το MIC για να συμπεριλάβουν μια σειρά από πολιτικές βιομηχανίες.

Σε αυτό το πλαίσιο, η οικονομία έγινε βασικό πεδίο πολιτικού ανταγωνισμού μετά την εξέγερση του 2018-19. Κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου που ακολούθησε την επανάσταση, αναδύθηκαν στο κέντρο δύο ελίτ παρατάξεις: τα απομεινάρια του ισλαμιστικού συνασπισμού του NIF, που συνδέονται με μέλη του NCP – τα οποία ήταν κυρίως υπεύθυνα για την οικοδόμηση του βαθέος κράτους τη δεκαετία του 1990 – και το Μεταβατικό Στρατιωτικό Συμβούλιο (TMC) που αποτελείται από ηγέτες της πολιτοφυλακής SAF και των RSF.

Ενώ στο παρελθόν, οι Ισλαμιστές αντιπροσώπευαν μια σχετικά συνεκτική ομάδα, κατά τη μετάβαση, προέκυψαν ρωγμές μεταξύ των στρατιωτικών ηγετών που ηγούνταν του TMC και μιας αναδυόμενης ισλαμιστικής ιδεολογικής ομάδας, η οποία ασκούσε σημαντικό έλεγχο στις υπηρεσίες ασφαλείας του κράτους, συμπεριλαμβανομένων των διαβόητων και μαχητικών kattayib al-zil, ή «σκιωδών ταξιαρχιών». [9] Σε απάντηση, το TMC ανέλαβε τον έλεγχο πολλών μεγάλων επιχειρήσεων ισλαμιστών και περιόρισε τη δύναμη των υπηρεσιών πληροφοριών του Σουδάν. Εργάστηκαν ακόμη και για τη διάλυση αρκετών πολιτοφυλακών, κατάσχοντας τα περιουσιακά τους στοιχεία και κλείνοντας τραπεζικούς λογαριασμούς. Μετά το πραξικόπημα της 25ης Οκτωβρίου 2021, ωστόσο, ο Burhan βρέθηκε ολοένα και πιο απομονωμένος, χωρίς σημαντική βάση ή νομιμοποίηση στην κοινωνία των πολιτών. Γρήγορα επιδιόρθωσε τις σχέσεις με τους Ισλαμιστές, επαναφέροντας τους ηγέτες τους στη γραφειοκρατία και στον κρατικό μηχανισμό ασφαλείας. Και οι δύο τώρα πολεμούν τους RSF.

Οι στρατιωτικοί ηγέτες, υποστηριζόμενοι από σκληροπυρηνικούς Ισλαμιστές, αγωνίζονται να διατηρήσουν και να αναβιώσουν τον τεράστιο οικονομικό πλούτο και τα πολιτικά πλεονεκτήματα που απολάμβαναν λόγω του μονοπωλίου τους επί ενός βαθέος κράτους. Οι στόχοι του Burhan στον τρέχοντα πόλεμο καθοδηγούνται έτσι από τις εταιρείες και τις επενδύσεις των SAF, καθώς και από τη μακρά ιστορία χειραγώγησης της άτυπης οικονομίας από τις SAF και τους Ισλαμιστές, η οποία τους επέτρεψε να διατηρήσουν το κράτος. Το γεγονός ότι, μαζί, είναι αποφασισμένοι να υλοποιήσουν αυτόν τον στόχο με κάθε απαραίτητο στρατιωτικό μέσο και ανεξάρτητα από το ανθρώπινο κόστος εξηγεί εν μέρει τη λογική της μαζικής βίας στον συνεχιζόμενο εμφύλιο πόλεμο και, ιδίως, τη στοχοποίηση του άμαχου πληθυσμού – οι περισσότεροι από τους οποίους έχουν αγωνιστεί να διαλύσουν την κληρονομιά του βαθέος κράτους. Πράγματι, ένας από τους κεντρικούς στόχους της επανάστασης από την αρχή ήταν: η διάλυση του καθεστώτος και η άρση των πολιτικών «ενδυνάμωσης» του. [10]

Από το πετρέλαιο στον χρυσό

Οι πολιτικές ενδυνάμωσης ( tamkeen ) μαζί με την άνθηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας τροφοδότησαν την άνοδο ενός ισλαμιστικά κυριαρχούμενου βαθέος κράτους. Στον τρέχοντα πόλεμο, ωστόσο, η εξόρυξη χρυσού για εξαγωγή τροφοδοτεί την παράλληλη πολιτοφυλακή του Hemedti και προκαλεί πολιτική βία.

Μετά την απώλεια εσόδων από το πετρέλαιο με την απόσχιση του Νότιου Σουδάν το 2011, ο αλ-Μπασίρ στράφηκε στον χρυσό για να ενισχύσει τα αποδυναμωμένα δίκτυα πελατείας του. Μεταξύ 2012-2017, η παραγωγή χρυσού αυξήθηκε κατά ένα αστρονομικό ποσοστό 141%. [11] Το 2018, ένα χρόνο πριν από την επανάσταση, η χώρα ήταν ο δωδέκατος μεγαλύτερος παραγωγός στον κόσμο.

Αλλά σε αντίθεση με το πετρέλαιο, τα οφέλη από αυτή τη νέα άνθηση του χρυσού έχουν κατανεμηθεί με πολύ πιο αποκεντρωμένο τρόπο. Οι περισσότερες εξαγωγές χρυσού γίνονται λαθραία εκτός χώρας, κυρίως στις αγορές των ΗΑΕ. Το μεγαλύτερο μέρος της αξίας του χρυσού έτσι διαφεύγει από την πληγείσα επίσημη οικονομία, υπονομεύοντας την ικανότητα του κράτους να δημιουργεί έσοδα και να κατανέμει πόρους στον άμαχο πληθυσμό του. Μια πρόσφατη μελέτη διαπίστωσε ότι το χάσμα μεταξύ των αναφερόμενων εξαγωγών χρυσού του Σουδάν και των εισαγωγών που καταγράφηκαν από τους εμπορικούς εταίρους ισοδυναμούσε με 4,1 δισεκατομμύρια δολάρια. [12] Η απόκλιση υποδηλώνει ότι ένα αστρονομικό 47,7% των εσόδων του Σουδάν από χρυσό καταλήγει σε ιδιωτικά χέρια.

Ενώ ο στρατός και ο ισλαμοκρατούμενος μηχανισμός ασφαλείας μάχονται για τον έλεγχο εταιρειών που ασχολούνται με το πετρέλαιο, την αραβική τσίχλα, το σουσάμι, τα όπλα, τα καύσιμα, το σιτάρι, τις τηλεπικοινωνίες και τις τράπεζες, ο Χεμέντι μονοπωλεί τον χρυσό (και σε μικρότερο βαθμό την κτηνοτροφία και τα ακίνητα), για να επεκτείνει την πολεμική του προσπάθεια. Η βία που στηρίζει τον πόλεμο σχετίζεται άμεσα με την προσωπική του περιουσία, την οποία συγκέντρωσε, σε μεγάλο βαθμό, από τη συμμετοχή του στο παράνομο εμπόριο χρυσού.

Το 2015, μια έκθεση που δημοσιεύθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ διαπίστωσε ότι οι δυνάμεις του Χεμέντι αποκόμιζαν 54 εκατομμύρια δολάρια ετησίως από τον έλεγχο του χρυσωρυχείου Τζεμπέλ Αμέρ. [13] Αυτά τα έσοδα του επέτρεψαν να στρατολογήσει φτωχούς και άνεργους νέους από όλο το Σαχέλ στους RSF, συμπεριλαμβανομένων από τη Λιβύη, το Τσαντ, το Μάλι και τον Νίγηρα, οι οποίοι είναι οι κύριοι δράστες της βίας στο Νταρφούρ, το Χαρτούμ και το κεντρικό Σουδάν. Η παραστρατιωτική του δύναμη αριθμεί σήμερα περίπου 40.000 μέλη. Σε σύγκριση με τους ομολόγους τους στις SAF, τα μέλη της έχουν μεγάλη πρόσβαση σε οικονομικούς πόρους και εκπαίδευση από εξωτερικούς παράγοντες.

Η ανάδειξη του χρυσού ως το πιο επικερδές αγαθό του Σουδάν βοηθά να εξηγηθεί η αποκεντρωμένη φύση του πολέμου και τα υψηλά επίπεδα βίας που ασκούν οι πολιτοφύλακες των RSF, ιδίως στις πλούσιες σε χρυσό περιοχές του Νταρφούρ και του Κορντοφάν.

Τροφοδοτώντας έναν πόλεμο μεσολάβησης

Ενώ οι κύριες δυναμικές που ωθούν τον πόλεμο στο Σουδάν είναι εσωτερικές, οι περιφερειακές δυνάμεις και άλλες πιο μακριά παίζουν σημαντικό ρόλο. Κυριότερες μεταξύ αυτών είναι οι χώρες του Κόλπου, ιδίως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Και εδώ, η ανάδειξη του χρυσού ως του πιο επικερδούς αγαθού του Σουδάν είναι σημαντική. Σε αντίθεση με το πετρέλαιο, ο χρυσός είναι ένας πόρος που μπορεί να λεηλατηθεί, παρακινώντας εξωτερικούς παράγοντες, όπως τα ΗΑΕ, να παρέμβουν στο πλευρό των RSF, ανεξάρτητα από τις συνέπειες όσον αφορά τη βία κατά των αμάχων. Τα ΗΑΕ φέρονται να υποστηρίζουν τον Χεμέντι και τους RSF του με αποστολές όπλων μέσω του Τσαντ και της Λιβύης.

Πέρα από το παράνομο εμπόριο χρυσού, ο Χεμέντι έχει επίσης επωφεληθεί από τα περιφερειακά συμφέροντα και τις ανησυχίες των χωρών του Κόλπου για την Ερυθρά Θάλασσα. Η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ ανησυχούν εδώ και καιρό για την ιρανική περικύκλωση μέσω των Στενών του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Αυτές οι ανησυχίες ενισχύθηκαν από την ιρανική υποστήριξη προς το κίνημα των Χούθι στην Υεμένη, η οποία οδήγησε σε στρατιωτική επέμβαση από έναν συνασπισμό υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας το 2015. Ο Χεμέντι έλαβε εκατομμύρια δολάρια τόσο από τη Σαουδική Αραβία όσο και από τα ΗΑΕ για την αποστολή των δυνάμεων της πολιτοφυλακής του για να πολεμήσουν στον πόλεμο.

Ενώ η πλειονότητα των στρατιωτών των RSF έχει επιστρέψει από την Υεμένη, η πρόσφατη κλιμάκωση της βίας στην Ερυθρά Θάλασσα λόγω των επιθέσεων των Χούθι σε εμπορικά πλοία σε απάντηση στον πόλεμο του Ισραήλ στη Γάζα, έχει τροφοδοτήσει τις ανησυχίες, ιδίως της Σαουδικής Αραβίας. Το Ριάντ, μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες, έχει αναλάβει ηγετικό ρόλο στην προσπάθεια μεσολάβησης για μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός μεταξύ των δύο αντιμαχόμενων μερών με στρατηγική προοπτική τη διατήρηση μιας ισχυρής συμμαχίας με όποιο μεταπολεμικό καθεστώς αναδυθεί στο Χαρτούμ.

Τόσο η Σαουδική Αραβία όσο και τα ΗΑΕ έχουν εγκαταστήσει με επιτυχία στρατιωτικές βάσεις στο Κέρας της Αφρικής – η Σαουδική Αραβία στο Τζιμπουτί και τα ΗΑΕ στην Ερυθραία. Τα ΗΑΕ επιδιώκουν επίσης να εγκαταστήσουν παρόμοιες εγκαταστάσεις στη βόρεια Σομαλία. Αλλά ο ανταγωνισμός για επιρροή στην περιοχή της Ερυθράς Θάλασσας δεν περιορίζεται σε αυτά τα κράτη. Το Κατάρ, η Τουρκία και η Ρωσία έχουν αυξήσει την εμπλοκή τους στην περιοχή και έχουν κάνει προτάσεις για την εγκατάσταση στρατιωτικών βάσεων στα ανοικτά των ακτών της Ερυθράς Θάλασσας του Σουδάν.

Ενώ είναι εν μέρει στρατηγικό, το ενδιαφέρον των κρατών του Κόλπου για το Σουδάν πηγάζει επίσης από μακροπρόθεσμους οικονομικούς στόχους. Βλέπουν τις επενδύσεις στην Αφρική ως μέσο διαφοροποίησης των οικονομιών τους και είναι πρόθυμες να επεκτείνουν το εμπόριο στην πλούσια σε πόρους ήπειρο, προς την οποία το Σουδάν αποτελεί πύλη. Τα ΗΑΕ έχουν επιδιώξει δυναμικά ένα έργο ανάπτυξης λιμένων στα ανοικτά των ακτών της Ερυθράς Θάλασσας του Σουδάν. Το 2022, αναφέρθηκε ότι το Χαρτούμ ανέθεσε επίσημα σύμβαση στα ΗΑΕ για τη λειτουργία μέρους του Πορτ Σουδάν, στο οποίο τα ΗΑΕ θα επενδύσουν 6 δισεκατομμύρια δολάρια.

Οι γεωργικές εκτάσεις του Σουδάν είναι επίσης ζωτικής σημασίας για να βοηθήσουν τα κράτη του Κόλπου να καλύψουν την εκτοξευόμενη ζήτηση εισαγωγών τροφίμων. Στην αγροτική καρδιά του Σουδάν, την Γκεζίρα, για παράδειγμα, οι επενδύσεις από τις χώρες του Κόλπου (συνολικά περίπου 8 δισεκατομμύρια δολάρια) διευκολύνθηκαν από νεοφιλελεύθερες πολιτικές που βύθισαν τους μικρούς αγρότες στο χρέος και αποδεκάτισαν τον μικρής κλίμακας γεωργικό τομέα. Μεγάλο μέρος της γης που μισθώθηκε από επενδυτές του Κόλπου έχει μετατραπεί σε μεγάλης κλίμακας αγροτοβιομηχανικά έργα που έχουν διακόψει τις διαδρομές βοσκής και έχουν απορροφήσει οικόπεδα που κάποτε χρησιμοποιούνταν για γεωργία αυτοσυντήρησης με άρδευση. Παρεμπιπτόντως, η εξαθλίωση των Σουδανών αγροτών και εργατών της υπαίθρου έχει συμβάλει στην επιτυχία της στρατολόγησης πολιτοφυλακών από τους RSF, με μαχητές να προέρχονται από πλέον στερημένους αγροτικούς πληθυσμούς.

Η Αίγυπτος, από την πλευρά της, υποστηρίζει τον στρατηγό Μπουρχάν και τις SAF. Το Κάιρο δεν ανησυχεί μόνο για την αναζωογονημένη ισλαμιστική επιρροή κατά μήκος της νότιας πλευράς του, αλλά ανησυχεί και για τη λεκάνη απορροής του ποταμού Νείλου. Το 2020, η Αιθιοπία άρχισε να γεμίζει το Μεγάλο Φράγμα της Αιθιοπικής Αναγέννησης, ένα υδροηλεκτρικό φράγμα αξίας 4,8 δισεκατομμυρίων δολαρίων στον Γαλάζιο Νείλο, το οποίο το Κάιρο θεωρεί ως υπαρξιακή απειλή για τους δικούς της υδάτινους πόρους. Ο Χεμέντι έχει στενούς δεσμούς με την Αιθιοπία καθώς και με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία, παρά το γεγονός ότι είναι σημαντικός ευεργέτης της Αιγύπτου, είναι επίσης περιφερειακός αντίπαλος για επιρροή. Ως εκ τούτου, η Αίγυπτος θεωρεί ένα Σουδάν που κυριαρχείται από τους RSF ως απειλή για τα εθνικά της συμφέροντα.

Ένα αποτέλεσμα αυτών των ανταγωνιστικών αντιπαλοτήτων είναι μια σειρά από «ειρηνευτικές» προσπάθειες που λειτουργούν με αλληλοσυγκρουόμενους σκοπούς. Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, λειτουργούν ταυτόχρονα τέσσερα διαφορετικά φόρουμ για την επιδίωξη εκεχειρίας και ειρηνευτικής συμφωνίας μεταξύ των αντιμαχόμενων παρατάξεων: Οι συνομιλίες του Ριάντ (με επικεφαλής τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Σαουδική Αραβία), η πρωτοβουλία IGAD-Αφρικανικής Ένωσης με επικεφαλής το Τζιμπουτί, οι συνομιλίες στο Κάιρο που επιχειρούν να σφυρηλατήσουν μια συμμαχία μεταξύ της πολιτικής αντιπολίτευσης και του συμμάχου της Αιγύπτου, των SAF, και μια πιο πρόσφατη πρωτοβουλία με επικεφαλής τα ΗΑΕ, αλλά υπό την αιγίδα της κυβέρνησης του Μπαχρέιν.

Αυτές οι πρωτοβουλίες αντικατοπτρίζουν τα συμφέροντα των κρατών που τις υποστηρίζουν και τις σχέσεις τους με τα αντίστοιχα εμπόλεμα μέρη, αντί για προσπάθειες υποστήριξης του σουδανικού λαού και της κοινωνίας των πολιτών στην εξεύρεση ενός λειτουργικού πλαισίου για την κατάπαυση του πυρός.

Η Διαρκής Υπόσχεση της Επανάστασης

Σε αντίθεση με άλλους εμφύλιους πολέμους στην ιστορία του Σουδάν, τα εμπόλεμα μέρη στο προς το παρόν δεν έχουν σημαντική βάση ή νομιμότητα στην κοινωνία των πολιτών. Και τα δύο κόμματα διεξάγουν πόλεμο εναντίον του σουδανικού λαού ακριβώς επειδή, μετά την ευρείας κλίμακας φιλοδημοκρατική επανάσταση του 2018, η σουδανική κοινωνία των πολιτών απέρριψε συντριπτικά ένα μέλλον που κυριαρχείται από αυταρχικούς στρατιωτικούς ηγέτες.

Πράγματι, η επανάσταση του 2018-19 έδειξε ξεκάθαρα, και ο τρέχων καταστροφικός πόλεμος επιβεβαίωσε, ότι οι προοπτικές για ειρήνη και δημοκρατία βρίσκονται στη διαρκή κοινωνία των πολιτών του Σουδάν, η οποία αποτελείται από επαγγελματικές ενώσεις, συνδικάτα και οργανώσεις νέων και γυναικών. Ο πόλεμος επιβεβαίωσε μόνο τη σημασία αυτών των δικτύων. Ακόμα και τώρα, οι επιτροπές αντίστασης με επικεφαλής τους νέους, παρά τις διαφορές τους, συμφωνούν ότι η προτεραιότητα είναι ο τερματισμός του πολέμου και η αποκατάσταση της ειρήνης αντιμετωπίζοντας τις βαθύτερες αιτίες των συγκρούσεων του Σουδάν, όπως είχε σκοπό η επανάσταση.

Κατά τη διάρκεια ενός καταστροφικού πολέμου και ενόψει μαζικών εκτοπισμών, ένα ισχυρό κίνημα βάσης με την νεολαία μπροστά, έχει δείξει σημαντική ικανότητα συνεργασίας πέρα ​​από εθνοτικές, έμφυλες και κοινωνικές διαιρέσεις για δημοκρατικούς στόχους. Ελλείψει επαρκούς διεθνούς βοήθειας, για παράδειγμα, οι ομάδες έκτακτης ανάγκης έχουν κινητοποιήσει την αλληλοβοήθεια σε όλη τη χώρα.

Το κίνημα των νέων, οι γυναικείες οργανώσεις, οι ανεξάρτητοι ακαδημαϊκοί, οι καλλιτέχνες και εκατομμύρια Σουδανοί στη διασπορά είναι σχεδόν ομόφωνοι στην αντιμετώπιση της παρούσας πρόκλησης του πολέμου, εργαζόμενοι για την ενίσχυση της κοινωνίας των πολιτών με τρόπους που θα αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη, θα επιλύσουν τις συγκρούσεις και θα οικοδομήσουν μια βιώσιμη ειρήνη.

Σημειώσεις

[1] « Η κρίση στο Σουδάν προκαλεί σοκ στην περιοχή, καθώς ο εκτοπισμός, η πείνα και ο υποσιτισμός αυξάνονται ραγδαία », WFP, 19 Φεβρουαρίου 2024. 

[2] Εθνικό Συμβούλιο Πληθυσμού, Υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας και Ασφάλειας, « Έκθεση Προόδου για τους Αναπτυξιακούς Στόχους της Χιλιετίας του Σουδάν, 2010 », 23 Ιουλίου 2012, σελ. 67.

[3] Έκθεση Χώρας του ΔΝΤ αριθ. 13/318: « Σουδάν: Προσωρινό Έγγραφο Στρατηγικής για τη Μείωση της Φτώχειας », (Οκτώβριος 2013), σελ. 6. 

[4] « Σουδάν: Επισκόπηση Δημόσιων Δαπανών, Συνθετική Έκθεση », Παγκόσμια Τράπεζα, Έκθεση αριθ. 41840-SD. Ουάσινγκτον. Δεκέμβριος 2007.

[5] Παγκόσμια Τράπεζα: « Έγγραφο προσωρινής στρατηγικής για τη μείωση της φτώχειας στο Σουδάν, Έκθεση για την κατάσταση », (Οκτώβριος 2016), σελ. 1.

[6] Ahmed Gallab, Η Πρώτη Ισλαμική Δημοκρατία: Ανάπτυξη και Αποσύνθεση του Ισλαμισμού στο Σουδάν (Surrey: Ashgate, 2008). 

