Στις 8 Σεπτεμβρίου 2026 η OpenAI ανακοίνωσε ότι ένα σύστημά της είχε παραγάγει μια προτεινόμενη λύση για τις εξισώσεις Navier–Stokes. Το όνομα ακούγεται ίσως άγνωστο έξω από τα μαθηματικά, το πρόβλημα όμως είναι από τα πιο διάσημα του κλάδου αφού ανήκει στα επτά Προβλήματα της Χιλιετίας του Clay Mathematics Institute. Η ανακοίνωση ανοίγει τώρα τη συνήθως αργή και ανελέητη φάση όπου άλλοι ερευνητές θα διαβάσουν το κείμενο, θα δοκιμάσουν να το αμφισβητήσουν και μόνο αν αντέξει θα περάσει στα εγχειρίδια ως λύση. [32]

Για να καταλάβουμε τι σημαίνει αυτή η ένταξη χρειάζεται μια μικρή επιστροφή στο 1900. Στο Διεθνές Συνέδριο Μαθηματικών στο Παρίσι ο David Hilbert, ένας από τους σημαντικότερους Γερμανούς μαθηματικούς της εποχής του, παρουσίασε τη διάσημη λίστα των 23 προβλημάτων που θεωρούσε κρίσιμα για την πορεία των μαθηματικών του νέου τότε αιώνα. Η επιρροή της λίστας υπήρξε τέτοια ώστε η ιδέα μιας μικρής ομάδας «μεγάλων προβλημάτων» συνδέθηκε έκτοτε με τον τρόπο που τα μαθηματικά αφηγούνται τα ανοιχτά τους μέτωπα. Έναν αιώνα αργότερα, πάλι στο Παρίσι, το Clay ανακοίνωσε τα επτά Προβλήματα της Χιλιετίας και έπαθλο ενός εκατομμυρίου δολαρίων για το καθένα, συνειδητά παραπέμποντας στη χειρονομία του Hilbert. Δεν ήταν συνέχεια της ίδιας λίστας, από τα επτά μόνο η Υπόθεση Riemann βρισκόταν και στα 23 προβλήματα του Hilbert, αλλά μια αντίστοιχη προσπάθεια να αποτυπωθούν μερικά από τα δυσκολότερα ανοιχτά προβλήματα μιας εποχής. Από τα επτά του Clay, μόνο η εικασία του Poincaré έχει μέχρι σήμερα αναγνωριστεί ως λυμένη. [12]

Για να καταλάβει κανείς τι ακριβώς ισχυρίζεται η απόδειξη, αρκεί στην αρχή μια στοιχειώδης εικόνα των εξισώσεων. Οι Navier–Stokes περιγράφουν την κίνηση ρευστών, όπως το νερό και ο αέρας, χωρίς να παρακολουθούν ξεχωριστά κάθε μόριό τους. Αντιμετωπίζουν το ρευστό ως συνεχές μέσο και περιγράφουν πώς μεταβάλλονται η ταχύτητα και η πίεσή του από σημείο σε σημείο και από στιγμή σε στιγμή. Στο Πρόβλημα της Χιλιετίας ενδιαφέρουν οι τρεις χωρικές διαστάσεις και ένα ασυμπίεστο ρευστό, του οποίου τα μικρά τμήματα διατηρούν τον όγκο τους καθώς κινούνται. Το ιξώδες, δηλαδή η εσωτερική τριβή, τείνει να εξομαλύνει τις μεγάλες διαφορές ταχύτητας. [18]

Οι ίδιες οι εξισώσεις είναι πολύ παλαιότερες από το βραβείο. Ο Γάλλος μηχανικός Claude-Louis Navier έγραψε στις αρχές της δεκαετίας του 1820 μια πρώτη μορφή των εξισώσεων για ιξώδη ρευστά, και ο Ιρλανδός μαθηματικός και φυσικός George Gabriel Stokes τις επαναθεμελίωσε το 1845, έπειτα από δύο δεκαετίες διαδοχικών προσπαθειών να δοθεί σωστή μαθηματική μορφή στην εσωτερική τριβή των ρευστών. [14] Τον επόμενο αιώνα το επίκεντρο μετακινήθηκε στο ερώτημα της ύπαρξης και της ομαλότητας των λύσεων. Το 1934 ο Γάλλος μαθηματικός Jean Leray απέδειξε ότι στις τρεις διαστάσεις υπάρχουν ασθενείς λύσεις για όλους τους χρόνους, μια πιο ελαστική έννοια λύσης αρκετή ώστε οι εξισώσεις να έχουν μαθηματικό νόημα ακόμη και όταν δεν γνωρίζουμε αν η ροή παραμένει ομαλή ή αν η λύση είναι μοναδική. Ο Γερμανός μαθηματικός Eberhard Hopf επέκτεινε αυτή τη θεωρία το 1951. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 η Σοβιετική μαθηματικός Olga Ladyzhenskaya απέδειξε ότι, στη δισδιάστατη περίπτωση και υπό τις συνήθεις συνοριακές συνθήκες, οι λύσεις υπάρχουν για όλους τους χρόνους και είναι μοναδικές· η αντίθεση με τις τρεις διαστάσεις όπου το αντίστοιχο ερώτημα παραμένει ανοιχτό έγινε έτσι ακόμη πιο καθαρή. [19] Το 1982 οι μαθηματικοί Luis Caffarelli, Robert Kohn και Louis Nirenberg απέδειξαν ότι, ακόμη και αν εμφανιστούν ιδιομορφίες σε κατάλληλες ασθενείς λύσεις το σύνολο όπου μπορούν να βρίσκονται είναι εξαιρετικά μικρό. [17] Δύο αιώνες δουλειάς έχουν έτσι χτίσει μια τεράστια θεωρία γύρω από τις εξισώσεις αφήνοντας όμως ανοιχτό το συγκεκριμένο τρισδιάστατο ερώτημα που έφτασε στη λίστα του Clay.

Οι υπολογιστές μπορούν να προσεγγίζουν αριθμητικά πολλές συγκεκριμένες ροές. Το ανοιχτό μαθηματικό ερώτημα είναι γενικότερο και διατυπώνεται ως εξής, μπορεί μια κίνηση που ξεκινά απολύτως ομαλά να εξελιχθεί, μέσα σε πεπερασμένο χρόνο, σε κατάσταση όπου η ομαλή περιγραφή καταρρέει; Ένα τέτοιο σημείο κατάρρευσης λέγεται ιδιομορφία. Στην κατασκευή που ανακοίνωσε η OpenAI η ροή ξεκινά μάλιστα από ακινησία και δέχεται μια ομαλή εξωτερική δύναμη. Η ταχύτητα, σύμφωνα με την προτεινόμενη απόδειξη, γίνεται απεριόριστη σε μια ολοένα μικρότερη περιοχή ενώ η συνολική κινητική ενέργεια παραμένει πεπερασμένη. [30] Δεν υπάρχει αντίφαση σε αυτό αφού ένα μέγεθος μπορεί να συγκεντρώνεται όλο και περισσότερο τοπικά χωρίς το συνολικό του άθροισμα στον χώρο να γίνεται άπειρο. Για ένα πραγματικό ρευστό η φράση «άπειρη ταχύτητα» δεν είναι φυσική πρόβλεψη αλλά ένδειξη ότι το μαθηματικό μοντέλο έφτασε στο όριο της ομαλής του περιγραφής.

Η εξωτερική δύναμη χρειάζεται μία ακόμη διευκρίνιση. Η επίσημη διατύπωση του Clay δίνει περισσότερες από μια οδούς για να λυθεί το πρόβλημα, σε δύο εκδοχές ζητείται να αποδειχθεί ότι η ομαλότητα διατηρείται όταν δεν υπάρχει εξωτερική δύναμη ενώ σε δύο άλλες, τις εκδοχές C/D, επιτρέπεται μια τέτοια δύναμη και ζητείται αντιπαράδειγμα όπου η ομαλότητα χάνεται. Η πρόταση της OpenAI ακολουθεί αυτή τη δεύτερη οδό. Εφόσον επιβεβαιωθεί, καλύπτει το πρόβλημα όπως το έχει διατυπώσει το Clay, χωρίς να συνεπάγεται ότι η ίδια κατάρρευση συμβαίνει και στο σύστημα χωρίς εξωτερική δύναμη. [18] [30] Στις 9 Σεπτεμβρίου το Clay εξακολουθούσε να κατατάσσει τις Navier–Stokes στα ανεπίλυτα προβλήματα. Η διαδικασία του βραβείου απαιτεί δημοσίευση σε αποδεκτό επιστημονικό μέσο, τουλάχιστον δύο χρόνια δημόσιας εξέτασης και γενική αποδοχή από τη μαθηματική κοινότητα. [10] [11] Αυτοί οι κανόνες ρυθμίζουν την αναγνώριση μιας λύσης αλλά η ουσία θα κριθεί από το αν άλλοι ειδικοί μπορούν να ελέγξουν κάθε βήμα, να βρουν τυχόν κενά και να επιβεβαιώσουν ότι οι υποθέσεις και το συμπέρασμα είναι ακριβώς εκείνα του προβλήματος.

Η OpenAI έδωσε στη δημοσιότητα και μια δεύτερη ‘μορφή’ της απόδειξης γραμμένη σε Lean, έναν βοηθό αποδείξεων. Σε τέτοια προγράμματα η μαθηματική πρόταση και τα βήματα του επιχειρήματος μεταφράζονται σε αυστηρή τυπική γλώσσα ώστε ο υπολογιστής να ελέγχει αν κάθε βήμα επιτρέπεται από τους δηλωμένους λογικούς κανόνες. Αυτός ο έλεγχος είναι πολύ ισχυρός αλλά αφορά την πρόταση όπως ακριβώς διατυπώθηκε στο σύστημα. Το αν η τυπική διατύπωση εκφράζει σωστά το αρχικό μαθηματικό ερώτημα και το τι μας διδάσκει η στρατηγική της απόδειξης παραμένουν διαφορετικές εργασίες στις οποίες θα επιστρέψω αργότερα. Χρειάζεται επίσης μια σωστή εικόνα για το τι έκανε το σύστημα. Δεν πρόκειται για ένα συνηθισμένο παράθυρο συνομιλίας στο οποίο κάποιος έγραψε μια δύσκολη ερώτηση και πήρε λίγα λεπτά αργότερα την απάντηση. Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα είναι συστήματα που εκπαιδεύονται πάνω σε πολύ μεγάλες συλλογές δεδομένων ώστε να παράγουν και να επεξεργάζονται γλώσσα κι εδώ εντάχθηκαν σε μια πολύ μεγαλύτερη ερευνητική διαδικασία. Σύμφωνα με την OpenAI περίπου δέκα χιλιάδες συντονιζόμενοι «πράκτορες» – ξεχωριστές δηλαδή εκτελέσεις του μοντέλου με διαφορετικούς επιμέρους στόχους και εργαλεία – αντάλλασσαν πληροφορίες ενώ άνθρωποι επέλεγαν κατευθύνσεις και ανακατένειμαν πόρους. Η εταιρεία αναφέρει 88 ώρες μέχρι την απόδειξη και άλλες 17 για την τυποποίηση και την επαλήθευση. [32] Οι αριθμοί αυτοί λένε λίγα για το συνολικό κόστος, αρκούν όμως για να δείξουν τι είδους αντικείμενο έχουμε μπροστά μας, μια ερευνητική υποδομή που συνδυάζει μοντέλα, λογισμικό, υπολογιστική ισχύ και ανθρώπινη οργάνωση.

Από εδώ αρχίζει για μένα το πιο ενδιαφέρον μέρος της ιστορίας. Στα μαθηματικά είχαμε συνηθίσει να βλέπουμε την ανακάλυψη ενός επιχειρήματος, τον αυστηρό έλεγχό του και την προσωπική κατανόηση ως πολύ στενά δεμένες εργασίες. Η ΤΝ δεν χρειάζεται να τις αυτοματοποιήσει όλες με τον ίδιο τρόπο για να αλλάξει τη μαθηματική ζωή. Ο Terence Tao, μαθηματικός και κάτοχος του Μεταλλίου Fields – μιας από τις σημαντικότερες διεθνείς διακρίσεις στα μαθηματικά – έχει προτείνει ακριβώς γι’ αυτή τη συζήτηση μια χρήσιμη τριμερή διάκριση, παραγωγή (generation), επαλήθευση (verification) και αφομοίωση (digestion). [38] [37] Παραγωγή είναι η εύρεση μιας απόδειξης, επαλήθευση ο έλεγχος ότι τα βήματά της στέκουν και αφομοίωση η πολύ πιο αργή διαδικασία με την οποία καταλαβαίνουμε γιατί δουλεύει, ποιες υποθέσεις είναι ουσιώδεις, με τι συνδέεται και ποιες νέες ερωτήσεις γεννά.

Αυτές οι τρεις λειτουργίες μπλέκονται συνεχώς στην πράξη. Ένας ερευνητής μπορεί να έχει ελέγξει μια μακρά απόδειξη και να μην μπορεί ακόμη να την παρουσιάσει καθαρά σε ένα σεμινάριο· μπορεί να βλέπει τη βασική ιδέα και να του διαφεύγει ένα τεχνικό κενό ή να χρησιμοποιεί με ασφάλεια ένα θεώρημα χωρίς να γνωρίζει όλες τις λεπτομέρειες της απόδειξής του. Για έναν φοιτητή η κατανόηση μπορεί να αρχίσει τη στιγμή που ένα παράδειγμα ‘κουμπώνει’. Για έναν ερευνητή δοκιμάζεται συχνά όταν αλλάζει μια υπόθεση και πρέπει να προβλέψει τι θα πάψει να ισχύει. Αυτές οι διαφορές έχουν σημασία επειδή η ταχύτητα με την οποία αυτοματοποιείται η παραγωγή μιας απόδειξης δεν μας λέει από μόνη της τι συμβαίνει με τις υπόλοιπες ικανότητες.

Ο Tao έχει μιλήσει και για μια πιθανή μετάβαση από τη σπανιότητα στην «αφθονία αποδείξεων». [37] Η φράση περιγράφει ένα ενδεχόμενο κι όχι τη σημερινή κατάσταση αφού τα δύσκολα προβλήματα δεν λύνονται (ακόμη) μαζικά και φθηνά κατά παραγγελία. Αν όμως η παραγωγή νέων και απαιτητικών αποδείξεων επιταχυνθεί πολύ περισσότερο από την ικανότητά μας να τις διαβάζουμε, το σημείο συμφόρησης της έρευνας θα μετακινηθεί. Θα έχουμε περισσότερα σωστά αποτελέσματα από όσα μπορούμε να αφομοιώσουμε, και η επιλογή ποιο αξίζει να διαβαστεί, ποιο αλλάζει μια θεωρία, ποιο ανοίγει πραγματικά μια νέα μέθοδο θα αποκτήσει μεγαλύτερο βάρος. Μια βιβλιοθήκη μπορεί πράγματι να μεγαλώνει γρηγορότερα από την κοινότητα που έχει χρόνο να την κατοικήσει. Οι μαθηματικοί γνωρίζουν ήδη ότι η ορθότητα δεν αρκεί για να κάνει ένα θεώρημα σημαντικό. Υπάρχουν αποτελέσματα που αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε μια ολόκληρη περιοχή, άλλα που εισάγουν μια γόνιμη μέθοδο, άλλα που ενώνουν δύο θεωρίες και πολλά που αποτελούν χρήσιμες αλλά τοπικές βελτιώσεις. Σε αυτή την κρίση υπάρχει και αισθητική, μιλάμε για οικονομία μιας ιδέας, για μια απόδειξη που εξηγεί αντί να πιστοποιεί απλώς, για μια έννοια που αξίζει επειδή οργανώνει πολλά φαινόμενα μαζί. Αν η παραγωγή γίνει φθηνότερη, το βάρος της δουλειάς μπορεί να μετακινηθεί ακριβώς σε αυτές τις κρίσεις.

Η ποικιλία των ιδεών είναι ξεχωριστό ζήτημα. Ο Anil Doshi, ερευνητής της στρατηγικής που μελετά την παραγωγική ΤΝ και την εργασία, και ο Oliver Hauser, καθηγητής δημόσιας πολιτικής με ερευνητικό έργο στη συμπεριφορική επιστήμη, μελέτησαν πώς η βοήθεια από ΤΝ επηρεάζει τη δημιουργική γραφή. Σε πείραμά τους οι συμμετέχοντες που έπαιρναν ιδέες από ΤΝ παρήγαν ιστορίες που αξιολογήθηκαν ως πιο δημιουργικές αλλά οι ιστορίες έμοιαζαν περισσότερο μεταξύ τους. [16] Το πείραμα αφορά σύντομα αφηγήματα κι όχι μαθηματική έρευνα οπότε δεν μπορεί να μεταφερθεί αυτούσιο. Θέτει όμως ένα ερώτημα που αξίζει να κρατήσουμε, όταν πολλοί άνθρωποι αντλούν προτάσεις από τα ίδια συστήματα πώς προστατεύεται η ποικιλομορφία των ερωτημάτων και των διαδρομών; Θα ήταν βιαστικό να σώσουμε την ανθρώπινη θέση ορίζοντας την «κατανόηση», την επιλογή ή τη δημιουργία εννοιών ως ικανότητες που μια μηχανή αποκλείεται εξ ορισμού να αποκτήσει. Ήδη τα σημερινά συστήματα μπορούν να βοηθούν ουσιαστικά στην εξήγηση και στη σύγκριση μεθόδων. Η πολιτική δυσκολία δεν εξαρτάται από μια τέτοια μεταφυσική απαγόρευση. Ακόμη και η καλύτερη εξήγηση χρειάζεται χρόνο, παιδεία και ενδιαφέρον για να μετατραπεί σε γνώση ενός ανθρώπου ή μιας κοινότητας.

Στην ακαδημαϊκή εργασία η ένταση γίνεται αμέσως πιο συγκεκριμένη. Ο William Thurston, ένας από τους σημαντικότερους γεωμέτρες του 20ού αιώνα και επίσης κάτοχος του Μεταλλίου Fields, έγραφε ήδη το 1994 ότι η μαθηματική πρόοδος δεν μετριέται μόνο με το πόσα νέα θεωρήματα αποδεικνύονται. Η κατανόηση, η εξήγηση και η κυκλοφορία των ιδεών μέσα σε μια κοινότητα αποτελούν μέρος της ίδιας της προόδου. [39] Η εικόνα του μοναχικού δημιουργού που επιλέγει, αποδεικνύει, ελέγχει και διδάσκει τα πάντα μόνος του δεν περιέγραψε ποτέ καλά τα μαθηματικά. Σεμινάρια, συνεργάτες, δάσκαλοι, αναγνώστες, βιβλιοθήκες και άνθρωποι που συντηρούν εργαλεία συμμετέχουν στο να γίνει ένα αποτέλεσμα κοινή γνώση. Το σύστημα ακαδημαϊκών κινήτρων, ωστόσο, ανταμείβει (μέχρι τώρα) πολύ περισσότερο την πρώτη δημοσίευση ενός νέου αποτελέσματος από την καθαρή έκθεση ενός ήδη γνωστού θεωρήματος ή τη συντήρηση μιας βιβλιοθήκης αποδείξεων. Αν η ΤΝ επιταχύνει κυρίως το πρώτο, η ανισορροπία μπορεί να μεγαλώσει αφού η ενοποίηση διαφορετικών ορολογιών, η μετατροπή μιας δυσπρόσιτης τεχνικής σε μέθοδο που διδάσκεται και η χαρτογράφηση μιας υπερχειλισμένης βιβλιογραφίας θα είναι όλο και πιο αναγκαίες ενώ θα εξακολουθούν να θεωρούνται δευτερεύουσες εργασίες. Το πρόβλημα προϋπήρχε της ΤΝ· η αυτοματοποίηση μπορεί απλώς να αυξήσει την πίεση στο μέρος της έρευνας που μετριέται ευκολότερα.

Τον Μάιο του 2026 ο Timothy Gowers, Βρετανός μαθηματικός και κάτοχος του Μεταλλίου Fields, περιέγραψε μια εμπειρία που έκανε αυτό το ζήτημα πολύ συγκεκριμένο. Κατά την κρίση του, το ChatGPT 5.5 Pro παρήγαγε μαθηματικά ερευνητικού επιπέδου αξιοποιώντας ουσιαστικά προηγούμενη εργασία του νεότερου μαθηματικού Isaac Rajagopal. [21] Μία περίπτωση δεν αρκεί για να μετρήσει την επίδοση της ΤΝ σε ολόκληρα τα μαθηματικά, αρκεί όμως για να δούμε το πρόβλημα της μαθητείας, τι συμβαίνει όταν ένα κομμάτι έρευνας που μέχρι χθες θα μπορούσε να στηρίξει μέρος μιας διατριβής παράγεται ταχύτερα από όσο χρειάζεται ο νέος ερευνητής για να μάθει τη μέθοδο που το γέννησε; Δεν ανησυχώ ιδιαίτερα ότι τα μαθηματικά θα «ξεμείνουν από προβλήματα». Κάθε νέα θεωρία γεννά καινούργιες ερωτήσεις ενώ καλύτερα εργαλεία μπορούν να επιτρέψουν σε έναν νέο ερευνητή να φτάσει πολύ νωρίτερα σε περιοχές που παλιότερα απαιτούσαν χρόνια προετοιμασίας. Το ευαίσθητο σημείο βρίσκεται στη διαδρομή με την οποία αποκτάται η ερευνητική κρίση. Στην έρευνα μαθαίνεις επειδή δοκιμάζεις κάτι που κανείς δεν ξέρει ακόμη, αποτυγχάνεις, επιμένεις σε λάθος κατεύθυνση, αναγνωρίζεις τελικά ένα αδιέξοδο και αρχίζεις να ξεχωρίζεις μια γόνιμη ιδέα από μια απλώς έξυπνη ιδέα. Αν η σχετικά προσιτή ζώνη πρωτοτυπίας στενέψει, τα πανεπιστήμια θα πρέπει να ξανασκεφτούν πώς οργανώνεται η μαθητεία και τι είδους εργασία αφήνουν στον νέο ερευνητή.

Μια παλιά παρατήρηση από τη μελέτη της αυτοματοποίησης ταιριάζει καλά εδώ. Η ψυχολόγος Lisanne Bainbridge που μελετούσε την αλληλεπίδραση ανθρώπων και αυτοματοποιημένων συστημάτων είχε παρατηρήσει ήδη το 1983 ότι ο χειριστής καλείται να επέμβει ακριβώς όταν η αυτόματη λειτουργία αποτυγχάνει ενώ η ίδια η αυτοματοποίηση τού έχει αφαιρέσει πολλές καθημερινές ευκαιρίες εξάσκησης. [6] Η μαθηματική έρευνα δεν είναι βιομηχανικός πίνακας ελέγχου μα η αναλογία αξίζει μόνο στο συγκεκριμένο σημείο, αν κρατήσουμε για τον άνθρωπο την ευθύνη της κρίσης στις δύσκολες περιπτώσεις, πρέπει να σκεφτούμε πώς θα αποκτά αυτή την κρίση όταν συμμετέχει λιγότερο στις συνηθισμένες περιπτώσεις που τη διαμορφώνουν. Είναι υπόθεση προς διερεύνηση, όχι περιγραφή μιας εξέλιξης που έχει ήδη συντελεστεί.

Τα λίγα εμπειρικά δεδομένα που έχουμε για τη μάθηση δεν επιτρέπουν ακόμη γενικεύσεις αλλά βοηθούν να ξεχωρίσουμε διαφορετικές χρήσεις της ΤΝ. Η Hamsa Bastani, καθηγήτρια που μελετά αλγορίθμους μηχανικής μάθησης – μεθόδους δηλαδή που μαθαίνουν πρότυπα από δεδομένα – και τη χρήση τους σε πραγματικές αποφάσεις, και οι συνεργάτες της βρήκαν σε μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ότι βοήθεια από ΤΝ χωρίς παιδαγωγικές δικλίδες μπορούσε να μειώσει την επίδοση όταν η βοήθεια αποσυρόταν. Με πιο προσεκτικά σχεδιασμένη υποστήριξη το πρόβλημα περιοριζόταν. Σε διαφορετικό πείραμα ο Greg Kestin, φυσικός και ερευνητής της επιστημονικής εκπαίδευσης στο Harvard, και οι συνεργάτες του βρήκαν όφελος από ειδικά σχεδιασμένο σύστημα διδασκαλίας με ΤΝ σε μάθημα φυσικής. [7] [24] Καμία από τις δύο μελέτες δεν αφορά διδακτορική έρευνα αλλά μαζί δείχνουν γιατί η ποιότητα του σχεδιασμού έχει σημασία και γιατί η άμεση πρόσβαση σε μια καλή απάντηση δεν ταυτίζεται με τη μάθηση που μένει όταν η βοήθεια φύγει. Το 2025, μια άλλη έρευνα ζήτησε από 319 εργαζομένους που χρησιμοποιούσαν παραγωγική ΤΝ να περιγράψουν τη δική τους προσπάθεια κριτικής σκέψης. Η μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στο εργαλείο συνδεόταν με λιγότερη αυτοαναφερόμενη προσπάθεια κριτικής σκέψης. [26] Οι συμμετέχοντες δεν υποβλήθηκαν σε δοκιμασία που να αποδεικνύει απώλεια ικανότητας και οι ίδιοι οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι η μικρότερη προσπάθεια εκτέλεσης μιας εργασίας μπορεί εύκολα να συγχέεται με μικρότερη προσπάθεια σκέψης. Πρόκειται λοιπόν για ένδειξη που ζητά καλύτερα πειράματα, όχι για απόδειξη «γνωστικής παρακμής».

Πιο ενδιαφέρον γίνεται το ζήτημα όταν πάψουμε να το βλέπουμε μόνο ως πρόβλημα του μεμονωμένου χρήστη. Σε πρόσφατη εργασία του, ο Ricard Solé, φυσικός που μελετά σύνθετα συστήματα, μαζί με μια διεπιστημονική ομάδα συνεργατών του, εξετάζει θεωρητικά τι μπορεί να συμβεί όταν η χρήση της ΤΝ εξαπλώνεται μέσα σε μια κοινότητα και επηρεάζει τις ίδιες τις συνθήκες μέσα στις οποίες οι άνθρωποι μαθαίνουν και διατηρούν τις ικανότητές τους. Στο μοντέλο τους, υπό ορισμένες παραδοχές, μια κοινωνία μπορεί να περάσει σταδιακά από περιορισμένη χρήση σε μια κατάσταση επίμονης εξάρτησης από την οποία δεν επιστρέφει απλώς μειώνοντας ξανά τη χρήση της τεχνολογίας. [36] Αυτό δεν είναι εμπειρική απόδειξη γνωστικής έκπτωσης, αφού οι αριθμητικές τιμές «γνωστικής ικανότητας» που χρησιμοποιεί το μοντέλο είναι υποθέσεις και όχι μετρήσεις ανθρώπων, αλλά αναδεικνύει ένα πρόβλημα που η ατομική ψυχολογία από μόνη της δεν μπορεί να συλλάβει. Αν ορισμένες δεξιότητες διατηρούνται επειδή υπάρχουν γύρω μας άνθρωποι, θεσμοί και καθημερινές πρακτικές που τις ασκούν, τότε η απώλειά τους μπορεί να είναι συλλογική και σωρευτική, όσο λιγότερο χρησιμοποιούνται τόσο λιγότερες γίνονται και οι ευκαιρίες να αποκτηθούν ξανά.

Μια σοβαρή εκπαίδευση με ΤΝ, επομένως, χρειάζεται να κοιτάζει και τη διαδρομή προς το αποτέλεσμα. Έχει αξία να ζητά από τον μαθητευόμενο να εξηγήσει γιατί διάλεξε μια διαδρομή, ποια αποτυχημένη ιδέα εγκατέλειψε, τι θα άλλαζε αν πειράζαμε μια υπόθεση και αν μπορεί να υπερασπιστεί προφορικά το επιχείρημά του. Τέτοια διδασκαλία κοστίζει χρόνο και ανθρώπινη προσοχή. Σε έναν κόσμο με πολύ περισσότερες σωστές αποδείξεις, ακριβώς αυτά τα ακριβά στοιχεία μπορεί να είναι αναγκαία ώστε να μη γίνει η γνώση μια βιβλιοθήκη που όλο και λιγότεροι μπορούν να διασχίσουν χωρίς οδηγό.

Στον ίδιο τον έλεγχο των αποδείξεων η μηχανοποίηση έχει ήδη αποδείξει την αξία της. Το Lean, που ανέφερα νωρίτερα, είναι ένας βοηθός αποδείξεων όπου η πρόταση και η απόδειξή της γράφονται σε τυπική γλώσσα και ένας μικρός πυρήνας του συστήματος ελέγχει αν κάθε βήμα επιτρέπεται από τους λογικούς κανόνες. [25] Όταν μια απόδειξη «περνά» αυτόν τον έλεγχο, έχουμε μια ισχυρή εγγύηση για το συγκεκριμένο τυπικό επιχείρημα. Εξακολουθούμε όμως να πρέπει να εξετάσουμε αν ‘μεταφράσαμε’ σωστά το αρχικό μαθηματικό πρόβλημα, αν οι υποθέσεις δεν είναι ισχυρότερες από όσο νομίζουμε και, έπειτα, τι ιδέα κρύβεται πίσω από τη σειρά των βημάτων. Η τυπική επαλήθευση είναι πολύτιμη ακριβώς επειδή ξέρουμε με σχετική ακρίβεια τι εγγυάται. Πριν από τη σημερινή έκρηξη των εργαλείων αυτοματοποίησης, ο Thomas Hales, μαθηματικός με ερευνητικό έργο στη γεωμετρία και στην τυπική απόδειξη, έδειξε πόσο επίπονο μπορούσε να είναι αυτό το εγχείρημα. Στο πρόγραμμα Flyspeck ο Hales και οι συνεργάτες του μετέτρεψαν σε μηχανικά ελέγξιμη μορφή την απόδειξη της εικασίας του Kepler για την πυκνότερη διάταξη ίσων σφαιρών. Η τυποποίηση ολοκληρώθηκε το 2014 και δημοσιεύτηκε το 2017, ύστερα από χρόνια συλλογικής εργασίας. [23]

Η τυπική απόδειξη έχει και μια ενδιαφέρουσα κοινωνική ιστορία. Το 1979 οι ερευνητές πληροφορικής Richard DeMillo, Richard Lipton και Alan Perlis υποστήριξαν ότι η μαθηματική βεβαιότητα στηρίζεται σε κοινωνικές διαδικασίες ελέγχου και ότι η απουσία ανάλογης κοινότητας γύρω από την επαλήθευση προγραμμάτων θα περιόριζε δραστικά την επιτυχία της. [15] Ο Donald MacKenzie, κοινωνιολόγος της επιστήμης και της τεχνολογίας, ανασυνθέτει αυτή τη διαμάχη στο Mechanizing Proof και φτάνει σε πιο σύνθετο συμπέρασμα, σε πεδία όπου ο κοινωνικός έλεγχος είναι αδύναμος ο μηχανικός έλεγχος μπορεί να είναι ακόμη πιο πολύτιμος. [27, σ. 328] Η εμπιστοσύνη δεν βρίσκεται αποκλειστικά στην κοινότητα ούτε στη μηχανή· χτίζεται μέσα σε μια πρακτική όπου άνθρωποι, εργαλεία και διαδικασίες ελέγχουν διαφορετικά πράγματα. [27, σ. 330–334]

Ο Jeremy Avigad, καθηγητής φιλοσοφίας και μαθηματικών που εργάζεται στη λογική, στις τυπικές μεθόδους και στην ΤΝ για τα μαθηματικά, δίνει έμφαση στην απόδειξη ως δημόσιο αντικείμενο που μπορεί να ελεγχθεί ανεξάρτητα από το κύρος του παραγωγού της. [5] Η OpenAI έχει δημοσιοποιήσει το αποθετήριο Lean της συγκεκριμένης εργασίας. [31] Αυτό έχει ουσιαστική σημασία γιατί ακόμη κι αν η υποδομή που παρήγαγε την απόδειξη είναι κλειστή, το τελικό τυπικό αντικείμενο μπορεί κατ’ αρχήν να ελεγχθεί από τρίτους. Η δυνατότητα ελέγχου του αποτελέσματος, ωστόσο δεν μας δίνει αυτομάτως πρόσβαση στην υποδομή που μπορεί να επιλέξει και να κυνηγήσει το επόμενο πρόβλημα.

Η πολιτική διάσταση αποκτά υλικό περιεχόμενο μόλις κοιτάξουμε την υποδομή. Οι υπολογιστικοί πόροι – το compute στη γλώσσα της βιομηχανίας – σημαίνουν επεξεργαστές, κέντρα δεδομένων, ενέργεια, λογισμικό, εξειδικευμένο προσωπικό και χρόνο λειτουργίας. Αν τέτοια υποδομή γίνει αναγκαία για ορισμένες μορφές μαθηματικής έρευνας αιχμής, θα επηρεάζει και το ποια ερωτήματα θεωρούνται ρεαλιστικό να τεθούν. Μια κοινότητα μπορεί να έχει γενναιόδωρη πρόσβαση σε μια υπηρεσία χωρίς να έχει λόγο στις προτεραιότητες με τις οποίες αυτή αναπτύσσεται ή κατανέμει τους πόρους της. Ακριβώς γύρω από αυτό οργανώνεται η Leiden Declaration on Artificial Intelligence and Mathematics, μια δημόσια παρέμβαση που υπέγραψαν το 2026 μαθηματικοί και ερευνητές ζητώντας συζήτηση για την αυτονομία της έρευνας, την εκπαίδευση και τον έλεγχο των υποδομών. [3] Σε συναφές κείμενο, μια ομάδα στην οποία συμμετέχουν ο Akshay Venkatesh, μαθηματικός και κάτοχος του Μεταλλίου Fields, και ο Rodrigo Ochigame, ιστορικός και ανθρωπολόγος της επιστήμης και της τεχνολογίας που μελετά την αυτοματοποίηση των μαθηματικών, υποστηρίζει ότι η μαθηματική κοινότητα πρέπει να συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση αυτής της μετάβασης. [13] Πρόκειται για πολιτικές και θεσμικές προτάσεις, όχι για ουδέτερες τεχνικές διαπιστώσεις.

Ο Gowers δεν υπέγραψε τη Διακήρυξη και εξήγησε δημόσια τις επιφυλάξεις του, μεταξύ άλλων για όσα υπονοεί γύρω από την κατανόηση και για το πώς μπορεί να αποδίδεται στο μέλλον η επιστημονική αναγνώριση. [22] Η διαφωνία είναι χρήσιμη επειδή χωρίζει δύο ερωτήματα που συχνά συγχέονται. Κάποιος μπορεί να θεωρεί πιθανό ότι οι μηχανές θα αποκτήσουν πολύ βαθύτερες ικανότητες κατανόησης και ταυτόχρονα να ανησυχεί για το ποιος κατέχει την υποδομή, ποιος επιλέγει τις προτεραιότητες και ποιος αναγνωρίζεται για τη συλλογική εργασία που βρίσκεται πίσω από ένα αποτέλεσμα.

Ο Ochigame έχει μελετήσει ακριβώς αυτή την τελευταία πλευρά. Όταν λέμε ότι «βρέθηκε μια απόδειξη», η φράση κρύβει εύκολα μεγάλο μέρος της εργασίας που την έκανε δυνατή, τις βιβλιοθήκες που έπρεπε να χτιστούν, τις σιωπηρές παραδοχές που έπρεπε να γίνουν ρητές, τα εργαλεία που κάποιος έγραψε και συντηρεί. [29] Με την αυτοματοποίηση η αλυσίδα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη. Άλλος μπορεί να διατυπώνει το πρόβλημα, άλλος να βρίσκει μια κρίσιμη ιδέα, άλλος να γράφει το λογισμικό και άλλος να διαθέτει την υπολογιστική υποδομή. Οι εργασίες αυτές έχουν διαφορετικό βάρος και διαφορετικό χαρακτήρα. Μια ιστορία της ανακάλυψης που κρατά μόνο ένα από αυτά, πάντως, παραμορφώνει το πώς παράχθηκε το αποτέλεσμα.

Η ανακοίνωση για τις Navier–Stokes συνοδεύτηκε ήδη από μια διαφωνία που κάνει αυτή την εξάρτηση πολύ συγκεκριμένη. Οι μαθηματικοί Tristan Buckmaster και Levent Alpöge δούλευαν επί μήνες πάνω σε μια γραμμή που ξεκινούσε από τις εργασίες των Diego Córdoba και Luis Martínez-Zoroa για την εμφάνιση ιδιομορφιών με εξωτερική δύναμη. Χρησιμοποιούσαν συστηματικά γλωσσικά μοντέλα, μεταξύ άλλων το Codex της OpenAI, το περιβάλλον στο οποίο δούλευαν με το μοντέλο πάνω στα αρχεία και τα προσχέδιά τους, και ο Buckmaster αναφέρει ότι στις συνεδρίες τους είχαν περάσει όλα τα προσχέδια του έργου. Στις 15 Αυγούστου είχαν ήδη αποτελέσματα με ομαλή εξωτερική δύναμη για τις εξισώσεις Boussinesq, ένα συγγενές σύστημα ρευστομηχανικής όπου η ροή συνδέεται και με μεταβολές θερμοκρασίας ή πυκνότητας, και για τις εξισώσεις Euler, που περιγράφουν την ιδανική ροή χωρίς ιξώδες. Στις 22 Αυγούστου είχε ολοκληρωθεί και η τυπική επαλήθευση του αποτελέσματος για τις εξισώσεις Euler. [8] Η OpenAI δηλώνει ότι άρχισε τη δική της προσπάθεια την 1η Σεπτεμβρίου, αφού άκουσε φήμες ότι είχαν λυθεί δύο Προβλήματα της Χιλιετίας, φήμες που αργότερα συνέδεσε με τους Buckmaster και Alpöge, και ότι μέσα στις επόμενες ημέρες οι πράκτορές της έφτασαν σε αντιπαράδειγμα για τις Navier–Stokes στην εκδοχή του προβλήματος που επιτρέπει ομαλή εξωτερική δύναμη. [32] Για τον Buckmaster η συγκεκριμένη επιλογή ήταν ανησυχητική ακριβώς επειδή αυτή ήταν η κατεύθυνση που είχαν ανοίξει οι Córdoba και Martínez-Zoroa και που ο ίδιος με τον Alpöge είχαν επιλέξει να αναπτύξουν. Η ίδια η εργασία της OpenAI αναγνωρίζει ρητά τις προηγούμενες εργασίες τους ως μέρος της στρατηγικής ιστορίας του προβλήματος. [30]

Το ζήτημα των δεδομένων είναι πιο δύσκολο ακριβώς επειδή η συνεργασία των δύο μαθηματικών περνούσε και από το Codex. Ο Buckmaster λέει ότι ρώτησε αν το εσωτερικό μοντέλο της OpenAI είχε εκπαιδευτεί πάνω στις συνεδρίες τους ή είχε πρόσβαση σε αυτές· κατά την καταγραφή του, έλαβε διαβεβαίωση ότι το μοντέλο δεν αναζητούσε δεδομένα χρηστών, όχι όμως απάντηση στο ερώτημα της εκπαίδευσης. [8] Η OpenAI δηλώνει σήμερα ότι κανένας από τους ερευνητές ή τους πράκτορές της δεν είδε τη μη δημοσιευμένη εργασία τους και ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν συγκεκριμένα δεδομένα χρηστών για την επίλυση του προβλήματος. Δεν αποκλείει όμως ότι αποταυτοποιημένα δεδομένα από τη χρήση των προϊόντων της μπορεί να είχαν συμβάλει στη βελτίωση των μοντέλων. [32] Δεν γνωρίζουμε αν τα προσχέδια των Buckmaster και Alpöge χρησιμοποιήθηκαν για την παραγωγή της απόδειξης, ούτε τι ακριβώς συνέβη στα συστήματα εκπαίδευσης. Το πρόβλημα που μένει ανοιχτό ανήκει ήδη στη μαθηματική πρακτική, τι σημαίνει να αναπτύσσεις μη δημοσιευμένη έρευνα μέσα σε μια υποδομή της οποίας ο ιδιοκτήτης κατασκευάζει ταυτόχρονα μοντέλα ικανά να ανταγωνιστούν τον χρήστη στην ίδια ερευνητική περιοχή.

Στη διαφωνία προστέθηκε και το ζήτημα της αναγνώρισης. Ο Buckmaster περιγράφει δύο προτάσεις για τον συντονισμό των δημοσιεύσεων, στη μία από τις οποίες θα παρουσίαζε ο ίδιος το αποτέλεσμα της OpenAI για τις Navier–Stokes, και υποστηρίζει ότι ο Sébastien Bubeck ήθελε να μη συμμετέχει ο Alpöge επειδή εργαζόταν στην Anthropic. Αναφέρει επίσης ότι, όταν είπε πως θα δημοσιοποιούσε όσα είχαν συμβεί, ο Bubeck τον ρώτησε, κατά τη δική του καταγραφή, «Γιατί να καταστρέψεις την καριέρα σου;» και στη συνέχεια είπε «Αν δεν θέλεις να είμαι ευγενικός, δεν χρειάζεται να είμαι». [8] Η OpenAI παρουσιάζει διαφορετικά την επικοινωνία, ως προσπάθεια συντονισμένης δημοσίευσης και αναγνώρισης της προτεραιότητας των Buckmaster και Alpöge στις εξισώσεις Euler με εξωτερική δύναμη. [32] Τα δημόσια στοιχεία δεν αρκούν για να λυθεί αυτή η σύγκρουση και ο ίδιος ο Buckmaster γράφει ρητά ότι δεν γνωρίζει αν χρησιμοποιήθηκαν τα δεδομένα τους και δεν κατηγορεί κανέναν για κάτι συγκεκριμένο. [8] Η ίδια η σύγκρουση δείχνει πάντως τι αλλάζει όταν η ίδια εταιρεία παρέχει το ερευνητικό εργαλείο, εκπαιδεύει το μοντέλο και διαθέτει την υποδομή που μπορεί να μετατρέψει μια υπόδειξη σε τεράστια παράλληλη αναζήτηση, τα παλιά ερωτήματα της προτεραιότητας και της επιστημονικής αναγνώρισης αποκτούν τότε μια καινούργια υλική διάσταση.

Οι επιμέρους διαφωνίες πατούν πάνω σε μια ευρύτερη ασυμμετρία. Η μαθηματική γνώση πάνω στην οποία στηρίζονται άμεσα ή έμμεσα τα σημερινά συστήματα έχει παραχθεί μέσα σε αιώνες, πανεπιστήμια και σχολεία, βιβλιοθήκες και περιοδικά, συνεργασίες, ανοιχτά προβλήματα, ακόμη και αποτυχημένες ιδέες που άνοιξαν δρόμο σε άλλες. Οι ισχυρότερες υποδομές που μπορούν να αξιοποιήσουν αυτή τη συσσωρευμένη γνώση σε μεγάλη κλίμακα βρίσκονται συχνά υπό ιδιωτικό έλεγχο. Δεν γνωρίζουμε την ακριβή σύνθεση των δεδομένων εκπαίδευσης κάθε μοντέλου, άρα δεν έχει νόημα να την επινοήσουμε. Η θεσμική ασυμμετρία είναι ορατή και χωρίς αυτή τη γνώση.

Ο Karl Marx είχε χρησιμοποιήσει στα Grundrisse την έννοια του general intellect («γενική διάνοια») για τη γενική κοινωνική γνώση που ενσωματώνεται στα μέσα παραγωγής και γίνεται η ίδια παραγωγική δύναμη. [28] Θα ήταν αφελές και μάλλον ανιστόρητο να τον μετατρέψουμε σε προφήτη της τεχνητής νοημοσύνης. Η έννοια βοηθά σε κάτι πιο συγκεκριμένο, να δούμε την ένταση ανάμεσα σε γνώση που παράγεται κοινωνικά και σε υποδομές που μπορεί να ελέγχονται από πολύ λιγότερους φορείς. Ένα γλωσσικό μοντέλο δεν είναι βιβλιοθήκη που αποθηκεύει αυτούσια όσα «διάβασε»· η εκπαίδευση μετασχηματίζει δεδομένα σε αριθμητικές παραμέτρους. Η δυνατότητα να δημοσιεύονται ανοιχτά τα παραγόμενα θεωρήματα μπορεί λοιπόν να συνυπάρχει με εξάρτηση από ιδιωτικά μέσα για την παραγωγή των επόμενων.

Ο Αλέξανδρος Σχισμένος, που γράφει για την τεχνητή νοημοσύνη και την ψηφιακή εξουσία, χρησιμοποιεί τον όρο «δημοκρατικός τεχνοσκεπτικισμός». [34] Η θέση του στρέφεται ταυτόχρονα απέναντι στην τεχνοφοβία, που αντιμετωπίζει την τεχνολογία σαν αναπόφευκτη καταστροφή, και στην τεχνοφιλία, που περιμένει από την τεχνική πρόοδο να λύσει κοινωνικά προβλήματα ανεξάρτητα από τους θεσμούς. Στο βιβλίο Artificial Intelligence and Barbarism συνδέει αυτή την προβληματική με την «ψηφιακή ετερονομία», δηλαδή με συνθήκες στις οποίες οι όροι της ψηφιακής ζωής καθορίζονται από συστήματα και οργανισμούς που οι χρήστες δεν μπορούν ουσιαστικά να επηρεάσουν. [33] Στα μαθηματικά μια τέτοια ετερονομία δεν θα χρειαζόταν να πάρει τη μορφή λογοκρισίας ή απαγόρευσης. Μια κοινότητα θα μπορούσε να συζητά απολύτως ελεύθερα και παρ’ όλα αυτά να εξαρτά τις ισχυρότερες ερευνητικές της δυνατότητες από υπηρεσίες των οποίων τις προτεραιότητες δεν μπορεί να αλλάξει. Το επιχείρημα δεν εξαρτάται ούτε από το αν οι μηχανές θα αποκτήσουν κάποτε συνείδηση, εσωτερικότητα ή προθετικότητα. Ακόμη και ένα σύστημα που θα κατανοούσε και θα εξηγούσε μαθηματικά καλύτερα από εμάς θα έπρεπε να βρίσκεται κάπου, να χρηματοδοτείται από κάποιον και να υπηρετεί προτεραιότητες που κάποιος έχει επιλέξει.

Για τον Κορνήλιο Καστοριάδη η αυτονομία δεν εξαντλείται στη δυνατότητα μιας κοινωνίας να αλλάζει επιμέρους κανόνες. Προϋποθέτει να αναγνωρίζει ότι οι θεσμοί, οι αξίες και οι μορφές οργάνωσής της δεν της έχουν δοθεί από κάποια εξωτερική αναγκαιότητα αλλά αποτελούν δικό της ιστορικό δημιούργημα και μπορούν, ακριβώς γι’ αυτό, να τεθούν ξανά υπό αμφισβήτηση. [9] Η ετερονομία εμφανίζεται όταν αυτή η προέλευση λησμονείται και ό,τι έχει θεσμιστεί αρχίζει να παρουσιάζεται ως κάτι που απλώς «είναι έτσι». Σε μια κοινωνία που οργανώνεται όλο και περισσότερο γύρω από τεχνικά συστήματα, η μορφή αυτής της ετερονομίας δεν χρειάζεται να είναι θεολογική ή παραδοσιακή. Μπορεί να εμφανίζεται ως απαίτηση αποτελεσματικότητας, ως οικονομικός μονόδρομος ή ως τεχνικός περιορισμός που θεωρείται αυτονόητος. Η σύνδεση με την ΤΝ βρίσκεται ακριβώς εκεί, όχι σε κάποια υποτιθέμενη πρόβλεψη του Καστοριάδη για τις μηχανές αλλά στην ευκολία με την οποία επιλογές για το πώς οργανώνεται η έρευνα, ποιος έχει πρόσβαση στην υπολογιστική ισχύ ή ποια κριτήρια θεωρούνται σημαντικά μπορούν να πάψουν να γίνονται αντιληπτές ως κοινωνικές επιλογές. Όταν το «έτσι λειτουργεί το σύστημα» αρχίζει να αρκεί ως εξήγηση, το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν η τεχνολογία απέκτησε δική της βούληση αλλά αν εμείς εξακολουθούμε να βλέπουμε ότι οι όροι της χρήσης της μπορούν να αποφασιστούν διαφορετικά.

Το ότι ένα σύστημα είναι τόσο σύνθετο ώστε κανένας άνθρωπος να μην το κατέχει ολόκληρο δεν συνιστά από μόνο του ετερονομία. Καμία σύγχρονη κοινωνία δεν μπορεί να απαιτεί από κάθε πολίτη να κατανοεί κάθε τεχνικό σύστημα από το οποίο εξαρτάται, όπως κανένας μαθηματικός δεν ελέγχει προσωπικά κάθε γραμμή κώδικα μιας μεγάλης βιβλιοθήκης. Η πολιτική απαίτηση είναι διαφορετική, λογοδοσία, ανεξάρτητη ειδίκευση, δυνατότητα ουσιαστικής αμφισβήτησης και θεσμική δύναμη να αλλάξουν οι κανόνες. Γι’ αυτό και η «δημόσια υποδομή» δεν αποτελεί λύση από μόνη της αν σημαίνει απλώς αλλαγή του ονόματος στον ιδιοκτήτη. Η πρόσβαση, οι προτεραιότητες και η κατανομή ενός πόρου που έχει οικονομικό και ενεργειακό κόστος χρειάζονται επίσης δημόσια συζήτηση.

Η επιστημονική αυτονομία, σε αυτή την έννοια, δεν είναι αίτημα να πάρουν οι ειδικοί απεριόριστους πόρους και να αποφασίζουν μόνοι τους. Αφορά τις συνθήκες μέσα στις οποίες μια ερευνητική κοινότητα μπορεί να κρίνει τις μεθόδους της, να συζητά τους σκοπούς της και να αμφισβητεί τους όρους πρόσβασης στα μέσα που χρειάζεται. Το ποιος πληρώνει για την υποδομή παραμένει πολιτικό ζήτημα, όπως πολιτικό ζήτημα είναι και το ποια άλλα κοινωνικά αγαθά ανταγωνίζονται για τους ίδιους πόρους.

Ό,τι στα μαθηματικά φαίνεται ακόμη σχετικά εξωτικό είναι ήδη γνώριμο από τη συζήτηση για την εργασία. Οι οικονομολόγοι Daron Acemoglu και Pascual Restrepo έχουν προτείνει να ξεχωρίζουμε την εκτόπιση ανθρώπινης εργασίας από τη δημιουργία νέων καθηκόντων που μπορούν να επανεντάξουν εργαζομένους στην παραγωγή. [2] Ο David Autor, οικονομολόγος της εργασίας, έχει υποστηρίξει ότι η ΤΝ θα μπορούσε υπό ορισμένες συνθήκες να δώσει σε περισσότερους εργαζομένους πρόσβαση σε εξειδικευμένη γνώση και να τους επιτρέψει να συμμετέχουν σε αποφάσεις από τις οποίες σήμερα αποκλείονται. [4] Ο Acemoglu, σε μακροοικονομική ανάλυση, είναι πιο συγκρατημένος ως προς το πόσο οι μεγάλες βελτιώσεις σε μεμονωμένα καθήκοντα θα μετατραπούν σε αντίστοιχη ανάπτυξη ολόκληρης της οικονομίας. [1] Οι αναλύσεις τους δεν είναι απλώς αισιόδοξη και απαισιόδοξη εκδοχή της ίδιας πρόβλεψης αλλά εξετάζουν διαφορετικούς μηχανισμούς.

Οι εντυπωσιακοί αριθμοί για τις θέσεις εργασίας χρειάζονται γι’ αυτό προσεκτική ανάγνωση. Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας εκτίμησε το 2025 ότι περίπου ένας στους τέσσερις εργαζομένους παγκοσμίως βρίσκεται σε επάγγελμα με κάποια «έκθεση» στην παραγωγική ΤΝ. [20] Η έκθεση μετρά το κατά πόσο συγκεκριμένα καθήκοντα μπορούν να επηρεαστούν από τα διαθέσιμα εργαλεία, δεν είναι πρόβλεψη ότι μία στις τέσσερις θέσεις θα καταργηθεί. Η ίδια μελέτη θεωρεί πιθανότερο τον μετασχηματισμό πολλών επαγγελμάτων από την πλήρη εξαφάνισή τους. Το κοινωνικό αποτέλεσμα εξαρτάται από κάτι που η τεχνική μέτρηση δεν περιέχει, το ποιος θα καρπωθεί το κέρδος της παραγωγικότητας. Περισσότερη παραγωγή με λιγότερη ανθρώπινη εργασία μπορεί να γίνει μικρότερο ωράριο, υψηλότερο εισόδημα ή καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες. Μπορεί εξίσου να γίνει απόλυση, εντατικοποίηση και μεγαλύτερη συγκέντρωση πλούτου. Στα πανεπιστήμια το δίλημμα είναι ήδη εύκολο να φανεί. Αν ένας μαθηματικός τελειώνει μια τεχνική εργασία στο μισό χρόνο, ο υπόλοιπος χρόνος μπορεί να πάει στη διδασκαλία, σε μια δύσκολη ιδέα που δεν υπόσχεται γρήγορη δημοσίευση ή απλώς σε ζωή έξω από την εργασία. Μπορεί επίσης να μετατραπεί σε νέα νόρμα που απαιτεί διπλάσια παραγωγή. Ο διαθέσιμος χρόνος που δημιουργείται έτσι μπορεί να χρησιμοποιηθεί με πολύ διαφορετικούς τρόπους, ανάλογα με τους θεσμούς μέσα στους οποίους εντάσσεται η τεχνολογία.

Οι δείκτες παραγωγικότητας αφήνουν απέξω και κάτι πολύ πιο προσωπικό. Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει περάσει δεκαπέντε χρόνια μαθαίνοντας να αποδεικνύει δύσκολα θεωρήματα και να βλέπει ένα σύστημα να παράγει παρόμοια αποτελέσματα μέσα σε ώρες. Σήμερα αυτό απέχει (ακόμη) από το να περιγράφει κάθε πεδίο των μαθηματικών. Ως πιθανότητα, ωστόσο, αρκεί για να εξηγήσει ένα πραγματικό αίσθημα απώλειας. Μια δεξιότητα είναι συχνά μαζί επάγγελμα, τρόπος αναγνώρισης, σχέση με μια κοινότητα και κομμάτι της εικόνας που έχουμε για τον εαυτό μας. Η συνηθισμένη παρηγοριά ότι «πάντα θα χρειάζονται άνθρωποι» δεν είναι αρκετή επειδή εξαρτά την ανθρώπινη αξία από μια τεχνική πρόβλεψη για το μέλλον που κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί. Η αξία μιας δραστηριότητας, πάντως, δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το αν ο άνθρωπος παραμένει ο καλύτερος στην εκτέλεσή της. Παίζουμε σκάκι παρότι οι καλύτερες μηχανές είναι ισχυρότερες από τους ανθρώπους. Ακούμε και παίζουμε μουσική χωρίς η αξία της εμπειρίας να εξαρτάται από το αν ο άνθρωπος είναι ο πιο αποτελεσματικός παραγωγός ήχων. Στα μαθηματικά, αντίστοιχα, η ορθότητα του θεωρήματος είναι μόνο ένα μέρος της δραστηριότητας. Ο Σχισμένος, σε κείμενό του για τις παραστατικές τέχνες, επιμένει στην αξία της ανθρώπινης παρουσίας, του κοινού χρόνου και της σχέσης ανάμεσα στους συμμετέχοντες. [35] Η αναλογία έχει σαφή όρια βέβαια αφού η ορθότητα ενός θεωρήματος δεν εξαρτάται από το αν βρεθήκαμε μαζί σε μια αίθουσα. Φωτίζει, παρ’ όλα αυτά, κάτι που η μέτρηση των αποτελεσμάτων χάνει.

Όταν ένας φοιτητής καταλαβαίνει για πρώτη φορά μια γνωστή απόδειξη, δεν προστίθεται τίποτε στη διεθνή βιβλιογραφία. Έχει όμως αλλάξει ο ίδιος, βλέπει μια σχέση που πριν δεν έβλεπε, μπορεί να διατυπώσει μια ερώτηση που πριν δεν είχε τα μέσα να σκεφτεί, αποκτά λίγο περισσότερη κρίση. Η περιέργεια, το παιχνίδι, η αισθητική απόλαυση και η συμμετοχή σε μια κοινότητα δεν είναι διακοσμητικές προσθήκες μετά τη «σοβαρή» παραγωγή γνώσης. Για πολλούς ανθρώπους είναι μέρος του λόγου που η μαθηματική δραστηριότητα αξίζει εξαρχής τον χρόνο τους.