[7] Anne L. Bartlett, «Διασπώντας το «Βαθύ Κράτος» στο Σουδάν», Australisian Review of African Studies , 41/1, (2020), σελ. 51-57.

[8] Χάρι Βερχόφεν, «Η άνοδος και η πτώση της επανάστασης Αλ Ινγκάζ του Σουδάν: Η μετάβαση από τον στρατιωτικοποιημένο ισλαμισμό στην οικονομική σωτηρία και τη συνολική ειρηνευτική συμφωνία», Civil Wars 15/2 (2013), σελ. 118-140.

[9] « Ο Μπουρχάν αφήνει τους Ισλαμιστές να επιστρέψουν », Africa Confidential 62/10 (12 Μαΐου 2022).

[10] « Ο Αλ-Μπουρχάν σχηματίζει επιτροπή για την αποσύνδεση του καθεστώτος του αλ-Μπασίρ στο Σουδάν », Middle East Monitor , 11 Δεκεμβρίου 2019.

[11] « Ανάλυση του εμπορίου, του πετρελαίου και του χρυσού: Συστάσεις για την υποστήριξη της εμπορικής ακεραιότητας στο Σουδάν », Global Financial Integrity, Μάιος 2020, σελ. 3.

[12] « Ανάλυση του εμπορίου, του πετρελαίου και του χρυσού: Συστάσεις για την υποστήριξη της εμπορικής ακεραιότητας στο Σουδάν », Global Financial Integrity, Μάιος 2020, σελ. 3.

[13] « Ειδική ομάδα του ΟΗΕ αποκαλύπτει λαθρεμπόριο χρυσού και βόμβες διασποράς στο Νταρφούρ », Relief Web, 12 Απριλίου 2016.

The post Σουδάν: Εισαγωγή στη βασική δυναμική του πολιτικού τοπίου first appeared on Aυτολεξεί.

Το καθεστώς της Ισλαμικής Ρεπούμπλικας είναι αποδυναμωμένο, αλλά εξακολουθεί να αποτελεί απειλή για τον ιρανικό λαό. Η πρόσφατη σύντομη σύγκρουση με το Ισραήλ αποκάλυψε τα τρωτά σημεία της χώρας και την ευαλωτότητα των πολιτών της. Πώς μπορεί να καταργηθεί η εσωτερική τυραννία χωρίς να υποκύψει σε ξένο πόλεμο ή εσωτερικό χάος;

Το κείμενο που ακολουθεί είναι εκτενές, γιατί επιχειρεί να κατανοήσει το παρόν μέσα από το νήμα που συνδέει το σήμερα με το παρελθόν. Μέσα στον καταιγισμό ερμηνειών για την εξέγερση της Ζίνα, είναι σημαντικό να δούμε την ένδοξη αλλά και πληγωμένη ιστορία της αδιάκοπης προσπάθειας των Ιρανών για ελευθερία και λαϊκή κυριαρχία ως μια ενιαία πορεία· όχι απλώς ως σύγκρουση με μια κυβέρνηση, αλλά ως κρίκο στην αλυσίδα ενός αιώνα και μισού κοινωνικών και πολιτικών μετασχηματισμών. Το κείμενο δεν ακολουθεί τα κυρίαρχα σχήματα της διανόησης ή της δημοσιογραφίας· κοιτά από-τα-κάτω, από εκεί όπου γεννιέται πραγματικά η αλλαγή.

«Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία»: συμπύκνωση ενός αιώνα αγώνων & εμπειριών

Για να κατανοήσουμε τη σημερινή κατάσταση του Ιράν, με αφορμή την τρίτη επέτειο του συνθήματος «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», χρειάζεται να επιστρέψουμε τρεις δεκαετίες πίσω. Από το τέλος του πολέμου Ιράν–Ιράκ το 1988, στις σποραδικές διαμαρτυρίες της δεκαετίας του ’90· από τη σύντομη ανάσα των μεταρρυθμίσεων και την 9η Ιουλίου 1999, στο «Πού είναι η ψήφος μου;»· από τον Ιανουάριο του 2018 και τον Νοέμβριο του 2019, όταν το «Τελειώσατε!» αντήχησε στους δρόμους, ως τη στιγμή που το όνομα της Ζίνα έγινε σύμβολο ρήξης. Κι έπειτα, στην αποσάθρωση της επίσημης ιδεολογίας, στην απομάκρυνση από τη θρησκεία και τη σταδιακή εκκοσμίκευση της καθημερινότητας, στην κρίση του βιοπορισμού και στην αντίσταση των εργατών, μέσα στη σκιά ενός πολέμου που, σε δώδεκα μέρες φόβου, σκέπασε ολόκληρη την κοινωνία. Αυτό το κείμενο είναι μια προσπάθεια να αναδείξει την ενότητα της αντίστασης και της ζωής.

Τρία χρόνια έχουν περάσει από εκείνη τη φθινοπωρινή μέρα που αντήχησε το όνομα της Ζίνα. Οι δρόμοι του Ιράν γνώρισαν εξάρσεις και υφέσεις· λες και η ιστορία διέσχισε με ένα ανοιγοκλείσιμο του ματιού έναν αιώνα γεμάτο δεσποτισμό, για να φτάσει στο παρόν. Ίσως σήμερα μια γιαγιά στη Ζαχεντάν ή στο Σαναντάτζ, στη Σιράζ, την Τεχεράνη, το Αχβάζ, το Ισφαχάν ή τη Μασχάντ να κοιτά το πρόσωπο της εγγονής της· της εγγονής που, στις μέρες της εξέγερσης «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», βγήκε στον δρόμο και φώναξε υπέρ της ζωής. Το βλέμμα της είναι μείγμα περηφάνειας και λύπης: περηφάνεια για μια γενιά που στάθηκε ατρόμητη, και λύπη γιατί κι εκείνη, μαζί με τους συνομηλίκους της, κάποτε έθρεψε το ίδιο όνειρο, μα ξανά και ξανά παγιδεύτηκαν στον φαύλο κύκλο του αυταρχισμού. Κάποτε, στην Συνταγματική Επανάσταση, πάλεψαν για την κυριαρχία του νόμου· αργότερα, με την Επανάσταση του 1979, ύψωσαν το βλέμμα τους προσδοκώντας ρήξη με τη δικτατορία· μα η μία κατέληξε στον δεσποτισμό του Ρεζά Σαχ και η άλλη στη θεοκρατική κηδεμονία. Τώρα όμως, η φωνή της σημερινής γενιάς αντηχεί το ίδιο όνειρο με καθαρότερη γλώσσα: το όνειρο να ζεις σε μια ελεύθερη χώρα, απαλλαγμένη από ταπεινώσεις και δεισιδαιμονίες· ένα όνειρο που αυτή τη φορά δεν βρίσκεται στο περιθώριο, αλλά στο κέντρο της καθημερινής ζωής.

Μετά τον πόλεμο: οι πρώτες ρωγμές

Όταν ο οκταετής πόλεμος με το Ιράκ τελείωσε το καλοκαίρι του 1988, το Ιράν συνειδητοποίησε γρήγορα πως η εξωτερική ειρήνη δεν σημαίνει απαραίτητα και εσωτερική ελευθερία. Τα πυροβόλα σίγησαν, μα η μηχανή της καταστολής στο εσωτερικό αμαπτύχθηκε με τρομακτική ταχύτητα· σαν να αξιοποίησε η κυβέρνηση το τέλος του πολέμου για να εξοντώσει, αθόρυβα, τους εσωτερικούς της αντιπάλους. Πριν καλά-καλά τελειώσει το καλοκαίρι του 1988, χιλιάδες πολιτικοί κρατούμενοι που είχαν υπομείνει χρόνια αιχμαλωσίας –πολλοί απ’ αυτούς νέοι κάτω των 25 ετών– εκτελέστηκαν εν κρυπτώ και ταχύτατα. Οι πυροβολισμοί των χαριστικών βολών πίσω από τα τείχη των φυλακών μαρτυρούσαν πως το καθεστώς δεν θα ανεχόταν καμία διαφωνία. Ο πόλεμος είχε τελειώσει· η ειρήνη όμως για τον λαό δεν ήρθε ποτέ.

Η δεκαετία που ακολούθησε τον πόλεμο ξεκίνησε με βαθιές οικονομικές και κοινωνικές πληγές. Οι πόλεις ήταν γεμάτες νέους ανάπηρους του πολέμου πάνω σε αναπηρικά αμαξίδια και οικογένειες που θρηνούσαν τους χαμένους πατέρες τους. Ο πληθωρισμός και οι ελλείψεις έκαναν τη ζωή ακόμα πιο δύσκολη. Εκείνα τα χρόνια, λίγοι τολμούσαν να διαμαρτυρηθούν ανοιχτά· όμως ο θυμός και η απόγνωση φώλιαζαν παντού, έτοιμα να ανάψουν σαν φωτιά κάτω απ’ τη στάχτη.

Ο Τζαμάλ Τσεράγβεϊσι [Jamal Cheraghveisi], μαζί με μια ομάδα εργατών ακτιβιστών στο Κουρδιστάν, ήταν ανάμεσα σε εκείνους που δεν σιώπησαν. Τον Μάιο του 1989, λίγες μόλις μέρες μετά την ομιλία του στη συγκέντρωση της Πρωτομαγιάς στο Σαναντάτζ, συνελήφθη. Έναν χρόνο αργότερα, τον Μάιο του 1990, η είδηση της εκτέλεσής του -μαζί με άλλους δεκαέξι ανθρώπους, ανάμεσά τους και δύο δεκαεπτάχρονες- βύθισε το Σαναντάτζ στη σιωπή και στο πένθος. Ο Τζαμάλ εκτελέστηκε ύστερα από μακρόχρονα βασανιστήρια. Η ομιλία του στην Πρωτομαγιά παραμένει ζωντανή πηγή έμπνευσης και μνήμης. Το «έγκλημά» τους ήταν η προσπάθεια να οργανώσουν ένα ανεξάρτητο εργατικό σωματείο και να θυμίσουν όσα η επανάσταση του 1979 είχε καταπνίξει: τα Συμβούλια και το δικαίωμα στη λαϊκή κυριαρχία.

Το 1992, στη Μασχάντ, άνθρωποι εξαντλημένοι από τη διαφθορά και την ακρίβεια κατέβηκαν στους δρόμους, φωνάζοντας συνθήματα ενάντια στα σύμβολα της εξουσίας. Η απάντηση ήρθε γρήγορα με σφαίρες. Στη Σιράζ και την Αράκ ξέσπασαν παρόμοιες διαμαρτυρίες, που πνίγηκαν στη σιδερένια γροθιά των αρχόντων. Το 1994, στην Καζβίν, χιλιάδες βγήκαν στους δρόμους και για λίγες ώρες πήραν τον έλεγχο της πόλης, προσπαθώντας να ακουστούν στο κέντρο· μα και πάλι η απάντηση ήταν στρατιωτική καταστολή. Η άγρια καταστολή στο Εσλάμσαχρ, το 1995, υπήρξε το αποκορύφωμα.

Τότε δεν υπήρχε ούτε διαδίκτυο ούτε κοινωνικά δίκτυα· και τα μέσα ενημέρωσης, υπό τον πλήρη έλεγχο της εξουσίας, δεν πρόβαλλαν αυτές τις σποραδικές εξεγέρσεις ούτε άφηναν τους ανθρώπους να μάθουν γι’ αυτές. Κι όμως, στη μνήμη των κατοίκων εκείνων των πόλεων χαράχτηκε κάτι απλό: κάθε φορά που ο λαός ζητά δικαιοσύνη, οι άρχοντες δεν καταλαβαίνουν άλλη γλώσσα πέρα από τη γλώσσα της βίας.

Η κοφτή ανάσα των μεταρρυθμίσεων και η 9η Ιουλίου

Με την ανατολή της 23ης Μαΐου 1997, όταν ξεκίνησε η μεταρρυθμιστική περίοδος, φύσηξε ένα αεράκι ελπίδας. Οι άνθρωποι, κουρασμένοι από την ασφυξία και τη μονοφωνία, ψήφισαν τον Χαταμί με την ελπίδα πως ίσως να μπορούσε να ανοίξει ο κλειστός ορίζοντας. Εκείνη η τεράστια ψήφος των είκοσι εκατομμυρίων ανθρώπων ήταν από μόνη της ένα μεγάλο «όχι» σε ένα καθεστώς που είχε αφήσει τον λαό διψασμένο για αλλαγή. Οι συνθήκες φάνηκαν τότε, να προσφέρουν ένα σπάνιο παράθυρο για λαϊκή παρέμβαση στην πολιτική και στη μοίρα του ίδιου του καθεστώτος. Μπροστά στους πολίτες είχαν παραταχθεί τέσσερις «κομποσχοινάτοι» οπισθοδρομικοί, υπερασπιστές της θεοκρατικής κηδεμονίας και συνένοχοι σε δεκαοκτώ χρόνια εγκλημάτων, κι η προσδοκία ήταν πως «κάποιος» από αυτούς θα εκλεγεί. Κι όμως ο Χαταμί εξελέγη, με το σύνθημα των μεταρρυθμίσεων.

Οι νέοι των δεκαετιών του ’70 και του ’80 είχαν πια ενηλικιωθεί και έπλαθαν νέα όνειρα: ένα όνειρο κοινωνίας όπου η ζωή θα έχει αξία, όχι απλώς η επιβίωση. Μόνο που αυτό το όνειρο δεν κράτησε πολύ. Οι εφημερίδες συνέχισαν να κλείνουν, οι συγγραφείς να σύρονται στη φυλακή, οι πολιτικοί ακτιβιστές να οδηγούνται σε κατ’ οίκον περιορισμό. Ξεκίνησε τότε ο κύκλος των «αλυσιδωτών δολοφονιών» και η άγρια εξόντωση των αιρετικών. Κι όμως, η κοινωνία είχε αλλάξει δέρμα, δεν ήταν πια εύκολο να την ξαναβάλουν στο στενό κλουβί της σιωπής.

Τον Ιούλιο του 1999, αρκούσε μια σπίθα για να τιναχτεί στον αέρα η μπαρουταποθήκη του φοιτητικού θυμού. Η έφοδος των δυνάμεων καταστολής στις εστίες του Πανεπιστημίου της Τεχεράνης, και το πέταγμα φοιτητών από τα παράθυρα, έκαναν το αίμα να κοχλάσει. Η φλόγα της διαμαρτυρίας ξεχύθηκε από το πανεπιστήμιο στους δρόμους· νέοι που χθες κρατούσαν βιβλία, στάθηκαν σήμερα με πέτρες απέναντι στις δυνάμεις καταστολής.

Το καθεστώς ωστόσο, μπήκε τότε με όλη του τη δύναμη στο πεδίο και μέσα σε λίγες μέρες «μάζεψε» την υπόθεση: νεκροί, τραυματίες και δεκάδες συλληφθέντες. Η πληγή της 9ης Ιουλίου 1999 χαράχτηκε βαθιά στην ψυχή μιας ολόκληρης γενιάς, της φοιτητικής γενιάς που είδε πως το σύνθημα της «κοινωνίας των πολιτών», χωρίς πραγματική ισχύ από πίσω, αποδεικνύεται ανίσχυρο μπροστά σε σφαίρες και γκλομπ.

Παρά ταύτα, εκείνη την περίοδο, το ζήτημα της αντιπαράθεσης με τις μεγάλες δυνάμεις γύρω από τον πυρηνικό φάκελο μπήκε σε νέα φάση. Ήταν σαν να καραδοκούσε το καθεστώς να κολλήσει αυτόν τον φάκελο στο αγαπημένο του αφήγημα περί «ξένης ανάμιξης», ώστε να δικαιολογεί την καταστολή και να θολώνει τη δική του ευθύνη απέναντι στη ζωή του ιρανικού λαού. Τότε ακριβώς οι μαζικές καταδίκες με την κατηγορία της «δράσης κατά της εθνικής ασφάλειας» έγιναν -τραγική ειρωνεία- μέρος της καθημερινότητας.

Η δεκαετία του 2000: οι εργάτες και ο δρόμος προς το 2009

Η περίοδος 1999-2009 ήταν γεμάτη αναταράξεις. Από τη μια πλευρά, το καθεστώς, μετά την καταστολή του φοιτητικού κινήματος αποθρασύνθηκε και σκλήρυνε ακόμη περισσότερο το «ασφαλίτικο» κλίμα. Από την άλλη, μέσα στην κοινωνία ωρίμαζαν υπόγιες διεργασίες· οι άνθρωποι γίνονταν πιο συνειδητοποιημένοι και πιο απαιτητικοί. Η δολοφονική επίθεση εναντίον των εργατών στο εργοστάσιο χαλκού του Κχατούν-Αμπάντ το 2004 έδειξε πως η αποφασιστικότητα του καθεστώτος να τσακίσει το εργατικό κίνημα ξεπερνούσε κάθε όριο. Λίγο αργότερα, η άγρια καταστολή των διαδηλώσεων στις κουρδικές πόλεις -που είχαν ξεσπάσει μετά την απαγωγή του Αμπντουλά Οτσαλάν από το τουρκικό κράτος- στις 21 Φεβρουαρίου 2005, έστρεψε το κουρδικό ζήτημα στο Ιράν σε νέα κατεύθυνση. Ήταν διαμαρτυρίες που εκτυλίχθηκαν μέσα σε πλήρη σιωπή και λογοκρισία.

Την ίδια περίοδο, στο προσκήνιο ανέβηκε μια νέα γενιά διανοουμένων και νεαρών ακτιβιστών, που είχε πλέον κατανοήσει βαθιά πως ο αγώνας για την ελευθερία δεν είναι κατοστάρι, αλλά μαραθώνιος, ένας δρόμος μακρύς, γεμάτος αντοχή και υπομονή. Μέσα σε αυτά τα χρόνια, οι δυναμικές απεργίες των υφαντουργών στο Κουρδιστάν το 2005, που ανάγκασαν εργοδότες και κράτος να κάνουν πίσω, άνοιξαν τον δρόμο και για άλλους κλάδους. Η επανενεργοποίηση του συνδικάτου των εργατών της Εταιρείας Λεωφορείων Τεχεράνης και περιχώρων, μαζί με τη μεγάλη απεργία τους στις 25 Δεκεμβρίου 2005, έδωσαν νέα πνοή στο ιρανικό εργατικό κίνημα. Ύστερα από περισσότερο από μια δεκαετία σκληρής καταστολής, οι εργάτες κατάφεραν να επιβάλουν ξανά την ανεξάρτητη συλλογική τους παρουσία απέναντι στο κράτος. Παράλληλα, σε διάφορες περιοχές γίνονταν προσπάθειες για τη συγκρότηση κι άλλων αυτόνομων σχημάτων, ενώ οι κινητοποιήσεις των εργατών της ζάχαρης στο Χαφτ-Ταπέ προχώρησαν το κίνημα ένα βήμα παραπέρα.

Κι όμως, κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί πως πλησίαζε μια δοκιμασία τόσο σκληρή όσο οι εκλογές του 2009. Ένα μήνα πριν, ο μαζικός εορτασμός της Πρωτομαγιάς στο πάρκο Λάλε της Τεχεράνης -και η σύλληψη περισσότερων από 200 εργατών, ακτιβιστών και διαδηλωτών- είχαν ήδη δείξει ότι η ιρανική κοινωνία είχε πάρει μια νέα κατεύθυνση.

Από το «Πού είναι η ψήφος μου;» στο «Τελειώσατε!»

Οι προεδρικές εκλογές του 2009 και όσα ακολούθησαν αποκάλυψαν μια τεράστια ρωγμή που για χρόνια βάθαινε στην καρδιά της κοινωνίας. Όταν ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα, μέσα σε μια βαριά οσμή νοθείας, και καμία αρχή δεν άκουσε τη φωνή των διαμαρτυρόμενων, η Τεχεράνη και οι μεγάλες πόλεις μετατράπηκαν σε σκηνικό πρωτοφανών διαδηλώσεων. Εκατομμύρια άνθρωποι, με σιωπηλές και ειρηνικές πορείες, διεκδίκησαν το αυτονόητο: την αποκατάσταση του δικαιώματος της ψήφου τους. Ήταν μέρες γεμάτες ελπίδα και αγωνία. Οι πολίτες φώναζαν «Πού είναι η ψήφος μου;» πιστεύοντας πως ο μαζικός τους παλμός θα μπορούσε να επιβάλει αλλαγή. Μα τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 2009 ήρθε η γνώριμη απάντηση της καταστολής. Η εικόνα του αιμόφυρτου σώματος της Νεντά Αγά-Σολτάν σε έναν δρόμο της Τεχεράνης συγκλόνισε τον κόσμο και έγινε σύμβολο της αδικίας που υφίσταται ο ιρανικός λαός. Δεκάδες νεκροί, εκατοντάδες τραυματίες, χιλιάδες συλλήψεις· η ειρηνική διαμαρτυρία πνίγηκε στις σφαίρες και η πικρή γεύση του αυταρχισμού σκέπασε ξανά όσους ονειρεύονταν ελευθερία.