Αυτό, βέβαια, δεν πληρώνει το νοίκι. Ο Avigad παρατηρεί εύστοχα ότι το γεγονός πως οι άνθρωποι εξακολουθούν να παίζουν σκάκι μετά την υπεροχή των μηχανών δεν μας λέει ποιος θα χρηματοδοτεί ανθρώπους που θέλουν να συνεχίσουν να κάνουν μαθηματικά. [5] Αν ένας ερευνητής χάσει τη θέση του δεν απέκτησε ελευθερία επειδή μπορεί ακόμη να αποδεικνύει θεωρήματα για ευχαρίστηση. Χρειάζεται εισόδημα, χρόνο, πρόσβαση στη βιβλιογραφία και άλλους ανθρώπους με τους οποίους να σκέφτεται. Η επίκληση της «εγγενούς αξίας» μιας δραστηριότητας γίνεται κυνική όταν συνοδεύει την εξαφάνιση των υλικών όρων που την καθιστούν δυνατή.

Η Kathi Weeks, πολιτική θεωρητικός της φεμινιστικής σκέψης και συγγραφέας του The Problem with Work, αντιμετωπίζει την εργασία ως θεσμό που οργανώνει όχι μόνο το εισόδημα αλλά και την κοινωνική αναγνώριση και μεγάλο μέρος της ταυτότητάς μας. Η κριτική της δεν είναι ατομική συμβουλή για να βρούμε περισσότερο νόημα στον ελεύθερο χρόνο, συνδέεται με συλλογικές αλλαγές όπως η μείωση του ωραρίου χωρίς αντίστοιχη μείωση αποδοχών. [40, σ. 1–8, 172–173 και 227–233] Στο ίδιο πνεύμα ζητά χώρο για χρόνο που δεν χρειάζεται να δικαιολογείται διαρκώς από όσα θα παραγάγουμε μέσα σε αυτόν, χρόνο στον οποίο μπορούν να εμφανιστούν επιθυμίες και τρόποι ζωής που δεν γνωρίζουμε ακόμη. [40, σ. 169–171] Ακόμη και σε μια κοινωνία με πολύ περισσότερη αυτοματοποίηση, η αναγκαία εργασία θα παραμένει. Η φροντίδα, η συντήρηση και η καθημερινή αναπαραγωγή της ζωής πρέπει να μοιραστούν και μια κοινωνία που «απελευθερώνει» χρόνο για λίγους μεταφέροντας περισσότερη αόρατη εργασία σε άλλους έχει απλώς μετακινήσει την εξάρτηση. Ούτε ο ελεύθερος χρόνος βιώνεται αυτομάτως ως ελευθερία, χωρίς παιδεία, χώρους, σχέσεις και πραγματικές δυνατότητες συμμετοχής μπορεί να γίνει απομόνωση. Η πολιτική υπόσχεση της αυτοματοποίησης αποκτά περιεχόμενο μόνο όταν ο χρόνος που εξοικονομείται μετατρέπεται σε πραγματική δυνατότητα μάθησης, δημιουργίας, φροντίδας ή πολιτικής συμμετοχής για περισσότερους ανθρώπους.

Η προτεινόμενη απόδειξη των Navier–Stokes θα κριθεί τελικά εκεί όπου πρέπει, στα μαθηματικά. Ένα τεχνικό κενό δεν διορθώνεται με πολιτική θεωρία. Εφόσον η απόδειξη αντέξει, η σημασία της θα υπερβαίνει την προσθήκη ενός ακόμη θεωρήματος στη βιβλιοθήκη. Θα έχουμε ένα πολύ συγκεκριμένο παράδειγμα του πόσο μπορούν να απομακρυνθούν μεταξύ τους η παραγωγή, η επαλήθευση και η αφομοίωση ενός αποτελέσματος και του πόσο γρήγορα η οργάνωση της γνώσης γίνεται ζήτημα υποδομών, εκπαίδευσης και εργασίας. Αν έρχεται πράγματι κάποια μορφή «αφθονίας αποδείξεων», με ενδιαφέρει λιγότερο η αναζήτηση ενός τελευταίου ανθρώπινου προνομίου και περισσότερο το ποιοι θα μπορούν να επιλέγουν τι αξίζει να αποδειχθεί, ποιοι θα έχουν τον χρόνο και την παιδεία να κατανοούν όσα παράγονται και ποιοι θα ελέγχουν τα μέσα που κάνουν αυτή την παραγωγή δυνατή. Το εργαλείο έχει ήδη μπει στη μαθηματική ζωή. Η αυτονομία θα κριθεί από το αν θα μπορούμε να αλλάζουμε συλλογικά τους όρους αυτής της σχέσης, ιδίως όταν οι υποδομές πάνω στις οποίες στηρίζεται συγκεντρώνονται στα χέρια λίγων.

Βιβλιογραφία

1. Acemoglu, Daron. «The Simple Macroeconomics of AI». Economic Policy 40, αρ. 121 (2025): 13–58· πρώτη διαδικτυακή δημοσίευση 6 Αυγούστου 2024. DOI: 10.1093/epolic/eiae042. Πηγή
2. Acemoglu, Daron και Pascual Restrepo. «Automation and New Tasks: How Technology Displaces and Reinstates Labor». Journal of Economic Perspectives 33, αρ. 2 (2019): 3–30. DOI: 10.1257/jep.33.2.3. Πηγή
3. Alper, Jarod, Michael J. Barany, Alain Chavarri Villarello, Sander Dahmen, Walter Dean, Karthik Ganapathy, Michael Harris, David Holmes, Mateja Jamnik, Steven Kelk, Bryna Kra, Ursula Martin, Bartosz Naskręcki, Rodrigo Ochigame, Jim Portegies και Johannes Schmitt. Leiden Declaration on Artificial Intelligence and Mathematics. 2 Ιουνίου 2026. DOI: 10.5281/zenodo.20302944. Πηγή
4. Autor, David. «Applying AI to Rebuild Middle Class Jobs». NBER Working Paper 32140, Φεβρουάριος 2024. DOI: 10.3386/w32140. Πηγή
5. Avigad, Jeremy. «Mathematicians in the age of AI». Προδημοσίευση, 3 Μαρτίου 2026, αναθεώρηση 6 Απριλίου 2026. arXiv:2603.03684. Πηγή
6. Bainbridge, Lisanne. «Ironies of Automation». Automatica 19, αρ. 6 (Νοέμβριος 1983): 775–779. DOI: 10.1016/0005-1098(83)90046-8. Πηγή
7. Bastani, Hamsa, Osbert Bastani, Alp Sungu, Haosen Ge, Özge Kabakcı και Rei Mariman. «Generative AI without guardrails can harm learning: Evidence from high school mathematics». Proceedings of the National Academy of Sciences 122, αρ. 26 (2025): e2422633122. DOI: 10.1073/pnas.2422633122. Πηγή
8. Buckmaster, Tristan. Δημόσια δήλωση για την εργασία με τον Levent Alpöge και τις επαφές με την OpenAI. Αχρονολόγητο PDF στον προσωπικό πανεπιστημιακό ιστότοπο, αναφέρεται στα γεγονότα της 3ης–7ης Σεπτεμβρίου 2026. Προσπέλαση στις 8 Σεπτεμβρίου 2026. Πηγή
9. Castoriadis, Cornelius. «Power, Politics, Autonomy». Στο Philosophy, Politics, Autonomy: Essays in Political Philosophy, επιμέλεια και μετάφραση David Ames Curtis, 143–174. Νέα Υόρκη: Oxford University Press, 1991. Πηγή
10. Clay Mathematics Institute. «Navier–Stokes Equation». Επίσημη σελίδα κατάστασης του προβλήματος, χ.χ. Προσπέλαση 9 Σεπτεμβρίου 2026. Πηγή
11. Clay Mathematics Institute. «Rules for the Millennium Prize Problems». Κανόνες που υιοθετήθηκαν στις 26 Σεπτεμβρίου 2018. Προσπέλαση 9 Σεπτεμβρίου 2026. Πηγή
12. Clay Mathematics Institute. «The Millennium Prize Problems». Επίσημη παρουσίαση της ιστορίας και του σκοπού των επτά προβλημάτων· ανακοίνωση στο Collège de France, Παρίσι, 24 Μαΐου 2000. Προσπέλαση 9 Σεπτεμβρίου 2026. Πηγή
13. Commelin, Johan, Mateja Jamnik, Rodrigo Ochigame, Lenny Taelman και Akshay Venkatesh. «Shaping the Future of Mathematics in the Age of AI». Notices of the American Mathematical Society 73, αρ. 6 (2026): 480–483. DOI: 10.1090/noti3347. arXiv:2603.24914. Πηγή
14. Darrigol, Olivier. «Between Hydrodynamics and Elasticity Theory: The First Five Births of the Navier–Stokes Equation». Archive for History of Exact Sciences 56, αρ. 2 (2002): 95–150. DOI: 10.1007/s004070200000. Πηγή
15. DeMillo, Richard A., Richard J. Lipton και Alan J. Perlis. «Social Processes and Proofs of Theorems and Programs». Communications of the ACM 22, αρ. 5 (Μάιος 1979): 271–280. DOI: 10.1145/359104.359106. Πηγή
16. Doshi, Anil R. και Oliver P. Hauser. «Generative AI enhances individual creativity but reduces the collective diversity of novel content». Science Advances 10, αρ. 28 (12 Ιουλίου 2024): eadn5290. DOI: 10.1126/sciadv.adn5290. Πηγή
17. Farwig, Reinhard. «From Jean Leray to the millennium problem: the Navier–Stokes equations». Journal of Evolution Equations 21 (2021): 3243–3263. DOI: 10.1007/s00028-020-00645-3. Πηγή
18. Fefferman, Charles L. «Existence and smoothness of the Navier–Stokes equation». Επίσημη διατύπωση του Millennium Prize Problem, Clay Mathematics Institute, χ.χ. Προσπέλαση 9 Σεπτεμβρίου 2026. Πηγή
19. Friedlander, Susan, Peter Lax, Cathleen Morawetz, Louis Nirenberg, Gregory Seregin, Nina Ural’tseva και Mark Vishik. «Olga Alexandrovna Ladyzhenskaya (1922–2004)». Notices of the American Mathematical Society 51, αρ. 11 (2004): 1320–1331. Πηγή
20. Gmyrek, Paweł, Janine Berg, Karol Kamiński, Filip Konopczyński, Agnieszka Ładna, Bálint Náfrádi, Konrad Rosłaniec και Marek Troszyński. Generative AI and Jobs: A Refined Global Index of Occupational Exposure. ILO Working Paper 140. Γενεύη: International Labour Organization, 20 Μαΐου 2025. DOI: 10.54394/HETP0387. Πηγή
21. Gowers, Timothy, με συμβολή του Isaac Rajagopal. «A recent experience with ChatGPT 5.5 Pro». Gowers’s Weblog, 8 Μαΐου 2026. Πηγή
22. Gowers, Timothy. «Thoughts about the Leiden Declaration». Gowers’s Weblog, 26 Ιουλίου 2026. Πηγή
23. Hales, Thomas, κ.ά. «A formal proof of the Kepler conjecture». Forum of Mathematics, Pi 5 (2017): e2. DOI: 10.1017/fmp.2017.1. Πηγή
24. Kestin, Greg, Kelly Miller, Anna Klales, Timothy Milbourne και Gregorio Ponti. «AI tutoring outperforms in-class active learning: an RCT introducing a novel research-based design in an authentic educational setting». Scientific Reports 15 (2025): 17458. DOI: 10.1038/s41598-025-97652-6. Πηγή
25. The Lean Project. Theorem Proving in Lean 4. Κεφάλαιο «Axioms and Computation», διαδικτυακό εγχειρίδιο, χ.χ. Προσπέλαση 8 Σεπτεμβρίου 2026. Πηγή
26. Lee, Hao-Ping (Hank), Advait Sarkar, Lev Tankelevitch, Ian Drosos, Sean Rintel, Richard Banks και Nicholas Wilson. «The Impact of Generative AI on Critical Thinking: Self-Reported Reductions in Cognitive Effort and Confidence Effects From a Survey of Knowledge Workers». Στο Proceedings of the 2025 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems (CHI ’25), άρθρο 1121, 1–22. New York: Association for Computing Machinery, Απρίλιος 2025. DOI: 10.1145/3706598.3713778. Πηγή
27. MacKenzie, Donald. Mechanizing Proof: Computing, Risk, and Trust. Cambridge, MA: MIT Press, 2001. ISBN 0-262-13393-8. Πηγή
28. Marx, Karl. Grundrisse: Foundations of the Critique of Political Economy (Rough Draft). Μετάφραση Martin Nicolaus. Harmondsworth: Penguin Books, σε συνεργασία με New Left Review, 1973. Χειρόγραφα 1857–1858. Πηγή
29. Ochigame, Rodrigo. «Automated Mathematics and the Reconfiguration of Proof and Labor». Bulletin of the American Mathematical Society 61, αρ. 3 (2024): 423–437. DOI: 10.1090/bull/1821. arXiv:2309.11457. Πηγή
30. OpenAI. Finite time blowup for Navier–Stokes. Προδημοσίευση, ανακοινώθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 2026. Πηγή
31. OpenAI. NavierStokesAndEuler. Δημόσιο αποθετήριο της τυπικής απόδειξης σε Lean, 2026. Άδεια Apache 2.0. Έλεγχος 8 Σεπτεμβρίου 2026. Πηγή
32. OpenAI. «On the Navier–Stokes Millennium Prize Problem». 8 Σεπτεμβρίου 2026. Πηγή
33. Schismenos, Alexandros. Artificial Intelligence and Barbarism: A Critique of Digital Reason. Αθήνα: Athens School, Ιούνιος 2025. ISBN 978-618-87772-1-7. DOI: 10.5281/zenodo.15805493. Πηγή
34. Σχισμένος, Αλέξανδρος. «Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν ενδιαφέρεται για την Ηθική: Γιατί ο τεχνοσκεπτικισμός πρέπει να είναι πολιτικός». Αυτολεξεί, 30 Δεκεμβρίου 2025. Πηγή
35. Σχισμένος, Αλέξανδρος. «Οι Παραστατικές Τέχνες ως Όριο του Ψηφιακού: Θεατρικός Χρόνος και Τεχνητή Νοημοσύνη». Αυτολεξεί, 23 Φεβρουαρίου 2026. Πηγή
36. Solé, Ricard, Giulio Ruffini, Francesca Castaldo, Marco Tuccio, Luis F. Seoane, Manlio de Domenico, Santiago F. Elena, David C. Krakauer και Michael Levin. «Large-Language Models as a Cognitive Virus». Προδημοσίευση, 3 Σεπτεμβρίου 2026. arXiv:2609.03344v1. DOI: 10.48550/arXiv.2609.03344. Πηγή
37. Tao, Terence. «Mathematics in the age of AI». Προδημοσίευση, 2026. arXiv:2608.16753. Πηγή
38. Tao, Terence. New mathematical workflows. Διαφάνειες, Μάιος 2026· ομιλία στο Future of Mathematics Symposium, Stanford, 2 Μαΐου 2026. Πηγή
39. Thurston, William P. «On proof and progress in mathematics». Bulletin of the American Mathematical Society 30, αρ. 2 (1994): 161–177. arXiv:math/9404236. Πηγή
40. Weeks, Kathi. The Problem with Work: Feminism, Marxism, Antiwork Politics, and Postwork Imaginaries. Durham, NC: Duke University Press, 2011. ISBN 978-0-8223-5112-2. Πηγή

The post Η αφθονία των αποδείξεων και η αυτονομία της γνώσης first appeared on Aυτολεξεί.

Το Υπουργείο Οικονομικών παρουσίασε τον Ιούνιο το Σύστημα Πιστοληπτικής Αξιολόγησης. Με απλά λόγια, ένα πληροφοριακό σύστημα που θα μαζεύει και θα διασταυρώνει δεδομένα από δημόσιες πηγές και θα βγάζει πιστοληπτική βαθμολογία για φυσικά και νομικά πρόσωπα. Το ίδιο το υπουργείο μιλά για μια «ενιαία και αξιόπιστη εικόνα πιστοληπτικής ικανότητας» και προβλέπεται μάλιστα και ανταλλαγή βαθμολογήσεων με ιδιωτικούς φορείς, ώστε να προκύπτει μια ενοποιημένη αξιολόγηση. Μετά βέβαια ήρθαν και οι υπουργικές αποφάσεις και το πράγμα έγινε ακόμη πιο συγκεκριμένο. Το σύστημα θα κάνει αριθμητική βαθμολόγηση, θα υπολογίζει πιθανότητα αθέτησης και θα σε κατατάσσει σε βαθμίδα πιστοληπτικής ικανότητας.[1]

Να ξεκαθαρίσουμε κάτι γιατί αλλιώς η συζήτηση θα γίνει ακόμα πιο γελοία απ’ όσο την κάνει ήδη το περιεχόμενο της προβληματικής της.

Δεν μιλάμε για το κινεζικό social credit των memes. Δεν θα σου αφαιρεί δηλαδή ο Μητσοτάκης πόντους επειδή πάρκαρες πάνω στη ράμπα ή επειδή έβρισες τον Άδωνι στο X. Προς το παρόν το πράγμα αφορά την οικονομική συμπεριφορά και τη φερεγγυότητα. Αυτό καλό είναι να το λέμε γιατί δεν υπάρχει λόγος να φτιάξουμε μια καρικατούρα για να την καταγγείλουμε μετά. Για μετά δεν ξέρουμε, θα δούμε. Προς το παρόν θα μας αξιολογούν μονάχα με οικονομικούς όρους. Εξίσου γελοίο είναι πάντως να κάνουμε πως δεν έγινε και τίποτα επειδή η πρώτη εφαρμογή είναι οικονομική. Άλλωστε, για τον Μητσοτάκη και γενικότερα για όλο αυτό το νεοφιλελεύθερο, εκσυγχρονιστικό, managerial σύμπαν, αν κάτι μπορεί να αποκτήσει KPI, μάλλον πρέπει να αποκτήσει. Δεν πέφτουμε από τα σύννεφα ως εδώ. Η συγκεκριμένη περίπτωση πάντως είναι πραγματικά βλακώδης.

Το ελληνικό κράτος, που επί δεκαετίες καθυστερεί συντάξεις, κάνει λάθη σε φόρους και επιδόματα, δημιουργεί αυθαίρετες χρεώσεις, χάνει φακέλους και σε στέλνει από υπηρεσία σε υπηρεσία επειδή δύο μητρώα του ίδιου Δημοσίου δεν έχουν καταφέρει ακόμη να μιλήσουν μεταξύ τους, απέκτησε τώρα την τεχνική δυνατότητα να σου ανακοινώσει με επιστημονικό ύφος ότι η δική σου οικονομική συμπεριφορά είναι Β-.

Δεν ξέρω αν υπάρχει πιο ελληνική εκδοχή της ψηφιακής διακυβέρνησης.

Αν όμως αφήσουμε στην άκρη το γελοίο του πράγματος, υπάρχει ένα πιο σοβαρό θέμα. Για να βαθμολογήσεις έναν άνθρωπο, πρέπει πρώτα να έχεις αποφασίσει τι ακριβώς θεωρείς άξιο βαθμολόγησης. Πρέπει κάποιος να αποφασίσει ποια δεδομένα μετράνε, πόσο μετράνε, ποια συμπεριφορά θεωρείται φυσιολογική, ποια θεωρείται επικίνδυνη, ποιος είναι «αξιόπιστος» και ποιος όχι.

Αυτές οι κατηγορίες δεν υπάρχουν έτσι γενικώς και αορίστως. Δεν υπάρχει κάπου το είδος πιστοληπτικά αξιόπιστος άνθρωπος από πριν. Υπάρχει μια κοινωνία που μαθαίνει να βλέπει τον άνθρωπο έτσι. Ως οφειλέτη, φορολογούμενο, εργαζόμενο, καταναλωτή, ασφαλιστικό κίνδυνο και τώρα ως μια οικονομική μονάδα που μπορεί να πάρει βαθμό. Και το πιο ενδιαφέρον με αυτές τις κατηγορίες είναι πόσο γρήγορα ξεχνάμε ότι εμείς οι ίδιοι είμαστε που τις φτιάξαμε. Πόσο γρήγορα δηλαδή περνάμε από μια  αυθαίρετη κατηγοριοποίηση στο «έτσι είναι τα πράγματα».

Αυτό είναι για μένα το πραγματικά κρίσιμο σημείο. Η στιγμή που κάτι ιστορικό και πολιτικό αρχίζει να εμφανίζεται σαν φυσικός νόμος.

Όλο αυτό παίρνει αρκετά δυστοπική τροπή, αν λάβει κανείς υπόψη τον νεοκαμεραλισμό του Curtis Yarvin. Μια αντιδημοκρατική, αντιδραστική πολιτική και οικονομική φιλοσοφία η οποία αποτελεί τον κεντρικό πυλώνα του κινήματος της Νεο-Αντιδραστικότητας (Neo-Reactionary movement ή NRx), γνωστού και ως Σκοτεινός Διαφωτισμός (Dark Enlightenment).[2]

Εκεί το κράτος μετατρέπεται σε κάτι που προσιδιάζει σε μια κυρίαρχη εταιρεία με διοίκηση, μετόχους και residents. Όχι πολίτες. Residents. Ο πολίτης, έστω και στην υποβαθμισμένη νεοφιλελεύθερη κοινοβουλευτική του εκδοχή, θεωρητικά έχει μια κάποια πολιτική εξουσία μέσα στην κοινότητα στην οποία ζει, αφού ψηφίζει, διεκδικεί και έχει το δικαίωμα στην οργάνωση.[3] Από την άλλη, ο resident, στο νεοκαμεραλιστικό μοντέλο, έχει κυρίως μία και μόνη επιλογή. Αν δεν του αρέσει, φεύγει. Δεν αλλάζεις το κράτος. Αλλάζεις κράτος, όπως αλλάζεις εταιρεία.[4]

Ο Yarvin φαντάζεται έναν κόσμο γεμάτο μικρές κυρίαρχες εταιρείες-κρατίδια που ανταγωνίζονται για τους κατοίκους τους περίπου όπως οι επιχειρήσεις ανταγωνίζονται για τους πελάτες ή  τους υπαλλήλους. Μέσα σε αυτό το μοντέλο αλλάζει φυσικά και η έννοια του φόρου, ο οποίος μοιάζει περισσότερο πια με μίσθωμα.[5] Πληρώνεις για να βρίσκεσαι σε μια συγκεκριμένη επικράτεια και για τις υπηρεσίες που σου παρέχει η εταιρεία που τη διαχειρίζεται.

Αν όμως αρχίσεις να σκέφτεσαι έτσι το κράτος, τότε ξαφνικά η βαθμολόγηση του κατοίκου δεν είναι καθόλου παράλογη, αντιθέτως, είναι σχεδόν αυτονόητη. Όπως μια τράπεζα ή μια ασφαλιστική αξιολογούν τους πελάτες τους, ή όπως μια πλατφόρμα αξιολογεί τους οδηγούς, τους ενοικιαστές και τους οικοδεσπότες, έτσι και ένα κράτος το οποίο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως πάροχο υπηρεσιών βαθμολογεί τον resident. Και αν τραβήξεις αυτή τη λογική αρκετά μακριά, φτάνεις σε κάτι που σήμερα ακούγεται μεν γελοίο αλλά μέσα σε αυτό το μοντέλο είναι απολύτως συνεπές. Το κράτος μπορεί να σε απολύσει.

Έχεις κακό score; Κοστίζεις πολύ; Δεν είσαι αρκετά παραγωγικός; Ε, δεν συμφέρεις, καλή συνέχεια στη ζωή σου. Απολύεσαι.

Το ακόμη πιο φαιδρό είναι ότι όλο αυτό μπορεί να παρουσιαστεί και ως ελευθερία. Δεν σου αρέσει η εταιρεία-κράτος; Έχεις την ελευθερία να αλλάξεις. Και επειδή οι residents θα μπορούν να μετακινούνται, ο ανταγωνισμός υποτίθεται ότι θα πειθαρχεί και τις ίδιες τις κυβερνήσεις. Ελεύθερη αγορά με τις ζωές μας.

Και κάπου εδώ κολλάει πολύ καλά και ο Ντελέζ,  ο οποίος στο σύντομο κείμενό του για τις κοινωνίες ελέγχου αναφέρει μια πόλη που είχε φανταστεί ο Γκουαταρί.

Ο κάτοικος, λέει, κινείται χρησιμοποιώντας μια ηλεκτρονική κάρτα. Με αυτήν μπορεί να ανοίξει το σπίτι του, να περάσει σε έναν δρόμο, να μπει σε μια περιοχή. Μέχρι που κάποια στιγμή η κάρτα δεν τον αφήνει να περάσει.[6]

Αυτό που ενδιαφέρει τον Ντελέζ δεν είναι τόσο ότι κάποιος απαγορεύει την είσοδο. Είναι ότι η πρόσβαση μπορεί να αλλάζει συνεχώς. Δεν είσαι δηλαδή απλώς ελεύθερος ή αποκλεισμένος. Έχεις περισσότερη ή λιγότερη πρόσβαση, περισσότερες ή λιγότερες δυνατότητες, ανάλογα με έναν αλγόριθμο που ενημερώνεται συνεχώς. Και αυτό είναι πολύ πιο ενδιαφέρον από τις φτηνές ιστορίες περί Μεγάλου Αδελφού.

Η σύγχρονη εξουσία δεν χρειάζεται να σου απαγορεύσει κάτι ρητά. Μπορεί απλώς να σε αξιολογήσει και να σε οριοθετήσει. Να σου δώσει χειρότερο επιτόκιο, μικρότερο όριο, λιγότερες δυνατότητες, μεγαλύτερο κόστος, μικρότερη πρόσβαση κ.ο.κ. Δεν είναι δηλαδή ότι κάτι απαγορεύεται. Απλώς εσύ δεν μπορείς.

Για να κλεισω, το γεγονός ότι δεν είμαστε ακόμη εκεί, δεν σημαίνει ότι είναι αδιάφορος ο θεσμός. Γιατί οι θεσμοί δεν κάνουν μόνο τη δουλειά για την οποία κατασκευάστηκαν. Μας μαθαίνουν συνήθως και έναν τρόπο να βλέπουμε τον κόσμο. Και ένα σύστημα που μας συνηθίζει στην ιδέα ότι ο άνθρωπος μπορεί να συνοψιστεί σε μια βαθμολογία μας συνηθίζει στην ιδέα ότι η κοινωνική μας θέση, η αξιοπιστία μας και τελικά οι δυνατότητές μας και η πολιτική μας συμμετοχή μπορούν να αποδοθούν σε ξερά αριθμητικά δεδομένα.

Σημειώσεις

[1] Η υπ’ αρ. 117786 ΕΞ 2026 κοινή υπουργική απόφαση (ΦΕΚ Β΄ 4436/21.7.2026) καθορίζει αναλυτικά τη διαδικασία βαθμολόγησης. Μεταξύ άλλων προβλέπει στατιστική επεξεργασία ιστορικών δεδομένων οικονομικής συμπεριφοράς, χρήση αλγορίθμων μηχανικής μάθησης, υπολογισμό πιθανότητας αθέτησης και μετατροπή του αποτελέσματος σε αριθμητικό score και βαθμίδα πιστοληπτικής ικανότητας. Για τα φυσικά πρόσωπα προβλέπονται, μεταξύ άλλων, οι βαθμίδες Α, Α-, Β, Β-, C και D.

[2] Ο Curtis Yarvin, γράφοντας αρχικά με το ψευδώνυμο Mencius Moldbug, ανέπτυξε από το 2007 τις βασικές ιδέες του formalism και του neocameralism. Οι ιδέες αυτές αποτέλεσαν βασικό σημείο αναφοράς για τη μεταγενέστερη νεοαντίδραση (NRx). Ο όρος «Dark Enlightenment» συνδέθηκε ιδιαίτερα με τον Nick Land και την ομώνυμη σειρά κειμένων του, που δημοσιεύτηκε αρχικά το 2012.