Το μοναδικό «αποτέλεσμα» της εκτεταμένης καταστολής του Πράσινου Κινήματος ήταν μια ακόμη βαθύτερη ρήξη ανάμεσα στην κοινωνία και την εξουσία. Εκατομμύρια άνθρωποι, που ίσως μέχρι τότε πίστευαν στη «μεταρρυθμισιμότητα» του καθεστώτος, μετά το 2009 κατάλαβαν πως η ίδια η δομή της εξουσίας δεν αντέχει, ούτε κατ’ ελάχιστο, το λαϊκό αίτημα. Την ίδια στιγμή, στις κατώτερες τάξεις και στις επαρχίες μακριά από το κέντρο συσσωρευόταν μια σιωπηλή, καταπιεσμένη οργή. Είδαν πως ακόμη και η αστική μεσαία τάξη, που διεκδικούσε με ψήφο και ειρηνικές πορείες, απωθήθηκε βίαια· τι μπορούσε να απομείνει, λοιπόν, στους αποκλεισμένους και τους περιθωριοποιημένους, πέρα από το να σπάσουν τα δεσμά μέσα στα οποία τους είχε φυλακίσει το σύστημα;

Μετά το 2009, το καθεστώς εγκαινίασε μια περίοδο πολιτικής στασιμότητας, συνοδευόμενη από ασφυκτικό έλεγχο και «ασφαλειοποίηση». Χρόνια πέρασαν, οι πρόεδροι άλλαξαν, αλλά η βασική στρατηγική φίμωσης και αποκλεισμού παρέμεινε αμετάβλητη. Κάθε μικρή διαμαρτυρία, είτε πολιτική είτε επαγγελματική, πνιγόταν στην αρχή της. Κι όμως, οι αντιφάσεις της κοινωνίας ήταν πολύ βαθιές για να ελέγχονται μόνο με ωμή βία. Η γενικευμένη διαφθορά και οι διεθνείς κυρώσεις έφεραν την οικονομία στο χείλος της κατάρρευσης. Στη δεκαετία του 2010, οι τσέπες των πολιτών άδειαζαν μέρα με τη μέρα, ενώ το ταξικό χάσμα ορθωνόταν ολοένα και πιο κραυγαλέο. Τεράστια σκάνδαλα αποκαλύφθηκαν, ενώ τα «παιδιά των ισχυρών» γλεντούσαν στις ΗΠΑ και στον Καναδά, την ώρα που τα παιδιά των εργαζομένων αναζητούσαν στα σκουπίδια μια μπουκιά φαγητού. Μια τέτοια κατάσταση δεν μπορούσε να συνεχιστεί.

Τον Δεκέμβριο του 2017-Ιανουάριο του 2018 φάνηκαν οι πρώτες σπίθες κάτω από τη στάχτη. Αυθόρμητες διαμαρτυρίες ξεκίνησαν από τη Μασχάντ (βορειοανατολικό Ιράν) και εξαπλώθηκαν ταχύτατα σε δεκάδες μικρές και μεγάλες πόλεις. Αυτή τη φορά, μπροστά βγήκαν κυρίως οι φτωχοί και οι περιθωριοποιημένοι, όσοι δεν είχαν τίποτα να χάσουν και είχαν γευτεί χρόνια ταπείνωσης και φτώχειας. Τα συνθήματα ήταν ριζικά διαφορετικά από τα προηγούμενα: αντί για «Πού είναι η ψήφος μου;» (το κεντρικό σύνθημα του Πράσινου Κινήματος του 2009, που επικεντρώθηκε στην εκλογική απάτη) ακούστηκε καθαρά το «Κάτω ο δικτάτορας» (μια άμεση έκκληση κατά του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ) και, το πιο καθοριστικό, το «Μεταρρυθμιστές, συντηρητικοί – τέλος!» (μια απόρριψη και των δύο κύριων πολιτικών παρατάξεων εντός της Ισλαμικής Δημοκρατίας: των λεγόμενων μεταρρυθμιστών και των σκληροπυρηνικών συντηρητικών).

Το γεγονός ότι οι διαμαρτυρίες του Δεκέμβρη 2017-Ιανουαρίου 2018 δεν είχαν οργανωμένη ηγεσία και ξεπήδησαν κυρίως από τα κοινωνικά δίκτυα και εφαρμογές όπως το Telegram βρήκε το καθεστώς απροετοίμαστο. Εκείνη η εξέγερση υπήρξε καμπή στον κοινωνικοταξικό αγώνα στο Ιράν· παρά τις υφέσεις και την αιματηρή καταστολή, άνοιξε νέο δρόμο. Μετά από αυτήν, το βλέμμα προς την ιρανική κοινωνία άλλαξε ουσιωδώς: έγινε σαφές ότι το κέντρο βάρους της αντίστασης είχε μετακινηθεί προς τις κατώτερες τάξεις και ότι το ηφαίστειο της οργής βράζει πλέον στις πιο γκρίζες ζώνες της χώρας.

Αν και το κύμα του 2017–2018 «μαζεύτηκε» σχετικά γρήγορα, μέσα στην άγρια καταστολή, η υπόγεια φλόγα δεν έσβησε. Δύο χρόνια αργότερα, τον Νοέμβριο του 2019, μια άλλη σπίθα σε πολύ ευρύτερη κλίμακα άναψε ξανά. Αφορμή ήταν η αιφνίδια αύξηση της τιμής της βενζίνης· στην πραγματικότητα όμως χρόνια οικονομικής πίεσης και η αίσθηση βαθιάς αδικίας είχαν φέρει τον λαό στα όρια της έκρηξης. Μέσα σε μόλις 48 ώρες, πάνω από 100 πόλεις μετατράπηκαν σε πεδία οδομαχιών. Τράπεζες και κυβερνητικά κτήρια παραδόθηκαν στις φλόγες της κοινωνικής οργής, και τα συνθήματα, πιο ριζοσπαστικά από ποτέ, στόχευσαν το ίδιο το θεμέλιο του συστήματος. Μια έκρυξη αγώνα ενάντια στην εξουσία του κεφαλαίου και στη βία του, χωρίς προηγούμενο στην ιρανική ιστορία, είχε ξεσπάσει.

Η απάντηση της εξουσίας ήταν τα απευθείας πυρά. Μέσα σε λίγες μέρες σημειώθηκε μία από τις πιο αιματηρές καταστολές της σύγχρονης ιστορίας της χώρας: σύμφωνα με μία εκδοχή, πάνω από 1.500 άνθρωποι σκοτώθηκαν σε 190 πόλεις, σχεδόν 400 μόνο στην επαρχία της Τεχεράνης. Αυτός ο τρομακτικός αριθμός επιβεβαιώθηκε αργότερα από ανεξάρτητες πηγές, όπως το Reuters, παρότι οι αρχές ποτέ δεν δέχτηκαν να ανακοινώσουν τον πραγματικό απολογισμό και εξακολουθούν να υπεκφεύγουν μέχρι σήμερα. Ενδεικτικά, ο τότε υπουργός Εσωτερικών ισχυρίστηκε ότι «μόνο 200-225» άνθρωποι σκοτώθηκαν, κι ακόμα κι αν δεχόταν κανείς αυτόν τον ισχυρισμό, πρόκειται για μια τραγωδία που φανερώνει θεσμική, οργανωμένη αγριότητα. Το κύμα του Νοεμβρίου 2019 καταπνίγηκε με γενικευμένη διακοπή του ίντερνετ και μαζική ανάπτυξη δυνάμεων των IRGC (Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης) και των Basij (παραστρατιωτικών πολιτοφυλακών) στις πόλεις. Το αίμα των νέων ξεπλύθηκε από τους δρόμους, αλλά η δυνατή, οργισμένη φωνή τους χάραξε ανεξίτηλα τη συλλογική μνήμη.

Μετά τον «ματωμένο Νοέμβρη», το Ιράν εισήλθε ουσιαστικά σε μια περίοδο σιωπηρής, υποδόριας ημι-εξέγερσης. Τίποτα δεν ήταν πια όπως πριν. Το κύμα διαμαρτυρίας που είχε υψωθεί από τον Δεκέμβρη του 2017 έως τον Νοέμβρη του 2019, αν και φαινομενικά καταπνίγηκε, ρίζωσε και απέκτησε εμπειρίες. Η απόσταση ανάμεσα στο κράτος και την κοινωνία έφτασε στο έσχατο όριο. Ακόμη και όσοι κάποτε πίστευαν στη «μεταρρύθμιση εκ των έσω» συνειδητοποίησαν ότι ο επικρατών θεοκρατικός αυταρχισμός δεν μεταρρυθμίζεται, πρέπει να ανατραπεί. Καθ’ όλη τη διετία 2020-2021, τοπικές και κλαδικές διαμαρτυρίες ξεσπούσαν κατ’ επανάληψη: από τις απεργίες των εργατών στη Χαφτ-Ταπέ και στη χαλυβουργία, μέχρι τις συγκεντρώσεις δασκάλων και συνταξιούχων και την εξέγερση των «διψασμένων» στο Χουζιστάν (νοτιοδυτικό Ιράν, όπου η έλλειψη νερού τροφοδότησε μαζικές διαμαρτυρίες). Καθεμία από αυτές τις δονήσεις ήταν σημάδι ότι η φλόγα κάτω από τη στάχτη έμενε ζωντανή.

Τρεις λέξεις που σημάδεψαν έναν αιώνα: H Ζίνα & η Εξέγερση του 2022

Στα μέσα Σεπτεμβρίου του 2022, η σπίθα που όλοι φοβόντουσαν, ή ήλπιζαν, έπεσε τελικά στην πυριτιδαποθήκη. Η Μάχσα/Ζίνα Αμινί, μια 22χρονη από το Σακκές (μια κουρδική πόλη στο δυτικό Ιράν), είχε ταξιδέψει στην Τεχεράνη για λίγες μέρες, όταν συνελήφθη από την «αστυνομία ηθών» (μια μονάδα επιφορτισμένη με την επιβολή των υποχρεωτικών νόμων περί χιτζάμπ). Λίγες μέρες αργότερα, το σώμα της βρέθηκε άψυχο σε ένα νοσοκομείο της πόλης. Η είδηση του θανάτου της Μάχσα -ή όπως τη φώναζαν οι φίλοι και οι δικοί της, Ζίνα- διαδόθηκε σαν φωτιά σε όλο το Ιράν. Οι σκηνές από το νοσοκομείο Κασρί και την κηδεία της στο Σακκές συγκλόνισαν εκατομμύρια ανθρώπους· κι εκεί, μέσα στον πόνο, ακούστηκε η κραυγή που έμελλε να αλλάξει την ιστορία: «ژن، ژیان، ئازادی» – «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία». Το ιστορικό σύνθημα του γυναικείου κινήματος στο Κουρδιστάν έγινε το λάβαρο ενός νέου, πανιρανικού αγώνα. Τρεις απλές, καθαρές λέξεις που χώρεσαν μέσα τους αιτήματα ενός αιώνα: την αξιοπρέπεια της γυναίκας απέναντι σ’ ένα μισογυνικό καθεστώς, το δικαίωμα στη ζωή απέναντι στη θανατολαγνία και μαρτυρολατρία των ισχυρών, και την ελευθερία απέναντι σ’ έναν αιώνα ασφυκτικού αυταρχισμού.

Οι διαδηλώσεις που ξέσπασαν μετά τη δολοφονία της Ζίνα Αμινί, στα μέσα Σεπτεμβρίου του 2022, ήταν πρωτοφανείς, τόσο σε γεωγραφική έκταση όσο και σε κοινωνική συμμετοχή. Από το Κουρδιστάν ως την Τεχεράνη, από το Μπαλουχιστάν ως το Μαζανταράν, δεκάδες πόλεις -ακόμα και χωριά- φλέγονταν από οργή. Οι νέες γυναίκες ήταν η καρδιά αυτής της εξέγερσης: μαθήτριες λυκείου έκαιγαν τις μαντίλες τους στις αυλές των σχολείων, φοιτήτριες και φοιτητές σχημάτιζαν ανθρώπινες αλυσίδες στα πανεπιστήμια και φώναζαν συνθήματα ελευθερίας. Στους δρόμους της Τεχεράνης, του Ταμπρίζ και του Ραστ, γυναίκες χωρίς μαντίλα κραύγαζαν «Κάτω ο δικτάτορας» και «Θα σκοτώσω εκείνον που σκότωσε την αδελφή μου». Το θάρρος τους, στην πρώτη γραμμή, γκρέμισε στην πράξη το αρχαίο ταμπού του φόβου. Οι άνδρες στάθηκαν δίπλα τους, με σεβασμό και περηφάνια, προφέροντας κι αυτοί το σύνθημα: «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία».

Από την πρώτη στιγμή, το κίνημα της Ζίνα είχε χαρακτηριστικά που το ξεχώριζαν από κάθε προηγούμενη διαμαρτυρία στο Ιράν. Πρώτον, τα συνθήματα στόχευαν ευθέως τον ανώτατο ηγέτη και ολόκληρο το καθεστώς· δεν υπήρχαν «μικρές», μετριοπαθείς διεκδικήσεις. Ήταν ένα κίνημα που ζητούσε ριζικό μετασχηματισμό, όχι μπαλώματα. Δεύτερον, για πρώτη φορά εμφανίστηκε μια σπάνια ενότητα τάξεων και εθνοτικών ομάδων: Κούρδοι, Πέρσες, Μπαλούχοι και Αζέροι, μεσαία στρώματα και φτωχοί, όλοι διακατέχονταν από την ίδια οργή απέναντι στην καταπίεση και τις διακρίσεις. Τρίτον, η δυναμική παρουσία της Γενιάς Ζ, νέων ανθρώπων που μεγάλωσαν μέσα στο διαδίκτυο και στον σύγχρονο κόσμο, μιας γενιάς που ο τρόπος ζωής της βρίσκεται σε απόλυτη αντίθεση με την επίσημη ιδεολογία του καθεστώτος. Και τέταρτον, ο καθοριστικός ρόλος των κοινωνικών δικτύων και της εκκοσμίκευσης των πολιτών: βίντεο με γυναίκες που έβγαζαν τη μαντίλα στο μετρό ή με νέους που πετούσαν το καλυμμαύκι από τα κεφάλια των κληρικών διαδίδονταν αστραπιαία, από πόλη σε πόλη, εμπνέοντας τους υπόλοιπους.

Το κράτος αντέδρασε μετωπικά απέναντι σε αυτό το ιστορικό κίνημα. Η προπαγάνδα έσπευσε να χαρακτηρίσει τους διαδηλωτές «ταραχοποιούς» και «αποσχιστές», ενώ τα κρατικά μέσα μιλούσαν για «ξένο δάκτυλο», ένα σχέδιο των ΗΠΑ και του Ισραήλ, όπως πάντα. Μα το επίσημο αφήγημα δεν έπειθε κανέναν, η ίδια η καθημερινότητα εξηγούσε γιατί ο κόσμος βγήκε στους δρόμους. Σε κάθε οικογένεια υπήρχε ένα κορίτσι που, για λίγες τούφες μαλλιών, θα μπορούσε να έχει την ίδια μοίρα με τη Ζίνα. Και παντού, η φτώχεια και η απογοήτευση είχαν απλωθεί τόσο, που ελάχιστοι πίστευαν πια σε κάποια «βελτίωση» μέσα στο υπάρχον σύστημα. Έτσι, το σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» έγινε μια μαζική, πρωτοφανής εξέγερση, μια εξέγερση που άντεξε θαρραλέα μήνες ολόκληρους.

Ο μηχανισμός καταστολής μπήκε στη μάχη πιο αμείλικτος από ποτέ. Οι φρικτές εικόνες που πλημμύρισαν τα μέσα τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο του 2022 δεν θα ξεχαστούν ποτέ: έφηβοι να πέφτουν νεκροί από πολεμικές σφαίρες στους δρόμους, όπως η 17χρονη Νίκα Σακαραμί και η Σαρίνα Εσμιλζαντέχ, των οποίων το χαμόγελο έσβησε απότομα από το πρόσωπο του Ιράν. Ή η Μάχσα Μογούι, μαθήτρια στο Ισφαχάν, που δολοφονήθηκε φορώντας ακόμα τη σχολική της στολή, στον δρόμο για το σπίτι. Στο Μπαλουχιστάν (νοτιοανατολικό Ιράν, όπου ζει κυρίως σουνιτικός και έντονα περιθωριοποιημένος πληθυσμός), οι «ματωμένες Παρασκευές» στοίχισαν τη ζωή σε δεκάδες νέους, ακόμα και παιδιά, θερισμένα από ελεύθερους σκοπευτές που είχαν στηθεί στις στέγες των αστυνομικών τμημάτων. Κι όμως, οι δυνάμεις ασφαλείας δεν αρκέστηκαν σε σφαίρες και δακρυγόνα· χρησιμοποίησαν κάθε δόλο: ασθενοφόρα για να μεταφέρουν άνδρες ασφαλείας και να συλλαμβάνουν τραυματίες, παρακρατικούς «με πολιτικά» για διείσδυση και εκφοβισμό, και αξιοποίηση χιλιάδων καμερών CCTV στους δρόμους για αναγνώριση προσώπων.

Σύμφωνα με αξιόπιστες εκθέσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κατά τη χρονιά των πανεθνικών διαμαρτυριών του 2022 σκοτώθηκαν τουλάχιστον 551 διαδηλωτές, ανάμεσά τους 68 παιδιά και 49 γυναίκες, από τις δυνάμεις ασφαλείας. Οι περισσότεροι έπεσαν από ευθείες βολές ή θανατηφόρους ξυλοδαρμούς. Το ισλαμικό καθεστώς σκότωσε δεκάδες ανθρώπους για να «αποδείξει» πως δεν σκότωσε τη Ζίνα. Χιλιάδες άλλοι τραυματίστηκαν ή συνελήφθησαν και πολλοί οδηγήθηκαν σε παρωδίες δικών, καταδικασμένοι σε βαριές ποινές ή ακόμη και σε θάνατο. Το κύμα εκτελέσεων των Μοχσέν Σεκαρί, Ματζιντρεζά Ραχνάβαρντ, Μοχαμάντ-Μαντί Καραμί και Μοχαμάντ Χοσεϊνί, νέων ανθρώπων των οποίων το “έγκλημα” ήταν η συμμετοχή στις διαμαρτυρίες, εξαπολύθηκε για να σκορπίσει τον τρόμο σε όλους.

Κι όμως, απέναντι σε αυτή την αγριότητα, η κοινωνία αντιστάθηκε με αξιοπρέπεια, ευρηματικότητα και πείσμα. Ένα από τα πιο ορατά πεδία της σύγκρουσης ήταν ο πόλεμος των αφηγήσεων: οι διαδηλωτές, με τα κινητά τους, κατέγραφαν και μετέδιδαν την αλήθεια του δρόμου. Βίντεο αποκάλυπταν πως τη βία και τις καταστροφές, τις προκαλούσαν αυτοί «με πολιτικά», ότι οι κρατικές δυνάμεις πυροβολούσαν εναντίον άοπλων πολιτών. Μία από τις πιο ωμές εκφράσεις αυτής της βίας κατά των πολιτών-δημοσιογράφων ήταν οι πυροβολισμοί εναντίον της Σιρίν Αλιζαντέχ, στο Μαζανταράν (μια βόρεια επαρχία στην Κασπία Θάλασσα). Το βίντεο που την έδειχνε να δέχεται πολεμική σφαίρα τη στιγμή που, μέσα στο οικογενειακό αυτοκίνητο, κατέγραφε την αστυνομική βαρβαρότητα, διαδόθηκε αστραπιαία στα κοινωνικά δίκτυα.

Παρά την αμείλικτη βία, τα ψηφιακά τεκμήρια ενίσχυσαν την αυτοπεποίθηση της κοινωνίας απέναντι στο ψεύτικο κρατικό αφήγημα. Εκεί όπου η καταστολή έκανε αδύνατες τις μαζικές συναθροίσεις, άνθισαν άλλες μορφές πολιτικής ανυπακοής: νυχτερινές ιαχές από ταράτσες, συνθήματα σε τοίχους και πάνω σε χαρτονομίσματα, πορτρέτα και φωτογραφίες των δολοφονημένων σε δημόσιους χώρους. Συμβολικές πράξεις -όπως χοροί νέων γυναικών χωρίς μαντίλα στον δρόμο ή σόλο ερμηνείες του “Baraye…” (ένα τραγούδι διαμαρτυρίας που έγινε ύμνος του κινήματος) σε πλατείες- έγιναν σημάδια μιας κοινωνίας που δεν σιωπούσε. Το κίνημα δεν είχε κεντρικό ηγέτη, είχε όμως χιλιάδες ανώνυμες ηγέτιδες και ανώνυμους ηγέτες σε γειτονιές, σχολεία και πανεπιστήμια, που κρατούσαν τη φλόγα ζωντανή. Η θαρραλέα παρουσία των οικογενειών των θυμάτων -από τους γονείς της Ζίνα Αμινί έως αυτούς που έχασαν αγαπημένους στις διαμαρτυρίες- έδινε στο κίνημα ηθική δύναμη. Με καθαρή, ακέραιη φωνή, στις τελετές της σαρανταήμερης μνήμης, απέδιδαν την ευθύνη για τις δολοφονίες στο κράτος και μετέτρεπαν τη δίψα για δικαιοσύνη σε συλλογικό αίτημα.

Διάβρωση της επίσημης ιδεολογίας: εκκοσμίκευση, χιτζάμπ & καθημερινή ζωή

Ένα από τα πιο σημαντικά αποτελέσματα της εξέγερσης του 2022 είναι η βαθιά ρήξη στο ιδεολογικό υπόβαθρο του καθεστώτος, και αυτή τη φορά η ίδια η εξουσία παρείχε τα στοιχεία που το αποδεικνύουν. Σύμφωνα με την Εθνική Έρευνα Αξιών και Στάσεων των Ιρανών (4ο κύμα), που διεξήχθη από το Υπουργείο Πολιτισμού και Ισλαμικής Καθοδήγησης (μέσω του Ερευνητικού Ινστιτούτου Πολιτισμού, Τέχνης και Επικοινωνίας) τον Νοέμβριο του 2023, σε 15.878 δια ζώσης συνεντεύξεις σε όλες τις 31 επαρχίες, η εικόνα είναι αποκαλυπτική: το 73% των ερωτηθέντων ζητούν τον χωρισμό θρησκείας και κράτους (όταν το 2015 μόλις 31% συμμεριζόταν αυτή την άποψη), το 85% δηλώνει ότι η κοινωνία έχει γίνει «λιγότερο θρησκευόμενη» τα τελευταία πέντε χρόνια, και πάνω από το 81% προβλέπει πως η τάση αυτή θα συνεχιστεί.