[3] Στο neocameralism ο Yarvin προτείνει τη διοίκηση του κράτους κατά το πρότυπο μιας κυρίαρχης μετοχικής εταιρείας. Στο Patchwork περιγράφει έναν κόσμο από μεγάλο αριθμό ανεξάρτητων μικρών κρατών, καθένα από τα οποία διοικείται από τη δική του joint-stock corporation.

[4] Η διατύπωση του Yarvin στο Patchwork είναι ιδιαίτερα σαφής: αν οι residents δεν είναι ικανοποιημένοι από την κυβέρνησή τους, μπορούν και πρέπει να μετακινηθούν αλλού. Ο ίδιος συνοψίζει το μοντέλο ως «all “exit,” no “voice”». Η αντιπαράθεση exit/voice παραπέμπει φυσικά και στην κλασική διάκριση του Albert O. Hirschman.

[5] Η παρομοίωση της φορολογίας με μίσθωμα δεν αποτελεί μεταγενέστερη ερμηνεία του Yarvin. Στα πρώιμα κείμενά του γράφει ρητά «Taxation is rent», ενώ αλλού προτείνει να σκεφτούμε τους φόρους ως rent που καταβάλλεται στον ιδιοκτήτη της επικράτειας.

[6] Gilles Deleuze, «Postscript on the Societies of Control».

The post Το ελληνικό Δημόσιο σε αξιολόγησε: Παίρνεις Β- first appeared on Aυτολεξεί.

Ο Αρχιμήδης είχε πει κάποτε, «Δώστε μου ένα σταθερό σημείο και θα κινήσω τη γη». Μιλώντας από ιστορική άποψη, η εξέγερση του λαού της Γκουάνγκτζου το 1980 είναι ένα τέτοιο σταθερό σημείο. Αποτέλεσε τον άξονα γύρω από τον οποίο η δικτατορία στην Κορέα μεταμορφώθηκε σε δημοκρατία. 20 χρόνια μετά, η δυναμική της αντηχεί έντονα σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Ανάμεσα στα άλλα, η ιστορία της μας προσφέρει τόσο μια γρήγορη ματιά στο πώς θα είναι η ελεύθερη κοινωνία του μέλλοντος, όσο και μια νηφάλια και ρεαλιστική εκτίμηση του ρόλου της κυβέρνησης των ΗΠΑ και των συμμάχων της στην Ασία.

Οι πιο σημαντικές διαστάσεις της εξέγερσης της Γκουάνγκτζου είναι η υπεράσπιση εκ μέρους της τής ανθρώπινης αξιοπρέπειας και η προεικόνιση της ελεύθερης κοινωνίας. Η Γκουάνγκτζου έχει ένα νόημα για την κορεατική ιστορία που μπορεί να συγκριθεί μόνο με το νόημα που έχει η Παρισινή Κομμούνα για τη γαλλική ιστορία και το θωρηκτό Ποτέμκιν για τη ρωσική ιστορία. Όπως στην Παρισινή Κομμούνα, ο λαός της Γκουάνγκτζου εξεγέρθηκε αυθορμήτως και αυτοδιευθύνθηκε, μέχρι να κατασταλεί κτηνωδώς από ντόπια στρατεύματα, υποκινούμενα από μια εξωτερική δύναμη. Και όπως στο θωρηκτό Ποτέμκιν, ο λαός της Γκουάνγκτζου επανειλημμένως σηματοδότησε την έλευση της επανάστασης στην Κορέα – από την εξέγερση του 1894 στο Τονγκχάκ και τη φοιτητική εξέγερση του 1929, μέχρι τα γεγονότα του 1980.

Σφυρηλατημένη με τη θυσία χιλιάδων, η μυθική δύναμη της εξέγερσης του λαού της Γκουάνγκτζου ζυμώθηκε τα πρώτα πέντε χρόνια μετά το 1980, όταν η δικτατορία προσπάθησε να καλύψει τη σφαγή εκ μέρους της τουλάχιστον 2000 ανθρώπων. Ακόμη κι όταν η Κομμούνα της Γκουάνγκτζου είχε συντριβεί ανηλεώς, τα νέα της εξέγερσης ήταν τόσο ανατρεπτικά, ώστε ο στρατός έκαψε άγνωστο αριθμό σωμάτων, πέταξε άλλα σε άγνωστους τάφους και κατέστρεψε τα χαρτιά τους. Προκειμένου να μην εκφέρεται δημοσίως η λέξη εξέγερση, συνελλήφθησαν χιλιάδες άνθρωποι, ενώ εκατοντάδες βασανίστηκαν, καθώς ο στρατός προσπάθησε να καταπνίξει ακόμη και τους ψιθύρους για τις σφαγές του [1]. Το 1985, χιλιάδες αντίτυπα του πρώτου βιβλίου για την εξέγερση της Κουανγκτζού, η κλασσική ιστορική μελέτη του Λη Τζάε-Εουί (μεταφρασμένη στα αγγλικά σαν Kwangju Diary: Beyond Death, Beyond the Darkness of the Age [2]) κατασχέθηκαν, ενώ συνελλήφθησαν ο συγγραφέας και ο εκδότης. Η κορεατική κοινωνία των πολιτών είναι τόσο ισχυρή, ώστε όταν τελικά έγινε γνωστή η αλήθεια για τους κτηνώδεις φόνους τόσο πολλών πολιτών από τον στρατό και η προσπάθεια στη συνέχεια να αποκρυφτούν τα δεδομένα, έπεσε η κυβέρνηση. Όπως λέει ο Λη Τζάε-Εουί: «Ο λόγος που ο κορεατικός λαός μπόρεσε να ξεπεράσει τόσο γρήγορα την τρομερή βία του 1987, ήταν η αντίσταση της Γκουάνγκτζου» [3]. Ο πρόεδρος Τσουν Ντου Χουάν και η στρατιωτική του κυβέρνηση μπορεί να κέρδισαν τη μάχη του Μάη του 1980, αλλά το δημοκρατικό κίνημα κέρδισε τον πόλεμο – εφτά χρόνια μετά όταν το κίνημα Μιντζούνγκ εκδίωξε τη στρατιωτική δικτατορία.

Όπως η Παρισινή Κομμούνα και το θωρηκτό Ποτέμκιν, η ιστορική σημασία της Γκουάνγκτζου είναι διεθνής και όχι απλά κορεατική (ή γαλλική, ή ρωσική). Το νόημα και τα μαθήματά της απευθύνονται εξίσου καλά στην Ανατολή και τη Δύση, στον Βορρά και στον Νότο. Το 1980 η λαϊκή εξέγερση, όπως συνέβη και με τα προηγούμενα σύμβολα της επανάστασης, είχε μια παγκόσμια απήχηση. Ως σύμβολο του αγώνα, η Γκουάνγκτζου ενέπνευσε και άλλους να δράσουν. Ως ένα παράδειγμα του πώς οι καθημερινοί άνθρωποι μπορούν να πάρουν την εξουσία στα χέρια τους, ήταν (και είναι) ο προάγγελος των γεγονότων που ακολούθησαν. Το 1996, ο ακτιβιστής Sanjeewa Liyanage από το Χονγκ Κονγκ, εξέφρασε αυτή τη διάσταση της εξέγερσης όταν έγραψε: «Η “λαϊκή εξουσία” είναι τόσο ισχυρή, ώστε δεν μπορεί να καταστραφεί από τη βίαιη καταστολή. Μια τέτοια εξουσία, του λαού, διαδίδει ένα πνεύμα που θα διαποτίσει και τις επόμενες γενιές. Η Γκουάνγκτζου είναι μια πόλη γεμάτη από αυτή τη “λαϊκή εξουσία”. Αυτό που συνέβη το 1980 στην Γκουάνγκτζου, δεν ήταν ένα απομονωμένο γεγονός. Ενέπνευσε και έδωσε ελπίδα σε πολλούς ανθρώπους που ακόμη υποφέρουν κάτω από κτηνώδη καταπιεστικά καθεστώτα και στρατιωτικές κυβερνήσεις… το σθένος και η θέληση του λαού της Γκουάνγκτζου να συνεχίσει τη δράση του προκαλούν μεγάλη εντύπωση… Σήμερα πολλοί προσβλέπουν σ’ αυτόν, αποτίουν φόρο τιμής σ’ αυτό που πέτυχε… Πήρα δυνάμεις από το κουράγιο και το πνεύμα τους. Η Γκουάνγκτζου παραμένει ένα μοναδικό σημάδι που συμβολίζει μια λαϊκή εξουσία η οποία δεν μπορεί να κατασταλλεί. Αυτό το σημάδι είναι μια φλόγα ελπίδας για πολλούς άλλους…» [4].

Σ’ αυτό το άρθρο, προσπαθώ να κατανοήσω τη λαϊκή εξουσία κατά την εξέγερση του 1980 μέσα από τις εξής τρεις διαστάσεις:
»την ικανότητα αυτοκυβέρνησης
»την οργανική αλληλεγγύη των συμμετεχόντων
»τη διεθνή σημασία της εξέγερσης

Η Ικανότητα Αυτοκυβέρνησης

Όσο μνημειώδη υπήρξαν το κουράγιο και η γενναιότητα του λαού της Γκουάνγκτζου, άλλο τόσο η ικανότητά του για αυτοκυβέρνηση είναι το καθοριστικό σημείο της εξέγερσής του. Κατά την άποψή μου, είναι η σημαντική πλέον πλευρά όψη της εξέγερσης. Η ικανότητα για αυτοοργάνωση που εμφανίσθηκε αυθόρμητα, πρώτα στον πυρετό της μάχης και αργότερα στη διακυβέρνηση της πόλης και την τελική αντίσταση όταν αντεπιτέθηκε ο στρατός, είναι πολύ διδακτική. Στο τελευταίο μέρος του 20ου αιώνα, τα υψηλά ποσοστά εγραμμάτων, τα ΜΜΕ και η καθολική εκπαίδευση (η οποία στην Κορέα περιλαμβάνει και καθολική στρατιωτική), σφυρηλάτησαν μια ικανότητα σε εκατομμύρια ανθρώπους να κυβερνούν τον εαυτό τους, πολύ πιο έξυπνα απ’ ότι οι μικρές ελίτ, οι οποίες πολύ συχνά βολεύονται στις θέσεις εξουσίας. Μπορούμε να δούμε αυτή την αυθόρμητη ικανότητα για αυτοκυβέρνηση στα γεγονότα της εξέγερσης της Γκουάνγκτζου.

Στις 15 Μάη 1980, ένα εκατομμύριο άνθρωποι συμμετείχαν σε μια φοιτητική διαδήλωση στη Σεούλ, ένα τεράστιο ξέσπασμα του αντιδικτατορικού αισθήματος. Καθώς πολλοί άνθρωποι πίστευαν πως είχε φτάσει η ώρα για την ανατροπή της δικτατορίας, οι φοιτητικοί ηγέτες, έχοντας πάρει θάρρος από την επιτυχία τους και υπό την πίεση των φιλελεύθερων πολιτικών, αποφάσισαν να αναστείλλουν τις ενέργειες που είχαν προγραμματίσει για τις 17 και 18, ελπίζοντας ότι η κυβέρνηση μπορεί να ανέστειλλε τον στρατιωτικό νόμο. Αντιθέτως ο στρατός ανέβασε την ένταση, στέλνοντας χιλιάδες στρατιώτες σε όλες τις μεγάλες πόλεις και πιο συγκεκριμένα στην Γκουάνγκτζου. Στις 14 Μάη, φοιτητές που είχαν μαζευτεί στο εθνικό πανεπιστήμιο Τσονάμ διέσπασαν τις γραμμές της αστυνομίας που είχε περικυκλώσει την πανεπιστημιούπολή τους. Όταν έφτασαν στην πόλη, πολλοί πολίτες υποστήριξαν τη διαδήλωσή τους για δημοκρατία. Στις 16 Μάη, ενώ η υπόλοιπη Νότια Κορέα ήταν ήσυχη, φοιτητές από εννέα πανεπιστήμια της Γκουάνγκτζου διαδήλωσαν στην πλατεία της Νομαρχίας, μετονομάζοντάς την σε «πλατεία Δημοκρατίας» και μετά διέσχισαν ολόκληρη την πόλη με μια πορεία με πυρσούς. Την επόμενη νύχτα, άνδρες των μυστικών υπηρεσιών του στρατού και αστυνομικοί εισέβαλλαν στα σπίτια ακτιβιστών σ’ ολόκληρη την πόλη, συλλαμβάνοντας την ηγεσία του κινήματος. Οι ηγέτες που δεν πιάστηκαν πέρασαν στην παρανομία. Ήδη τουλάχιστον 26 από τους εθνικούς ηγέτες του κινήματος (συμπεριλαμβανομένου του Κιμ Ντάε Γιούνγκ) είχαν συλληφθεί. Σύμφωνα μ’ έναν μάρτυρα «η κεφαλή του κινήματος είχε παραλύσει» [5]. Ένας άλλος έγραψε ότι «η ηγεσία του φοιτητικού κινήματος βρισκόταν σε κατάσταση παράλυσης» [6]. Παρόλα αυτά, το επόμενο πρωί, οι φοιτητές οργάνωσαν αυθόρμητα – πρώτα κατά εκατοντάδες και μετά κατά χιλιάδες – διαδήλωση διαμαρτυρίας εναντίον της κατοχής της πόλης τους από την αστυνομία και των στρατιωτικών μο νάδων που μόλις είχαν φτάσει.

Με την έγκριση των ΗΠΑ, η κυβέρνηση έστειλε στην πόλη μερικές από τις πιο σκληραγωγημένες μονάδες αλεξιπτωτιστών, τις ίδιες που είχαν συν τρίψει τα κινήματα στην Πουζάν και τη Μαζάν ένα χρόνο πριν. Μόλις συν τα τα στρατεύματα έφτασαν στην Γκουάνγκτζου, πέρασαν στην τρομοκρα τα του πληθυσμού χρησιμοποιώντα αφάνταστες μεθόδους. Κατά τις πρώ αντιπαραθέσεις το πρωί της 18ης Μάη, έσπασαν τα κεφάλια ανυπερά απιστων φοιτητών με ειδικά σχεδιασμένα ρόπαλα. Καθώς οι διαδηλωτές α ναζητούσαν ασφαλή μέρη και ξαναμαζεύονταν για να αντεπιτεθούν, ξαφ νικά 15 άνδρες των ΜΑΤ περικυκλώθηκαν και αιχμαλωτίστηκαν από δια δηλωτές στη διασταύρωση Σανοού-Τονγκ. Για λίγο ο κόσμος συζητούσε τι να κάνει με τους αιχμαλώτους. Αποφάσισαν σύντομα να τους απελευθερών στων, αλλά αμέσως μόλις το έκαναν, οι αλεξιπτωτιστές επιτέθηκαν με βιαιότητα: «Ομάδες στρατιωτών επιτέθηκαν σε κάθε φοιτητή ξεχωριστά. Έν απασαν το κεφάλι του, τον χτύπησαν στην πλάτη και τον κλώτσησαν στο πρόσωπο. Όταν τελείωσαν οι στρατιώτες, οι φοιτητές έμοιαζαν σαν σωρός ρούχων με σάλτσα κρέατος» [7]. Τα σώματα στοιβάχτηκαν σε φορτηγά, ενώ οι στρατιώτες συνέχισαν να τους χτυπούν και να τους κλωτσούν. Με τον ερχομό της νύχτας οι αλεξιπτωτιστές είχαν στήσει στρατόπεδα σε πολλά πανεπιστήμια. Καθώς οι φοιτητές συνέχιζαν να αντιστέκονται, οι αλεξιπτωτιστές χρησιμοποιούσαν εναντίον τους ξιφολόγχες και συνελλάμβαναν ακόμη περισσότερους ανθρώπους, πολλοί από τους οποίους γυμνώνονταν και βασανίζονταν κτηνωδώς. Ένα νεαρό κορίτσι που υπήρξε μάρτυρας σ’ αυτά τα γεγονότα ρώτησε τους γονείς της πότε θα φτάσει ο δικός τους στρατός. Ένα άλλο παιδί, έχοντας διδαχτεί τις πολιτικές αξίες σε τρυφερή ηλικία, ούρλιαζε ότι οι Κομμουνιστές είχαν αναλάβει τα ηνία του στρατού! Ένας στρατιώτης κράδαινε την ξιφολόγχη του στους αιχμαλωτισμένους φοιτητές και ούρλιαζε «αυτή την ξιφολόγχη χρησιμοποίησα για να κόψω το στήθος 40 γυναικών Βιετκόνγκ!». Ολόκληρος ο πληθυσμός είχε σοκαριστεί από την αντίδραση των αλεξιπτωτιστών. Οι αλεξιπτωτιστές βρισκόταν τόσο πολύ εκτός ελέγχου, ώστε μαχαίρωσαν μέχρι θανάτου τον διευθυντή του τμήματος πληροφοριών της αστυνομίας, ο οποίος προσπάθησε να τους σταματήσει να μακελεύουν τον κόσμο [8]. Παρά τους ξυλοδαρμούς και τις εκατοντάδες συλλήψεις, οι φοιτητές συνέχιζαν να ξαναμαζεύονται και να αντεπιτίθενται με πείσμα.

Καθώς η πόλη κινητοποιήθηκε την επόμενη μέρα, ο αριθμός των φοιτη τῶν μεταξύ των διαδηλωτών ήταν πολύ μικρός, καθώς συνέρρεαν άνθρωποι κάθε είδους [9]. Αυτή η αυθόρμητη δημιουργία ενός λαϊκού κινήματος υπερέβη την παραδοσιακή διαίρεση πόλης-υπαίθρου, μια πρώτη ένδειξη της γενίκευσης της εξέγερσης. Όταν άρχισαν να συμμετέχουν και οι εργαζόμενοι, οι αλεξιπτωτιστές προσέφυγαν και πάλι στην κτηνωδία – σκοτώνοντας και σακατεύοντας τους ανθρώπους που τύχαινε να συναντήσουν στο δρόμο. Ακόμη και οδηγοί αυτοκινήτων και λεωφορείων οι οποίοι προσπάθησαν να βοηθήσουν τους τραυματισμένους και αιμορραγούντες ανθρώπους, μαχαιρώθηκαν, χτυπήθηκαν και μερικές φορές δολοφονήθηκαν. Μερικοί αστυφύλακες οι οποίοι προσπάθηκαν μυστικά να απελευθε ρώσουν αιχμαλώτους, δέχτηκαν κι αυτοί τα χτυπήματα από τις ξιφολόγχες [10]. Οι άνθρωποι αμύνονταν με πέτρες, ρόπαλα, μαχαίρια, σωλήνες, σίδερόβεργες και αφυριά, απέναντι σε 18000 ΜΑΤ και πάνω από 3000 αλεξιπτωτιστές. Αν και πολλοί άνθρωποι είχαν σκοτωθεί, η πόλη αρνούνταν να ησυχάσει.

Στις 20 Μάη, μια εφημερίδα που λεγόταν το Δελτίο του Αγωνιστή, κυκλοφόρησε για πρώτη φορά δίνοντας ακριβείς ειδήσεις, σε αντίθεση με τα επίσημα ΜΜΕ. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στη λεωφόρο Κουμνάν και τραγουδούσαν «Η επιθυμία μας είναι η εθνική επανένωση». Διασκορπίστηκαν από τα ρόπαλα των αλεξιπτωτιστών. Στις 5.50 μ.μ., καθώς συνεχιζόταν η κτηνωδία αλλά και η αντίσταση απέναντί της, ένα πλήθος 5000 ατόμων ανέτρεψε ένα οδόφραγμα της αστυνομίας. Όταν οι αλεξιπτωτιστές τους απώθησαν, συγκεντρώθηκαν και πάλι, προχωρώντας σεκαθιστική διαμαρτυρία στο οδόστρωμα. Κατόπιν εξέλεξαν αντιπροσώπους, οι οποίοι θα προσπαθούσαν να χωρίσουν την αστυνομία από τον στρατό [11]. Το βράδυ, η μάζωξη είχε πάνω από 200.000 ανθρώπους (μερικοί λένε 300.000) σε μια πόλη με πληθυσμό 700.000 ανθρώπων. Το μέγα πλήθος ενοποιούσε εργάτες, αγρότες, φοιτητές και ανθρώπους κάθε είδους. Η πομπή της λεωφόρου Κουμνάν, περιοχή του εμπορικού κέντρου, είχε στην κεφαλή της εννέα λεωφορεία και πάνω από 200 ταξί. Για μια ακόμη φορά, οι αλεξιπτωτιστές επιτέθηκαν με βιαιότητα, αλλά αυτή τη φορά, ολόκληρη η πόλη αντεπετέθη. Κατά τη διάρκεια της νύχτας έβαζαν φωτιά σε αυτοκίνητα, τζιπ, ταξί και άλλα οχήματα, και τα έρριχναν πάνω στις στρατιωτικές δυνάμεις. Αν και ο στρατός επιτέθηκε επανειλημμένως, τη νύχτα στην πλατεία Δημοκρατίας οι προσπάθειές του κατέληξαν σε αδιέξοδο. Στον σιδηροδρομικό σταθμό σκοτώθηκαν πολλοί διαδηλωτές και στη Νομαρχία οι αλεξιπτωτιστές άνοιξαν πυρ εναντίον του πλήθους με τα Μ-16, σκοτώνοντας ακόμη περισσότερους ανθρώπους,

Τα λογοκριμένα ΜΜΕ δεν ανέφεραν τις δολοφονίες που γίνονταν μπροστα στα μάτια τους. Αντιθέτως, ψευδείς αναφορές για βανδαλισμούς και η ασήμαντη αστυνομική δράση συνιστούσαν τις χαλκευμένες πληροφορίες, Καμμία αναφορά ακόμη στην κτηνωδία του στρατού. Αφού οι βραδυνές ειδήσεις για μια ακόμη φορά δεν ανέφεραν τίποτα για ότι συνέβαινε στην πραγματικότητα, χιλιάδες άνθρωποι περικύκλωσαν το κτίριο του σταθμού MBC. Σύντομα η διεύθυνση του σταθμού και οι στρατιώτες που τον φρορούσαν υποχώρησαν και το πλήθος όρμησε στο εσωτερικό του. Καθώς δεν μπορούσαν να κάνουν τον σταθμό να δουλέψει, οι άνθρωποι τον πυρπόλησαν. Ο κόσμος στόχευε με αρκετή εξυπνάδα τα κτίρια: «Στις 1.00 μετά τα μεσάνυχτα, οι πολίτες επιτέθηκαν κατά κύματα στην Εφορία, έσπασαν τα έπιπλά της και της έβαλαν φωτιά. Ο λόγος ήταν πως οι φόροι που υποτίθεται χρησιμεύουν για την ευημερία του λαού, χρησιμοποιούνται για τον στρατό και την παραγωγή όπλων που σκοτώνουν και χτυπούν τον λαό. Είναι εξαιρετικά ασυνήθιστο ότι πυρπολήθηκαν ραδιοφωνικοί σταθμοί και εφορίες, ενώ προστατεύθηκαν άλλα δημόσια κτίρια» [12].

Πέρα από την εφορία και δύο κτίρια ΜΜΕ, κάηκαν το Γραφείο Επίβλεψης Εργασίας, το αμαξοστάσιο της νομαρχίας και 16 αστυνομικές σκοπιές. Η τελική μάχη στον σιδηροδρομικό σταθμό γύρω στις 4.00 τα ξημερώματα ήταν σφοδρή. Οι στρατιώτες χρησιμοποίησαν και πάλι Μ-16 εναντίον του πλήθους, σκοτώνοντας πολλούς που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή. Άλλοι όμως σκαρφάλωναν πάνω από τα σώματα για να συνεχίσουν τον αγώνα εναντίον του στρατού. Με απίστευτο σθένος οι άνθρωποι υπερίσχυσαν και ο στρατός αναγκάστηκε σε μια εσπευσμένη υποχώρηση.

Στις 9 το επόμενο πρωί, περισσότεροι από 100.000 άνθρωποι μαζεύτηκαν και πάλι στη λεωφόρο Κουμνάν. Μια μικρή ομάδα φώναξε ότι κάποιοι πρέπει να πάνε στην εταιρεία Asia Motors (εργολάβο του στρατού) και να πάρουν από εκεί οχήματα. Πήγαν κάποιες δεκάδες άνθρωποι, αλλά επέστρεψαν με μόνο 7 οχήματα (τόσοι ακριβώς ήταν οι εξεγερμένοι που γνώριζαν να οδηγούν). Καθώς πήγαν περισσότεροι που γνώριζαν να οδηγούν – σύντομα 350 οχήματα, συμπεριλαμβανομένων τριών θωρακισμένων οχημάτων μεταφοράς προσωπικού, βρίσκονταν στα χέρια του λαού. Οδηγώντας αυτά τα απαλλοτριωμένα οχήματα γύρω στην πόλη, οι διαδηλωτές αναζωογόνησαν τις μάζες, ενώ πήγαν και σε γειτονικά χωριά για να διαδόσουν την εξέγερση. Μερικά φορτηγά έφεραν στην κεντρική διαδήλωση ψωμί και ποτά από το εργοστάσιο της Κόκα-Κόλα. Επιλέχτηκαν διαπραγματευτές και στάλθηκαν στον στρατό. Ξαφνικά πυροβολισμοί διαπέρασαν την ήδη τεταμένη ατμόσφαιρα, δίνοντας τέλος στις ελπίδες για μια ειρηνική διευθέτηση. Για δέκα λεπτά ο στρατός πυροβολούσε αδιακρίτως και στο μακελειό δεκάδες σκοτώθηκαν και πάνω από 500 τραυματίστηκαν.

Ο λαός απάντησε γρήγορα. Λιγότερο δύο ώρες μετά τους πυροβολι σμούς, έγινε η πρώτη επιδρομή σε αστυνομικό τμήμα, προκειμένου να παρθούν όπλα [13]. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι έφτιαξαν ομάδες δράσης και επέδραμαν σε αποθήκες όπλων της αστυνομίας και της έθνοφρουράς, για να συγκεντρωθούν μετά σε δύο κεντρικά σημεία. Γίνεται προφανές ότι την τόσο αξιοσέβαστη, μακρόχρονη παράδοση της Κορέας, να μην αντιπαρατίθεσαι ποτέ ένοπλα με την κυβέρνηση, ξαφνικά την υπερέβησαν χιλιάδες άνθρωποι. Με τη βοήθεια των ανθρακωρύχων της Χουασούν, οι διαδηλωτές απέκτησαν μεγάλες ποσότητες δυναμίτη και πυροκροτητές [14]. 7 φορτηγά των γυναικών που εργάζονταν στην υφαντουργία πήγαν στη Νατζού, όπου πήραν εκατοντάδες ντουφέκια και πυρομαχικά και επέστρεψαν στην Γκουάνγκτζου. Παρόμοιες απαλλοτριώσεις όπλων συνέβησαν στις κομητείες της Τσανγκσόνγκ, της Γιονγκγκουάνγκ και της Ταμ γιάνγκ.

Το κίνημα εξαπλώθηκε γρήγορα στη Χουασούν, τη Νατζού, τη Χαμπγιούνγκ, τη Γιουνγκκάνγκ, την Κανγκτζίν, την Χαενάμ, την Μοκπό και τουλάχιστον σε 16 άλλες περιοχές της νοτιοδυτικής Κορέας. Η ταχεία εξάπλωση της εξέγερσης είναι μια ακόμη ένδειξη της ικανότητας του λαού για αυτοκυβέρνηση και αυτόνομες πρωτοβουλίες. Ελπίζοντας να μεταφερθεί η εξέγερση στην Τσουντζού και τη Σεούλ, μερικοί διαδηλωτές ξεκίνησαν για εκεί, αλλά απωθήθηκαν από τα στρατεύματα που είχαν μπλοκάρει τους αυτοκινητοδρόμους και τους σιδηροδρόμους. Στη Μοκπό, τόπο γέννησης του Κιμ Ντάε Γιούνγκ, 100.000 άνθρωποι κατέβηκαν σε πορεία διαμαρτυρίας για τη σύλληψη του αγαπημένου τους τέκνου και για πέντε συνεχείς μέρες έγιναν διαδηλώσεις με αίτημα ένα δημοκρατικό σύνταγμα [17]. Στην Τζοντζού, οι άνθρωποι κατέλαβαν το δημαρχείο. Στην Τζεοντζί και στην Ιρί, αναφέρθηκε ότι η αστυνομία πέρασε στο πλευρό των διαδηλωτών [18]. Ελικόπτερα χτύπησαν ένοπλους διαδηλωτές από τις κομητείες Χουασούν και Γιονγκγάνγκ που προσπαθούσαν να φτάσουν στην Γκουάνγκτζου [19]. Αν ο στρατός δεν ήλεγχε τόσο ασφυκτικά τα ΜΜΕ και περιόριζε τις μετακινήσεις, η εξέγερση μπορεί εύκολα να είχε μετατραπεί σε πανεθνική, όπως ήλπιζαν κάποιοι. Η εξέγερση των ανθρακωρύχων της Σαμπούκ, τα γεγονότα στην Που-Μα και οι εκατοντάδες άλλες συγκρούσεις δείχνουν ότι οι συνθήκες ήταν ώριμες για δράση σε πολλά επίπεδα [20]. Στις συνελεύσεις στο πάρκο Γκουάνγκτζου και στη διασταύρωση Γιου-Τονγκ άρχισαν να σχηματίζονται πυρήνες αυτοάμυνας. Μεταφέρθηκαν οπλοπολυβόλα εναντίον της Νομαρχίας (όπου ο στρατός είχε το διοικητήριό του). Στις 5.30 ο στρατός υποχώρησε και στις 8 το βράδυ ο λαός ήλεγχε την πόλη. Φωνές πανηγυρισμών ακούγονταν παντού. Αν και τα όπλα τους από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν πολύ κατώτερα από εκείνα του στρατού, η γενναιότητα και η αυτοθυσία των ανθρώπων αποδείχθηκε πιο ισχυρή από την τεχνική ανωτερότητα του στρατού.

Για πέντε μέρες οι πολίτες ήλεγχαν την πόλη. Αυθορμήτως σχηματισμένα συμβούλια των πολιτών οργάνωσαν όλες τις απαραίτητες υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένης της άμυνας της πόλης, και ταυτοχρόνως διαπραγματεύονταν με τον στρατό για περισσότερα φέρετρα και για την απελευθέρωση των χιλιάδων κρατουμένων (μερικοί από τους οποίους είχαν ήδη βασανιστεί άγρια) [21], όπως επίσης για να δοθεί ένα ειρηνικό τέλος στη σύγκρουση. Τα σκουπίδια από τις μάχες γρήγορα μαζεύτηκαν, παρότι κανείς δεν είπε σε κάποιον άλλο να το κάνει. Την ίδια στιγμή, η ένοπλη αντίσταση οργανωνόταν προκαταβολικά. Στο πάρκο Γκουάνγκτζου, αριθμήθηκαν 78 οχήματα και άρχισαν να περιπολούν σε συγκεκριμένα μέρη της πόλης, ώστε να προσέχουν για την επερχόμενη αντεπίθεση. Στήθηκε το γραφείο επιχειρήσεων του Στρατού των Πολιτών (ΣΠ) και φτιάχτηκαν ταυτότητες για να μπορεί να έχει κανείς πρόσβαση στα γραφεία του, άδειες για τα οχήματα και κουπόνια βενζίνης. Δημιουργήθηκε ένα γραφείο ερευνών για να αποκαλύψει τους πράκτορες του στρατού, αλλά αποδείχθηκε ότι και το ίδιο είχε διαβρωθεί σε μεγάλο βαθμό.

Η εμφάνιση ενός οργανωτικού σχήματος μοιάζει να συνέβη περίπου φυσιολογικά. Η διαδικασία ήταν προφανής για όλους. Ακόμη και η κυβέρνη κάποια στιγμή αναφέρθηκε στην εξέγερση ως «μια αυτοκυβερνώμενη κοινότητα». Περίπου στις 10.30 το πρωί της 22ας Μάη, μια ομάδα από 8 ευαγγελιστές πάστορες, συναντήθηκε για να εκτιμήσει την κατάσταση. Ένας απ’ αυτούς ήταν ο Arnold Peterson, βαπτιστής ιεραπόστολος που βρέθηκε κατά τύχη στην Γκουάνγκτζου, θυμάται αργότερα για τις εκτιμήσεις που έκαναν οι πάστορες: «Η σύγκλιση των αισθημάτων τους μπορεί να συνοψιστεί στη φράση “αυτό δεν μπορεί να συμβαίνει”. Ήταν πρωτάκουστο να εξεγερθούν οι πολίτες μιας πόλης και να ανατρέψουν τις αρχές, χωρίς συνειδητό σχεδιασμό και ηγεσία» [22].

Μπορεί να μην υπήρχε ηγεσία εκεί όπου ξεκίνησε η εξέγερση, αλλά η εξέλιξη των μαχών δημιούργησε πολλούς αποφασισμένους εχθρούς του στρατού. Άλλοι φοβούνταν τον στρατό, κυρίως για την κτηνωδία του. Σύντομα δύο ομάδες, που μερικές φορές αναφέρονταν σαν συμβούλια [23], δημιουργήθηκαν στην απελευθερωμένη Γκουάνγκτζου: η Συντονιστική Επιτροπή Πολιτών (ΣΕΠ) και η Φοιτητική Επιτροπή Δράσης (ΦΕΔ). Η ΣΕΠ, η η Γενική Συντονιστική Επιτροπή Πολιτών της 18ης Μάη, όπως τυπικά ονομαζόταν, αποτελούνταν από 20 άτομα: ιερείς, δικηγόροι, καθηγητές και πολιτικοί. Με επικεφαλής τον Τσόε Χαν-Γιόνγκ, έναν σεβαστό αντι-Ιάπωνα ακτιβιστή, σχηματίστηκε πριν τη ΦΕΔ (που φτιάχτηκε στις 22 Μάη) και σχεδόν αμέσως άρχισε τις διαπραγματεύσεις με τις αρχές που είχαν κηρύξει στρατιωτικό νόμο. Προσπάθησε να βρει μια όσο το δυνατόν ειρηνική λύση στην εξέγερση.

Αντίθετα με τη ΣΕΠ, η θυελλώδης βάση της ΦΕΔ αποτελούνταν από πολλούς ανθρώπους που προηγουμένως δεν γνωρίζονταν μεταξύ τους. Μιλώντας για τις προσωπικές του εμπειρίες χρόνια μετά, ο καθηγητής Σονγκ Κι-Σούκ, θυμάται τα γεγονότα. Αυτός και ο καθηγητής Ματόνγκ Λο-Γκεούν πλησίαζαν στις 22 του Μάη μια πορεία σε μια πηγή, την ίδια μέρα που ο Πέτερσον βρέθηκε στη συνάντηση των ιερέων. Ζητήθηκε από τον Μαεόνγκ να συγκεντρώσει τους ακτιβιστές και να φτιαχτεί ένα συντονιστικό που «θα ηγείτο της προσπάθειας να αντιμετωπιστεί η κατάσταση» [24]. Οι άνθρωποι φοβούνταν ότι το παρελθόν των μελών της ΣΕΠ υποδήλωνε ότι δεν επρόκειτο να ηγηθούν του αγώνα, αλλά να τον ξεπουλήσουν. Ο Σονγκ Κι-Σούκ ήταν ενάντιος σε οποιαδήποτε ανάληψη δράσης, αλλά πήγε μαζί με τον Μαεόνγκ. Κρατώντας μια ντουντούκα που του έδωσε ένας φοιτητής, ο Μαεόνγκ άρχισε να μιλά: «Παρακαλώ επιλέξτε 5 αντιπροσώπους μεταξύ των φοιτητών του εθνικού πανεπιστημίου Τσονάμ και του πανεπιστημίου Τσοσόν». Και συνέχισε: «Αν και οι αλεξιπτωτιστές έχουν τώρα πια εκδιωχθεί, ο στρατός των πολιτών είναι αμήχανος, μπερδεμένος και δεν διαθέτει γραφεία. Έχει φτιαχτεί ήδη μια συντονιστική επιτροπή των πολιτών και πήγε στο Σανγκμουντάε να ρυθμίσει τα πράγματα, αλλά δεν μπορεί να ελέγξει τον στρατό των πολιτών. Όλα αυτά ξεκίνησαν από τους φοιτητές και αυτόι πρέπει να ηγηθούν της προσπάθειας να μπει μια τάξη. Ας πάμε στο κτίριο της νομαρχίας και ας οργανώσουμε μια φοιτητική συντονιστική επιτροπή».

Μ’ αυτά τα λόγια, ο καθηγητής Μαεόνγκ οδήγησε το πλήθος στην είσοδο της Νομαρχίας, την οποία μέσα σε μια τεταμένη ατμόσφαιρα φρουρούσε ο στρατός των πολιτών, φορώντας τα κράνη που είχε αποσπάσει από τα ΜΑΤ. Επετράπη στους 10 εκπρόσωπους των φοιτητών να μπουν στο κτίριο και με συνοδεία πήγαν μέχρι το γραφείο του νομάρχη, όπου επικρατούσε «απόλυτο χάος» [25].

Πολλοί από τους παρευρισκόμενους αγωνιστές αρνήθηκαν αρχικά ακό-μη και να συζητήσουν μια φοιτητική συντονιστική επιτροπή, προτιμώντας να «αγωνιστούν μέχρι θανάτου» για τη δημοκρατία και την αξιοπρέπεια. Υπομονετικά ο καθηγητής Σονγκ πέρασε τελικά την άποψή του και φτιά χτηκε, σαν πολιτικός βραχίονας των φοιτητών, η ΦΕΔ, η οποία σύντομα ανέλαβε τις κηδείες, τα εναλλακτικά ΜΜΕ, τον έλεγχο των οχημάτων, τη συλλογή και το μοίρασμα των όπλων, ενώ η ΣΕΠ διαπραγματευόταν με τον στρατό. Μερικές φορές τα δύο συμβούλια έβγαλαν κοινές ανακοινώ σεις, αλλά αλλού διαχωρίστηκαν. Στις 24 Μάη, παραδείγματος χάριν, όταν πάνω από 100.000 άνθρωποι συγκεντρώθηκαν για την πορεία εκείνης της μέρας, η ΣΕΠ απομάκρυνε τα μικρόφωνα. Τελικά μεταφέρθηκε εξοπλι σμός από αλλού, αλλά τα μέλη της ΣΕΠ συνέχιζαν να μην τον συνδέουν. Παρά τη βροχή που έπεφτε, ο κόσμος παρέμενε και ένας ηλεκτρολόγος συνέδεσε τη μικροφωνική με την μπαταρία ενός αυτοκινήτου. Έπειτα, η ΦΕΔ συγκάλεσε μια πολύ συναισθηματική συνάντηση. Υπήρξε έντονη συν ζήτηση και μια μικρή πλειοψηφία ήθελε να παραδοθούν όλα τα όπλα. Η μειοψηφία, όμως, αρνούνταν να συναινέσει σε μια τέτοια παράδοση. Και θώς έπεφτε η νύχτα, οι μετριοπαθείς παραιτήθηκαν από την ομάδα, αφή-νοντας τα πράγματα στα χέρια της μειοψηφίας. Εργάτες και ακτιβιστές προστέθηκαν μετά στην ηγεσία της και το όνομα της άλλαξε σε Επιτροπή Δράσης Πολιτών-Φοιτητών (ΕΔΠΦ).

Ο μετασχηματισμός της ΦΕΔ σε ΕΔΠΦ αντανακλούσε τον ηγετικό ρόλο που έπαιζε τώρα η εργατική τάξη. Αν και οι φοιτητές πυροδότησαν την εξέγερση, δεν μπορούσαν να παραμείνουν η ηγετική δύναμη. Έχω ήδη αναφέρει τους ανθρακωρύχους της Χουασούν και τις γυναίκες της υφαν τουργίας. Υπάρχουν άπειρα άλλα παραδείγματα της ανάληψης της ηγεσίας εκ μέρους της εργατικής τάξης που μπορεί να αναφέρει κανείς. Ο Πέτερσον αναφέρει ότι την 21η «σε μια συζήτηση που είχα με τον πάστορα Τσανγκ, αυτός επεσήμανε με προσοχή ότι αυτοί που είχαν πάρει τα όπλα δεν ήταν φοιτητές. Αντιθέτως ήταν νεαροί άνεργοι και εργαζόμενοι» [26]. Ο Λη αναφέρει ότι ενώ πολλοί πολίτες παρέδωσαν τα όπλα τους την 22α Μάη στη ΣΕΠ, «οι εργαζόμενοι και τα μέλη της κατώτερης τάξης, όμως, δεν εγκατέλειψαν τα όπλα τους» [27]. Αυτοί οι αγωνιστές ήλπιζαν να πυροδοτήσουν μια πανεθνική εξέγερση που θα ανέτρεπε τη δικτατορία -και δεν τους ένοιαζε αν πέθαιναν προσπαθώντας να φέρουν τη δημοκρατία αμέσως. Απαιτούσαν ποιοτικές αλλαγές στην κορεατική πολιτική, όχι μόνο την άρση του στρατιωτικού νόμου, απελευθέρωση όλων των κρατουμένων και μια κυβέρνηση που θα ενδιαφέρεται γι’ αυτούς, αλλά και την παραίτη ση του Τσουν Ντού Χουάν [28] και πλήρη εκδημοκρατισμό. Ο αγώνας για τη φοιτητική αυτονομία μεταμορφώθηκε αυθορμήτως σ’ έναν αγώνα για την κοινωνική αυτονομία και τη δημοκρατία.

Όπως είναι τώρα φανερό, η ΦΕΔ χρησίμευσε ως πυρήνας ενός συνε χώς διογκούμενου αστερισμού αφοσιωμένων ανθρώπων, των οποίων το αν ποφασιστικό κουράγιο και η ξεκάθαρη ματιά καθοδηγούσαν τη λαϊκή εξέγερση. Απ’ όλες τις σημαντικές προσωπικότητες που έλαμψαν στη μάχη της Γκουάνγκτζου, η μεγαλύτερη υπήρξε αναμφιβόλως ο Γιούν Σανγκ-Γουών. Κατά τη διάρκεια της τεράστιας πορείας της 21ης Μάη (με πάνω από 200.000 ανθρώπους), ο Γιούν ηγήθηκε μιας από τις επιθέσεις σε από θήκη όπλων και επίσης συμμετείχε σε μια ομάδα που κατέλαβε 3 θωρακι σμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού και άλλα 350 οχήματα στην εται ρεία Asia Motors. Στην τεταμένη ατμόσφαιρα με τους ελεύθερους σκοπευ τές του στρατού να πυροβολούν σε δημόσιους χώρους, στις ατέλειωτες συν ναντήσεις, τις καθημερινές μαζικές διαδηλώσεις και τις σποραδικές αψιμα χίες, ο Γιούν εμφανίστηκε ως «ο μόνος που διέθετε μια στρατηγική άποψη» [29]. Πίστευε ότι με τη δημιουργία «θυλάκων αντίστασης», δηλαδή βοηθώντας να «ανεβεί το τίμημα» για τη δικτατορία, η εξέγερση θα περνούσε σε ανώτερο επίπεδο, λέγοντας τελικά στο καθεστώς: «Αν δεν έχετε το θρά σας να σκοτώσετε περισσότερους ανθρώπους, να παραδοθείτε. Και αν έχει τε αρκετό θράσος, τότε θα αποδείξετε πως είσαστε βάρβαροι» [30]. Ήλιτίζε επίσης πως θα ξεσπούσαν κι άλλες εξεγέρσεις.

Μαζί με μερικούς άλλους, κάποιοι από τους οποίους ήταν μέλη ομάδων όπως το Υγρό Πυρ (ένα νυχτερινό σχολείο για εργάτες), ο Παλιάτσος (μια ακτιβιστική θεατρική ομάδα) και η Εθνική Ένωση Δημοκρατών Εργατών, ο Τσουν και ο Γιούν κυκλοφόρησαν μια καθημερινή εφημερίδα, το Δελτίο του Αγωνιστή, το οποίο χρησίμευσε στη θωράκιση και στην ενθάρρυνση της ένοπλης αντίστασης. Αντιμετώπισαν με επιτυχία τον δήμαρχο και άλλα πιο συντηρητικά μέλη του συμβουλίου. Συμμαχώντας με τον Παρκ Ναμ Σαν, το αναδειχθέντα ηγέτη των ένοπλων μαχητών, ο Γιούν εμφανίστηκε να είναι το ενεργειακό κέντρο ενός φάσματος ξεχωριστών αγωνιστών που συνενώθηκαν και αφιερώθηκαν σε έναν μοναδικό σκοπό, τη συνέχεια της ένοπλης αντίστασης. Έχει σημασία ότι πολλά από τα μέλη αυτής της πλέον μαχητικής ομάδας είχε συμμετάσχει προηγουμένως σε μια ομάδα μελέτης της Παρισινής Κομμούνας, μαζί με τον ποιητή Κιμ Ναμ-Τσού [31].

Αρνούμενος να ονομαστεί ηγέτης του συμβουλίου, ενέκρινε τον διορι σμό ενός προέδρου και ενός αντιπροέδρου. Ανέλαβε να είναι ο «εκπρόσω πος» του συμβουλίου και συνέχισε να συντονίζει τις δημόσιες σχέσεις, τον σχεδιασμό και τις προμήθειες. Η ομάδα των δημοσίων σχέσεων οργάνωσε 4 ομάδες εργασίας: η μία ανέλαβε να κινεί οχήματα με μεγάφωνα σ’ ολό κληρη την πόλη, κάνοντας ανακοινώσεις μια άλλη ανέλαβε την κυκλοφορία του καθημερινού Δελτίου του Αγωνιστή και άλλου υλικού μια τρίτη ανέλαβε να συλλέξει χρήματα και να ενθαρρύνει τους ανθρώπους να δίνουν αίμα και τέλος φτιάχτηκε μια ομάδα που θα οργάνωνε τις καθημερι νές διαδηλώσεις. Ανέλαβαν επίσης τον συντονισμό μιας μονάδας ταχείας απάντησης, όπως και να σιγουρέψουν ότι εφοδιάζονταν οι προφυλακές.

Τη νύχτα της 26ης Μάη, οικογένειες των στρατιωτών που στάθμευαν κοντά στην Γκουάνγκτζου, πληροφόρησαν τους αντιστεκόμενους αγωνιστές ότι ο στρατός θα κινούνταν το επόμενο πρωί. Ο Γιούν ήταν ανάμεσα στους εκατοντάδες ανθρώπους που αγωνίστηκαν μέχρι θανάτου. Στην τελική μάχη, στις 27 Μάη, μια φάλαγγα τανκς οδήγησε την επίθεση ανακατάληψης της πόλης και άλλες δεκάδες άνθρωποι -συμπεριλαμβανομένου του Γιούν Σανγκ-Γουών – σκοτώθηκαν.

Όσο σημαντικός κι αν ήταν ο ρόλος του Γιούν Σανγκ-Γουών, αυτός και η μικρή του οργάνωση δεν μπορούσαν να ελέγξουν το λαϊκό κίνημα. Στη διαλεκτική αυθορμητισμού και οργάνωσης, έγιναν ξεκάθαρες οι διαθέσεις του λαϊκού κινήματος, οι οποίες επικράτησαν στην Γκουάνγκτζου. Πολλοί από τους αγωνιστές που πολέμησαν τον στρατό, δρούσαν κατόπιν δικής τους πρωτοβουλίας και δεν ακολουθούσαν τις προτάσεις του Στρατού των Πολιτών. Στις 22 Μάη, παραδείγματος χάριν, ο Μπαγκ Ναεπόνγκ αρνήθηκε να πάει στην Γιανγκσάν-Πο όπως θεωρούσε ότι έπρεπε να κάνει ο ΣΠ. Αντιθέτως πήγε στον σιδηροδρομικό σταθμό Χουασούν μαζί με 4 άλλους, όπου κατάφεραν να εξοπλιστούν οι ίδιοι και μετά επέστρεψαν στην Γκουάνγκτζου [32]. Αυτή η συγκεκριμένη ατομική περίπτωση έληξε καλά, όμως η έλλειψη στρατηγικής οργάνωσης κόστισε πολύ στους Κομμουνάρους. Το Δελτίο του Αγωνιστή ζήτησε από τους ανθρώπους να «καταλάβουν τον τηλεοπτικό σταθμό KBS ώστε να μπορέσει να μαθευτεί η δική μας πραγματικότητα μέσω των εκπομπών σ’ ολόκληρη τη χώρα» [33]. Κατά τη διάρκεια της μάχης, όμως, το πλήθος πυρπόλησε το μέρος. Αν οι άνθρωποι είχαν ακούσει την ομάδα του Γιούν, θα είχαν καταφέρει να μεταδόσουν τα νέα της εξέγερσης στην υπόλοιπη χώρα; Θα είχε ξεσπάσει μια πανεθνική εξέγερση; Είναι ξεκάθαρο ότι χρειαζόταν μια στρατηγική οργάνωση τόσο στην Γκουάνγκτζου όσο και πανεθνικά, αν μάλιστα οι μαχητές ήθελαν να ανατρέψουν την κυβέρνηση [34]. Εκ των υστέρων, βεβαίως, αυτή η αδυναμία του κινήματος γίνεται εύκολα ορατή, αλλά οι επιλογές μέσα στην έξαψη της μάχης ήταν περιορισμένες. Το κύριο αίσθημα στην Γκουάνγκτζου ήταν αυτό της αλληλεγγύης και τώρα σ’ αυτή την πλευρά της Κομμούνας είναι που θα στρέψω την προσοχή μου.

Η Οργανική Αλληλεγγύη

«Η πόλη δεν βρισκόταν πλέον υπό κυβερνητικό έλεγχο. Ο λαός της Γκουάνγκτζου είχε φτιάξει μια Κομμούνα, αλλά το τίμημα αυτού του νέου συστήματος ήταν αιματηρό. Το πρωί της 21ης Μάη είδε κάτι καινούργιο στις γωνίες των δρόμων. Ετοιμαζόταν φαγητό για τους διαδηλωτές και αυτο συνέβαινε σε κάθε δρόμο, σε όλες τις πολύβουες διασταυρώσεις. Οι γυναίκες σταματούσαν τα απαλλοτριωμένα οχήματα για να προσφέρουν φαγητό στους καταληψίες. Υπαίθριοι πωλητές και πωλητές της αγοράς, που κάποιοι απ’ αυτούς υπήρξαν βάσικοί μάρτυρες της κυβερνητικής κτηνωδίας, οργάνωσαν τη διανομή φαγητού. Στο μεταξύ τα πλούσια μέρη της πόλης άδειαζαν… Εκατοντάδες νοικοκυρές τροφοδοτούσαν τους διαδηλωτές στη λεωφόρο Κουμνάμ. Κανείς δεν έπινε… Αυτή η ενότητα τροφοδοτούσε το μαχητικό πνεύμα όλων των εξεγερμένων» [35].

Αφότου ο στρατός εκδιώχθηκε από την πόλη στις 21 του Μάη, εκατοντάδες μαχητές του στρατού των πολιτών περιπολούσαν στην πόλη. Όλοι ένιωθαν ανακούφιση και χαρά. Η μάχη είχε τελειώσει και η πόλη ήταν ελεύθερη. Οι αγορές και τα μαγαζιά ξανάνοιξαν και τρόφιμα, νερό και ηλεκτρικό ρεύμα ήταν διαθέσιμα όπως και πριν. Δεν λεηλατήθηκαν τράπεζες και σπάνια συνέβησαν εγκλήματα του κοινού ποινικού δικαίου όπως ληστείες, βιασμοί ή κλοπές, αν συνέβησαν καθόλου. Οι ξένοι περπατούσαν ελεύθερα στους δρόμους. Πράγματι, ο Πέτερσον αναφέρει ότι το αυτοκίνητό του με την αμερικανική σημαία να κυματίζει και μια ταμπέλα «αυτοκίνητο ξένου» έγινε καλοδεχούμενο από τους ανθρώπους που βρίσκονταν στους δρόμους [36]. Φέρετρα, βενζίνη και τσιγάρα σπάνιζαν. Καθώς η ΣΕΠ προσπάθησε να προμηθευτεί περισσότερα φέρετρα από τον στρατό, μπήκε δελτίο στη βενζίνη και τα τσιγάρα μοιραζόντουσαν μεταξύ των νέων εν όπλοις συντρόφων, ευτυχισμένων που ήταν ζωντανοί. Για κάποιους ανθρώπους, το μοίρασμα των τσιγάρων συμβόλιζε ένα σημαντικό μέρος της κοινής εμπειρίας [37]. Μαγαζάτορες οι οποίοι είχαν ακόμη τσιγάρα, συχνά πουλούσαν -ή ακόμη και χάριζαν – ένα πακέτο τη φορά (για να είναι δίκαιοι με όλους). Υπήρχε έλλειψη αίματος στα νοσοκομεία, αλλά μόλις έγιναν γνωστές οι ανάγκες, οι άνθρωποι έσπευσαν να δώσουν, συμπεριλαμβανομένων των πορνών, οι οποίες κάποια στιγμή δημοσίως επέμεναν ότι έπρεπε και σ’ αυτές να επιτραπεί να δώσουν αίμα. Σε πολλές από τις διαδηλώσεις μαζεύονταν γρήγορα χιλιάδες δολλάρια. Όλα αυτά τα παραδείγματα είναι ενδείξεις του πόσο σημαντική υπήρξε η ενότητα της πόλης. Πολλοί αυτόπτες μάρτυρες σχολίασαν αυτό το καινούργιο αίσθημα αλληλεγγύης μεταξύ του πληθυσμού: «… καθόλη την περίοδο της εξέγερσης, η πόλη Γκουάνγκτζου αντιμετώπισε την κρίση μέσω της συνεργασίας των ανθρώπων. Οι πολίτες της Γκουάνγκτζου μοιράζονταν πράγματα μεταξύ τους και βασίζονταν ο ένας στον άλλο, αλληλοενθαρρύνονταν ο ένας τον άλλο όντας απομονωμένοι. Μοιραζόντουσαν φαγητό με εκείνους που το είχαν ανάγκη, έδιναν αίμα για τους τραυματίες και βοηθούσαν εθελουσίως οποιονδήποτε είχε ανάγκη… Παρά την ολοκληρωτική απουσία επίσημου συστήματος νόμου και τάξης, οι πολίτες της Γκουάνγκτζου διατήρησαν άριστα την ειρήνη και την τάξη. Παρότι υπήρχαν τόσα όπλα στα χέρια των πολιτών, δεν συνέβη κανένα επεισόδιο μεταξύ τους. Ακόμη και οι χρηματιστικές υπηρεσίες ή τα κοσμηματοπωλεία όπου καθημερινά συνέβαιναν εγκλήματα, τώρα δεν υπέστησαν τίποτα» [38].

Ένας καθηγητής του πανεπιστημίου της Γκουάνγκτζου που παρέμεινε ανώνυμος για λόγους προσωπικής ασφαλείας έγραψε: «Οι πολίτες, που συνήθιζαν να αγοράζουν τα πάντα αδιαφορώντας για την τιμή τους, μοιράζονταν τα αναγκαία της καθημερινότητας. Οι έμποροι που συνήθως ανυπομονούσαν να ανεβάσουν τις τιμές, τώρα δεν τις ανέβασαν καθόλου. Οι πολίτες συμμετείχαν προσφέροντας καπνό, φαγητό και ποτό… Δεν διεπράχθη κανένα μείζον έγκλημα απ’ αυτά που μπορεί να περιμένει κανείς, δεν σημειώθηκαν ληστείες εις βάρος των ανυπεράσπιστων τραπεζών από τους ένοπλους πολίτες. Κανείς ξένος κάτοικος της Γκουάνγκτζου δεν τραυματίστηκε» [39].