Στους δείκτες συμπεριφοράς, μόλις 11% είπαν ότι «πάντα» συμμετέχουν σε συλλογική προσευχή, ενώ 45% δεν πηγαίνουν ποτέ στην προσευχή της Παρασκευής· 13% δήλωσαν ότι «πάντα» διαβάζουν το Κοράνι και 19% ότι «ποτέ». Όσο για το χιτζάμπ, τα δεδομένα δείχνουν κατακόρυφη πτώση υπέρ του νομικού εξαναγκασμού: 38% απαντούν «αν μια γυναίκα δεν φορά μαντίλα, δεν με αφορά», 34,4% λένε καθαρά ότι «δεν πρέπει να επιβάλλεται», και μόλις 7,9% τάσσονται υπέρ της «απόλυτης υποχρέωσης» (ενώ το 2015 το ποσοστό αυτό ήταν 18,6%). Αν και τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν αρχικά αποσπασματικά, και στη συνέχεια διακινήθηκε η είδηση ότι οι λεπτομέρειες «θα μείνουν εμπιστευτικές», ακόμη και αυτή η επίσημη έρευνα αποτυπώνει ξεκάθαρα τη ραγδαία διάβρωση της ιδεολογικής ισχύος του καθεστώτος.

Η εικόνα αυτή συμβαδίζει με προγενέστερα κρατικά δεδομένα. Το Ερευνητικό Κέντρο του Κοινοβουλίου, σε έκθεσή του εκείνα τα χρόνια, αναγνώριζε ρητά τη μείωση της κοινωνικής στήριξης στις αυστηρές πολιτικές για το χιτζάμπ και διαπίστωνε την αποτυχία του «μοντέλου του εξαναγκασμού», μια παραδοχή που σε επίπεδο δημόσιας πολιτικής επικύρωνε την πτώση της νομιμοποίησης του θρησκευτικού καταναγκασμού.

Ίσως το πιο εύγλωττο τεκμήριο της ανόδου του κοσμικού πνεύματος στο Ιράν να είναι η ίδια η καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Πριν από λίγα χρόνια, ελάχιστοι τολμούσαν να μιλήσουν ανοιχτά για την απιστία τους· σήμερα ακόμη και σε οικογενειακές συνάξεις οι συζητήσεις για την αναποτελεσματικότητα και τον δογματισμό της κρατικής θρησκείας είναι κοινός τόπος. Τα τζαμιά είναι πιο άδεια από ποτέ, σε βαθμό που ακόμη και οι ιμάμηδες της Παρασκευής παραδέχονται την ερήμωση των σειρών. Τα θρησκευτικά βιβλία στα σχολεία έχουν καταντήσει περιθωριακό μάθημα, που οι μαθητές αντιμετωπίζουν με αδιαφορία. Αντίθετα, η έλξη προς σύγχρονες έννοιες όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ισότητα των φύλων, η κοσμικότητα και η επιστημονική συλλογιστική έχει ενισχυθεί. Πολλοί πλέον βλέπουν τη θρησκευτικότητα ως ιδιωτική υπόθεση, όχι ως κοινωνική επιταγή. Αυτή η ήσυχη αλλά βαθιά πνευματική μεταστροφή ανοίγει τον δρόμο για μια ολοένα μεγαλύτερη απόσταση των ανθρώπων από μια κυβέρνηση που αντλεί τη νομιμοποίησή της από τη θρησκεία. Η Ισλαμική Δημοκρατία γνωρίζει καλά πως, όταν η πλειοψηφία παύει να πιστεύει βαθιά και να θεωρεί θεμιτή μια θεοκρατική διακυβέρνηση, τα θεμέλια της εξουσίας της αρχίζουν να τρίζουν.

Το πιο χαρακτηριστικό έμβλημα αυτής της κοινωνικής μεταβολής είναι η αντιπαράθεση γύρω από το χιτζάμπ. Η υποχρεωτική μαντίλα, που κάποτε αποτελούσε θεμέλιο της ιδεολογίας του καθεστώτος, έχει πια μετατραπεί στην αχίλλειο πτέρνα της νομιμοποίησής του. Μετά το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» και την απόφαση πλήθους γυναικών σε όλη τη χώρα να αφαιρέσουν τη μαντίλα, το κράτος επιδόθηκε σε μια απέλπιδα προσπάθεια να ανακτήσει τον έλεγχο. Η «αστυνομία ηθών» επανήλθε στους δρόμους, επιβλήθηκαν χρηματικά πρόστιμα και αποκλεισμοί από δημόσιες υπηρεσίες για τις γυναίκες χωρίς μαντίλα, ενώ καταστήματα και εστιατόρια που τις εξυπηρετούσαν σφραγίστηκαν.

Όμως αυτή η πίεση γύρισε μπούμερανγκ. Όχι μόνο οι γυναίκες δεν επέστρεψαν στο χιτζάμπ, αλλά ολοένα μεγαλύτερα τμήματα της κοινωνίας πέρασαν σε ενεργή αντιπαράθεση προς αυτόν τον θρησκευτικό καταναγκασμό. Τρία χρόνια μετά, μπορεί κανείς να πει πως η όψη των ιρανικών πόλεων έχει αλλάξει ριζικά: πάνω από τις μισές γυναίκες στα μεγάλα αστικά κέντρα δεν φορούν μαντίλα ή την φέρουν πολύ πίσω, ενώ ακόμη και στις μικρότερες πόλεις ο αριθμός όσων κυκλοφορούν χωρίς κάλυμμα κεφαλής σε δρόμους και αγορές είναι εντυπωσιακός. Αυτή η εκτεταμένη πολιτική ανυπακοή δείχνει ότι, στον πιο θεμελιώδη τρόπο ζωής τους, οι άνθρωποι δεν αναγνωρίζουν πλέον την κυβέρνηση ως αυθεντία. Ένα καθεστώς που κάποτε αποκαλούσε το χιτζάμπ «την τιμή της επανάστασης» στέκει τώρα απορημένο μπροστά σε μια γενιά που έχει χάσει την πίστη σε αυτό και δεν υποτάσσεται σε ιδεολογικές προσταγές.

Ψωμί και ελευθερία: απονεκρωμένη οικονομία, εργατική τάξη & η αντοχή της κοινωνίας

Κι όμως, η οικονομία και το βιοτικό επίπεδο αποτελούν καθοριστικό παράγοντα για το μέλλον της ιρανικής κοινωνίας· έχουν πλέον μετατραπεί σε πεδίο ανοιχτής σύγκρουσης ανάμεσα στον λαό και την εξουσία. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2020 (ιδίως μετά το 2021), η Ισλαμική Δημοκρατία βιώνει την κρισιμότερη οικονομική της φάση. Ο επίσημος πληθωρισμός ξεπερνά το 40%, ενώ σύμφωνα με ανεξάρτητους ειδικούς στην πράξη αγγίζει το 50–60%, η αξία του ριαλιού έχει καταρρεύσει, με το δολάριο να εκτοξεύεται από τις 5.000 σε πάνω από 50.000 τομάν, και η οικονομική ανάπτυξη παραμένει σχεδόν μηδενική για περισσότερο από μία δεκαετία. Η ανεργία, ιδίως μεταξύ των νέων πτυχιούχων, έχει λάβει εκρηκτικές διαστάσεις, ενώ το ταξικό χάσμα έχει οξυνθεί όσο ποτέ. Η μεσαία τάξη συνθλίβεται από την ακρίβεια και εκατομμύρια οικογένειες έχουν διολισθήσει κάτω από το όριο της φτώχειας. Ακόμη και βάσει επίσημων κρατικών στοιχείων, περίπου το 25-30% του πληθυσμού, δηλαδή σχεδόν 25 εκατομμύρια άνθρωποι, ζουν σε συνθήκες ένδειας. Κατά κάποιους ανεξάρτητους οικονομολόγους, η πραγματικότητα είναι ακόμη πιο ζοφερή: αν ληφθεί υπόψη το πραγματικό όριο φτώχειας, πάνω από το 50% των Ιρανών αδυνατεί να καλύψει βασικές ανάγκες.

Τα τελευταία χρόνια κύματα απεργιών και επαγγελματικών κινητοποιήσεων έχουν απλωθεί σε ολόκληρη τη χώρα, αντίδραση στη ραγδαία επιδείνωση του βιοπορισμού. Το μαχαίρι έχει φτάσει στο κόκαλο για εργάτες και υπαλλήλους: οι πενιχροί μισθοί δεν καλύπτουν πια ούτε τα βασικά. Έτσι, εργάτες σε βιομηχανίες, δάσκαλοι, νοσηλευτές, συνταξιούχοι και μικροέμποροι κατεβαίνουν στους δρόμους, κλείνουν τα καταστήματά τους, οργανώνονται. Κατά καιρούς, οι κινητοποιήσεις αυτές πήραν πανεθνική μορφή, όπως οι συντονισμένες απεργίες εκπαιδευτικών σε δεκάδες πόλεις, με αιτήματα για αυξήσεις και την απελευθέρωση φυλακισμένων συναδέλφων τους ή οι κινητοποιήσεις των οδηγών φορτηγών απέναντι στην ακρίβεια των καυσίμων και το δυσβάσταχτο κόστος ζωής. Σύμφωνα με το Κέντρο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Ιράν, μόνο στο τελευταίο τετράμηνο του 2023-2024 (Δεκέμβριος 2023 – Μάρτιος 2024) καταγράφηκαν τουλάχιστον 44 απεργίες και εργατικές διαμαρτυρίες σε 26 πόλεις της χώρας.

Όλα αυτά δείχνουν πως η δυσαρέσκεια των εργαζομένων και των φτωχών φουντώνει μέρα με τη μέρα. Τα πιο στοιχειώδη αιτήματα -εξόφληση δεδουλευμένων, μισθοί πάνω από το όριο φτώχειας, εργασιακή ασφάλεια, τερματισμός των διεφθαρμένων ιδιωτικοποιήσεων- αντιμετωπίζονται όχι με λύσεις αλλά με δικογραφίες και καταστολή. Από τον εργάτη της ζάχαρης στη Χαφτ-Ταπέ, Εσμαΐλ Μπαχσί, μέχρι τον φυλακισμένο δάσκαλο Τζαφάρ Εμπραχίμι, και δεκάδες ακόμη συνδικαλιστές -όπως ο Τζαφάρ Αζίμζαντε και η Παρβίν Μοχαμαντί- βρέθηκαν πίσω από τα κάγκελα για το «έγκλημα» της διεκδίκησης δικαιοσύνης. Η αμείλικτη αυτή καταστολή δεν είναι τυχαία αφού το καθεστώς γνωρίζει πως η σύζευξη των κοινωνικών αιτημάτων με το ελευθεριακό ρεύμα απειλεί την ίδια του την ύπαρξη. Στα συνθήματα της εξέγερσης του 2022 κι έπειτα, αντήχησε πολλές φορές με συγκινητική δύναμη το «Εργάτη, φοιτητή, ενότητα, ενότητα». Μια τέτοια σύγκλιση είναι εφιάλτης για μια εξουσία που στηρίζεται στον κοινωνικό κατακερματισμό.

Παρά όλα τα συντριπτικά βάρη, κάτι βαθύ μέσα στην ιρανική κοινωνία παραμένει ζωντανό και δεν την αφήνει να παραδοθεί άνευ όρων στη φτώχεια και τη φίμωση: μια κουλτούρα αντίστασης. Οι Ιρανοί, στη μακρά ιστορική τους διαδρομή, έχουν σηκωθεί πολλές φορές μέσα από τα ερείπια. Και σήμερα, παρότι η τυραννία έχει οδηγήσει πολλούς στα όριά τους, το φρόνημα της αντοχής και της αλληλεγγύης δυναμώνει.

Οι εικόνες των τελευταίων δύο-τριών χρόνων, εν μέσω καταστολής, είναι ανεξίτηλες: τα παζάρια στο Σακκές, στο Σαναντάτζ και στην Τεχεράνη που κατέβασαν ρολά σε ένδειξη πένθους και αλληλεγγύης· οι θεατές στο Στάδιο Azadi (το κεντρικό στάδιο της Τεχεράνης) που, από τα βάθη της ψυχής, τραγούδησαν εν χορώ το «Yar-e Dabestani» («Ο συμμαθητής μου», ένα τραγούδι του φοιτητικού κινήματος του 1979 που έχει γίνει σύμβολο αλληλεγγύης)· οι οδηγοί που τίμησαν τους νεκρούς με συνεχόμενα κορναρίσματα· οι μάνες που στα κοιμητήρια πιασμένες χέρι-χέρι πάνω από τους τάφους των παιδιών τους τραγούδησαν «Ρίξε κι άλλη φωτιά, γιατί αυτή η φωτιά δεν θα γίνει στάχτη».

Όλα αυτά δείχνουν ότι, κόντρα στην πίεση, το πνεύμα της κοινωνίας δεν έχει νεκρωθεί. Ο λαός του Ιράν είναι θλιμμένος, οργισμένος -ίσως και στιγμές απελπισμένος- αλλά δεν είναι υποταγμένος, ούτε νεκρός. Στα στενά βλέπεις ακόμη το χαμόγελο της συντροφικότητας στα βλέμματα των περαστικών· κι όταν ακούγεται το όνομα «Μάχσα», τα μάτια γεμίζουν δάκρυ και οι γροθιές σφίγγονται. Αυτή η ζωντανή καρδιά δεν θανατώνεται με σφαίρες και φυλακές, από κανένα καθεστώς.

Δώδεκα μέρες τρόμου: ο σύντομος πόλεμος & η κοινωνική εκκρεμότητα

Τρία χρόνια μετά την εξέγερση «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» το Ιράν βρίσκεται ξανά στο μάτι του κυκλώνα. Στο εσωτερικό, η κοινωνική σύγκρουση παραμένει ανοιχτή· στο εξωτερικό, μια σειρά γεγονότων ήρθαν να τη δυναμιτίσουν ακόμα περισσότερο. Τον τελευταίο χρόνο, η αντιπαράθεση ανάμεσα στην Ισλαμική Δημοκρατία και τους εχθρούς της κλιμακώθηκε επικίνδυνα. Το καθεστώς, βαρύ από τις τυχοδιωκτικές του πολιτικές στην περιοχή και το αμφιλεγόμενο πυρηνικό του πρόγραμμα, ζει εδώ και χρόνια κάτω από κυρώσεις και διεθνή πίεση. Το 2023 όμως, η κόντρα με το Ισραήλ πήρε πιο ανοιχτή μορφή. Το Ισραήλ, βλέποντας το ιρανικό καθεστώς (ή κάθε πολιτική που θεωρεί απειλή για την ύπαρξή του) ως εχθρό προς εξόντωση, είχε ήδη εξαπολύσει σειρά επιθέσεων: κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ σε πυρηνικές εγκαταστάσεις, ακόμα και δολοφονίες επιστημόνων. Όμως, τον Ιούνιο του 2025, η μέχρι τότε υπόγεια αναμέτρηση βγήκε στο φως με τον πιο βίαιο τρόπο: έναν αιφνίδιο, καταστροφικό πόλεμο.

Ένα πρωινό του Ιουνίου 2025, οι κάτοικοι πολλών ιρανικών πόλεων ξύπνησαν από τον εκκωφαντικό ήχο εκρήξεων. Ισραηλινά μαχητικά εξαπέλυσαν αιφνιδιαστική επίθεση, τη μεγαλύτερη ξένη στρατιωτική εισβολή σε ιρανικό έδαφος μετά τον πόλεμο με το Ιράκ (1980-1988). Οι Φρουροί και ο στρατός απάντησαν αμέσως με καταιγισμό πυραύλων προς το Τελ Αβίβ και τη Χάιφα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, που αρχικά παρακολουθούσαν, μπήκαν στον πόλεμο μέσα σε λίγες μέρες, βομβαρδίζοντας ιρανικούς πυρηνικούς στόχους. Έτσι ξέσπασε ένας σύντομος αλλά άνισος πόλεμος, που κράτησε δώδεκα μέρες, αφήνοντας πίσω του καταστροφή και τρόμο. Ισραηλινοί πύραυλοι και drones ισοπέδωσαν βάσεις των Φρουρών και ραντάρ· ισχυρές εκρήξεις συγκλόνισαν την Τεχεράνη και το Ισπαχάν. Τα ιρανικά αντιαεροπορικά προσπάθησαν να απαντήσουν, αλλά η αεροπορική υπεροχή του αντιπάλου ήταν καθαρή. Σειρήνες συναγερμού ήχησαν σε Τεχεράνη, Ισπαχάν και Ταμπρίζ· ο κόσμος έτρεχε πανικόβλητος στα καταφύγια. Κι αν δεν επρόκειτο για ολοκληρωτικό πόλεμο αλλά για στοχευμένα πλήγματα, η χώρα έζησε δώδεκα μέρες βυθισμένη στην αγωνία και στον φόβο για το αύριο.

Μια κοινωνία που μόλις είχε βγει από το σοκ της εξέγερσης και έφερε ακόμα τα τραύματα της καταστολής, βρέθηκε τώρα μπροστά σε ένα νέο σοκ: τον πόλεμο από έξω. Ένας συγγραφέας μέσα στο Ιράν περιέγραψε την κατάσταση ως εξής: «Οι εξελίξεις σε τόσο μικρό διάστημα ήταν τόσο πυκνές και συντριπτικές, ώστε η κοινωνία, υπό το βάρος αυτών των εξελίξεων, βυθίστηκε σε αντιφατικά αισθήματα. Δημιουργήθηκε μια κατάσταση εκκρεμότητας, απρόβλεπτη και νευρική». Ο κόσμος έμενε διχασμένος: να οργιστεί για την ξένη εισβολή ή να χαρεί για το πλήγμα στο καθεστώς; Να φοβηθεί για την πατρίδα ή να ελπίσει στην πτώση των εξουσιαστών; Αυτή η αντίφαση κρατούσε ολόκληρη την κοινωνία σε μια αγχώδη αιώρηση.

Η Ισλαμική Δημοκρατία, νιώθοντας την απειλή της εξόντωσης, έσπευσε να αλλάξει προσωπείο. Η ίδια εξουσία που για χρόνια διακήρυττε την «ισλαμική ούμμα» (την παγκόσμια μουσουλμανική κοινότητα) και κατηγορούσε τον εθνικισμό, εμφανίστηκε ξαφνικά με εθνικά σύμβολα. Οι δρόμοι της Τεχεράνης και άλλων πόλεων γέμισαν με πατριωτικές πινακίδες: με τον Αράς τον Τοξότη (έναν θρυλικό Πέρση ήρωα που θυσιάστηκε για να υπερασπιστεί τα σύνορα του Ιράν) και με επικούς ύμνους για το Ιράν. Στη δημόσια τηλεόραση, υμνωδοί του καθεστώτος τραγουδούσαν το παλιό “Ey Iran” (έναν πατριωτικό ύμνο που συντέθηκε τη δεκαετία του 1940, που συχνά θεωρείται ο ανεπίσημος εθνικός ύμνος του Ιράν). Ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, που μια ζωή αυτοπροσδιοριζόταν ως «στρατιώτης του Ισλάμ», κάλεσε τώρα τον λαό σε «υπεράσπιση της πατρίδας». Η στροφή αυτή δεν πέρασε απαρατήρητη, πολλοί τη χλεύασαν ως γελοιογραφία: το ίδιο καθεστώς που μέχρι χθες στιγμάτιζε κάθε επικριτή ως «κοσμικό εθνικιστή», σήμερα υψώνει τη σημαία για να σωθεί. Στην πράξη, μπροστά στην πρώτη υπαρξιακή απειλή, η Ισλαμική Ρεπούμπλικα συνειδητοποίησε πως για να κερδίσει στήριξη δεν είχε άλλο απόθεμα παρά τον πατριωτισμό των ίδιων των ανθρώπων. Έπιασε άραγε το τέχνασμα; Η κοινωνική αντίδραση έδειξε ότι η χαμένη εμπιστοσύνη δεν ανακτάται με μερικά συνθήματα. Το αίσθημα ήταν ξεκάθαρο: «Αν νοιάζεστε για το Ιράν, γιατί τόσα χρόνια με τους τυχοδιωκτισμούς σας το φέρατε στο χείλος του πολέμου;»

Από την άλλη πλευρά, ένα κομμάτι των αντιπάλων του ισλαμικού καθεστώτος -κυρίως δύο ρεύματα, οι φιλομοναρχικοί (υποστηρικτές της αποκατάστασης της δυναστείας των Παχλεβί) και οι “Μουτζαχεντίν-ε Χαλκ” (MEK, ή Μουτζαχεντίν του Λαού του Ιράν, μια αμφιλεγόμενη ομάδα της αντιπολίτευσης με ιστορικό υποστήριξης ξένων δυνάμεων)- έδειξε μια στάση που ξύπνησε πικρές μνήμες προδοσίας: την ευθυγράμμιση με τον ξένο αντίπαλο. Παράδοξο, αν σκεφτεί κανείς ότι αυτοί που διακηρύσσουν πως είναι «φιλοϊρανοί» και υπέρ της «εδαφικής ακεραιότητας» βρέθηκαν, μέσα στον δωδεκαήμερο πόλεμο Ισραήλ-Ιράν, να παίρνουν το μέρος μιας εχθρικής δύναμης. Δορυφορικά κανάλια κοντά σ’ αυτούς πρόβαλλαν με ενθουσιασμό τις «νίκες» του ισραηλινού στρατού και δεν δίστασαν να ευχηθούν την πτώση της Ισλαμικής Δημοκρατίας από ξένη στρατιωτική επέμβαση. Ο Ρεζά Παχλεβί, ο εξόριστος πρίγκιπας διάδοχος που ονειρεύεται την επιστροφή της μοναρχίας, επένδυσε τόσο πολύ στη στήριξη Ισραήλ και ΗΠΑ ώστε, εν μέσω των επιθέσεων, έστειλε συλλυπητήρια για τον θάνατο δύο Ισραηλινών πολιτών, χωρίς να πει λέξη για τους Ιρανούς στρατεύσιμους ή τους αμάχους που σκοτώθηκαν από τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς. Μια τέτοια στάση μόνο ως ξενοδουλία και μνησικακία μπορούσε να διαβαστεί· και είναι ειρωνικό πως όσοι αυτοχαρακτηρίζονται «εθνικιστές» ζητούν από ξένες δυνάμεις τη συντριβή της ίδιας τους της χώρας. Όχι μόνο δεν τους χάρισε νομιμοποίηση, αλλά ανέδειξε με ακόμη μεγαλύτερη καθαρότητα ότι μια αυθεντική εναλλακτική μπορεί να βρεθεί μόνο μέσα στον ίδιο τον λαό και στα ανεξάρτητα κινήματα, όχι στην αγκαλιά ξένων κρατών.