Πράγματι, η Γιαπωνέζικη Καθολική Ένωση για την Ειρήνη και τη Δικαιοσύνη κυκλοφόρησε μια δήλωση στις 6 Ιούνη του 1980, όπου προχωρούσε στις εξής διαπιστώσεις: «Εκείνοι που δεν συμμετείχαν και δεν είδαν τη σταθερή ενότητα των πολιτών, δεν μπορούν να καταλάβουν αυτό το αίσθημα της απελευθέρωσης. Θα μπορούσαν να δουν τα δάκρυα στα πρόσωπα των νεαρών ανδρών, οι οποίοι θυσιάστηκαν για να υπερασπίσουν τη δημοκρατία. Το στήθος τους ήταν πιτσιλισμένο με αίμα. Φώναζαν τα συνθήματα με ματωμένα χέρια γύρω από το κεφάλι τους, μέχρι ότου να κλείσει ο λαιμός τους. Οι αγαπημένοι μας γείτονες, νεαρά και αθώα παιδιά, ακόμη και νοικοκυρές ενώνονταν τώρα πια με τα παρελαύνοντα αυτοκίνητα. Άνθρωποι που δεν χώραγαν στα αυτοκίνητα έφερναν ρύζι τυλιγμένο σε φύκια και ποτά… Ήθελαν να δώσουν αυγά, ψωμί, αναψυκτικά, γάλα και γλυκά στους διαδηλωτές. Γεμίζοντας μια κούτα με φαγητό, ένας γεράκος δεν μπορούσε να το σηκώσει. Το σήκωσα και το έβαλα σ’ ένα αυτοκίνητο που μόλις είχε σταματήσει. Μπορούσα να δω στα πρόσωπά τους την απόφαση να πολεμήσουν μέχρι θανάτου. Οι νοικοκυρές που δεν μπορούσαν να φτιάξουν φαγητό έφερναν κουβάδες με νερό, το έδιναν στους διαδηλωτές για να πιουν και να καθαρίσουν το πρόσωπό τους. Μερικοί πολίτες έτρεχαν δίπλα στα αυτοκίνητα… Ήταν ένας αγώνας αίματος και αγάπης, η επιθυμία να μοιραστούν τη ζωή τους με τους άλλους: ένας άνδρας που χτυπά ελαφρά στην πλάτη έναν διαδηλωτή για να τον ενθαρρύνει, ενας φαρμακοποιός που φέρνει φάρμακα και ποτά, και το πλήθος που έκανε ότι μπορούσε, χειροκροτώντας και ζητωκραυγάζοντας» [40].

Τον Ιούνη του 1980, οι ρωμαιοκαθολικοί ιερείς της αρχιεπισκοπής του Γκουάνγκτζου επανήλθαν στο ίδιο ζήτημα: «Καθώς ο στρατός έκοψε την επικοινωνία με τον έξω κόσμο και δεν υπήρχαν τα αναγκαία είδη ή τρόφιμα, κανείς δεν κερδοσκόπησε πουλώντας σε υψηλές τιμές ή δίνοντας ληγμένα προϊόντα. Χωρίς να γνωρίζουν πότε θα τελείωναν όλα αυτά, οι άνθρωποι μοιράζονταν μεταξύ τους το φαγητό τους. Καθώς ο αριθμός των τραυματιών από σφαίρες αυξανόταν και υπήρχε μεγάλη ανάγκη αίματος, ο αριθμός των πολιτών που έδιναν αίμα, έφτασε στα ύψη… Οι πολίτες της Γκουάνγκτζου καθάρισαν την πόλη από τις πέτρες, τα γυαλιά και τα υπόλείμματα από τα δακρυγόνα, γιατροί και νοσοκόμες περιέθαλπαν τους τραυματίες παρότι υπήρχε ο κίνδυνος να πυροβοληθούν, οι οδηγοί των ταξί και των λεωφορείων προστάτευαν τους νεολαίους χωρίς να λογαριάζουν τη ζωή τους…» [41].

Πώς εξηγείται αυτή η ξαφνική αλληλεγγύη, αυτή η εμφάνιση μιας νέας μορφής δεσμού μεταξύ των ανθρώπων; Πώς θα μπορέσουμε να καταλάβουμε τον παραμερισμό συνηθισμένων αξιών όπως οι ανταγωνιστικές επιχειρηματικές πρακτικές και η ατομική ιδιοκτησία των καταναλωτικών αγαθών, και η αντικατάστασή τους από τη συνεργασία και τη συλλογικότητα;

Για μέρες, οι πολίτες εθελουσίως καθάριζαν τους δρόμους, μαγείρευαν ρύζι, σέρβιραν δωρεάν φαγητό στην αγορά και φυλούσαν διαρκώς σκοπιά ενόψει της επικείμενης αντεπίθεσης. Όλοι συνέβαλλαν και όλοι έβρισκαν τη θέση τους στην απελευθερωμένη Γκουάνγκτζου. Προέκυψε αυθορμήτως μια νέα κατανομή της εργασίας. Η πολιτοφυλακή, πολλά από τα μέλη της οποίας είχαν ξαγρυπνήσει όλη τη νύχτα, υπήρξε μοντέλο υπευθυνότητας, Οι άνθρωποι ονόμασαν τη νέα πολιτοφυλακή «Στρατό των Πολιτών» ή «οι σύμμαχοί μας» (σε αντίθεση με το στρατό που λεγόταν ο εχθρός μας»). Προστάτευε τους ανθρώπους και οι άνθρωποι με τη σειρά τους, τη φρόντιζαν. Χωρίς κάποια κατήχηση και χωρίς οποιαδήποτε από τη στρατιωτική τρέλλα που υπάρχει στην τερατώδη συμπεριφορά των στρατών σ’ ολόκληρο τον κόσμο, οι άνδρες και οι γυναίκες του ΣΠ φέρθηκαν υποδειγματικά. Χωρίς να φοβούνται να επιβάλλουν έναν νέο τύπο δράσης βασισμένο στις ανάγκες του πληθυσμού, αφόπλισαν όλους τους μαθητές των γυμνασίων και των λυκείων, μια πράξη για την οποία ανέλαβε την ευθύνη το Δελτίο του Αγωνιστή [42]. Ενώ επίκειτο η τελική επίθεση, ο Γιούν Σανγκ-Γουών επέμενε προσωπικά όπως οι μαθητές του γυμνασίου που βρίσκονταν μεταξύ των μαχητών να επιστρέψουν στα σπίτια τους, προκειμένου να γλυτώσουν και να συνεχίσουν έτσι τον αγώνα. Μετά από πολλές διαμαρτυρίες και με δάκρυα στα μάτια, οι νεαροί αγωνιστές αναχώρησαν.

Ο ΣΠ υπηρετούσε το λαό και η λαϊκή θέληση διατυπωνόταν άμεσα σε καθημερινές πορείες γύρω από την πηγή της πλατείας της Νομαρχίας. Καθώς μετονομάστηκε σε «Πλατεία Δημοκρατίας» στις 16 του Μάη, το μέρος έγινε ιερό ακόμη και πριν την απελευθέρωση της πόλης. Εκείνη τη μέρα γράφτηκε ένα ποίημα από τη Μάζωξη για τον Εκδημοκρατισμό της Επαρχίας Τσονάμ και το οποίο ξεκινούσε μ’ αυτά τα εμπνευσμένα λόγια:

Ο ουρανός του νότου ήταν όμορφος
Δεν υπήρχε ένας άγγελος να σαλπίζει
Ούτε πετούσαν ένα-γύρω πολύχρωμες πεταλούδες,
Όμως έστω κι έτσι ο ουρανός του νότου ήταν όμορφος.
Τη μέρα που από την πηγή σταμάτησε να τρέχει το πολύχρωμο νερό
Τη μέρα που μαράθηκε το ψεύτικο λουλούδι,
Ήρθα κοντά σου και συ έκανες ένα βήμα πιο κοντά μου.
Τη μέρα που σταμάτησε η ομίχλη από τα δακρυγόνα
Όλοι οι δημοκρατικοί πολίτες: διανοούμενοι, εργαζόμενοι, αγρότες,
Οι άνθρωποι έφτασαν από τον κάμπο της Μουτζίν.
Οι άνθρωποι μαζεύτηκαν μπροστά στην πηγή της επαρχιακής πρωτεύουσας,
Οι άνθρωποι προσπάθησαν να αγγίξουν την πηγή.
Κάθονταν στο γκαζόν, αγκαλιάζονταν
χαμογελούσαν μεταξύ τους
Δεν υπάρχει τραγούδι τόσο όμορφο όσο αυτό,
Το τραγούδι που τραγουδούσαμε όλοι μαζί. [43].

Η ικανότητα να συγκεντρώνονται ειρηνικά χιλιάδες άτομα, ήταν ένα δικαίωμα που κερδήθηκε μέσα από το αίμα πολλών φίλων και γειτόνων. Ενστικτωδώς, οι άνθρωποι της Γκουάνγκτζου αναγνώρισαν την πλατεία σαν το πνευματικό τους σπίτι και συγκεντρώνονταν εκεί καθημερινά κατά δεκάδες χιλιάδες. Οι καθημερινές συγκεντρώσεις έγιναν το πλαίσιο για μια νέα μορφή άμεσης δημοκρατίας, όπου όλοι είχαν λόγο. Και στις πέντε συγκεντρώσεις που έγιναν όσο καιρό η πόλη έμεινε ελεύθερη, παρευρέθηκε τεράστιος αριθμός ανθρώπων. Η πρώτη μεγάλη συγκέντρωση ήταν μια αυθορμήτως οργανωμένη συνάθροιση ώστε να γιορταστεί η ήττα του στρατού, την επόμενη μέρα της αποχώρησής του. Την επόμενη μέρα (23) Μάη), στην Πρώτη Συγκέντρωση της Πόλης για τη Δημοκρατία, ο αριθμός των παρευρισκομένων έφτασε τις 150000. Η συγκέντρωση τελείωσε με τους ανθρώπους να τραγουδούν «Επιθυμία μας είναι η Εθνική Επανένωση». Στις 24 Μάη, μαζεύτηκαν πάνω από 100000 άνθρωποι υπήρχαν 50000 στις 25 Μάη (όπου ζητήθηκε η παραίτηση της Επιτροπής Διαπραγμάτευσης) και 30000 στην τελευταία συγκέντρωση της 26ης Μάη. Σ’ αυτή την τελευταία μάζωξη, εμφανίστηκε το αίτημα για νέα κυβέρνηση εθνικής σωτηρίας. Και πάλι ο κόσμος στο τέλος τραγούδησε «Επιθυμία μας είναι η Εθνική Επανένωση».

Παρότι οι συγκεντρώσεις ήταν τεράστιες, πολλοί άνθρωποι μπόρεσαν να εκφράσουν ειλικρινά τις ανάγκες τους. Ο Λη-Τζάε Εουί περιγράφει τα εξής: «Η πηγή ήταν τώρα πια το κέντρο της ενότητας. Μιλούσαν άνθρωποι κάθε είδους και τάξης, υπαίθριες πωλήτριες, δάσκαλοι του δημοτικού, οπαδοί διαφορετικών θρησκειών, νοικοκυρές, φοιτητές, σπουδαστές και αγρότες. Οι οργισμένοι λόγοι τους δημιούργησαν μια κοινή συνείδηση, την εκδήλωση της τρομερής ενέργειας της εξέγερσης. Είχαν ζυμωθεί μαζί, σφυρηλατώντας μια ισχυρή αίσθηση αλληλεγγύης καθ’ όλη τη διάρκεια της εξέγερσης. Προς στιγμήν, η πόλη ήταν ένας άνθρωπος» [44].

Μπροστά στην ενότητα της πόλης, τα τοπικά συμφέροντα – εξαιτίας της διαίρεσης της Κορέας- έγιναν λιγότερο σημαντικά σε σχέση με τον αγώνα για τη δημοκρατία. Στις 21 Μάη το Δελτίο της Δημοκρατίας από την Τζεονάμ έγραψε: «Αφήστε μας να συμμετέχουμε ενεργά στον αγώνα για τη δημοκρατία, ενθυμούμενοι ότι αυτό που ζητάμε δεν είναι να θολώσουμε τον στόχο μας με τοπικές εχθρότητες, ούτε επιθυμούμε μια αδιάκριτη καταστροφή, αλλά μια αυτόνομη δράση βασισμένη σ’ ένα δημοκρατικό πνεύμα» [45]. Η περιθωριοποίηση του τοπικισμού είναι μια άλλη ένδειξη της κοινής αποδοχής της εξέγερσης, μια αποδοχή που δεν περιοριζόταν στην Τούλα, ούτε καν στην Κορέα. Έρχομαι τώρα στις διεθνείς επιπτώσεις της εξέγερσης.

Διεθνείς Εξεγέρσεις Μετά την Εξέγερση της Γκουάνγκτζου

Το 1985, οι δικτατορίες της Ανατολικής Ασίας, ευρισκόμενες στην εξουσία για δεκαετίες, έμοιαζαν αμετακίνητες. Τόσο ο Κιμ Ντάε Γιούνγκ, όσο και ο Μπενίνο Ακίνο, λαϊκοί ηγέτες ευρέων δημοκρατικών στρωμάτων, βρίσκονταν εξόριστοί στην Αμερική. Αν και καταστάλθηκε κτηνωδώς, το κορεατικό κίνημα συνέχισε να μάχεται για την ανατροπή της δικτατορίας. Μετά τη σφαγή της 27ης Μάη του 1980, οι οικογένειες των θυμάτων έκαναν δύο χρόνια να συναντηθούν, και έπρεπε να περάσουν πέντε χρόνια πριν εμφανιστεί το πρώτο βιβλίο για την εξέγερση. Στις 17 Μάη του 1985, σε συντονισμένες διαμαρτυρίες σε 80 κολλέγια και πανεπιστήμια συμμετεί χαν 38000 φοιτητές, οι οποίοι ζήτησαν να γίνει δημόσια γνωστή η αλήθεια για τις δολοφονίες. Μια βδομάδα αργότερα, 73 φοιτητές από τη Σεούλ κατέλαβαν το κτίριο της Αμερικανικής Υπηρεσίας Πληροφοριών για τρεις μέρες, σε μια προσπάθεια να αποσπάσουν από την αμερικανική κυβέρνηση μια απολογία για τον ρόλο της. Στις 15 Αυγούστου, καθώς συνεχίζονταν οι διαμαρτυρίες, ο Χονγκ Κι Ιλ αυτοπυρπολήθηκε σε κεντρικό δρόμο της Γκουάνγκτζου, μια και η κυβέρνηση δεν αποκάλυπτε την αλήθεια. Μετά από δεκαετίες καταπίεσης της δημοκρατίας στην Ανατολική Ασία, ένα κύμα εξεγέρσεων μεταμόρφωσε την περιοχή. Στις Φιλιππίνες, οι 18 μέρες απεργίας τον Φλεβάρη του 1986 των 30 χειριστών υπολογιστών για την καταμέτρηση των ψήφων σε μια εκλογική αναμέτρηση, έδωσε το έναυσμα για το τέλος της δικτατορίας του Μάρκος. Η αντιπαράθεση κερδήθηκε από εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που αρνήθηκαν να αποχωρήσουν από τους δρόμους. Η εξέγερση του λαού των Φιλιππίνων με τη σειρά της ενέπνευσε το σιγά-σιγά ανασυντειθέμενο κίνημα στη Νότιο Κορέα (46). Λιγότερο από ένα μήνα μετά το ξέσπασμα της λαϊκής επανάστασης, οι επίσκοτιοι στη Σεούλ άρχισαν να λένε ότι οι άνθρωποι στη Νότιο Κορέα είχαν μάθει κάτι. Μέσα σ’ έναν χρόνο, η στρατιωτική δικτατορία ανατράπηκε.

Η λαμπρή νίκη του κινήματος Μιντζούνγκ ξεκίνησε μ’ ένα μαζικό ξέσπασμα της λαϊκής διαμαρτυρίας που άρχισε στις 10 Ιούνη του 1987. Για περισσότερες από δέκα μέρες, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι κατέβηκαν στους δρόμους, απαιτώντας άμεσα προεδρικές εκλογές. Όταν δολοφονήθηκε ο καταγόμενος από την Γκουάνγκτζου Γι Χαν Γιόλ σε μια φοιτητική διαμαρτυρία στο πανεπιστήμιο Γιονσέι, πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι παραβρέθηκαν στην κηδεία του. Όπως και στις Φιλιππίνες, οι μαζικές καταλήψεις δημόσιων χώρων υποχρέωσαν τον στρατό να καμφθεί, συμφωνώντας να διεξαχθούν άμεσα προεδρικές εκλογές. Τον Ιούλη και τον Αύγουστο ξέσπασαν χιλιάδες απεργίες, με τη συμμετοχή εκατομμυρίων εργαζομένων. Παρότι η κυβέρνηση προχώρησε σε μεγάλες παραχωρήσεις, ο αγώνας συνεχίστηκε.

Σ’ ολόκληρη την Ασία εμφανίστηκαν λαϊκά κινήματα για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα: στην Ταϊβάν ανεστάλλη η κατάσταση πολέμου, στη Μυανμάρ (Βιρμανία) ξέσπασε τον Μάρτη του 1988 ένα λαϊκό κίνημα, όταν φοιτητές και μέλη εθνικών μειονοτήτων κατέβηκαν στους Ο δρόμους της Ρανγκούν (όπως περίπου συνέβη στην Γκουάνγκτζου). Παρά Η τη φρικτή καταστολή, το κίνημα υποχρέωσε τον πρόεδρο Νε Γουίν να πα ραιτηθεί μετά από 26 χρόνια στην εξουσία. Τον Αύγουστο, νέες διαμαρτυ-ρίες που κράτησαν πέντε μέρες και καθοδηγούνταν από τους φοιτητές, εξανάγκασαν σε παραίτηση τον διάδοχό του. Μια επιτροπή της γενικής αν περγίας που εκπροσωπούσε εργάτες, συγγραφείς, μοναχούς και φοιτητές, συντόνισε ένα πανεθνικό κίνημα για την πολυκομματική δημοκρατία, αλλά – ο στρατός δολοφόνησε κι άλλες χιλιάδες ανθρώπους, φτάνοντας τον αριθμό των νεκρών εκείνης της χρονιάς σε 10000. Συλλαμβάνοντας πολλούς περισσότερους, συμπεριλαμβανομένων πάνω από 100 εκλεγμένων αντιπρο-σώπων, η βιρμανική στρατιωτική κυβέρνηση συνέχισε να χρησιμοποιεί τη σιδερένια γροθιά για να παραμείνει στην εξουσία.

Τον επόμενο χρόνο, ακτιβιστές φοιτητές στην Κίνα ηγήθηκαν στη διεκδίκηση ενός ευρύτερου δημόσιου αιτήματος για δημοκρατία, για να καταλήξουμε στη σφαγή της πλατείας Τιενανμέν και στις διώξεις των επόμενων χρόνων [47]. Ακόμη και στο εσωτερικό των κομμουνιστικών χωρών, όμως, καθώς συνεχιζόταν η αλυσιδωτή αντίδραση με τη μορφή εξεγέρσεων εναντίον των στρατιωτικών δικτατοριών, ένα μέλος του Πολιτμπυρώ του Βιετνάμ, ο στρατηγός Τραν Ντο, ζήτησε δημόσια το 1989 να υπάρξει μια πολυκομματική δημοκρατία στο Βιετνάμ, κάτι εντελώς αναπάντεχο. Η επόμενη χώρα που θα γνωρίσει μια έκρηξη, ήταν η Ταϊλάνδη, όταν η εικοσαήμερη απεργία πείνας ενός ηγετικού στελέχους της αντιπολίτευσης κατέβασε τον Μάη του 1992 εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στο δρόμο. Δεκάδες δολοφονήθηκαν όταν ο στρατός χτύπησε τις διαδηλώσεις και εξαιτίας αυτής της βιαιότητας, ο στρατηγός Σουσίντα Κραπαγιόν αναγκάστηκε να παραιτηθεί [48]. Το 1998 στην Ινδονησία, οι φοιτητές προχώρησαν σε μια «λαϊκή επανάσταση» και κατάφεραν να ανατρέψουν τον Σουχάρτο. Σε συνεντεύξεις που πήρε ένας Αμερικανός δημοσιογράφος στα πανεπιστήμια της Ινδονησίας, γινόταν φανερό ότι το σύνθημα για τη λαϊκή εξουσία είχε υιοθετηθεί από την εμπειρία των Φιλιππίνων, όπως και η καινοτόμος τακτική της κατάληψης δημόσιων χώρων. Οι φοιτητές κατάφεραν να εισβάλουν στο κτίριο του κοινοβουλίου και υποχρέωσαν να δοθεί μια λύση που περιελάμβανε την αποχώρηση του Σουχάρτο.

Η σχέση μεταξύ αυτών των εξεγέρσεων είναι μια διάσταση που δεν έχει τύχει ιδιαίτερης μελέτης. Έχω αναπτύξει αλλού την έννοια της ερωτικής επίδρασης (eros effect) για να εξηγήσω την ταχεία διάδοση των επαναστατικών απόψεων και πράξεων [49]. Με την ερωτική επίδραση εννοώ γεγονότα όπως οι αυθόρμητες αλυσιδωτές εξεγέρσεις και οι μαζικές καταλήψεις δημόσιων χώρων, που αμφότερα συνιστούν παραδείγματα μιας ξαφνικής εισόδου στην ιστορία εκατομμυρίων καθημερινών ανθρώπων, οι οποίοι δρουν ομοιομόρφως, πιστεύοντας ενστικτωδώς ότι μπορούν ν’ αλλάξουν την πορεία της κοινωνίας τους. Σε στιγμές της ερωτικής επίδρασης έρχονται στο προσκήνιο οικουμενικές έννοιες, ενώ την ίδια στιγμή αμφισβητούν και οι κυρίαρχες αξίες της κοινωνίας (σωβινισμός, ιεραρχία, κυριαρχία, τοπικισμός, ιδιοκτητικότητα κλπ). Σ’ αυτό συνίσταται ότι αναφέρω σαν οργανική αλληλεγγύη των συμμετεχόντων στην Κομμούνα της Γκουάνγκτζου. Η ερωτική επίδραση δεν είναι μόνο μια πράξη του μυαλού, ούτε προκαλείται απλώς από ένα «συνειδητό στοιχείο» (ή ένα επαναστατικό κόμμα). Περιλαμβάνει λαϊκά επαναστατικά κινήματα τα οποία εμφανίζονται σαν δυνάμεις που διεκδικούν αυτό που δικαιούνται, καθώς χιλιάδες καθημερινοί άνθρωποι παίρνουν την ιστορία στα χέρια τους [50].

Αναπτύσσοντας την έννοια της ερωτικής επίδρασης, προσπαθώ να διασώσω την επαναστατική αξία των αυθόρμητων πράξεων εκατομμυρίων καθημερινών ανθρώπων από την περιφρόνηση των θεωρητικών. Προσπαθώ επίσης να στρέψω την προσοχή σε μια επανεκτίμηση του ασυνείδητου και των συναισθημάτων, να αντιστρέψω την ιδέα που θέλει αυτά να συνδέονται μάλλον με την αντίδραση παρά με την επανάσταση. Η ιδέα που έχω για την ερωτική επίδραση προσπαθεί να εντάξει τα συναισθήματα στη σφαίρα των θετικών επαναστατικών πηγών, η κινητοποίηση των οποίων μπορεί να επιφέρει έναν σημαντικό κοινωνικό μετασχηματισμό. Όπως είχε πει ο Μαρκούζε, η φύση είναι ένας σύμμαχος στην επαναστατική διαδικασία, αναφερόμενος όχι μόνο στην εξωτερική φύση, τη φύση που υπάρχει στον κόσμο, αλλά και στην εσωτερική φύση, την ανθρώπινη φύση. Οι άνθρωποι έχουν μια ενστικτώδη ανάγκη της ελευθερίας, την οποία αντιλαμβανόμαστε ενστικτωδώς, και ήταν αυτή η ενστικτώδης ανάγκη που μετουσιώθηκε σ’ ένα συλλογικό φαινόμενο κατά τη διάρκεια της εξέγερσης της Γκουάνγκτζου.

Είναι η ερωτική επίδραση μια αναλυτική βάση, ή είναι μια τακτική για έναν καλύτερο κόσμο; Σίγουρα ισχύει το πρώτο. Η ξαφνική εμφάνιση ανθρώπων που καταλαμβάνουν μαζικά δημόσιους χώρους η διάδοση της εξέγερσης από τη μια πόλη στην άλλη, αλλά και στην ύπαιθρο” η ενστικτώδης ταύτιση εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων και η ταυτόχρονη πίστη τους στη δύναμη των ενεργειών τους η αναστολή συνηθισμένων αξιών όπως ο τοπικισμός, οι ανταγωνιστικές επιχειρηματικές πρακτικές, η εγκληματική συμπεριφορά και αρπακτικότητα: αυτές είναι οι διαστάσεις της ερωτικής επίδρασης στην Γκουάνγκτζου. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η ξαφνική και απροσδόκητη εμφάνιση της μαζικής αμφισβήτησης της εξουσίας έχει γίνει μια σημαντική τακτική στο οπλοστάσιο των λαϊκών κινημάτων.

Μελλοντικές Προοπτικές

Εάν μπορεί να ενεργοποιηθεί η ερωτική επίδραση, βλέπω τουλάχιστον δύο δυνατότητες για το πώς αυτή η δυναμική μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη. Όταν οι Ζαπατίστας χρησιμοποίησαν το διαδίκτυο για να καλέσουν σε διαδηλώσεις εναντίον του νεοφιλελευθερισμού κατά τη διάρκεια του 1999 – και ακτιβιστές σε πολλές πόλεις ανταποκρίθηκαν, συμπεριλαμβανομένου του Λονδίνου, το οποίο γνώρισε τις μεγαλύτερες ταραχές εδώ και τουλάχιστον μια δεκαετία – ξεκάθαρα επιδιώκουν διεθνώς συγχρονισμένες λαϊκές εξεγέρσεις. Για να πετύχει αυτή η μέθοδος, η ομάδα(-ες) που προβαίνει στην πρώτη έκκληση πρέπει να είναι κοινωνικά νομιμοποιημένη στις καρδιές πολλών ανθρώπων και πρέπει να χειριστεί ευφυώς αυτή την δύναμη. Ακόμη πιο σημαντικό είναι η σπίθα που άναψε από τις οργανωμένες δυνάμεις, να φωτίσει μια καυτή περιοχή. Πέρα από τους Ζαπατίστας, η Γκουάνγκτζου παίζει σε αυξανόμενο βαθμό αυτον τον διεθνή ρόλο. Όπως το θωρηκτό Ποτέμκιν, τα γεγονότα στην Γκουάνγκτζου μπορεί να σηματοδοτήσουν και πάλι την εποχή της εξέγερσης, και όχι μόνο στην Κορέα. Το 1972, η βιετναμέζικη επανάσταση ετοίμασε σχολαστικά μια διεθνώς συγχρονισμένη επίθεση. Αφού συγκάλεσαν ένα συνέδριο στο Παρίσι για τον συντονισμό των ενεργειών των αντιπολεμικών κινημάτων πάνω από 80 χωρών, οι Βιετναμέζοι εξαπέλυσαν τη στρατιωτική επίθεση τον Απρίλη του 1972, κατά τη διάρκεια της οποίας ανακοίνωσαν την ύπαρξη μιας Προσωρινής Επαναστατικής Κυβέρνησης.

Δεύτερον, οι αντιπαραθέσεις με τα κύρια όργανα της παγκόσμιας εταιρικής κυριαρχίας (κατά τη διάρκεια των συναντήσεων του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας το 1988 στο Βερολίνο, στην πρόσφατη επίσκεψη του Κλίντον στην Αθήνα, εναντίον του ΠΟΕ στο Σηάτλ το 1999 και οι πιο πρόσφατες διαδηλώσεις εναντίον του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας στην Ουάσινγκτον) βοηθούν στην παγκόσμια δυναμική κλιμάκωση της αντίθεσης, η οποία διαδίδεται σ’ ολόκληρο τον κόσμο όπως τα κύματα στη θάλασσα. Υποβοηθούμενες από τους παγκόσμιους θεσμούς του κεφαλαίου (ΔΝΤ, Παγκόσμια Τράπεζα και ΠΟΕ), οι τοπικές κυρίαρχες τάξεις – τόσο στην Ανατολική Ασία όσο και στις ΗΠΑ – χρησιμοποιούν τη βία όταν η πειθώ αποτυγχάνει να διατηρήσει το καθεστώς της εταιρικής εκμετάλλευσης και της πολιτιστικής ηγεμονίας. Όταν οι άνθρωποι σε μια χώρα αντιπαρατίθενται με τέτοιες δικτατορικές τάσεις, ενστικτωδώς δημιουργούν κι νήματα, ενεγοποιώντας μια παγκόσμια δυναμική αλληλεγγύης και αγώνα.

Η παγκοσμιοποίηση έτσι όπως την έχουμε γνωρίσει, οικοδομήθηκε στις πλάτες των φτωχών εργαζόμενων όλου του κόσμου. Η συγκέντρωση περισσότερων κεφαλαίων βασίζεται στην αυξανόμενη αθλιότητα εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων στην περιφέρεια του παγκόσμιου συστήματος. Καθώς οι σφαιρικές τάσεις του παγκόσμιου συστήματος εντείνουν τις εππτώσεις τους στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων, μια διεθνώς συντονισμένη αντιπολίτευση γίνεται ολοένα και περισσότερο αναγκαία. Για να ενεργοποιηθεί η ερωτική επίδραση, χιλιάδες και κατόπιν εκατομμύρια άνθρωποι οι οποίοι αποτελούν την κοινωνία των πολιτών οφείλουν να ενεργοποιηθούν, να αρνηθούν την υπάρχουσα ρουτίνα της καθημερινότητάς τους και να απαλλαγούν από βαθιά ριζωμένες απόψεις. Αυτή η διαδικασία δεν μπορεί να μπει σε κίνηση από την επιθυμία μιας μικρής ομάδας, αν και μπορεί ν’ ανάψει από μια τέτοια. Όπως όταν ερωτεύεσαι, η ενεργοποίηση της ερωτικής επίδρασης είναι μια σύνθετη διαδικασία. Φαίνεται πως σε καταστάσεις που λείπει η ηγεσία, να δημιουργείται συχνά η ερωτική επίδραση. Αν η ερωτική επίδραση ήταν συνεχώς ενεργοποιημένη, θα είχαμε περάσει από τη σφαίρα αυτού που ο Μαρξ αποκαλούσε προϊστορία, στη σφαίρα της πραγματικής ανθρώπινης ιστορίας, όπου τα ανθρώπινα όντα για πρώτη φορά είναι σε θέση να καθορίσουν τα ίδια τον τύπο της κοινωνίας στην οποία επιθυμούν να ζουν.

Για μια πρώτη ματιά σε μια τέτοια κοινωνία δεν χρειάζεται παρά να κοιτάξουμε στην εξέγερση των ανθρώπων της Γκουάνγκτζου, κατά τη διάρκεια της κτηνώδους πραγματικότητας του Μάη του 1980, όπου οι Κορεάτες εργάτες και φοιτητές δοκίμασαν για λίγο την ελευθερία. Το παράδειγμα που έδωσε ο λαός της Γκουάνγκτζου με την αυθόρμητη ικανότητά του για αυτοκυβέρνηση και με την οργανική αλληλεγγύη του πληθυσμού, μπορεί να αποτελεί την πιο σημαντική κληρονομιά του. Μαζί μ’ αυτές τις ενδείξεις της δυναμικής των ανθρωπίνων όντων, υπήρξαν και συγκεκριμένα οφέλη – η ανατροπή της στρατιωτικής δικτατορίας και η έμπνευση άλλων δημοκρατικών κινημάτων – και συγκεκριμένα μαθήματα που δόθηκαν μέσα από το αίμα και τη θυσία τόσο πολλών ανθρώπων – η ανάγκη για στρατηγική οργάνωση και ο κεντρικός ρόλος των εργαζομένων για μια θεμελιώδη αλλαγή. Σήμερα, είκοσι χρόνια μετά, η εξέγερση συνεχίζει να μας προσφέρει ένα χειροπιαστό αίσθημα αξιοπρέπειας των ανθρωπίνων όντων και την αναγκαιότητα εντατικοποίησης του αγώνα για την απελευθέρωση.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Αν και τα δυτικά ΜΜΕ αναφέρθηκαν εκείνη την εποχή στα γεγονότα, η Κομμούνα της Γκουάνγκτζου και οι σφαγές δεν αναλύθηκαν ποτέ πλήρως, ενώ πέρα από την Κορέα οι περισσότεροι ούτε που έχουν ακούσει γι’ αυτήν. Στις ΗΠΑ θάφτηκε κάτω από έναν χείμαρρο αναφορών στο «κορεατικό οικονομικό θαύμα». Η συνενοχή των ΗΠΑ στις σφαγές προσωποποιείται στον άνθρωπο που είναι σήμερα πρεσβευτής των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, τον Richard Holbrooke. Αν και ισχυρίστηκε ότι οι «Αμερικανοί δεν ήξεραν τι συνέβαινε», ο Χόλμπρουκ ηγείτο της αμερικανικής ομάδας που ενέκρινε την αποστολή των νοτιοκορεατικών στρατευμάτων προκειμένου να συντριβεί η εξέγερση της Γκουάνγκτζου. Εν μέσω των διαπραγματεύσεων για μια ειρηνική διευθέτηση στην Γκουάνγκτζου, το συμβούλιο των πολιτών ζήτησε τη μεσολάβηση των ΗΠΑ: οι Χόλμπρουκ και σία αρνήθηκαν. Αντίθετα υποσχέθηκαν στην κορεατική κυβέρνηση ότι οι «ΗΠΑ δεν θα αμφισβητήσουν δημόσια» την εκδοχή της για το τι συνέβη. Αφού είχαν σκοτωθεί εκατοντάδες, ο Χόλμπρουκ ενδυνάμωσε τους οικονομικούς και διπλωματικούς δεσμούς με τη νέα στρατιωτική κυβέρνηση και ωφελήθηκε προσωπικά υπηρετώντας σαν ειδικός σύμβουλος στη Χιουντάι τη δε καετία του ’80. Προφανώς η συνενοχή του Χόλμπρουκ σε εκατοντάδες δολοφονίες του χάρισαν την προαγωγή σε πρεσβευτή των ΗΠΑ.
2. Λη Τζάε-Εουί, Kwangju Diary: Beyond Death, Beyond the Darkness of the Age (UCLA Asian Pasific Monograph Series, 1999). Αυτή είναι η μοναδική, άριστη πηγή στα αγγλικά και τη συστήνω ανεπιφύλακτα. Το βιβλίο μπορεί να το παραγγείλλει κανείς στη διεύθυνση: Mr. Leslie Evans, 11372B, Bunche Hall, UCLA, Los Angeles, CA 90095-1487.
3. Άλλες πηγές στα αγγλικά πάνω στις οποίες βάσισα την έρευνά μου περιλαμβάνουν μια συλλογή κειμένων ξένων δημοσιογράφων στον τόμο Kwangju in the Eyes of the World (Kwangju Citisen’s Solidarity, 1997). Τα παραπάνω αποσπάσματα είναι από ένα άρθρο του Bradley Martin σελ. 94. Μας βοήθησε επίσης το The May 18 Kwangju Democratic Uprising (The 5/18 History Compilation Committee of Kwangju City, 1999). Το άρθρο του Arnold A. Peterson, 5/18: The Kwangju Incident» περιλαμβάνεται σε ένα βιβλίο γραμμένο στα κορεατικά. Last but not least, ωφελήθηκα πολύ από το Ινστιτούτο της 18ης Μάη που πρόσφατα μετέφρασε ντοκουμέντα και προσωπικές μαρτυρίες (από δω και στο εξής στις σημειώσεις μου αναφέρονται σαν Ντοκουμέντα). Είναι όλα διαθέσιμα ψηφιακά. Σε κάποιες περιπτώσεις, προσπάθησα να κάνω τις μεταφράσεις να κυλούν πιο εύκολα.
4. Sanjeewa Liyanage, Kwangju, The Flame of People’s Power, International Youth Net, τόμος 1, 1996, σελ. 29.
5. Λη Τζάε-Εουί, Kwangju Diary, orλ. 41.
6. The May 18th Kwangju Democratic Uprising…, σελ. 121.
7. Λη, σελ. 46.
8. Ντοκουμέντα, σελ. 79.
9. The May 18th Uprising, σελ. 127.
10. Ντοκουμέντα, σελ. 113.
11. Λη, σελ. 64.
12. The May 18th Uprising, σελ. 138.
13. Οι πυροβολισμοί ξεκίνησαν στις 1.00 το μεσημέρι της 21ης και στις 2.30 όπλα και πολεμοφόδια επιτάχθηκαν από το αστυνομικό τμήμα της Νατζού και τις αστυνομικές σκοπιές των Γιανγκουάν, Κεουμοούνγκ και Σουάν. Οι πρώτες ομάδες ένοπλων διαδηλωτών άρχισαν να ανταποδίδουν τους πυροβολισμούς στις 2.20. Ο Άρνολντ Πήτερσον αναφέρει ότι «γύρω στις 2.00 μ.μ. μερικοί πολίτες κατέλαβαν το στρατιωτικό οπλοστάσιο στην πόλη Χουά Σουν, στα νότια της Γκουάνγκτζου. Από τότε πολλοί διαδηλωτές είχαν όπλα». Πήτερουν, σελ. 44.
14. The May 18th Uprising, σελ. 143.
15. Λη, σελ. 77.
16. The May 18th Uprising, σελ. 164. Ντοκουμέντα, σελ. 72.
17. Ντοκουμέντα, σελ. 105.
18. Ντοκουμέντα, σελ. 61.
19. Λη, σελ. 137.
20. Στο Ντοκουμέντα, σελ. 132, ο αριθμός αυτών των αγώνων φτάνει τους 719.
21. Ντοκουμέντα, σελ. 43.
22. Πήτερσον, σελ. 49.
25. Bλέπε Cumings. «Introduction» στο βιβλίο του Λη.
24. Αυτό το επεισόδιο περιγράφεται στο Ντοκουμέντα, σελ. 9-10.
25. Ο Λη (σελ. 107) λέει ότι υπήρχαν 15 αντιπρόσωποι.
26. Πήτερσον, σελ. 44.
27. Λη, σελ. 107.
28. Δελτίο των Αγωνιστών 5, 23 Μάη, Ντοκουμέντα, σελ. 71.
29. Ο Γιόνγκ Χο παρατίθεται στο Kwangju in the Eyes of the World, σελ. 88. 30. Ο Παρκ. Σονγκ Χιόν συνοψίζει τη στρατηγική του Γιούνκ στο Kwangju in the Eves of the World, σελ. 88.
31. Συνέντευξη με τον Τσούν Γιόν Χο, 29 Νοέμβρη 1999.
12. Ντοκουμέντα, σελ. 31.
33. Ντοκουμέντα, σελ. 68.
34. Βλέπε την ανάλυση του Λη όπως επίσης τις οξυδερκείς κριτικές που γράφτηκαν δύο χρόνια μετά την εξέγερση της Γκουάνγκτζου από το Κίνημα των Πολιτών της Γκουάνγκτζου για τη Δημοκρατία, σελ. 135 Ντοκουμέντα. Κατά τη γνώμη μου, μια τέτοια οργάνωση χρειάζεται να αποκεντρωθεί για πολλούς λόγους, που ανάμεσά τους κορυφαίος είναι η ευκολία με την οποία αποκεφαλίζονται οι συγκεντρωτικές οργανώσεις. Για περισσότερη συζήτηση βλέπε το κεφάλαιο 5 του βιβλίου μου The Imagination of the New Left: A Global Analysis of 1968, (Βοστώνη, South End Press, 1987).
35. Λη, σελ. 72.
36. Πήτερουν, σελ. 47.
37. Βλέπε Ντοκουμέντα, σελ. 11-12.
38. The May 18th Uprsing, ork. 174-5.
39. Ντοκουμέντα, σελ. 113.
40. Ντοκουμέντα, σελ. 119.
41. Ντοκουμέντα, σελ. 127.
42. Δελτίο των Αγωνιστών της 23ης Μάη, Ντοκουμέντα, σελ. 71.
45. Ντοκουμέντα, σελ. 58.
44. Λη, σελ. 105.
45. Documents and Testimonies, σελ. 67.
46. Lee Jae-eui, The Seventeen Years of Struggle to Bring the Truth of the Kwangju Massacre to Light, στο Kwangju in the Eyes of the World, σeλ. 143.
47. Αν και η κυβέρνηση ισχυρίζεται πως ήταν πολύ λιγότεροι, φαίνεται να σκοτώθηκαν γύρω στους 700 ανθρώπους. Βλέπε Μπρους Κάμινγκς, «Introduction» στο βιβλίο του Λη.
48. Το ταϊλανδικό υπουργείο Εσωτερικών ισχυρίζεται ότι υπήρχαν 44 νεκροί, 38 εξαφανισμένοι, 11 ανάπηροι και πάνω από 500 τραυματίες. Οι ακτιβωτές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σημειώνουν ότι εκατοντάδες σκοτώθηκαν ή εξαφανίστηκαν, Καμμία ταϊλανδική κυβέρνηση δεν θεωρήθηκε ποτέ υπεύθυνη για τις σφαγές στις υπέρ της δημοκρατίας διαδηλώσεις το 1975, το 1976 ή το 1992.
49. Βλέπε το βιβλίο μου The Imagination of the New Left and the Subversion of Politics: European Autonomous Social Movements and the Decolonization of Every day Life (Atlantic Highlands, N.J.: Humanities Press, 1997).
50. Με την ψυχική ενέργεια και τις αλλαγές στις διαθέσεις του πλήθους, ένα μίγμα συναισθημάτων συνυπάρχουν ταυτοχρόνως. Ενώ πολλοί θυσίασαν τη ζωή τους, οι επιζήσαντες είχαν πολλές ευκαιρίες να τα παρατήσουν. Αυτό που ο Μαρκούζε απόκαλούσε «ψυχικό Θερμιδώρ», μια εσωτερικά αναπτυγμένη διαδικασία συμπεριφοράς προσωπικής ήττας στα επαναστατικά κινήματα, μπορεί να λειτούργησε στην Γκουάνγκτζου. Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι κάτι τέτοιο συνέβη στην απελευθέρωση 45 ανδρών των ΜΑΤ που είχαν συλληφθεί στις 18 του Μάη στη διασταύρωση Σαν σού-Τονγκ, Κάποιοι υπέθεσαν ότι σχεδόν σίγουρα δεν θα υπήρχε η βιαιότητα των αλεξιπτωτιστών μετά την απελευθέρωση των αστυνομικών, αλλά μήπως οι όμηροι θα αποτελούσαν ένα καλό διαπραγματευτικό χαρτί για την απελευθέρωση μερικών φυλακισμένων που είχαν βασανιστεί; Μπορούν να βρεθούν και άλλες ενδείξεις ενός ψυχικού Θερμιδώρ. Στις 23 Μάη, εγκαταλείφθηκαν χιλιάδες καραμπίνες, ντουφέκια Μ-16 και πιστόλια. Την ίδια νύχτα ο Κιμ Τσανγκ-γκιλ και μερικά μέλη της ΦΕΔ επέτρεψαν σ’ έναν ειδικό των εκρηκτικών, στην πραγματικότητα πράκτορα του στρατού, να βγάλει όλους τους πυροκροτητές από τους δυναμίτες, καθιστώντας τους άχρηστους. Θα είχε φερθεί τόσο κτηνωδώς ο στρατός αν ήξερε ότι μπορεί να έχανε μερικά τανκς;

The post Ενθυμούμενοι την εξέγερση της Γκουάνγκτζου first appeared on Aυτολεξεί.

Σας καλούμε σε μια εκδήλωση-συζήτηση όπου θα έχουμε μαζί μας στο TRISE την Eleanor Finley, μία από τις σημαντικότερες σύγχρονες φωνές της Κοινωνικής Οικολογίας στη Βόρεια Αμερική, στο πλαίσιο των επισκέψεών της στην Ευρώπη με αφορμή την έκδοση του τελευταίου της βιβλίου Practicing Social Ecology: From Bookchin to Rojava and Beyond (Pluto Press, 2025).

Πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε τις δυνατότητες της κοινωνίας για να αλλάξουμε την τροχιά της κλιματικής κρίσης; Απέναντι στην περιβαλλοντική καταστροφή, η Eleanor Finley θα επιχειρήσει να δείξει ότι υπάρχει μια εκπληκτική, ανεκμετάλλευτη πηγή δύναμης στις κοινότητές μας, η οποία μπορεί να μας βοηθήσει στον αγώνα για ένα δημοκρατικό και οικολογικό μέλλον.
​
Αντλώντας από την εμπειρία της σε δημοκρατικά οικολογικά κινήματα, που εκτείνονται από τη Ροζάβα έως διάφορες δημοτιστικές εμπερίες και όχι μόνο, θα υπογραμμίσει τη σημασία της καλλιέργειας συνελεύσεων, συνομοσπονδιών, ομάδων μελέτης και εγχειρημάτων περμακουλτούρας.

​Ανατρέχοντας στην ιστορία, θα χαρτογραφήσει το πώς οι κοινωνικοί οικολόγοι, όπως ο Murray Bookchin, έχουν διεξάγει εμπνευσμένους αγώνες για το κλίμα και την ενέργεια, τη γεωργία και την κλιματική και κοινωνική δικαιοσύνη, αμφισβητώντας την απεριόριστη καπιταλιστική ανάπτυξη μέσα από τη δημοκρατική ισχύ της κοινωνικής οικολογίας.

​Η δρ Eleanor Finley είναι πολιτική ανθρωπολόγος και ακτιβίστρια, με αντικείμενο μελέτης της την κοινωνική οικολογία, τον ελευθεριακό δημοτισμό και συνομοσπονδισμό για περισσότερο από μία δεκαετία. Το βιβλίο της, Practicing Social Ecology: From Bookchin to Rojava and Beyond, προσφέρει μια εισαγωγή στην κοινωνική οικολογία, τόσο ως σώμα ιδεών όσο και ως ένα παγκόσμιο μωσαϊκό κοινωνικών κινημάτων.

Έχει διδάξει στο Πανεπιστήμιο George Mason και διατελεί μέλος του διοικητικού συμβουλίου στο Ινστιτούτο Κοινωνικής Οικολογίας του Βερμόντ (ISE).

The post 20/09 | Practicing Social Ecology: Μια Εκδήλωση-Συζήτηση με την Eleanor Finley first appeared on Aυτολεξεί.

Πρέπει να ήταν το 1989, όταν μια μέρα, αργά το απόγευμα, ήρθαν στο σπίτι άνδρες της κρατικής ασφάλειας, του sigurimi, όπως λεγόταν στα αλβανικά, και ζήτησαν τον πατέρα μου. Ο ίδιος έλειπε εκείνη τη στιγμή. Η μητέρα μου δούλευε απογευματινή βάρδια. Εγώ και ο μικρός αδελφός μου ήμασταν στο σπίτι. Από τη στιγμή που απομακρύνθηκαν –και για κάποιο διάστημα– δεν τον ξαναείδα. Εκείνο το απόγευμα ήταν σαν να τον κατάπιε η γη. Εμφανίστηκε μετά από λίγο καιρό, αδυνατισμένος, με ταλαιπωρημένο πρόσωπο, με τα νεύρα του μετώπου τεντωμένα και να πετάνε συνεχώς με σφυγμό. Δεν μιλούσε καθόλου. Έμαθα ότι για πολλές μέρες, αφού τον συλλάβανε εκείνο το απόγευμα, είχε περάσει από βασανιστήρια. Τον ένιωθα τελείως ξένο. Ήξερα ότι «μιλούσε πολύ», και σε κάθε στιγμή θα σχολίαζε με σαρκασμό ή αγανάκτηση το σύστημα, το καθεστώς ή τα πολιτικά του πρόσωπα. Κάποια στιγμή όλα μαθεύτηκαν και ήταν θέμα χρόνου να τον μπουντρώσουν.

Σε ένα σταλινικό καθεστώς, όπως ήταν η Αλβανία, η εσωτερική καταπίεση, οι βασανισμοί, οι εκτελέσεις, οι εγκλεισμοί, η καταναγκαστική εργασία πολιτικών και μη κρατουμένων και οι εξορίες ήταν από τις απάνθρωπες πολιτικές που ασκούσε το Κόμμα Εργασίας της Αλβανίας σε καθέναν και καθεμιά που δεν ευθυγραμμίζοταν με τη γραμμή του, και προπάντων σε αυτούς που αναζητούσαν αλλαγή του καθεστώτος. Πολλοί ήταν εκείνοι που διαφωνούσαν ασκώντας κριτική, είτε «από τα δεξιά», είτε «από τα αριστερά». Συνολικά, εκδιώχθηκαν περίπου 35.000 πολιτικοί κρατούμενοι και 6.000 εκτελέστηκαν, ενώ 59.000 εκτοπίστηκαν (internim).  

Σε μια τέτοια συνθήκη, δεν έλλειπαν φωνές, ψιθυριστά βέβαια, του τύπου: «Να μπουν οι Αμερικάνοι να τους καταστρέψουν! Να ρίξουν βόμβες στην ηγεσία αλλιώς δεν αλλάζει το σύστημα!» Για να καταλάβουμε πώς μπορεί ένας άνθρωπος να φτάσει σε αυτό το σημείο, να αναζητά και να επιθυμεί την καταστροφή του κράτους από μία ξένη δύναμη, θα πρέπει να μπούμε στο πετσί του, ώστε να κατανοήσουμε το εύρος των βασάνων, την αγανάκτηση που του έχει προκαλέσει η πολιτική του κράτους στο οποίο ζει. Προσωπικά, δεν θα ήξερα τι θα έκανα σε μια τέτοια συνθήκη. Από τη μία πλευρά ήταν η επιρροή που ασκούσε ο πατέρας μου, για να καταδικάζω το καθεστώς, και από την άλλη, το Κόμμα και το κράτος που με είχαν προετοιμάσει για την υπεράσπιση της πατρίδας με νύχια και με δόντια.

Τι θα έκανα; Να υπερασπιστώ τη χώρα μου; Το έθνος που ταυτίζεται με το Κόμμα και τις πρακτικές του; Την ίδια την ιστορία του; Να αδιαφορήσω; Να επικροτήσω την εισβολή; Τότε ίσως θα μπορούσα να φάω το παραμύθι ότι θα μας ελευθερώσουν, ενώ σήμερα, με τις αντιλήψεις και την κοσμοθεωρία που έχω διαμορφώσει, εννοείται ότι θα έλεγα πως επιτίθενται «με πρόσχημα την ελευθερία και τα δικαιώματα», για να καταστρέψουν μία χώρα για τις δικές τους ιμπεριαλιστικές βλέψεις και συμφέροντα. Ίσως να υπήρχε και μια άλλη οπτική: το να πάρεις τα όπλα και να αντιμετωπίσεις τον εισβολέα και μέσα σε αυτές τις συνθήκες να στρέψεις το όπλο στην εσωτερική εξουσία που σε καταπιέζει. Αυτό όμως θα απαιτούσε ένα περαιτέρω βήμα διαμόρφωσης μίας ταξικής συνείδησης.

Όπως πολλοί άλλοι νεαροί, επιθυμούσα την αλλαγή.

Και η Δύση εμφανιζόταν τότε ως η μόνη προοπτική. Είχαμε ακούσει βέβαια για αναρχισμό, τροτσκισμό, αλλά οι περαιτέρω πληροφορίες έλειπαν ή ήταν απαγορευμένες. Μας έλειπαν στην πραγματικότητα οπτικές που ασκούσαν πολιτική κριτική σε αυτά τα καθεστώτα, ώστε να αποκτήσουμε και μια αντίληψη για το τι ζωή θέλουμε για το μέλλον μας. Η μόνη προοπτική παρέμενε η Δύση, και ο δικός της πολιτισμός. Σήμερα, η κριτική μου στη Δύση, στον καπιταλισμό, στις δυτικές χώρες που έχουν διαχρονικά επωφεληθεί από το καθεστώς της αποικιοκρατίας και από την εκμετάλλευση των λαών στη Λατινική Αμερική, Μέση Ανατολή, Ασία και Αφρική, είναι κάτι που δεν μπορεί να με κάνει να ξεχάσω το γεγονός ότι κάποτε επιθυμούσα να απαλλαγώ από το σύστημα και το καθεστώς στο οποίο ζούσα. Αποκορύφωση αυτού ήταν η συμμετοχή μου στην πρώτη πορεία υπέρ των ΗΠΑ, με αφορμή την επίσκεψη που θα έκανε ο τότε υπουργός εξωτερικών των ΗΠΑ James Baker τον Ιούνιο το 1991.

Τα σκεφτόμουν όλα αυτά, καθώς αυτές τις μέρες διάβασα τέσσερα κείμενα που με έκαναν να προβληματιστώ γύρω από ένα βασικό ζήτημα: πώς βλέπουν οι άνθρωποι που βρίσκονται κάτω από καθεστώτα που τους καταπιέζουν και τους βασανίζουν, τις άλλες εξωτερικές δυνάμεις οι οποίες, με την πρώτη ευκαιρία, επιδιώκουν να κυριαρχήσουν στις χώρες όπου οι ίδιοι ζουν. Το πρώτο είναι η ανοικτή επιστολή που εστάλη προς τους Ιρανούς πολιτικούς κρατούμενους, δημοσιευμένη πρόσφατα στο Guardian με τίτλο «Στους πολιτικούς κρατούμενους του Ιράν, παγιδευμένους “ανάμεσα σε δύο λεπίδες ενός ψαλιδιού”» και υπογράφεται κυρίως από αριστερούς διανοούμενους, ακτιβιστές και νυν ή πρώην πολιτικούς κρατούμενους, επιστολή που έχει εγείρει συζητήσεις για τον ιμπεριαλισμό, τη διεθνή αλληλεγγύη, την κυριαρχία, τα γεωπολιτικά ζητήματα, τις ταξικές συγκρούσεις, όπως και τα κοινωνικά δικαιώματα.

Ας ξεκινήσουμε με τη θέση που υπερασπίζεται η επιστολή. Βασικά, αναγνωρίζει τη διπλή καταπίεση και τη βία που βιώνουν οι πολιτικοί κρατούμενοι, βρισκόμενοι ανάμεσα σε “δύο λεπίδες του ψαλιδιού”. Από τη μία βρίσκεται η λεπίδα της Ισλαμικής Δημοκρατίας, η οποία, ενώ επικαλείται τον αντιιμπεριαλισμό, χρησιμοποιεί πρακτικές βασανισμού και βίας εναντίον του λαού. Από την άλλη βρίσκεται η λεπίδα των ΗΠΑ και του Ισραήλ, ως ιμπεριαλιστικών και σιωνιστικών δυνάμεων που σπέρνουν τον θάνατο, ρίχνοντας βόμβες στο όνομα της ελευθερίας. Προφανώς, μέσα από το πνεύμα που χαρακτηρίζει την επιστολή, αναδεικνύονται η αλληλεγγύη και ο αγώνας που πρέπει να λαμβάνουν χώρα ταυτόχρονα και στα δύο μέτωπα: ενάντια στις επεμβάσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ και, παράλληλα, ενάντια στη βία και τα βασανιστήρια του ιρανικού καθεστώτος.