Ο δωδεκαήμερος πόλεμος έληξε τελικά υπό διεθνείς πιέσεις και με τη μεσολάβηση μεγάλων δυνάμεων. Το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες, αφού κατάφεραν βαριά πλήγματα στο Ιράν και υπέστησαν μερικές πυραυλικές επιθέσεις σε αντάλλαγμα, τελικά υποχώρησαν, καθώς η συνέχιση της σύγκρουσης απειλούσε να ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Για την Ισλαμική Ρεπούμπλικα, η λήξη του πολέμου λειτούργησε σαν τεχνητή αναπνοή. Η προπαγάνδα έσπευσε να διακηρύξει ότι «νικήσαμε τους ξένους εχθρούς» και προσπάθησε να αποστάξει «νίκη» από τα ερείπια.

Η πραγματικότητα όμως, ήταν πολύ πιο σκληρή: οι ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις υπέστησαν σοβαρές ζημιές, εκατοντάδες στρατιώτες και άμαχοι σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν και το κυριότερο, η ήδη εύθραυστη οικονομία δέχτηκε νέο, βαρύ πλήγμα. Το δολάριο και ο χρυσός εκτινάχθηκαν· ο κόσμος, τρομαγμένος, έσπευδε να αποθηκεύσει βασικά αγαθά. Μέσα σ’ αυτό το κλίμα, το καθεστώς, ακόμη και μετά την εκεχειρία, συνέχισε να χτυπά το τύμπανο του πολέμου για να καλύψει την εσωτερική πίεση. Κατά τη διάρκεια της σύρραξης η καταστολή οξύνθηκε: ειρηνιστές και πολιτικοί ακτιβιστές συνελήφθησαν με την κατηγορία της «συνεργασίας με τον εχθρό» (μια ευρεία κατηγορία που χρησιμοποιείται για να φιμώσει τη διαφωνία), ενώ κάθε επικριτική φωνή φιμώθηκε με το πρόσχημα ότι «η χώρα βρίσκεται σε πόλεμο». Με άλλα λόγια, η Ισλαμική Ρεπούμπλικα αξιοποίησε την ισραηλινή επίθεση για να σφίξει κι άλλο τη θηλιά γύρω από τις ελευθερίες και να εκφοβίσει τους αντιφρονούντες υπό τη σκιά του εξωτερικού κινδύνου.

Μετά την εκεχειρία: η κατασκευή αφήγησης, ο οικονομικός πυρετός & μια κοινωνία λαβωμένη αλλά ζωντανή

Η σημερινή εικόνα του Ιράν είναι ένα μίγμα ελπίδας και φόβου, φωτός και σκοταδιού. Από τη μια μεριά, βλέπουμε μια κοινωνία βαριά πληγωμένη αλλά ταυτόχρονα αφυπνισμένη. Τίποτα δεν θυμίζει πια το Ιράν πριν από τρία χρόνια, ούτε στις ψυχές των ανθρώπων, ούτε στα έγκατα του ίδιου του κρατικού μηχανισμού. Όσοι ένιωσαν για λίγο την ελευθερία στους δρόμους και δοκίμασαν τη δύναμη της συλλογικότητας, δύσκολα επιστρέφουν στην παλιά σιωπή. Οι κοινωνικοί κανόνες έχουν αλλάξει· ο φόβος για την αστυνομία και τη Basij (μια παραστρατιωτική πολιτοφυλακή υπό το IRGC, που χρησιμοποιείται συχνά για την καταστολή στον δρόμο) έχει ξεθωριάσει· οι νέοι διαλέγουν τη ζωή, όχι την ύπαρξη κάτω από τον τρόμο του θανάτου. Κορίτσια περπατούν με θάρρος χωρίς μαντίλα, οικογένειες στέκονται όρθιες απέναντι στον αυταρχισμό των οργάνων, έμποροι, γιατροί και διάσημοι αθλητές απομακρύνονται σταδιακά από την επιρροή του καθεστώτος. Ακόμα και όσοι κρατούν δεσμούς με τη θρησκεία αποστρέφονται μια εξουσία που τη χρησιμοποιεί σαν εμπόρευμα. Η ιρανική κοινωνία είναι σήμερα πιο κοσμική, πιο ενημερωμένη και πιο συγχρονισμένη από ποτέ. Οι θρησκευτικές και εθνοτικές ρωγμές, πάνω στις οποίες το καθεστώς στήριζε την κυριαρχία του, έχουν ατονήσει μέσα στη φωτιά του κοινού αγώνα: γυναίκες και άνδρες, Κούρδοι και Πέρσες, σιίτες και σουνίτες στάθηκαν πλάι πλάι για έναν μεγαλύτερο σκοπό – και αυτό το κοινωνικό κεφάλαιο δεν διαγράφεται.

Από την άλλη, οι ανησυχίες πυκνώνουν. Η Ισλαμική Ρεπούμπλικα είναι λαβωμένη, και γι’ αυτό πιο επικίνδυνη. Ο νέος γύρος κυρώσεων και η διεθνής απομόνωση μετά την καταστολή του 2022 έχουν σπρώξει την οικονομία στο χείλος της κατάρρευσης, ενώ διέξοδος δεν φαίνεται στον ορίζοντα. Οι κρατούντες ενδέχεται, για να διασωθούν, να επιδιώξουν ξανά εξωτερικές περιπέτειες ή να εντείνουν την αιματηρή καταστολή. Η εμπειρία διδάσκει ότι αυτό το σύστημα δεν διστάζει να μετατρέψει τη χώρα σε καμένη γη για να παραμείνει στην εξουσία. Ο κίνδυνος επανάληψης σεναρίων τύπου Συρίας ή Λιβύης, εμφύλια σύρραξη ή ξένη επέμβαση, βαραίνει όσους αγαπούν τον τόπο. Οι λίγοι μήνες του σύντομου πολέμου με το Ισραήλ έδειξαν πόσο εκτεθειμένη είναι η χώρα και πόσο απροστάτευτοι οι άνθρωποι. Έτσι αναδύεται ένα δύσκολο ερώτημα: πώς τερματίζεται η εσωτερική τυραννία χωρίς να οδηγηθούμε σε εξωτερικό πόλεμο ή σε εσωτερικό χάος;

Η απάντηση δεν είναι εύκολη και μαγική συνταγή δεν υπάρχει. Παρ’ όλα αυτά, είναι εμφανές ότι ο αυταρχισμός κατρακυλά στην απώλεια νομιμοποίησης περισσότερο από ποτέ. Το καθεστώς δεν έχει δρόμο μπροστά αλλά ούτε και πίσω: καμία μεταρρύθμιση, ούτε καν στοιχειώδη διακυβέρνηση.

Η λαϊκή δυσαρέσκεια εκτοξεύθηκε και όπως επισημαίνουν αναλυτές, η κοινωνία ζει μια «επαναστατική» συνθήκη που δεν έχει ακόμη σαφή πορεία ή τέλος αλλά σίγουρα δεν επιστρέφει στο χθες. Ο λαός ζητά ζωή κι αυτό το αίτημα δεν αναχαιτίζεται με γκλομπ ή κελιά.

Πολλά σημάδια δείχνουν ότι και μέσα στο ίδιο το καθεστώς άνοιξαν ρωγμές και εμφανίστηκαν δισταγμοί. Οι πραγματιστές συντηρητικοί αντιλαμβάνονται το αδιέξοδο, ενώ οι ακραιφνείς ιδεολόγοι δεν πείθουν ούτε τους ίδιους τους ένστολους. Όταν οι «μετριοπαθείς» του καθεστώτος, μετά τις επιθέσεις του Ισραήλ, μιλούν δημοσίως για την ανάγκη αλλαγής «παραδείγματος διακυβέρνησης», εννοώντας την εγκατάλειψη της θεοκρατικής κηδεμονίας και του σεχταριστικού τυχοδιωκτισμού, σημαίνει ότι ακόμη και οι «εντός» βλέπουν το αδιέξοδο.

Κι όμως, οι κοινωνικοί μετασχηματισμοί χρειάζονται χρόνο, και η πορεία του Ιράν θα περάσει μέσα από κακοτοπιές. Πολλά σενάρια παραμένουν ανοιχτά. Ίσως το καθεστώς επιβιώσει για λίγο ακόμα, στηριζόμενο στη ωμή βία· μα στέκεται πάνω σε θάλασσα από μπαρούτι, μια σπίθα μπορεί να προκαλέσει νέα έκρηξη. Οι διαμαρτυρίες θα συνεχιστούν με μεταβαλλόμενες μορφές: απεργίες εργατών, μποϊκοτάζ σε προσχηματικές εκλογές, συμβολικές συγκεντρώσεις σε επετείους. Το ελευθεριακό ρεύμα γνωρίζει υφέσεις και εξάρσεις, αλλά δεν σταματά, γιατί ριζώνει στην αυθεντική, βαθιά επιθυμία για μια καλύτερη ζωή.

Μέσα σ’ όλα αυτά, η κοινωνία του Ιράν κοιτά μπροστά: με ανήσυχα μάτια αλλά με πεισματική ελπίδα. Ελπίδα ότι αυτη η μαύρη νύχτα θα τελειώσει σε μια καθαρή αυγή. Ελπίδα για ρήξη με πάνω από έναν αιώνα δεσποτισμού και για το άνοιγμα ενός νέου κεφαλαίου στη γη του Ιράν. Στους δρόμους της Τεχεράνης και του Σανανετζ, πάνω σε έναν τοίχο, ακόμη φαίνεται βιαστικά γραμμένο: «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία». Οι υπάλληλοι το κάλυψαν επανειλημμένα με μπογιά κι ένα άλλο χέρι το ξαναέγραψε. Αυτή είναι η μοίρα του ιδεώδους της ελευθερίας στο σύγχρονο Ιράν: η καταστολή μπορεί να το καταπνίγει προσωρινά, αλλά εκείνο φουντώνει ξανά και ξανά.

Οι άρχοντες ίσως σπάσουν πένες, φιμώσουν στόματα, ρίξουν τα ελεύθερα σώματα σε φυλακές και τάφους, πώς όμως θα θανατώσουν το πνεύμα της ελευθερίας; Αυτό που έχει ριζώσει στις ψυχές δεν πεθαίνει με σφαίρες και δεσμά.

Τρία χρόνια μετά την εξέγερση της Ζίνα, η χώρα είναι τραυματισμένη αλλά ζωντανή. Ο λαός πόνεσε βαθιά, μα μέσα στον πόνο γέννησε ένα πανώριο όνειρο: το όνειρο ενός ελεύθερου Ιράν· ενός Ιράν όπου η γυναίκα δεν καταπιέζεται επειδή είναι γυναίκα, όπου η ζωή έχει αξία, όπου η ελευθερία είναι δικαίωμα κάθε ανθρώπου. Αυτό το όνειρο δεν ξεριζώνεται με τη βία από έναν λαό που μάτωσε γι’ αυτό. Ίσως να μη γνωρίζουμε την ακριβή στιγμή της αυγής της ελευθερίας, μα η προοπτική της διαγράφεται. Κάθε μάνα που θρηνεί στο μνήμα του παιδιού της και ψιθυρίζει ύμνους ελευθερίας, κάθε νέα που γελά χωρίς μαντίλα στα σοκάκια, κάθε νέος που δεν τρέχει να κρυφτεί και φωνάζει για το δίκιο, όλοι μαρτυρούν την ίδια αλήθεια: ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία του Ιράν έχει αρχίσει. Ένα κεφάλαιο όπου ο λαός δεν είναι πια ο σιωπηλός υπήκοος του χθες και οι άρχοντες δεν κατέχουν πια την αδιαμφισβήτητη εξουσία.

Το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» είναι το απόσταγμα μιας μακράς, ανηφορικής πορείας· μιας πορείας στρωμένης με τους αγώνες των γυναικών για τα δικαιώματά τους, με τις προσπάθειες των πολλών για μια αξιοπρεπή ζωή και με τις θυσίες όλων για την ελευθερία, μιας πορείας που συνεχίζεται.

The post Η Άνοδος της Ζωής: Μία ιστορική θεώρηση για το Ιράν μετά τη Ζίνα first appeared on Aυτολεξεί.

Πρώτα απ’ όλα, με ποιον μιλάμε; Πείτε μας ό,τι θεωρείτε ασφαλές σχετικά με το ποιοι είστε, τι κάνετε και ποια είναι η θέση σας μέσα στην κοινωνία και στα κοινωνικά κινήματα του Μαρόκου.

Είμαστε η Yousra και η Qamar, φεμινίστριες ακτιβίστριες με έδρα την Καζαμπλάνκα. Η Qamar πρόκειται να ξεκινήσει δουλειά ως πανεπιστημιακή διδάσκουσα, ενώ η Yousra εργάζεται σε γραφείο στην Κενίτρα. Είμαστε και οι δύο ενεργά μέλη ενός φεμινιστικού και κουήρ δικτύου που εκτείνεται σε ολόκληρη τη χώρα. Το δίκτυο λειτουργεί κυρίως ως μια σειρά από βάσεις για υλική αλληλεγγύη και συλλογική υποστήριξη, ως πλατφόρμα πολιτικοποίησης και κινητοποίησης, αλλά και ως χώρος διεκδίκησης.
Η Qamar ήταν ενεργή κατά την εξέγερση του 2011, ενώ η Yousra ήταν τότε πολύ μικρή για να συμμετάσχει. Πέρα από τη συμμετοχή μας στην οργανωτική πλατφόρμα και τις διαδηλώσεις, αυτή τη στιγμή εργαζόμαστε για την παροχή νομικής και ιατρικής βοήθειας κατά τη διάρκεια αυτής της εξέγερσης.

Πριν απαντήσουμε στις υπόλοιπες ερωτήσεις, θέλουμε να κάνουμε κάποιες διευκρινίσεις. Αυτή η εξέγερση είναι πολύ πρόσφατη, και όποιος ισχυρίζεται ότι έχει μια σαφή εικόνα ή ανάλυση του τι ακριβώς συμβαίνει – ακόμα κι αν βρίσκεται τόσο κοντά στα γεγονότα όσο εμείς – λέει ψέματα.

Πώς κατανοείτε αυτό που συμβαίνει τώρα στο Μαρόκο; Μπορείτε να μας δώσετε λίγο υπόβαθρο για την εξέγερση;

Αυτό που συμβαίνει τώρα είναι η φυσική συνέπεια μιας σειράς καταστροφικών πολιτικών αποφάσεων που προήλθαν από ένα σύστημα θεμελιωδώς εχθρικό προς τον λαό. Για να κατανοήσει κανείς το πλαίσιο: το Μαρόκο είναι μια χώρα με έντονη ταξική βία και ανισότητες, έναν ετοιμοθάνατο δημόσιο τομέα (νοσοκομεία, σχολεία και παρόμοιους θεσμούς) και μια μεσαία τάξη που έχει φτωχοποιηθεί. Επιπλέον, η πολυπληθέστερη ηλικιακή ομάδα της χώρας είναι οι νέοι, και περισσότερο από το ένα τρίτο από εμάς είναι άνεργοι. Ακόμα κι όταν βρίσκεις δουλειά ως νέος άνθρωπος, είναι συνήθως «μαύρη» εργασία που δεν σου εξασφαλίζει πρόσβαση στο ήδη ελάχιστο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας. Παρ’ όλα αυτά, αυτή η χώρα – υπό τεράστια πίεση και χωρίς δημόσιες υπηρεσίες – υποτίθεται ότι θα φιλοξενήσει το Κύπελλο Εθνών Αφρικής του 2025 και το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2030.

Όπως λέει το σύνθημα: «Χτίσατε στάδια και ξεχάσατε τον λαό του Αλ-Χάουζ.»

Μερικά γεγονότα πυροδότησαν το κίνημα. Πρώτα απ’ όλα, όπως έχει ειπωθεί πολλές φορές, οκτώ γυναίκες πέθαναν στην Αγαντίρ κατά τη διάρκεια καισαρικών επεμβάσεων στο ίδιο νοσοκομείο μέσα σε μόλις έναν μήνα. Αυτό οδήγησε στις πρώτες διαδηλώσεις ενάντια στο Παγκόσμιο Κύπελλο, με αίτημα τη βελτίωση των υπηρεσιών υγείας.

Έπειτα, ήρθε το άνοιγμα -και η προκλητική επίδειξη- ενός νέου, υπερσύγχρονου ποδοσφαιρικού σταδίου στην επέτειο των δύο ετών από τον σεισμό του Αλ-Χάουζ, κοντά στο Μαρακές, εκεί όπου πολλοί από τους πληγέντες που έχασαν τα σπίτια τους εξακολουθούν να ζουν σε σκηνές και καταυλισμούς. Τόσο λίγο τους νοιάζει. Αυτό έδειξε ξεκάθαρα ποιες είναι οι προτεραιότητες του κράτους· κι ενώ ο λαός έμεινε αποσβολωμένος από αυτή την πολιτική, οι προπαγανδιστικές μηχανές ασχολούνταν με το να καυχιούνται για διάφορα πολιτιστικά αντικείμενα που κατάφεραν να καταχωρηθούν ως «μαροκινά» στην UNESCO. Λες και μας ένοιαζε αυτό!

Έτσι επινοήσαμε έναν νέο όρο για αυτόν τον σωβινιστικό, φασιστικό και «αισθητικό» εθνικισμό που αρνείται να δει τι πραγματικά συμβαίνει στη χώρα μας: «Ζλάιτζι» (Zlayji), αναφερόμενοι στα περίφημα Zellige – τα πλακάκια που αυτοί τόσο λατρεύουν να επιδεικνύουν. Τέλος, υπήρξε η προσωρινή απελευθέρωση του ηγέτη του κινήματος Ριφ Χιράκ (Rif Hirak) του 2017, του Νάσερ Ζεφζάφι (Nasser Zefzafi). Είναι ο ηγέτης του ειρηνικού κινήματος των Riffi – των Αμαζίγ της βόρειας περιοχής, που πήρε το όνομά της από τα βουνά Ριφ. Το κίνημα ζητούσε λιγότερο αποκλεισμό και καλύτερη πρόσβαση σε νοσοκομεία, εκπαίδευση και εργασία. Ο Ζεφζάφι εκτίει σήμερα ποινή 20 ετών και αρνείται να υπογράψει έγγραφα που θα του εξασφάλιζαν βασιλική χάρη, δηλαδή ελευθερία με αντάλλαγμα «δημόσιες συγγνώμες για την υποκίνηση αυτονομιστικού κινήματος».

Απελευθερώθηκε προσωρινά για την κηδεία του πατέρα του και ο λόγος του συγκίνησε βαθιά τον κόσμο. Εμείς, η Γενιά Ζ (Gen Z), ήμασταν πολύ μικροί όταν ξέσπασε το κίνημα του Ριφ, αλλά όταν κυκλοφόρησαν δεκάδες βίντεο από το 2017, καταλάβαμε ότι πάλευαν για τον ίδιο σκοπό με εμάς και αποφασίσαμε να εμπνευστούμε από αυτό το κίνημα. Σήμερα, φωνάζουμε για την απελευθέρωση του Ζεφζάφι και όλων των Riffi διαδηλωτών, από κάθε πόλη του Μαρόκου.

Και όταν όλα εδώ έμοιαζαν σκοτεινά, οι οθόνες μας άρχισαν να γεμίζουν με εικόνες, βίντεο και άρθρα για την επανάσταση στο Νεπάλ. Είναι ασφαλές να πούμε ότι χωρίς το Νεπάλ, η μαροκινή νεολαία δεν θα είχε εξεγερθεί όπως το έκανε. Έτσι, όταν ξέσπασε η πρώτη διαμαρτυρία του ιατρικού σώματος στην Αγαντίρ, ο κόσμος άρχισε να οργανώνεται. Αυτό συνέβη δύο εβδομάδες πριν από τις πρώτες διαδηλώσεις της 27ης και 28ης Σεπτεμβρίου.

Η οργάνωση ξεκίνησε κυρίως μέσω Discord, μιας πλατφόρμας που μέχρι τότε χρησιμοποιούνταν κυρίως για βιντεοπαιχνίδια ή για ομαδικά πρότζεκτ στο σχολείο ή το πανεπιστήμιο. Παράλληλα, συνεχίσαμε να δημιουργούμε βίντεο και περιεχόμενο σε άλλες πλατφόρμες, όπως το TikTok και το Instagram, για να παρακινήσουμε τον κόσμο να ενταχθεί στο Discord. Αυτή η μορφή οργάνωσης προσέφερε ανωνυμία και αποκέντρωση. Εγώ μπήκα στα πρώτα στάδια, όταν το Discord είχε μόλις 1.000 μέλη· σήμερα ξεπερνά τις 200.000.

Το δίκτυο ξεκίνησε κυρίως από απογοητευμένους νέους ανθρώπους – φοιτητές, άνεργους, νέους που δεν βρίσκουν δουλειά – με στόχο να οργανώσουν ταυτόχρονες διαδηλώσεις σε όλες τις πόλεις και τα χωριά της χώρας. Πριν τις διαδηλώσεις, αρχίσαμε να κάνουμε ανοιχτές συζητήσεις για το πώς πρέπει να οργανωθούμε (κεντρικά ή αποκεντρωμένα, ειρηνικά ή «βίαια»), αν πρέπει να δημιουργήσουμε «οργάνωση» ή όχι, και να προσκαλούμε μαροκινούς δημοσιογράφους ειδικευμένους στη διαφθορά, καθώς και ανθρώπους που είχαν συμμετάσχει στο Κίνημα της 20ής Φεβρουαρίου (η ονομασία της εξέγερσης του 2011 στο Μαρόκο).

Όσο για τα κύρια αιτήματα, ήταν πάντοτε σαφή: καλύτερα νοσοκομεία και εκπαίδευση, τέλος στη διαφθορά και στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 2030, περισσότερες δουλειές και πτώση της κυβέρνησης και των πλουσίων ελίτ.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο σημερινός πρωθυπουργός είναι ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στο Μαρόκο. Είναι δισεκατομμυριούχος σε δολάρια και ευθύνεται για την κλιμάκωση της υδρολογικής κρίσης στη χώρα, όταν εισήγαγε ένα σχέδιο για να… φυτεύονται καρπούζια και αβοκάντο στην έρημο. Πολλές αγροτικές περιοχές δεν έχουν πρόσβαση σε καθαρό νερό, αλλά το σχέδιο παραμένει ανέπαφο – και οι καταναλωτές στη Γαλλία ή την Ισπανία μπορούν να απολαμβάνουν τα «μαροκινά» αυτά προϊόντα όποτε θέλουν.

Αν και το αίτημα για πτώση της κυβέρνησης υπήρχε από την αρχή, έγινε όλο και πιο κεντρικό όσο η καταστολή γινόταν πιο άγρια. Από τις πρώτες μέρες, δεκάδες και ύστερα εκατοντάδες αθώοι και ειρηνικοί πολίτες οδηγήθηκαν σε προληπτική κράτηση, ανάμεσά τους και γονείς με παιδιά. Δεχθήκαμε βίαιους ξυλοδαρμούς, με μίσος, και κάποιες γυναίκες αναγκάστηκαν να αφαιρέσουν το χιτζάμπ τους. Την τέταρτη μέρα, η αστυνομία πάτησε με όχημα διαδηλωτές στην Ουζντά, αφήνοντας έναν νεαρό σε κρίσιμη κατάσταση. Την επόμενη μέρα, στην Αγαντίρ, πυροβόλησαν με πραγματικές σφαίρες, ακόμη και ανηλίκους. Υπήρξαν τρεις νεκροί και δεκάδες τραυματίες μόνο από τις σφαίρες.

Στο Μαρακές, βγήκαν με τανκς και συνέλαβαν σχεδόν τους μισούς νέους της πόλης σε προληπτική κράτηση. Κάποιοι αφέθηκαν ελεύθεροι, αλλά άλλοι περιμένουν ακόμη τη δίκη τους, αντιμετωπίζοντας το ενδεχόμενο έως και 20 χρόνια φυλάκισης. Όλα αυτά δικαιολογούνται από τις προπαγανδιστικές μηχανές του κράτους, σε ένα περιβάλλον χωρίς ελεύθερο Τύπο.

Φωτογραφία: Yassine Toumi.

Ποιες είναι οι διαφορετικές δυνάμεις που συνυπάρχουν ή συγκρούονται μέσα και απέναντι στο κίνημα;

Οι δυνάμεις μέσα στο κίνημα είναι ποικίλες. Κυριαρχούν οι αποκλεισμένοι νέοι άνθρωποι, αλλά συμμετέχουν και όσοι έχουν απογοητευτεί όχι μόνο από τα πολιτικά κόμματα, αλλά και από τις οργανώσεις και τους συλλόγους. Η κινητοποίηση βασίζεται κυρίως σε άτυπα δίκτυα. Επειδή πρόκειται για ένα μαζικό, πολυσυλλεκτικό κίνημα, στο εσωτερικό του υπάρχουν διαφορετικές τάσεις και αντιπαραθέσεις – για παράδειγμα, γύρω από τον πολιτισμικό συντηρητισμό ή τη συνεργασία με άλλες οργανώσεις ή κόμματα. Όλα όμως συζητιούνται ανοιχτά στο Discord. Μέχρι στιγμής, η πιο συντηρητική πτέρυγα δεν έχει επικρατήσει, κυρίως επειδή οι γελοίες προσπάθειες της κυβέρνησης να αποπροσανατολίσει την κοινή γνώμη μιλώντας για την «προώθηση της ομοφυλοφιλίας» απέτυχαν παταγωδώς.

Αρχικά περιμέναμε στήριξη από τους ultras – τις ομάδες οπαδών ποδοσφαίρου που συχνά θεωρούνται η φωνή του λαού – αλλά, δυστυχώς, δεν εμφανίστηκαν μαζικά.

Όσο για τα πολιτικά κόμματα, διάφορα αριστερά και ισλαμιστικά κόμματα προσπάθησαν να καβαλήσουν το κύμα του κινήματος, δίνοντας πληθώρα συνεντεύξεων και τραβώντας πάνω τους την προσοχή κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων. Αυτή η στάση προκάλεσε έντονη δυσαρέσκεια στην ομάδα GenZ212, η οποία τη θεώρησε προσπάθεια οικειοποίησης του κινήματος – ιδίως επειδή αργότερα επικεντρώθηκαν υπερβολικά στα λίγα καμένα αυτοκίνητα, ενώ σχεδόν αγνόησαν τους τραυματίες και τα θύματα από την πλευρά των διαδηλωτών. Οι νέοι της ομάδας Adl w al Ihsan (μια ειρηνική σαλαφιστική οργάνωση που δρα έντονα υπέρ της Παλαιστίνης) άρχισαν επίσης να πορεύονται μαζί μας – ιδιαίτερα στο Μαρακές και στην Ταγγέρη, για παράδειγμα. Παρ’ όλα αυτά, η συμμετοχή τους προκάλεσε ανησυχία, καθώς βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις με το κράτος για να αναγνωριστούν ως επίσημο κόμμα, κι έτσι υπήρχε φόβος ότι θα χρησιμοποιήσουν το κίνημα για δικούς τους σκοπούς. Οι πρόσφατες εθνικές διαδηλώσεις για τη διετή επέτειο της επιχείρησης “Κατακλυσμός του Αλ-Άκσα” έγιναν υπό την καθοδήγηση του λαού και των συλλογικών ομάδων, και αποτέλεσαν ευκαιρία να γίνει καλύτερα κατανοητό το κίνημά μας από τις άλλες ομάδες που κινητοποιήθηκαν.

Πολλοί άνθρωποι έχουν ρωτήσει για τον ρόλο του βασιλιά του Μαρόκου σε αυτά τα γεγονότα. Ένας από τους λόγους για τη βίαιη και τυφλή αντίδραση του κράτους μπορεί να είναι το γεγονός ότι η βασιλική διαδοχή πλησιάζει – και σκοπεύουν να στέψουν έναν πρίγκιπα που δεν είναι καν 23 ετών. Αυτή η περίοδος είναι εξαιρετικά τρομακτική και εύθραυστη για το καθεστώς. Το εθνικό σύνθημα του Μαρόκου μπορεί να είναι «Ο Θεός, η Πατρίδα, ο Βασιλιάς», όμως η σημασία αυτών των όρων, στα μάτια του κράτους, είναι αντιστραμμένη. Τα μεγαλύτερα ταμπού στο Μαρόκο είναι: α) ο βασιλιάς, β) η χώρα (δηλαδή το ζήτημα της Δυτικής Σαχάρας), γ) η θρησκεία.

Η οργανωτική πλατφόρμα του κινήματος πρόσφερε έναν χώρο όπου μπορούσε να γίνει λόγος για όλα αυτά χωρίς λογοκρισία ή αποκλεισμό. Το κίνημα τολμά να ασκεί κριτική και να σατιρίζει τον βασιλιά και τις εξουσίες του – κάτι απαράδεκτο για το καθεστώς. Όταν οι αριθμοί μας εκτοξεύθηκαν και αντιμετωπίσαμε την αστυνομική καταστολή, αυτά τα δομικά ζητήματα μετακινήθηκαν φυσικά εκτός των κύριων συζητήσεων. Μετά τη μαζική προπαγάνδα που δικαιολογούσε τη βία της αστυνομίας, οι άνθρωποι έσπευσαν να υπερασπιστούν το κίνημα και να θυμίσουν στον κόσμο ότι βγήκαμε στους δρόμους για βασικά δικαιώματα, όχι για ανατροπή του καθεστώτος.

Εξαιτίας του φόβου, οι συμμετέχοντες μειώθηκαν, και ορισμένοι διαδηλωτές άρχισαν να ζητούν από τον βασιλιά να παρέμβει, να απομακρύνει την κυβέρνηση και να σταματήσει την παράνοια. Παρ’ όλα αυτά, ο κόσμος στους δρόμους εξακολούθησε να αρνείται να τραγουδήσει συνθήματα προς τιμήν του βασιλιά ή να προσευχηθεί για την υγεία του, όπως τους ζητούσαν.

Την Παρασκευή, 10 Οκτωβρίου, ο βασιλιάς έκανε μια ομιλία, αλλά δεν απέλυσε την κυβέρνηση, ούτε αναγνώρισε πραγματικά τις διαδηλώσεις. Αυτό θεωρείται προσωρινή αποτυχία, και αυτή τη στιγμή ανασυντασσόμαστε για να βρούμε νέους τρόπους να ακουστεί η φωνή μας.

Μπορείτε να περιγράψετε ποια είναι η σημερινή κατάσταση με τη μαροκινή κατοχή της Δυτικής Σαχάρας;

Η πλειονότητα των Σαχράουι προσφύγων ζει στο Τιντούφ, στη Σαχάρα της Αλγερίας, σε καταυλισμούς που είναι οργανωμένοι σύμφωνα με τις πόλεις καταγωγής των προσφύγων. Εκεί εδρεύει και το Μέτωπο Πολισάριο (Polisario Front), ο κύριος πολιτικός και στρατιωτικός φορέας του αγώνα των Σαχράουι. Ωστόσο, το Μέτωπο έχει δεχτεί αντιδράσεις και κριτική από Σαχράουι από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, καθώς δεν έχει εξασφαλίσει ούτε ασφάλεια ούτε δημοκρατικό πλαίσιο ζωής στα στρατόπεδα του Τιντούφ.

Η εκεχειρία του 1991, που είχε τερματίσει τον προηγούμενο πόλεμο, κηρύχθηκε λήξασα από το Μέτωπο Πολισάριο τον Νοέμβριο του 2020, μετά από μαροκινή στρατιωτική επιχείρηση κοντά στην πόλη Γκεργκεράτ (Guerguerat). Η εκεχειρία εκείνη είχε παραχωρήσει το 80% του εδάφους στο Μαρόκο και το 20% στο Πολισάριο. Από το 2020, το Πολισάριο κατά διαστήματα ισχυρίζεται ότι στοχεύει μαροκινές θέσεις κατά μήκος του Berm (το τείχος που χωρίζει τις δύο πλευρές). Στην πραγματικότητα, όμως, τα μαροκινά στρατιωτικά drones πλήττουν συχνά το υπόλοιπο 20%. Παρότι οι αρχές υποστηρίζουν ότι στοχεύουν μαχητές του Πολισάριο, πολλά από τα πλήγματα πλήττουν αμάχους, μέλη των πληθυσμών που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να ζήσουν στο Τιντούφ.

Σε σχέση με το δικό μας κίνημα, ένα από τα πρώτα ζητήματα που συζητήσαμε ήταν ότι η προσάρτηση της Σαχάρας δεν μας έδωσε απολύτως τίποτα – εκτός από περισσότερη λογοκρισία και αστυνόμευση. Η μαροκινή πλευρά προτείνει ένα “σχέδιο αυτονομίας” για τη Σαχάρα ως μέρος του Συντάγματος – αλλά τι είδους Σύνταγμα είναι αυτό, όταν η αστυνομία πατά με τα αυτοκίνητά της ακτιβιστές; Συζητήσαμε επίσης τον αυξανόμενο φόβο για πιθανή σύγκρουση. Αν μας χτυπούν σήμερα, περιμένουν στ’ αλήθεια να “υπερασπιστούμε τα σύνορα” αν χρειαστεί αύριο;

Οι διαδηλώσεις στη Σαχάρα γίνονται κάτω από ασφυκτική αστυνομική επιτήρηση. Το Μέτωπο Πολισάριο χειροκρότησε αυτές τις κινητοποιήσεις, αλλά χωρίς καμία πραγματική επαφή με το κίνημά μας. Ορισμένα μέσα ενημέρωσης μάς κατηγόρησαν ψευδώς ότι έχουμε σχέσεις μαζί τους, κάτι που είναι εντελώς αναληθές.

Μπορείτε να μας πείτε μια ιστορία από την προσωπική σας εμπειρία που να αποτυπώνει το πνεύμα αυτών των διαδηλώσεων;

Οι ιστορίες αυτές δεν είναι χαρούμενες. Διαδηλώνουμε κυρίως στην Καζαμπλάνκα και μερικές φορές στη Ραμπάτ ή την Κενίτρα. Τις πρώτες μέρες, ερχόμασταν αντιμέτωποι κυρίως με την αστυνομική βαρβαρότητα. Χρησιμοποιώ τη λέξη «αστυνομία» χαλαρά· περιλαμβάνει όλες τις δυνάμεις καταστολής που βρίσκονται στους δρόμους – τη Βασιλική Χωροφυλακή, τις Κρατικές Δυνάμεις Ασφαλείας κ.ά. Παρατήρησα ότι έχουν δύο βασικές τακτικές: η πρώτη είναι να επιτίθενται για να διαλύσουν κάθε μορφή ενότητας, και έπειτα να ορμούν πάνω μας και να μας χτυπούν δύο εναντίον ενός ή τέσσερις εναντίον ενός – σαν καυγάδες στον δρόμο, μόνο που είναι χειρότεροι.

Αμέσως αρχίσαμε να σκεφτόμαστε τους φίλους και τους συντρόφους μας που συλλαμβάνονταν. Ξέραμε πως θα υπάρξει καταστολή, αλλά όχι τέτοιου βαθμού. Κάποιοι σύντροφοι πήγαν μπροστά στο Δικαστήριο για να προσπαθήσουν να δουν τους κρατούμενους και να προσφέρουν νομική βοήθεια – και συνελήφθησαν κι αυτοί. Ύστερα ήρθε το σοκ του να βλέπεις ανθρώπους να παρασύρονται από οχήματα ή να δέχονται πυροβολισμούς, κι αρχίσαμε να δουλεύουμε για να προσφέρουμε βοήθεια όπου μπορούσαμε. Μετά τους τρεις μάρτυρες που έπεσαν, οι αρχές μείωσαν την παρουσία της στολής – εκτός από εκείνους που δρούσαν ντυμένοι ως πολίτες. Αντίθετα, άρχισαν να παρκάρουν τα οχήματα της αστυνομίας στις πλούσιες συνοικίες και μπροστά στις τράπεζες. Ο κόσμος εκμεταλλεύτηκε αυτή την ευκαιρία για να αναπτύξει άλλες μορφές αντίστασης – όπως μποϊκοτάζ και χακαρίσματα.

Έχουμε διαβάσει για τη συλλογικότητα “Gen Z 212” στα ρεπορτάζ. Μπορείτε να μας πείτε ό,τι γνωρίζετε για το υπόβαθρό της; Ποιος είναι ο ρόλος της στις διαδηλώσεις;

Η Gen Z 212 είναι η πλατφόρμα και το όνομα του κινήματός μας. Είναι το όνομα του Discord. Στο πλαίσιο των διαδηλώσεων, λειτουργεί ως καταλύτης· κάθε πόλη ή χωριό έχει δικά του chat rooms, όπου αποφασίζουμε συλλογικά πού θα πραγματοποιηθούν οι διαδηλώσεις. Πρόσφατα, έχουμε αρχίσει επίσης να οργανωνόμαστε για να στηρίζουμε τους κρατούμενους και τους τραυματισμένους. Σχεδόν τα πάντα γίνονται με ψηφοφορία, και υπάρχουν συχνά έλεγχοι στους διαχειριστές για να εξασφαλιστεί ότι κανείς δεν εκμεταλλεύεται τη συλλογικότητα.

Σε ποιον βαθμό οι συμμετέχοντες στο κίνημα στο Μαρόκο θεωρείτε τους εαυτούς σας μέρος ενός παγκόσμιου κινήματος; Ποιες τακτικές, μορφές οργάνωσης και φιλοδοξίες έχετε αντλήσει από κινήματα σε άλλα μέρη του κόσμου;

Το όνομα Gen Z και οι τακτικές μας – αποκεντρωμένη ψηφιακή οργάνωση, κουλτούρα των memes, ανοιχτές προσκλήσεις για δράση, τακτικές κατάληψης και καθιστικών διαμαρτυριών – τοποθετούν εσκεμμένα το μαροκινό κίνημα μέσα στη συζήτηση των παγκόσμιων εξεγέρσεων της νεολαίας (όπως στην Ινδονησία, στο Περού, στο Νεπάλ, στη Μαδαγασκάρη κ.ά.).
Πολλές φορές έχουμε αναφερθεί ρητά στην παγκόσμια αλληλεγγύη και έχουμε διδαχθεί τακτικές όπως:
– γρήγορος, αποκεντρωμένος συντονισμός,
– ασφαλής επικοινωνία μέσω ανοικτού λογισμικού,
– συμβολικές μορφές άμεσης δράσης.

Αυτό που συνέβη στο Νεπάλ έκανε πολλούς νέους Μαροκινούς να συνειδητοποιήσουν τι είναι εφικτό. Ακόμη και σήμερα, φτιάχνουμε βιντεοκλίπ που συνδέουν τις διαδηλώσεις μας με εκείνες του Νεπάλ. Η παγκόσμια σύγκριση μάς βοηθά στο αφήγημα και την αλληλεγγύη, αλλά τα βιώματα και τα αιτήματα του κινήματος είναι ριζωμένα στις εσωτερικές κοινωνικές ανάγκες – δημόσια υγεία, εκπαίδευση, οικονομική ανασφάλεια και λογοδοσία της εξουσίας.

Πριν από αυτό το κίνημα – και σε έναν βαθμό ακόμη και σήμερα – ήμασταν επιφυλακτικοί στο να θεωρήσουμε τη “νεολαία” ως πολιτικό υποκείμενο, γιατί κάτι τέτοιο σβήνει τις ταξικές διαφορές. Ίσως γι’ αυτό είναι μια έννοια τόσο δημοφιλής στις ΜΚΟ. Ωστόσο, παραμένει αλήθεια πως οι συνθήκες διαβίωσης χειροτερεύουν παντού στον κόσμο, και ότι η ελευθερία της πληροφορίας και του λόγου που προσφέρει το διαδίκτυο – μαζί με την ανωνυμία και τους πόρους που διαθέτει – είναι ίσως το ισχυρότερο όπλο του αιώνα. Δεν είναι ότι αυτά δεν υπήρχαν το 2011· αλλά σήμερα η σχέση μας με αυτά και ο τρόπος που τα χρησιμοποιούμε είναι ριζικά διαφορετικός.

Τέλος, σε σχέση με το μαροκινό πλαίσιο – αν και αυτό αντηχεί με όσα συνέβησαν σε πολλές μετα-αποικιακές χώρες – τη δεκαετία του 1970 και του ’80 υπήρχαν ισχυρά κινήματα στους δρόμους και ριζοσπαστικές αριστερές οργανώσεις, όπως και εξεγέρσεις λόγω λιμού. Η αντίδραση του κράτους υπό τον τότε βασιλιά Χασάν Β΄ ήταν να ρίχνει ανθρώπους σε ομαδικούς τάφους, να δημιουργεί τεράστιες μυστικές φυλακές και θαλάμους βασανιστηρίων. Αυτό άφησε την προηγούμενη γενιά σε τραυματικό φόβο – σε σημείο που η ίδια η λέξη «διαδηλώσεις» να θεωρείται χειρότερη κι από βλασφημία προς τον Αλλάχ. Εμείς είμαστε η πρώτη γενιά που δεν έζησε κάτω από τον Χασάν Β΄ ούτε μέσα στην ωμή βία της περιόδου των “Χρόνων του Μολύβδου” (Les Années de Plomb). Είναι ζωτικής σημασίας να κατανοηθεί αυτό, για να μπορέσει κανείς να αρχίσει να αναλύει τι σημαίνουν πραγματικά αυτές οι διαδηλώσεις για τον λαό του Μαρόκου.

Το Μαρόκο γνώρισε διαδηλώσεις το 2011 κατά τη διάρκεια της Αραβικής Άνοιξης. Σε αντίθεση με την Τυνησία, την Αίγυπτο και τη Λιβύη, αυτό δεν οδήγησε στην πτώση του καθεστώτος. Το 2018 και το 2019, ένα ακόμη κύμα διαδηλώσεων σάρωσε τον αραβικό κόσμο, ξεκινώντας από την Αλγερία και το Σουδάν. Πώς επηρεάζουν οι διαδηλώσεις του 2011 και του 2019 τα σημερινά γεγονότα; Τι διαφέρει σε αυτό το κύμα;

Το κίνημα Gen Z 212 βλέπει και παρουσιάζει τον εαυτό του ως συνέχεια του Κινήματος του Ριφ του 2017, της εξέγερσης της 20ής Φεβρουαρίου του 2011, και κάνει ακόμη αναφορές στις διαδηλώσεις και τις εξεγέρσεις επί Χασάν Β΄, καθώς και στα συνδικάτα και τις φοιτητικές οργανώσεις, όπως η Ila al Amam (δηλαδή το μαρξιστικό-λενινιστικό ρεύμα). Ένας από τους κύριους λόγους είναι ότι τίποτα δεν έχει αλλάξει ουσιαστικά από το 2011· η ελευθερία που κατακτήθηκε τότε, αφαιρέθηκε. Όσοι συμμετείχαν, είτε συμβιβάστηκαν με το κράτος και εργάστηκαν γι’ αυτό, είτε κατέληξαν στη φυλακή ή στην εξορία.

Η Αραβική Άνοιξη στο Μαρόκο ξεκίνησε θέτοντας πολιτικά αιτήματα ενάντια σε ένα κατασταλτικό σύστημα, ενώ το Κίνημα του Ριφ και το δικό μας κίνημα ξεκίνησαν από υλικά αιτήματα – νοσοκομεία, σχολεία, εργασία. Τώρα, προσπαθούμε να διατυπώσουμε πολιτική κριτική για τους λόγους που δεν μπορούμε να έχουμε ούτε νοσοκομεία ούτε σχολεία. Μερικές από τις βασικές διαφορές είναι επίσης η ηλικία των συμμετεχόντων και των κινητοποιητών· στη Gen Z 212 είναι πολύ νεότεροι, και η οργάνωση είναι λιγότερο συγκρατημένη ή ρυθμισμένη σε σύγκριση με τα προηγούμενα κινήματα. Αυτό που λέμε συνεχώς είναι ότι, σε αντίθεση με τις προηγούμενες εξεγέρσεις και τις προηγούμενες γενιές, εμείς δεν θα υποχωρήσουμε.

Στις αρχές του χρόνου, υπήρξαν μαζικές διαδηλώσεις στο Μαρόκο ως απάντηση στη γενοκτονία που λαμβάνει χώρα στη Γάζα. Υπήρξαν επίσης διαδηλώσεις σε αγροτικά χωριά το καλοκαίρι. Ήταν αυτές μέρος της συσσώρευσης ορμής που οδήγησε στη σημερινή εξέγερση; Πώς διαμορφώνουν την κατάσταση;

Φέτος στο Μαρόκο σημειώθηκαν πολλές αποσπασματικές και τοπικές διαμαρτυρίες, κυρίως γύρω από τις συνθήκες εργασίας – αγρότες, δάσκαλοι και γιατροί – που καταπνίγηκαν και διαλύθηκαν γρήγορα. Όμως, αυτές οι κινητοποιήσεις λειτούργησαν ως προοίμιο, ως λόγος για δράση και ως τοπική βάση κινητοποίησης. Όσο για τις κινητοποιήσεις αλληλεγγύης με τη Γάζα, καθώς και για δράσεις όπως οι αποκλεισμοί λιμανιών ή τα μποϊκοτάζ στις αρχές του 2025, αυτές ενίσχυσαν τη συλλογική οργάνωση: δημιούργησαν δίκτυα ακτιβιστών, εμπιστοσύνη μεταξύ φοιτητών, εργαζομένων και κάποιων συνδικάτων, και εκπαίδευσαν ανθρώπους σε πρακτικές αλληλεγγύης και συντονισμού. Για παράδειγμα, οι λιμενεργάτες προχώρησαν σε απεργία για μερικές ημέρες κατά τη διάρκεια της κινητοποίησής μας. Αυτές οι δράσεις κανονικοποίησαν τις μαζικές συγκεντρώσεις, την άμεση δράση, και την τεκμηρίωση διαδηλώσεων που τα κρατικά μέσα αποσιωπούσαν· επίσης ενίσχυσαν το δίκτυο της νομικής υποστήριξης για τους συλληφθέντες.

Πώς θα μοιάζει η “νίκη”;

Βραχυπρόθεσμα, νίκη θα σήμαινε:
– την πτώση της κυβέρνησης,
– την απόδοση ευθυνών στην εγκληματική αστυνομία, στις βοηθητικές δυνάμεις και στη Βασιλική Χωροφυλακή,
– την ακύρωση του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2030 και τη διοχέτευση των πόρων του σε νοσοκομεία, σχολεία και στους εργαζόμενους σε αυτά,
– και τέλος, τη διακοπή των δεσμών “ομαλοποίησης” με το σιωνιστικό κράτος.
Αυτά είναι τα επείγοντα αιτήματά μας.

Μακροπρόθεσμα – επειδή γνωρίζουμε ότι δεν είναι τόσο απλό – νίκη θα σήμαινε το ξήλωμα ολόκληρου του συστήματος που δημιούργησε αυτή την κατάσταση και που ανάγκασε πάνω από το ένα τέταρτο του πληθυσμού να εγκαταλείψει τη χώρα, παρότι δεν υπάρχει ενεργός πόλεμος. Θα σήμαινε το τέλος μιας μοναρχίας που διατηρεί το δικαίωμα ζωής και θανάτου πάνω στον λαό και που μονοπωλεί δεκάδες τομείς της οικονομίας, ενώ ζει μέσα στα πιο πολυτελή παλάτια του κόσμου. Θα σήμαινε την αυτοδιάθεση του λαού, ξεκινώντας από τους αδελφούς και τις αδελφές μας στη Σαχάρα, και το τέλος της τεχνητής αντιπαλότητας με την Αλγερία, που απλώς λειτουργεί ως εργαλείο καταπίεσης και ελέγχου δύο λαών που ήταν πάντοτε ένας.

Θα σήμαινε το τέλος ενός ρατσιστικού νεοαποικιακού συστήματος που χαρίζει τα πάντα στους λευκούς ξένους και υποβάλλει τους λαούς της Δυτικής Αφρικής σε ρατσιστικό έλεγχο και περιθωριοποίηση. Θα σήμαινε το τέλος της συνεργασίας με τη Δύση και με άλλα ξένα αυτοκρατορικά κέντρα στα εγκλήματά τους. Θα σήμαινε το τέλος του καθεστώτος επιτήρησης που γνωρίζει τα πάντα για όλους και μας κάνει να ζουν μέσα στον φόβο. Θα σήμαινε πραγματική και διαφανή λογοδοσία, δικαιοσύνη και αποζημίωση για τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που διαπράχθηκαν τόσο υπό το σημερινό καθεστώς όσο και υπό τον προηγούμενο βασιλιά, Χασάν Β΄. Θα σήμαινε το τέλος ενός οικονομικού συστήματος που βασίζεται στην πελατειακή σχέση και στην αλληλοπροστασία των ελίτ, όπου λίγοι έχουν τεράστια μονοπώλια στην οικονομία και οι υπόλοιποι εργαζόμαστε για αυτούς και τους πληρώνουμε κάθε φορά που αγοράζουμε γάλα, ζάχαρη ή βενζίνη. Θα σήμαινε το τέλος του “Μαχζέν” (makhzen) – αυτού του παλαιού συστήματος εξουσίας. Θα σήμαινε έναν τόπο όπου οι άνθρωποι έχουν πραγματικά αξιοπρέπεια και ελευθερία. Υποθέτω πως θα ήταν μια άλλη χώρα· η χώρα που αξίζουμε.

Τι μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι εκτός Μαρόκου για να στηρίξουν τους αντικαθεστωτικούς ακτιβιστές εκεί;

Για όσους βρίσκονται στην Ευρώπη, είναι σημαντικό να γνωρίζουν ότι μετά από κάθε κίνημα ή εξέγερση στο Μαρόκο, ακολουθούν μεγάλες ροές εξορίας, ανεξάρτητα από την έκβαση. Το κράτος ανοίγει τα σύνορα για να ξεφορτωθεί όσους θεωρεί “ανεπιθύμητους”, κι έτσι πολλοί φεύγουν προς την Ευρώπη. Αυτό έγινε, για παράδειγμα, μετά το Κίνημα του Ριφ το 2017. Ένας τρόπος να βοηθήσετε είναι να αντιμετωπίσετε τον φασισμό εκεί όπου βρίσκεστε και να οργανωθείτε μαζί με όσους φτάνουν χωρίς χαρτιά, ώστε να μπορούν να ταξιδεύουν και να ζουν με ασφάλεια.

Εκτός αυτού:

ΜΠΟΪΚΟΤΑΡΕΤΕ ΤΟ ΚΥΠΕΛΛΟ ΑΦΡΙΚΗΣ 2025
ΜΠΟΪΚΟΤΑΡΕΤΕ ΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΚΥΠΕΛΛΟ 2030

Αυτά τα γεγονότα είναι ποτισμένα με το αίμα των συντρόφων μας.

ΜΠΟΪΚΟΤΑΡΕΤΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΡΟΚΟ

Και ενισχύστε τις φωνές των διαδηλωτών εδώ, καθώς και των συμμάχων μας στη διασπορά, που έχουν περισσότερο χώρο για να μιλήσουν.

Σας ευχαριστούμε!

Κλείνοντας, μπορείτε να προτείνετε πηγές για όσους θέλουν να μάθουν περισσότερα για το κίνημα;

Μπορείτε να επισκεφθείτε το Discord του Gen Z 212 [εδώ]. Επίσης, μπορείτε να δείτε το κανάλι του Discord στο YouTube, όπου υπάρχουν παλαιότερες συζητήσεις και αναλύσεις των δράσεών μας, καθώς και συνομιλίες με ανεξάρτητους δημοσιογράφους για τη διαφθορά, τις παλαιότερες εξεγέρσεις στη χώρα και -τις περισσότερες φορές- για την εμπειρία της φυλακής ή της εξορίας. Για αρχή, προτείνω να ακούσετε τις συζητήσεις μας χωρίς καλεσμένους, και έπειτα -για τις συζητήσεις με καλεσμένους- να ξεκινήσετε με τον Aboubakr AlJamai.

Εδώ μπορείτε να ακούσετε έναν από τους ελάχιστους ανεξάρτητους podcast για τον μαροκινό ακτιβισμό, τις παλαιότερες εξεγέρσεις, την αυτόνομη και ριζοσπαστική πολιτική δράση· ένα podcast που δεν αναπαράγει την προπαγάνδα του καθεστώτος. Η ομάδα “Moroccan Youth” ήταν ένα γκρουπ στο Telegram που προσπάθησε να ξεκινήσει ένα κίνημα λίγες εβδομάδες πριν το Gen Z 212, αλλά τότε διακινδυνεύαμε φυλάκιση και δεν το προχωρήσαμε. Πολλοί από αυτούς τους νέους εντάχθηκαν γρήγορα στο κίνημά μας. Ίσως να είναι λίγο υπερβολικά αυστηροί στο ζήτημα του ειρηνισμού, κατά τη γνώμη μου· πέρα από ιδεολογίες, οι ταραχές μπορούν να θεωρηθούν νόμιμη αυτοάμυνα, τόσο στο τρέχον κίνημα όσο και στην ιστορία των μαροκινών εξεγέρσεων. Παρ’ όλα αυτά, κάνουν εξαιρετική δουλειά στην κάλυψη του κινήματος, με κάποιες δημοσιεύσεις στα αγγλικά.

Αυτή εδώ είναι μια σελίδα που ασχολείται κυρίως με τα ζητήματα του νερού – ίσως η καλύτερη πηγή πάνω στο θέμα. Πρόσφατα, έχουν αρχίσει να δημοσιεύουν και για το κίνημά μας, καθώς και για τις κοινωνικοοικονομικές ρίζες των αιτημάτων μας. Είναι πολύ εκπαιδευτική και υπάρχει και στα αραβικά και στα αγγλικά. Μπορείτε να βρείτε μια ακόμη πηγή για το ίδιο θέμα εδώ.

Αυτή η σελίδα ανέβασε το βίντεο και τις φωτογραφίες από τον πυροβολισμό της αστυνομίας που σκότωσε τρεις αθώους νέους Μαροκινούς. Συνήθως επικεντρώνεται στο ζήτημα των Μαροκινών και άλλων ανθρώπων που εγκαταλείπουν τη χώρα. Τέλος, προτείνουμε αυτό το ντοκιμαντέρ για μια επαναστατική τραγουδίστρια των Σαχράουι.

The post Μαρόκο: Η Εξέγερση της Γενιάς Z 212 – Μια Συνέντευξη first appeared on Aυτολεξεί.

Στρατιώτες περιπολούν τους δρόμους του Κατμαντού, μετά τις διαμαρτυρίες κατά της διαφθοράς και την εκτεταμένη απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης οι οποίες κλιμακώθηκαν σε μια ανοιχτή εξέγερση μετά τη δολοφονία 19 διαδηλωτών. Το κοινοβούλιο δέχτηκε εισβολή και πυρπολήθηκε την Τρίτη (9 Σεπτεμβρίου). Τα σπίτια πολιτικών βανδαλίστηκαν, οδηγώντας στην παραίτηση του πρωθυπουργού.

Στις 5 Σεπτεμβρίου, η κυβέρνηση προχώρησε στην απαγόρευση 26 πλατφορμών, από το TikTok μέχρι το WhatsApp, βάσει κανόνων που απαιτούν εγγραφή και κρατική εποπτεία. Οι υπουργοί επικαλέστηκαν ότι οι απαγορεύσεις συνέβησαν λόγω ρητορικής μίσους, αλλά για πολλούς ήταν μια προσπάθεια φίμωσης της διαφωνίας. Δύο εκατομμύρια μετανάστες εργαζόμενοι βασίζονται σε αυτήν για την επικοινωνία με τις οικογένειές τους.

Κυρίως οι διαδηλωτές της Gen Z κρατούσαν βιβλία και πανό που έγραφαν: «Κλείστε τη διαφθορά, όχι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης». Η διαμαρτυρία τους τροφοδοτήθηκε από πρόσφατα viral βίντεο που επιδείκνυαν τον πολυτελή τρόπο ζωής των παιδιών των πολιτικών, σε μια χώρα με ετήσιο εισόδημα περίπου 1.000 λίρες και 20% ανεργία στους νέους.

Τα γεγονότα ακολούθησαν ένα παρόμοιο μοτίβο με την πρόσφατη έκρηξη στην Ινδονησία. Στις 8 Σεπτεμβρίου, η αστυνομία κλιμάκωσε την επίθεση από τις αύρες νερού σε πραγματικά πυρά. Τουλάχιστον 19 άνθρωποι σκοτώθηκαν, συμπεριλαμβανομένων φοιτητών που πυροβολήθηκαν στο κεφάλι και το στήθος, ενώ περισσότεροι από 100 άνθρωποι έχουν τραυματιστεί. Ένας αυτοπτης μάρτυρας χαρακτήρισε τα γεγονότα ως «δολοφονία με κρατική έγκριση».

Μαζική οργή ξέσπασε καθώς πλήθη πυρπόλησαν γραφεία του Κόμματος και σπίτια ηγετών, συμπεριλαμβανομένων των Sher Bahadur Deuba και Pushpa Kamal Dahal, ενώ οι απαγορεύσεις κυκλοφορίας σε όλο το Κατμαντού δεν κατάφεραν να σταματήσουν τη μαζική ανυπακοή. Διαδηλωτές τονίζουν ότι η εξέγερση αφορά τη διαφθορά και την ατιμωρησία των ελίτ, όχι μόνο τη λογοκρισία.

Ένα ανακοινωθέν αναφέρει: «Οι γονείς περιμένουν τρομοκρατημένοι τα παιδιά που δεν θα επιστρέψουν ποτέ. Οι δρόμοι μας έχουν γίνει πεδία θανάτου».

Το κοινοβούλιο και κυβερνητικά κτίρια πυρπολήθηκαν, ο πρωθυπουργός και ο υπουργός Εσωτερικών παραιτήθηκαν και η απαγόρευση έχει αρθεί.

Η νεοσύστατη Επιτροπή Safal (ομάδα αυτοάμυνας που σχηματίστηκε από εργαζόμενους εν μέσω της τρέχουσας εξέγερσης) προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, αποκαλώντας τη σφαγή των διαδηλωτών «την πρώτη βολή σε έναν ταξικό πόλεμο» και απαιτώντας αφοπλισμό της αστυνομίας, διάλυση του κοινοβουλίου και οπλισμό των μαζών.

The post Νεπάλ: Πυρπολήθηκε το κοινοβούλιο μετά τον θάνατο 19 διαδηλωτών από την αστυνομία first appeared on Aυτολεξεί.

Δεν υπήρξε ένα μόνο κεντρικό ζήτημα, αλλά μπορούμε να πούμε ότι η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι ήταν η μαζική αύξηση των φόρων λόγω του ελλείμματος του προϋπολογισμού της κυβέρνησης. Την ίδια στιγμή τα μέλη του κοινοβουλίου ψήφισαν δεκαπλάσια αύξηση του μισθού τους.

Η ένταση μεταξύ της κοινωνίας και της άρχουσας ελίτ τροφοδοτήθηκε περαιτέρω από την αλαζονική στάση της τελευταίας. Για παράδειγμα, ο κυβερνήτης της πόλης Pati δήλωσε ότι οι φόροι δεν θα μειωθούν, ακόμη και αν πραγματοποιηθεί μαζική διαδήλωση 50.000 ατόμων. Ως αποτέλεσμα, η Pati ήταν η πρώτη πόλη που ξεσηκώθηκε με συμμετοχή περίπου 100.000 ανθρώπων στους δρόμους στις 10 Αυγούστου 2025. Οι διαμαρτυρίες κατά της αύξησης των φόρων εξαπλώθηκαν στη συνέχεια στην πόλη Bone και ακολούθησαν πολύ σύντομα και άλλες πόλεις.

Κατά τη διάρκεια μιας διαδήλωσης στην πρωτεύουσα Jakarta, ένας διανομέας σκοτώθηκε αφού καταπατήθηκε από ένα περιπολικό. Την επόμενη μέρα, οι διαδηλώσεις, που πλέον μετατρέπονται σε ανοιχτή εξέγερση, εξαπλώθηκαν σε πολλές πόλεις σε όλη τη χώρα και συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Τουλάχιστον 10 πολίτες έχουν σκοτωθεί μέχρι στιγμής, αρκετά σπίτια αξιωματούχων λεηλατήθηκαν και πολλά γραφεία βουλεύτων πυρπολήθηκαν και κάηκαν εν μέρει ή ολοσχερώς. Πολλοί πίστευαν ότι η εξέγερση θα καταλαγιάσει, αλλά η οργή του κόσμου τούς διέψευσε. Ενώ δεν υπάρχει ένα μόνο ζήτημα, οι διαδηλωτές επικεντρώνεται ταυτόχρονα σε τρία κεντρικά ζητήματα: τις αυξήσεις φόρων, την αστυνομική βία και, το πιο σημαντικό, τη διάλυση του κοινοβουλίου. 

Εν μέσω της εξέγερσης, υπάρχουν οργανώσεις, δίκτυα και ομάδες που διατυπώνουν αιτήματα. Ακόμα και κάθε πόλη έχει τα δικά της ξεχωριστά αιτήματα. Μεταξύ όλων αυτών, υπάρχει μια πολύ ορατή και ενεργητική συμμετοχή αντιεξουσιαστικών, αναρχικών και αυτόνομων συλλογικοτήτων. Ορισμένοι αναρχικοί έχουν οργανωθεί και συγκεντρώνουν πόρους για να δημιουργήσουν ένα δίκτυο ασφαλών καταφυγίων για διαδηλωτές και ακτιβιστές πρώτης γραμμής που κινδυνεύουν.

Υπάρχουν δύο επαναστατικές διακυρήξεις: μία από τον Σοσιαλιστικό Σύνδεσμο (PS) και μία άλλη από συλλογικότητες του ελευθεριακού χώρου που έχουν σχηματίσει ένα αποκεντρωμένο δίκτυο το οποίο εξέδωσε τη Διακήρυξη της Ινδονησιακής Ομοσπονδιακής Επανάστασης του 2025. Στη διακύρυξη αυτή ζητούν τη διάλυση του ενιαίου κράτους και την αντικατάσταση του κοινοβουλίου με έναν Δημοκρατικό Συνομοσπονδισμό χιλιάδων λαϊκών συμβουλίων για την εφαρμογή της άμεσης δημοκρατίας.

Οι “προοδευτικοί φιλελεύθεροι” έχουν ένα πιο μεταρρυθμιστικό κάλεσμα. Τέλος, οι εξεγερσιακοί αναρχικοί, οι ατομικιστές και οι μετα-αριστεροί επικεντρώνονται σε επιθέσεις και συγκρούσεις στους δρόμους, ζητώντας την καταστροφή του κράτους, αλλά χωρίς να ασχολούνται με πλατφόρμες ή προγράμματα.

Ακολουθεί το κείμενο της Διακήρυξης της Ινδονησιακής Ομοσπονδιακής Επανάστασης:

Διακήρυξη της Ινδονησιακής Ομοσπονδιακής Επανάστασης 2025

1. Απομάκρυνση των Prabowo-Gibran (ο πρόεδρος και ο αντιπρόεδρος της Ινδονησίας), διάλυση του Υπουργικού Συμβουλίου και κατάργηση του προεδρικού συστήματος.
2. Διάλυση της Βουλής των Αντιπροσώπων και ίδρυση Λαϊκών Συμβουλίων σε κάθε χωριό/υποπεριφέρεια.
3. Αφοπλισμός και διάλυση των Ινδονησιακών Εθνικών Ενόπλων Δυνάμεων (TNI) και της Ινδονησιακής Εθνικής Αστυνομίας (POLRI), ενίσχυση της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας και σχηματισμός/εξοπλισμός δυνάμεων πολιτικής αυτοάμυνας (Hansip ως λαϊκή πολιτοφυλακή) υπό την εξουσία κάθε λαϊκού συμβουλίου.
4. Αποστρατιωτικοποίηση του κρατικού προϋπολογισμού: κατάργηση του προϋπολογισμού TNI-POLRI, μεταφορά του εξ ολοκλήρου στην υγεία, την εκπαίδευση, την ανάπτυξη δημόσιων εγκαταστάσεων και τα ταμεία των χωριών που διαχειρίζονται από λαϊκά συμβούλια.
5. Διάλυση του κράτους και αντικατάστασή του με το σύστημα του Ινδονησιακού Δημοκρατικού Συνομοσπονδισμού. Αφήστε τον λαό να αυτοκυβερνηθεί μέσω του φεντεραλισμού και της άμεσης δημοκρατίας. 

Μέσω αυτής της δήλωσης, υποστηρίζουμε την κατάργηση των κοινοβουλευτικών και προεδρικών συστημάτων που βασίζονται σε γενικές εκλογές και πολιτικά κόμματα.

Η διακήρυξή μας ενθαρρύνει τον σχηματισμό του Ινδονησιακού Δημοκρατικού Συνομοσπονδισμού. Δεν θέλουμε να επαναλάβουμε το ίδιο λάθος της αντικατάστασης ενός ξένου αποικιστή με έναν ιθαγενή αποικιστή (1945) και της αντικατάστασης ενός ιθαγενή αποικιστή με έναν άλλο ιθαγενή αποικιστή (1965 και 1998).

Υποστηρίζουμε την αποκεντρωμένη διαβούλευση από κάτω προς τα πάνω και την επίτευξη συναίνεσης και ενθαρρύνουμε την πλήρη αυτονομία με ποικιλομορφία σε κάθε περιοχή.

Καλούμε σε πολιτική ανυπακοή και ανοιχτή εξέγερση όλο τον ινδονησιακό λαό. Διαδώστε το ακόλουθο μήνυμα.

Καλούμε κάθε χωριό/υποπεριφέρεια να σχηματίσει το δικό του λαϊκό συμβούλιο και δηλώνουμε ότι οι καταπιεστικοί νόμοι και κανονισμοί του κράτους δεν ισχύουν πλέον εντός της δικαιοδοσίας κάθε λαϊκού συμβουλίου.

Καλούμε όλα τα μέλη των Ινδονησιακών Εθνικών Ενόπλων Δυνάμεων και της Εθνικής Αστυνομίας να λιποτακτήσουν και να καταθέσουν τα όπλα τους, στη συνέχεια να υποταχθούν στην εξουσία του πλησιέστερου Λαϊκού Συμβουλίου στην περιοχή τους και να ενταχθούν στην λαϊκή πολιτοφυλακή της συνομοσπονδίας.

Ζητούμε την ανάληψη και λειτουργία όλων των κρατικών υποδομών και των εγκαταστάσεων δημοσίων υπηρεσιών από τους εργαζομένους τους, με απαλλαγή από το κόστος για αόριστο χρονικό διάστημα κατά τη διάρκεια της Επανάστασης.

Ζητούμε δημόσια δίκη από τον λαό κατά του αρχηγού του κράτους και των μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων της Ινδονησίας. Επανάσταση, 100% Ανεξαρτησία.

Σάββατο, 30 Αυγούστου 2025

Πηγές:

https://sea.theanarchistlibrary.org/library/crimethinc-voices-from-the-uprising-in-indonesia-en

https://www.theguardian.com/world/2025/sep/02/indonesia-protests-explained-start-how-has-the-government-responded

https://www.dw.com/en/indonesia-protests-continue-despite-crackdown-and-deaths/a-73833183

Bubarkan Parlemen! Update tentang Gelombang Pemberontakan di Indonesia / Abolish Parliament! Update on the Wave of Rebellion in Indonesia

The post Για την τρέχουσα εξέγερση στην Ινδονησία: Διακήρυξη της Ινδονησιακής Ομοσπονδιακής Επανάστασης 2025 first appeared on Aυτολεξεί.

Προς την τοπική, εθνική και διεθνή Κοινωνία των Πολιτών

Προς τις οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Προς τα κράτη και τις κυβερνήσεις του πλανήτη Γη

Στα κινήματα, στους αξιοπρεπείς και επαναστατικούς αγώνες

Στον τοπικό, εθνικό και διεθνή τύπο

Με 250 παρόντες, μέλη 60 κοινοτήτων, οργανισμών και δικτύων που συγκεντρώθηκαν στις 25, 26 και 27 Ιουλίου 2025 στην κοινότητα Ahlan Muc’ul Ha’ (Abajo del Río Grande), στον δήμο Chilón, Chiapas, με στόχο την ανταλλαγή οργανωτικών και κοινοτικών εμπειριών στην αντίσταση και στην υπεράσπιση της ζωής, του νερού, του καλαμποκιού, της περιοχής και της Μητέρας Γης.

Είμαστε γυναίκες, άνδρες, νέοι, ηλικιωμένοι, αγόρια και κορίτσια, που αναγνωρίζουμε ο ένας τον άλλον στην πολιτιστική, γενεαλογική, πνευματική και έμφυλη ποικιλομορφία μας.

Προερχόμαστε από διαφορετικές περιοχές του Μεξικού, όπως η Οαχάκα, η Κοαουίλα, η Βερακρούζ, η Ιδάλγκο, η Γκερέρο, η Πουέμπλα, η Πολιτεία του Μεξικού, η Τσιάπας, καθώς και από την Κολομβία, τη Βαλένθια και τη Γερμανία.

Συναντηθήκαμε για να αναζητήσουμε μαζί πώς να αντιμετωπίσουμε τα σχέδια του θανάτου, υφαίνοντας με μεγαλύτερη δύναμη τις εναλλακτικές λύσεις που ήδη χτίζουμε σε κάθε οικογένεια, κοινότητα, πόλη, περιοχή, οργανισμό και αγώνα.

Μετά από τρεις ημέρες κοινοποίησης και ανάλυσης των όσων συμβαίνουν στις περιοχές μας και στον κόσμο, ΔΗΛΩΝΟΥΜΕ ΚΑΙ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΝΟΥΜΕ ότι:

Τα εδάφη μας φέρουν μια πλούσια βιοπολιτισμική ποικιλομορφία, κληρονομιά που μας άφησαν οι πρόγονοί μας, και η οποία σήμερα απειλείται σοβαρά από ένα εξορυκτικό μοντέλο ανάπτυξης. Ένα μοντέλο που, σύμφωνα με την ατομικιστική, καπιταλιστική και πατριαρχική λογική, μας στερεί όλα όσα μας δίνουν ζωή.

Αναγνωρίζουμε ότι αντιμετωπίζουμε κοινές απειλές:
α) την παραβίαση των δικαιωμάτων μας ως γυναικών, παιδιών, νέων, ανδρών, ως ατόμων διαφορετικών φύλων, ως λαών και ως Μητέρας Γης·
β) τη στρατιωτικοποίηση των εδαφών μας από τοπικές, περιφερειακές και εθνικές δυνάμεις ασφαλείας·
γ) την παρουσία του οργανωμένου εγκλήματος και τη συνενοχή του με κυβερνήσεις και κρατικές αρχές.

Καταγγέλλουμε ότι, σε όλα τα εδάφη μας, μας επιβάλλονται έργα χωρίς τη συγκατάθεση των λαών και χειραγωγούνται οι διαβουλεύσεις για την υλοποίηση και ολοκλήρωση της απαλλοτρίωσης. Καταγγέλλουμε επίσης τη συστηματική υποκίνηση, από τις θεσμικές και ντε φάκτο εξουσίες, της διαίρεσης της κοινότητας υπέρ των καπιταλιστικών εταιρειών.

Σε έναν κόσμο που έχει εξαντληθεί, αναγνωρίζουμε πως ο εχθρός είναι κοινός. Για αυτό δηλώνουμε ξεκάθαρα ότι απορρίπτουμε το αποικιοκρατικό και πατριαρχικό μοντέλο ανάπτυξης, γιατί ποτέ δεν μας ωφέλησε ούτε μας συμπεριέλαβε.

ΧΑΡΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ ΠΟΥ ΚΑΝΟΥΜΕ, μάθαμε για τον αγώνα των γυναικών και των ανθρώπων των δήμων που αποτελούν το MODEVITE (Κίνημα για την Υπεράσπιση της Ζωής και της Επικράτειας), την Κοινοτική Κυβέρνηση του Chilón, καθώς και την Αυτόνομη Κοινοτική Πολυεπιστημονικότητα Yutsilal Bahlumilal-Κοινοτική Κυβέρνηση Ch’ich’.

Το MODEVITE μοιράστηκε μαζί μας την εμπειρία της άνω των 10 ετών αντίστασης ενάντια στον αυτοκινητόδρομο San Cristóbal de Las Casas-Palenque, ο οποίος λανθασμένα ονομάστηκε «Οδός Πολιτισμών». Αυτός ο αγώνας αντηχούσε στους αγώνες των κοινοτήτων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στην Οαχάκα ενάντια στον Διαωκεάνιο Διάδρομο, το φράγμα Margarita Maza de Juárez και τις παραχωρήσεις εξόρυξης. Από τα νοτιοανατολικά της Κοαουίλα μοιράστηκαν την αντίσταση ενάντια στην παράνομη βιομηχανική χωματερή τοξικών αποβλήτων και την υπεράσπιση του νερού του ρέματος San Miguel. Οι συντρόφισσες από το Hidalgo μοιράστηκαν τον αγώνα ενάντια στο ηλιακό πάρκο που θα δημιουργηθεί στη Σιουδάδ Σαχαγκούν και τη μόλυνση του νερού στην Τούλα, που προέρχεται από τα απόβλητα της μητροπολιτικής περιοχής της Πόλης του Μεξικού. Από τα βόρεια της Βερακρούζ κατήγγειλαν την κυβερνητική διανομή λιπασμάτων και τοξικών αγροχημικών που φέρνουν ασθένειες στη γη και την υγεία των κοινοτήτων.

Ταυτόχρονα, μάθαμε από την Crianzas Mutuas Colombia για την υπεράσπιση των ποταμών στον δήμο Suarez στην κοιλάδα Cauca. Από την ίδια χώρα, μας έφεραν τα λόγια των αγώνων του Cabildo της Taganga, Santa Marta, που διεξάγονται από τις αλιευτικές κοινότητες των κολομβιανών ακτών του Ατλαντικού, οι οποίες αγωνίζονται για να υπερασπιστούν τα θαλάσσια εδάφη τους.

Μοιραστήκαμε τις λύπες μας, αλλά και τις ελπίδες και τα δυνατά μας σημεία: την κοινοτική μας οργάνωση που υφαίνεται μέσα από τα παραδοσιακά κανονιστικά μας συστήματα, τις πνευματικότητες και τις τελετές μας, καθώς και το συλλογικό κοινοτικό έργο που στηρίζει τις εναλλακτικές λύσεις που ακολουθούμε στην καθημερινότητά μας.

Έχουμε υφάνει την ικανότητά μας να μοιραζόμαστε και να ονειρευόμαστε εν μέσω της βίας και των πολέμων που μας επηρεάζουν.

ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΟΥΜΕ τις στρατηγικές κυβερνήσεων, πολιτικών κομμάτων, επιχειρηματικών ελίτ και τοπικών κακίσκων που επιδιώκουν να αποσταθεροποιήσουν τις κοινοτικές μας οργανώσεις προκειμένου να μας στερήσουν τα εδάφη μας υπέρ των καπιταλιστικών τους συμφερόντων.

Απαιτούμε σεβασμό για τα δικαιώματά μας και για τα δικαιώματα της Μητέρας Γης, καθώς και για τη ζωή όλων όσων υπερασπίζονται τα εδαφικά και ανθρώπινα δικαιώματα στη Λατινική Αμερική και σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Απαιτούμε σεβασμό στην αυτονομία των αυτόχθονων, μαύρων και αφρικανικής καταγωγής λαών, στον σεβασμό των αποφάσεων που λαμβάνουν στο πλαίσιο της αυτοδιάθεσής τους, καθώς και στην πλήρη αναγνώριση των συλλογικών τους δικαιωμάτων, όπως αυτά κατοχυρώνονται στην εθνική και διεθνή νομοθεσία.

Απαιτούμε την άμεση παύση των μεγάλων έργων που εκτελούνται στα εδάφη μας — όπως οι αυτοκινητόδρομοι και οι παραχωρήσεις — τα οποία οδηγούν στην απαλλοτρίωση της Μητέρας Γης και την εξόρυξη φυσικών πόρων, επιβάλλοντας ένα αποικιοκρατικό μοντέλο ανάπτυξης που δεν πηγάζει από τη σοφία μας ως ιθαγενείς λαοί.

Απαιτούμε σεβασμό για τις γυναίκες, τους νέους, τα παιδιά, την ποικιλομορφία των φύλων γενικά και, ειδικότερα, για τους αυτόχθονες, εθνοτικούς, αγροτικούς, αλιείς, μαύρους και αφρικανικής καταγωγής λαούς.

Εμείς, οι νέοι, απαιτούμε το δικαίωμά μας να ευδοκιμήσουμε στις κοινότητές μας, συνεισφέροντας τις δεξιότητες και τις γνώσεις μας.

Στεκόμαστε αλληλέγγυοι με τα κοινωνικά κινήματα της Κολομβίας που αντιστέκονται στις πολυεθνικές εταιρείες οι οποίες εκμεταλλεύονται φυσικό αέριο και πετρέλαιο από τον θαλάσσιο βυθό, κατασκευάζουν φράγματα που καταστρέφουν ποτάμια και προωθούν μεγάλης κλίμακας εξορυκτικές δραστηριότητες.

Στεκόμαστε αλληλέγγυοι με το MODEVITE και όλες τις συλλογικότητες, τις κοινότητες, τους οργανισμούς και τα δίκτυα που αγωνίζονται ενάντια στα εξορυκτικά και αρπακτικά megaprojects.

ΑΠΟ ΑΥΤΟ ΤΟ ΙΕΡΟ ΕΔΑΦΟΣ ΤΩΝ ΜΑΓΙΑ ΑΠΕΥΘΥΝΟΥΜΕ ΕΝΑ ΚΑΛΕΣΜΑ:

Προς τους ιθαγενείς λαούς και την τοπική, εθνική και διεθνή κοινωνία των πολιτών, να συνοδεύσουν αυτοπροσώπως ή από απόσταση, στις 9 Αυγούστου του 2025, Διεθνή Ημέρα για τα Δικαιώματα των Αυτόχθονων Λαών, το προσκύνημα που κάλεσε ο Πιστός Λαός της Ιησουιτικής Αποστολής του Μπαχαγιόν για να δείξουν την απόρριψή τους στον αυτοκινητόδρομο που θα διασχίσει αυτά τα εδάφη των αυτόχθονων Μάγια, του οποίου η εφαρμογή δεν έχει σεβαστεί τα δικαιώματα των ιθαγενών λαών και ο οποίος, μαζί με τον Διαωκεάνιο Διάδρομο, το Τρένο, που λανθασμένα ονομάζεται Τρένο των Μάγια, και την ιδιωτικοποίηση του νερού, συνιστούν μέρος μιας γενικότερης εδαφικής αναδιάταξης στο Νότο και τον Νοτιοανατολικό Μεξικό προς όφελος του μεγάλου κεφαλαίου.

Σας προτρέπουμε να συνεχίσετε να υφαίνετε — με κάθε διαθέτοιο μέσο και μορφή — τη συλλογική μας ιθαγενή σοφία και πνευματικότητα, ενισχύοντας ό,τι μας ενώνει στην αναζήτηση ειρήνης με δικαιοσύνη και αξιοπρέπεια, καθώς και στην υπεράσπιση της ζωής.

Σας προσκαλούμε να επανεκτιμήσετε την αγροτική ζωή και τις κοινότητες που καλλιεργούν την τροφή μας, καθώς και την υπεράσπιση των ιθαγενών σπόρων χωρίς μεταλλαγμένα φυτά και της φυσικής παραγωγής της τροφής μας για να ανακτήσουμε τη γονιμότητα των εδαφών μας.

Γνωρίζουμε ότι ούτε οι κυβερνήσεις ούτε τα κράτη πρόκειται να λύσουν τα προβλήματά μας, επομένως, πρέπει να συνεχίσουμε να περπατάμε μαζί, υφαίνοντας τις γνώσεις και τις πνευματικότητές μας για τον σεβασμό της ΖΩΗΣ, ξεκινώντας από το σώμα μας, την επικράτειά μας, τη γη μας.

Καλούμε όλους τους λαούς και την τοπική, εθνική και διεθνή κοινωνία των πολιτών να συνεχίσουν να αγωνίζονται με μια καρδιά.

ΧΑΙΡΕΤΟΥΜΕ ΚΑΙ ΑΓΚΑΛΙΑΖΟΥΜΕ τους συντρόφους και τις συντρόφισσές μας:

από την κοινότητα του Cherán K’eri. Τους λέμε: Δεν είστε μόνοι και ο αγώνας σας είναι και δικός μας αγώνας!

Υποστηρίζουμε τον αγώνα της Τζλουμαλτίκ Καντελάρια για την αναγνώριση της κυβέρνησής της και της κοινοτικής της αυτονομίας.

Αγκαλιάζουμε τους Ζαπατίστας και τη Συνάντηση Αντίστασης και Εξέγερσης «Μερικά Μέρη του Όλου» που έχουν ορίσει στην επικράτειά τους και θα πραγματοποιηθεί από τις 2 έως τις 17 Αυγούστου.

Υποστηρίζουμε τον αγώνα της Οργάνωσης της Κοινωνίας των Πολιτών Las Abejas για δικαιοσύνη, ειρήνη και αξιοπρέπεια.

Αγκαλιάζουμε τους διοργανωτές του Περιφερειακού Φόρουμ για την Υπεράσπιση του Εδάφους και της Αυτονομίας ενάντια στα μεγάλα έργα στον Τσόνταλ και τον Ισθμό, που θα πραγματοποιηθεί στις 9 Αυγούστου.

Στο Congreso Internacional de Comunalidad (Διεθνές Συνέδριο της Κοινότητας) που θα πραγματοποιηθεί στις 7, 8 και 9 Αυγούστου.

Στον αγώνα των εργαζομένων στην εκπαίδευση της CNTE

Προς τις συντρόφους της Ακαδημίας Jineologî στη Ροζάβα, καθώς και στην Ακαδημία Δημοκρατικής Μοντερνότητας και σε ολόκληρο το κίνημα των Κούρδων γυναικών και τον Δημοκρατικό Συνομοσπονδισμό του Κουρδιστάν.

Προς τους συνεργάτες μας από το Παγκόσμιο Ίδρυμα Εναλλακτικών (TGA): Crianzas Mutuas Colombia, Vikalp Sangam από την Ινδία και το Κίνημα για Εναλλακτικές και Αλληλεγγύη της Νοτιοανατολικής Ασίας (MASSA).

Όχι στη γενοκτονία στη Γάζα!

Όχι στους πολέμους, Ναι στη ζωή!

Κοινότητα Ahlan Muc’ul Ha” Chilón, Chiapas

Κυριακή 27 Ιουλίου 2025

Συλλογικές Υπογραφές:

* Crianza Mutua México parte del Tejido Global de Alternativas (TGA)

 * Crianzas Mutuas Colombia parte del Tejido Global de Alternativas (TGA)

* Movimiento en Defensa de la Vida y el Territorio (MODEVITE), Chiapas, Μεξικό

* Asociación de Consejos Comunitarios del Municipio de Suárez, Cauca, Κολομβία

* Gobierno Comunitario Chilón, Chiapas, Μεξικό

* Cabildo Indígena de Taganga, Santa Marta, Κολομβία

* Comunidad Ahlan Muc’ul Ha’, Chilón, Chiapas, Μεξικό

* Pluriversidad Autónoma Comunal Yutsilal Bahlumilal de Gobierno Comunitario Ch’ich’, Chiapas, Μεξικό

* Movimiento de Ríos Vivos de Colombia

* Corporación de Chinchorreros de Taganga de Colombia

* Proyecto de Educación Alternativa (PEA), Región Selva Ocosingo, Sección VII de la CNTE Chiapas, Μεξικό

* Custodios del Agua del Sureste de Coahuila, Μεξικό

* Misión de Bachajón, Chiapas, Μεξικό

* Centro de Derechos Indígenas AC (CEDIAC), Chiapas, Μεξικό

* Colectivo Proyecto Videoastas Indígenas de la Frontera Sur (PVIFS), Chiapas, Μεξικό

* Foro Oaxaqueño del Agua, Oaxaca, Μεξικό

* Grupo de Trabajo “Cuerpos, Territorios, Resistencias” – GT CUTER CLACSO

* Colectivo Sí a la Vida de Jalpa, Coahuila, Μεξικό

The post Διακήρυξη από την Τσιάπας: «Ναι στη Ζωή! Όχι στα Έργα Θανάτου» first appeared on Aυτολεξεί.