Μετά τη δημοσίευση της επιστολής, αναδείχθηκαν, σε αντίθετη κατεύθυνση, άλλοι προβληματισμοί και προσεγγίσεις. Συγκεκριμένα, η Caitlin Johnstone, στο άρθρο “It’s obnoxious for westerners to criticize the targets of the western empire”, αναφερόμενη στην έννοια της Δυτικής Αυτοκρατορίας, θεωρεί ότι, αν είναι να ασκηθεί κριτική από τους ίδιους τους ανθρώπους που βρίσκονται στην καρδιά αυτής της αυτοκρατορίας, η κριτική αυτή πρέπει να στρέφεται πρωτίστως στις χώρες που ανήκουν σε αυτή την αυτοκρατορία, οι οποίες δεν είναι το Ιράν, η Κίνα, η Ρωσία, η Κούβα ή η Βόρεια Κορέα. Υπό αυτό το πρίσμα, μια κριτική προς τις χώρες αυτές ενδεχομένως να ενισχύσει και να αναπαράγει έναν λόγο που, με πρόσχημα βέβαια την υπεράσπιση των δικαιωμάτων, μπορεί στη συνέχεια να αξιοποιηθεί από την αυτοκρατορία εναντίον τους. Συγκεκριμένα, όσον αφορά το Ιράν, υπάρχει η αντίληψη ότι δεν μπορούμε να βάλουμε στην ίδια ζυγαριά τις παραβιάσεις δικαιωμάτων προς τους πολίτες του, με τη βία και τις επεμβάσεις της Δυτικής Αυτοκρατορίας, και ότι αυτές οι παραβιάσεις, ο αυταρχισμός, η καταστολή και η βία του καθεστώτος του Ιράν θα πρέπει να κατανοηθούν σε συνάρτηση με την πίεση και τις επιθέσεις που δέχεται η χώρα, συγκεκριμένα από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Επομένως, η προσέγγιση των δύο λεπίδων, κατά την ίδια, δημιουργεί σύγχυση και μια ψευδή συμμετρία. Υπό αυτή την οπτική επιτίθεται στις αναρχικές και τροτσκιστικές θέσεις, που τάσσονται ταυτόχρονα ενάντια στη βία που ασκούν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ και στην καταστολή και τη βία που ασκεί το ιρανικό κράτος. Για την ίδια είναι ξεκάθαρο ότι αν μια κυβέρνηση αυτής της αυτοκρατορίας επιτίθεται στο Ιράν, η μόνη φωνή καταγγελίας και κριτικής θα πρέπει, από τους πολίτες αυτής της κυβέρνησης, να κατευθύνεται προς την ίδια αυτή κυβέρνηση.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο Βιτζάι Πρασάντ. Στο κείμενό του με τίτλο “Όχι στις ίσες αποστάσεις για το Ιράν” εμφανίζεται προβληματισμένος για την επίδραση της επιστολής, ακριβώς τη στιγμή που το Ιράν βρίσκεται σε μια ιδιαίτερη στρατηγική θέση και πολιτική συγκυρία, κατά την οποία έχει καταφέρει να αντιστρέψει τη δυσμενή του θέση: από θέση άμυνας, σε θέση όπου έχει το πάνω χέρι να διαπραγματευτεί, με αφορμή τα πυρηνικά όπλα και τη διέλευση εμπορικών πλοίων από τα δικά του χωρικά ύδατα. Επιπλέον, δεν συμμερίζεται τη μεταφορική έννοια των λεπίδων του ψαλιδιού, καθώς θεωρεί όχι μόνο ότι οι δύο λεπίδες είναι άνισες, αλλά και ότι, στην προκειμένη, η Ισλαμική Δημοκρατία από τη μία και οι ΗΠΑ μαζί με το Ισραήλ από την άλλη παρουσιάζονται ως δύο πηγές του κακού. Εξετάζοντας τις δύο λεπίδες από μια ιστορική σκοπιά, γίνεται κατανοητή η ασυμμετρία, δεδομένου του ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν στρατιωτική παρουσία σε όλο τον κόσμο, επιβάλλουν κυρώσεις, στηρίζουν στρατιωτικά το Ισραήλ και έχουν επέμβει επανειλημμένα σε άλλες χώρες. Το Ιράν, αντίθετα, παρά τον αυταρχικό χαρακτήρα του καθεστώτος του, δεν έχει διεξαγάγει κατακτητικούς πολέμους και τις τελευταίες δεκαετίες έχει κυρίως βρεθεί αντιμέτωπο με πόλεμο, κυρώσεις, επιθέσεις και εξωτερικές πιέσεις.

Δεύτερον, κρατά αποστάσεις σε σχέση με τη διατύπωση γύρω από ένα «ψευδές δίπολο ανάμεσα στον ιμπεριαλισμό και έναν κενό αντιιμπεριαλισμό», δηλαδή ενός αντιιμπεριαλισμού χωρίς περιεχόμενο, που ουσιαστικά λέει ότι τοποθετούμαστε εναντίον των ΗΠΑ ή της Δύσης, αλλά δεν λαμβάνουμε υπόψη την εσωτερική κρατική εξουσία και κυριαρχία που ασκείται στην κοινωνία. Για τον Πρασάντ, ο ιρανικός αντιιμπεριαλισμός δεν είναι «κενός», γιατί είχε ένα πολύ συγκεκριμένο αποτέλεσμα καθώς έδωσε τη δυνατότητα στο Ιράν να αντισταθεί στην αμερικανική και ισραηλινή επίθεση και στη διαρκή πίεση, αποτρέποντας έτσι την εισβολή και την υποταγή. Επομένως, το να χαρακτηριστεί αυτή τη στιγμή ο ιρανικός αντιιμπεριαλισμός «κενός» είναι ανακριβές.

Τέλος, κατανοούμε τη θέση του, ειδικά όταν στο τέλος της απάντησής του προς την επιστολή αναφέρει, συν τοις άλλοις, ότι η εξωτερική απειλή μπορεί ενδεχομένως να ωθεί το κράτος που δέχεται την επίθεση να λάβει αυταρχικά μέτρα και μηχανισμούς που τελικά στρέφονται ενάντια στην ίδια την κοινωνία. Ωστόσο, η χρονική στιγμή που επιλέγεται να σταλεί μια τέτοια επιστολή, το περιεχόμενο της οποίας στρέφεται εναντίον του Ιράν, δεν είναι κατά τον ίδιο, η κατάλληλη, καθώς θα το αποδυναμώσει απέναντι στην εξωτερική απειλή και την επίθεση που δέχεται. Γι’ αυτό επικαλείται την αλληλεγγύη προς το Ιράν και όχι την αμφισβήτηση του καθεστώτος του, η οποία θα δημιουργούσε ευνοϊκό έδαφος για τις δυνάμεις που επιτίθενται στο Ιράν.

Μια ενδιαφέρουσα και αξιόλογη απάντηση, απέναντι στην παραπάνω προσέγγιση, έρχεται από την Ιρανή Farah Mokhtareizadeh, μελετήτρια και ακτιβίστρια, στο κείμενο με τίτλο “Who Names the World? Anti-Imperialism and Iran’s Political Prisoners”, η οποία τοποθετεί το ζήτημα με τις δύο λεπίδες σε μία διαφορετική βάση. Το θέμα δεν είναι να βάλουμε στη ζυγαριά ή να δούμε ποια λεπίδα είναι πιο κοφτερή από την άλλη ή ποια εξουσία είναι πιο βίαιη και παράγει μεγαλύτερη καταστολή, αλλά το τι λένε οι ίδιοι οι άνθρωποι που βρίσκονται ανάμεσα σε αυτές και βιώνουν τις δύο μορφές εξουσίας και καταστολής. Υπό αυτό το πρίσμα, δεν μπορούμε να κλείσουμε τα μάτια μας απέναντι στην καταπίεση που ασκεί το ιρανικό κράτος. Για την ακρίβεια, παρεμβαίνει για να δώσει και μία γλωσσική ερμηνεία για το ψαλίδι με τις δύο λεπίδες, διευκρινίζοντας ότι το νόημα είναι ότι το σώμα, ο άνθρωπος, είναι αυτός που δέχεται τη βία από τις δύο διαφορετικές κατευθύνσεις. Επομένως, για τον πολιτικό κρατούμενο η μία εμπειρία δεν ακυρώνει την άλλη. Ο άνθρωπος στη συγκεκριμένη συνθήκη δεν ταξινομεί και ιεραρχεί τα στρατόπεδα ούτε αναλύει τη γεωπολιτική κατάσταση με γνώμονα μόνο τη στρατιωτική ισχύ. Το ότι οι ΗΠΑ είναι ισχυρότερες από το Ιράν είναι δεδομένο. Γι’ αυτόν τον λόγο θα πρέπει να στρέψουμε το βλέμμα μας προς την ανθρώπινη εμπειρία που βρίσκεται ανάμεσα στις λεπίδες. Το ζήτημα είναι κατά πόσο, μέσα στη συνθήκη του πολέμου, οι Ιρανοί που αντιστέκονται στο δικό τους καθεστώς παραμένουν πολιτικά ενεργά υποκείμενα, συνεχίζουν να αγωνίζονται και αντιστέκονται στις δύο μορφές κυριαρχίας μέσα σε ένα πνεύμα αλληλεγγύης. 

Σχετικά με αυτό συγκεκριμένα αναφέρει: «…Ένας Κούρδος συνδικαλιστής μπορεί να αντιλαμβάνεται την παγκόσμια ασυμμετρία ανάμεσα στο Ιράν και τις ΗΠΑ, γνωρίζοντας ταυτόχρονα πολύ καλά ποιος κρατά το κλειδί του κελιού του. Ένας Ιρανός σοσιαλιστής μπορεί να υπερασπίζεται τη χώρα απέναντι στην ιμπεριαλιστική επίθεση χωρίς να παραδίδει την πολιτική εκπροσώπηση των Ιρανών εργατών στην Ισλαμική Δημοκρατία. Μια Ιρανή γυναίκα μπορεί να αντιτίθεται στον σιωνισμό χωρίς να αναστέλλει τον αγώνα της ενάντια στην έμφυλη κρατική καταστολή…».

Έτσι, για τον πολιτικό κρατούμενο και όσους αντιστέκονται, ο ένας πόλεμος δεν αναβάλλεται για να δοθεί προτεραιότητα στον άλλον, καθώς και οι δύο συμβαίνουν την ίδια στιγμή. Με λίγα λόγια, η πόρτα της φυλακής δεν θα ανοίξει, επειδή το κράτος που κρατά αυτό το κλειδί δέχεται επίθεση από μία ισχυρότερη δύναμη. Ο ίδιος συνεχίζει να δέχεται την καταστολή πάνω στο σώμα του, και δεν τρέφει την αυταπάτη ότι ο εχθρός και ο εισβολέας, που επικαλείται έναν λόγο περί δικαιωμάτων, θα τον ελευθερώσει.

Από αυτό το σκεπτικό, πηγάζει και το ερώτημα που θέτει στον τίτλο: Ποιος έχει το δικαίωμα να πει στον Ιρανό κρατούμενο ότι “τώρα δεν είναι η στιγμή” να μιλήσει για τη δική του καταπίεση; Άραγε ο δυτικός αντιιμπεριαλιστής, τα όργανα του ιρανικού καθεστώτος; Προφανώς, ούτε ο Prashad ούτε η Johnstone.

Τον πρώτο λόγο για την καταπίεση, τους όρους του αγώνα και τη διαμόρφωση ενός πνεύματος αλληλεγγύης τον έχουν εκείνοι που βιώνουν την καταπίεση. Επομένως, η θέση από την οποία μιλάμε έχει τεράστια σημασία. Και όσον αφορά τη θέση από την οποία ασκούμε κριτική, καταγγέλλουμε ή αντιστεκόμαστε, όλα αυτά βέβαια έχουν πιο πολύ νόημα όταν απευθύνονται πρώτα στην εξουσία του κράτους μέσα στο οποίο ζούμε, θέτοντας έτσι ένα ζήτημα πολιτικής ευθύνης. Ένας Αμερικανός, για παράδειγμα, έχει ιδιαίτερη πολιτική ευθύνη να αντιταχθεί στην επίθεση που κάνουν οι ΗΠΑ στο Ιράν. Μπορούμε λοιπόν και να πολεμάμε τον ιμπεριαλισμό της δικής μας χώρας και να ακούμε σοβαρά τους ανθρώπους που αντιστέκονται στην καταπίεση μέσα στο Ιράν.

Μια λογική διεθνιστικής αλληλεγγύης πρέπει να χωρά και τα δύο. Αυτό σημαίνει ότι οι πολιτικοί κρατούμενοι και όσοι αντιστέκονται στο καθεστώς παράγουν πολιτικό λόγο, διαμορφώνουν κινήματα και συνειδήσεις, πρέπει να γίνονται αντιληπτοί ως άνθρωποι με πολιτική αυτενέργεια, και όχι ως παθητικά υποκείμενα στα οποία «επιβάλλεται» η πολιτική. Οι άνθρωποι αυτοί έχουν τη δική τους ιστορία και τη δική τους πολιτική παράδοση. Σε αντίθετη περίπτωση, ελλοχεύει μια μορφή πατερναλισμού, που λέει ότι οι καταπιεσμένοι, πολιτικοί κρατούμενοι, όσοι αντιστέκονται, φέρουν την εμπειρία τους, τον πόνο, τα βάσανα, αλλά από την άλλη δεν θα είναι αυτοί που θα παράγουν γνώση για τα βιώματά αυτά. Η ερμηνευτική αυθεντία παραμένει στον διανοούμενο που ερμηνεύει επιστημονικά αυτό που το υποκείμενο βιώνει. Και αυτή είναι, σε μεγάλο βαθμό, η κριτική που απευθύνει η Mokhtareizadeh στους υπογράφοντες της επιστολής. 

Όσον αφορά όλα τα παραπάνω, θα υιοθετήσω πρώτα τη θέση που λέει: ως πολίτης ενός κράτους, η βασική μου πολιτική ευθύνη συνδέεται άμεσα με την εξουσία και με τις σχέσεις κυριαρχίας που αναπαράγονται στη χώρα στην οποία ζω και εργάζομαι. Αν το κράτος είναι συνένοχο και συμμετέχει άμεσα ή έμμεσα σε πολέμους επιθετικούς σε άλλες χώρες, στις επεμβάσεις μέσα από τους μηχανισμούς επιβολής του, τότε η αντίθεση σε αυτές τις πολιτικές ξεκινά τοπικά, εσωτερικά. Η αντίθεση στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο σημαίνει αντίσταση στους κατασταλτικούς μηχανισμούς του κράτους στο οποίο ζεις, δεδομένου και του γεγονότος ότι αυτό μπορεί να συμβάλλει στην επέκταση ενός ιμπεριαλιστικού πολέμου ως σύμμαχος. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όποιος συγκρούεται με τη Δύση είναι γι’ αυτόν τον λόγο και πολιτικός μου σύμμαχος.

Ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία είναι ίσως το πιο καθαρό παράδειγμα αυτής της οπτικής. Στον πόλεμο αυτό, είναι κατανοητό ότι σχεδόν όλη η αριστερά και όχι μόνο θα ήθελαν την ήττα του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι θα σιωπάς για τα εγκλήματα και την καταστολή που έσπειρε το καθεστώς του Μιλόσεβιτς. Αντίστοιχα, η υπεράσπιση της Κούβας απέναντι στον αμερικανικό αποκλεισμό δεν σημαίνει ότι πρέπει να ερμηνευτεί ως  υπεράσπιση του κουβανικού κράτους ή να ξεχνιούνται οι άνθρωποι που εγκαταλείπουν τη χώρα όχι μόνο εξαιτίας της οικονομικής ασφυξίας που προκαλεί ο αποκλεισμός, αλλά και εξαιτίας της εσωτερικής καταστολής. Οπότε, το ζήτημα δεν είναι μόνο απέναντι σε ποιον συγκρούεται ένα κράτος, αλλά και τι σχέσεις αναπαράγει στο εσωτερικό του και επιδιώκει να επιβάλει. Και αυτό σημαίνει ότι η ήττα της ιμπεριαλιστικής επίθεσης δεν συνεπάγεται να σιωπούμε απέναντι στην εξουσία και την καταστολή του κράτους που δέχεται την επίθεση. 

Για να ξεκαθαρίσω, όμως, τι σημαίνει για μένα αυτή η θέση, χρειάζεται πρώτα να σταθώ στην ίδια την εικόνα της «Δυτικής Αυτοκρατορίας». Με τα σημερινά δεδομένα, θεωρώ ότι δεν είναι ιδιαίτερα πειστική η εικόνα μιας ενιαίας, δυτικοκεντρικής «Αυτοκρατορίας», με τις ΗΠΑ στο κέντρο και γύρω τους το ΝΑΤΟ, το χρηματοπιστωτικό σύστημα και τους συμμάχους τους, ενώ απέναντι τοποθετούνται τα κράτη που δεν έχουν ακόμη «απορροφηθεί» από αυτήν ή που αντιστέκονται στην κυριαρχία της. Μπορούμε και πρέπει να μιλάμε για αμερικανική και δυτική ηγεμονία, για ιμπεριαλιστικές πολιτικές, για επεμβάσεις, πολέμους και τεράστιες ασυμμετρίες ισχύος. Δεν είμαι όμως βέβαιος ότι όλες αυτές οι διαφορετικές σχέσεις, συμμαχίες και μηχανισμοί εξουσίας μπορούν να αντιμετωπίζονται ως μία ενιαία «Δυτική Αυτοκρατορία».

Σε ένα παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα, τα κράτη διαθέτουν δικές τους άρχουσες τάξεις, δικά τους οικονομικά συμφέροντα και κρατικούς μηχανισμούς. Ασκούν εξωτερική πολιτική, διαπραγματεύονται, συμμαχούν, ανταγωνίζονται, επενδύουν, εξάγουν κεφάλαιο και, ανάλογα με τη δύναμή τους, ασκούν πολιτική, οικονομική ή στρατιωτική πίεση. Η Ελλάδα αποτελεί ένα κοντινό παράδειγμα. Μετά την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού», το ελληνικό κεφάλαιο επεκτάθηκε έντονα στα Βαλκάνια, μέσα από επενδύσεις και ιδιαίτερα μέσω του τραπεζικού συστήματος κυρίως στην Αλβανία, ενώ το ελληνικό κράτος διεκδίκησε το δικό του πολιτικό και οικονομικό ρόλο στην περιοχή. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα διαθέτει την ισχύ των ΗΠΑ ή της Γερμανίας. Η θέση των διαφορετικών κρατών είναι άνιση και ιεραρχική. Ένας μικρότερος κρίκος μπορεί να κινείται μέσα στα όρια που θέτει ένας ισχυρότερος, αλλά δεν παύει γι’ αυτό να έχει δικά του ταξικά συμφέροντα και δικές του επιδιώξεις.

Παράδειγμα είναι ο ελληνικός ιμπεριαλισμός στα Βαλκάνια μετά την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού»: η εισβολή των επενδύσεων και κυρίως του τραπεζικού συστήματος στην Αλβανία, αλλά και η στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας το 1997 στην Αλβανία, στο πλαίσιο της πολυεθνικής επιχείρησης Alba, η οποία είχε εξουσιοδοτηθεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Βέβαια, η Ελλάδα θα απλώσει τα πόδια της μέχρι εκεί που θα την αφήσει το μεγάλο σκυλί, που στην καλύτερη περίπτωση θα της αφήσει κάποιο κόκαλο. Στη συνέχεια, με το μεγάλο σκυλί μπορεί να διαπραγματευτεί για να εξασφαλίσει μια θέση και να απολαμβάνει κέρδη, όντας το μικρό κουτάβι. Αυτό όμως δεν αναιρεί ότι διαθέτει δικά της ταξικά συμφέροντα και δικές της επιδιώξεις. Εδώ μου φαίνεται πιο χρήσιμη η εικόνα της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας. Τα καπιταλιστικά κράτη συνδέονται μεταξύ τους μέσα από άνισες και ιεραρχικές σχέσεις. Δεν αποτελούν όμως απλώς πιόνια μιας μοναδικής δύναμης. Στο εσωτερικό κάθε κρίκου υπάρχουν άρχουσες τάξεις, εργαζόμενοι, κοινωνικές συγκρούσεις και συγκεκριμένοι πολιτικοί συσχετισμοί.

Βέβαια, το τι συμβαίνει στο εσωτερικό μίας κοινωνίας και έθνους κράτους δεν είναι ξεχωριστό και ανεξάρτητο από το παγκόσμιο γίγνεσθαι. Για παράδειγμα, το χρέος, οι επενδύσεις, οι κυρώσεις ενάντια σε ένα σύμμαχο κράτος, οι  διεθνείς συμμαχίες ασκούν ουσιαστική επίδραση στο εσωτερικό των κοινωνιών και αυτή η επίδραση διαπερνάει τις ίδιες τις ταξικές συγκρούσεις, τις κοινωνικές και πολιτικές σχέσεις. Το διεθνές και το τοπικό αλληλοδιαμορφώνονται· το ένα δεν καταργεί το άλλο. Αυτή η εικόνα δεν αφορά μόνο τη σχέση ανάμεσα στα κράτη. Κάτι αντίστοιχο ισχύει και για τον εθνικισμό. Ένας εθνικισμός που γεννιέται μέσα σε πραγματικές συνθήκες καταπίεσης μπορεί, όταν αλλάξουν οι υλικοί και πολιτικοί συσχετισμοί, να μετασχηματιστεί σε μορφή κυριαρχίας πάνω σε άλλους. Δεν έχουν όλοι οι εθνικισμοί την ίδια ισχύ ή την ίδια ιστορική θέση. Διαφορετικά θα μιλήσει ένας Σέρβος που έζησε τους νατοϊκούς βομβαρδισμούς, διαφορετικά ένας Αλβανός του Κοσόβου ή ένας Βόσνιος που βίωσε τον σερβικό εθνικισμό και διαφορετικά ένας άνθρωπος που βρέθηκε μέσα στις αντιφάσεις των ίδιων των αποσχιστικών κινημάτων. Αν θέλουμε να καταλάβουμε τι συνέβη, πρέπει να ακούσουμε και αυτούς.

Συγκεκριμένα, η Γιουγκοσλαβία δεν έπεσε επειδή έτσι το ήθελε απλώς η Δύση, και οι αποσχίσεις δεν προήλθαν μόνο από τη δική της προπαγάνδα, αλλά και από τις ίδιες τις συγκρούσεις. Ναι, διαμορφώθηκε βόσνιος και αλβανόκοσοβάρικος εθνικισμός, όχι όμως μέσα σε αίθουσες, αλλά από τις ίδιες τις υλικές συνθήκες, όταν άνθρωποι έβλεπαν τις περιοχές τους παραμελημένες, την περιουσία και τον πλούτο τους να χρησιμοποιούνται για να φτιαχτεί μια καλύτερη ζωή του Σέρβου ή του Κρόατη, ενώ οι πιο αδικημένοι πεινούσαν ή αναζητούσαν διέξοδο στις χώρες της Ευρώπης. Υπήρξε μια πολιτική άμεσου και έμμεσου εκτοπισμού. Θα έπρεπε όμως γι’ αυτό να επικροτήσουν την εισβολή της Δύσης; Προφανώς όχι. Αυτό το «όχι», όμως, δεν απαιτεί να σβήσουμε τη δική τους εμπειρία καταπίεσης και διωγμού. Αυτό το όχι απαιτεί υψηλό βαθμό ταξικής συνείδησης, ώστε από τη μία να αντιστέκεται στη δική του καταπίεση και εκτοπισμό από τον κυρίαρχο εθνικισμό, χωρίς να αναζητά την απελευθέρωσή του από μεγαλύτερες δυνάμεις.

Στη Γιουγκοσλαβία, οι εσωτερικές συγκρούσεις, οι ανισότητες, οι εθνικισμοί και οι υλικές αντιθέσεις ήταν πραγματικές. Η δυτική παρέμβαση τις αξιοποίησε, τις επηρέασε και τελικά επενέβη στρατιωτικά, αλλά δεν τις εφηύρε από το μηδέν. Ακριβώς γι’ αυτό μπορούσαμε να είμαστε κατηγορηματικά ενάντια στην επέμβαση του ΝΑΤΟ χωρίς να χρειάζεται να μετατρέψουμε τον Μιλόσεβιτς σε αντιιμπεριαλιστικό ή χειραφετητικό υποκείμενο. Η καταστολή του καθεστώτος δεν έκανε το ΝΑΤΟ απελευθερωτή· αλλά ούτε οι βόμβες του ΝΑΤΟ έκαναν την εσωτερική καταστολή απλή «άμυνα» απέναντι στη Δύση. Αν ερμηνεύσουμε κάθε κρατική βία στη Γιουγκοσλαβία ως αναγκαστικό αποτέλεσμα της δυτικής πίεσης, τότε δεν εξηγούμε πλέον την καταστολή: αρχίζουμε να τη δικαιολογούμε.

Αυτή τη λογική μπορούμε να την εντοπίσουμε και σε άλλες συνθήκες πολέμου. Για παράδειγμα, ο πόλεμος Ρωσίας – Ουκρανίας, ναι μεν έχει τις δικές τις ιδιαιτερότητες, ωστόσο υπάρχουν στοιχεία που δεν μπορούν να μην ληφθούν υπόψη. Το ένα είναι η διεύρυνση του ΝΑΤΟ που προκαλεί την αντίδραση της Ρωσίας, η οποία θεωρεί (ενδεχομένως ο κίνδυνος αυτός να είναι υπαρκτός) ότι διαμορφώνεται ένας γεωπολιτικός συσχετισμός δυνάμεων εις βάρος της. Όμως η σύγκρουση αυτή δεν γίνεται με αφορμή μόνο τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ. Η Ουκρανία υπήρξε για μεγάλο διάστημα η «αποθήκη» της Ρωσίας. Ο λιμός της δεκαετίας του ’30 έσπρωξε Ουκρανούς ακόμη και στον κανιβαλισμό, γράφοντας έτσι τη δική τους ιστορία, η οποία δεν περιορίζεται μόνο σε ζώνες επιρροής και γεωπολιτικά συμφέροντα. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αναγνωρίσουμε πως η ουκρανική κοινωνία έχει τη δική της ιστορία καταπίεσης και συγκρούσεων, και αυτή η ιστορία δεν μπορεί να αγνοείται μόνο και μόνο επειδή τοποθετούμαστε εναντίον του ΝΑΤΟ. Η ύπαρξη δυτικού ιμπεριαλισμού δεν αποκλείει την ύπαρξη ρωσικών ιμπεριαλιστικών συμφερόντων. Το γεγονός ότι η Ρωσία συγκρούεται με τη δυτική ηγεμονία δεν τη μετατρέπει από μόνο του σε αντιιμπεριαλιστική δύναμη.

Και πάλι, σε αυτή τη σύγκρουση θα πρέπει να δούμε τι λένε όχι η θεσμική εξουσία της Ουκρανίας, αλλά οι εργαζόμενοι, οι ακτιβιστές, τα συνδικάτα και οι πολιτικές οντότητες που εκφράζουν διαφορετικές προοδευτικές και ριζοσπαστικές αντιλήψεις. Εκτός και αν θεωρούμε ότι δεν υπάρχουν. Διόλου απίθανο. Και ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, δεν θα καταδίκαζα τη διάθεση μιας κοινωνίας να ξεφύγει από την επιρροή της Ρωσίας, ακόμη κι αν αυτό την οδηγεί στην αγκαλιά της Δύσης, αλλά ούτε και θα το επικροτούσα. Απεναντίας, θα αναζητούσα εκείνο το πολιτικό υποκείμενο που στρέφεται προς μια διαφορετική κατεύθυνση και εκφράζει την αξίωση για ελευθερία, δικαιοσύνη, αυτονομία και ανεξαρτησία. Για αυτό το λόγο, δεν μπορούμε να επιλέξουμε ανάμεσα σε δύο εξουσίες, ασχέτως της ισχύος τους. Μπορεί ένα κράτος να αντιδρά σε μια πραγματική απειλή για τη θέση του στο διεθνές σύστημα και ταυτόχρονα να επιχειρεί να επιβάλει τη δική του κυριαρχία σε έναν ασθενέστερο γείτονα. 

Υπό αυτή την οπτική, δεν υπάρχει μόνο ένας πόλος που δρα και όλοι οι υπόλοιποι απλώς αντιδρούν. Υπάρχουν ανταγωνιστικά καπιταλιστικά κέντρα ισχύος, με τεράστιες βέβαια διαφορές μεταξύ τους. Η περίπτωση της Κίνας εδώ είναι αποκαλυπτική. Είναι μια μεγάλη οικονομική δύναμη που προωθεί τα δικά της συμφέρονται, διέπεται από τους δικούς της εσωτερικούς και εξωτερικούς ανταγωνισμούς, τις ταξικές σχέσεις, με τις δικές της επενδύσεις και στρατηγικές. Μια δύναμη που ανταγωνίζεται την αμερικάνικη ηγεμονία και που είναι βαθιά ενσωματωμένη στον παγκόσμιο καπιταλισμό. 

Μετά από όλα αυτά, το ζήτημα επιστρέφει αναγκαστικά και στο πρόβλημα των «στρατοπέδων» [καμπισμός]. Όλη αυτή η συζήτηση —για τον ιμπεριαλισμό, τον διεθνισμό, την αλληλεγγύη, τη γεωπολιτική— μου θυμίζει ένα ερώτημα που πολλές φορές μας έκαναν, εμάς τους μετανάστες που μόλις είχαμε έρθει στην Ελλάδα,  άνθρωποι του ΚΚΕ και των πολιτικών του απογόνων: «Ήταν καλύτερα τότε στην Αλβανία ή τώρα, στον καπιταλισμό, στην Ελλάδα;» Καλείσαι έτσι να κοιτάξεις προς τα πίσω και να ζυγίσεις δύο διαφορετικές πραγματικότητες: τότε ήταν καλύτερα ή τώρα; Όμως η ίδια η κίνησή μας αποτελεί ήδη ένα μέρος της απάντησης. Εγκαταλείψαμε τη χώρα μας. Και δεν φύγαμε απλώς επειδή κάποια στιγμή κατέρρευσε το σύστημα· πολλοί θα είχαμε φύγει νωρίτερα αν μπορούσαμε, όπως προσπάθησαν να κάνουν χιλιάδες άνθρωποι στα χρόνια της δικτατορίας του «προλεταριάτου», συχνά πληρώνοντας αυτή την προσπάθεια με τη ζωή τους.

Υπό αυτή την έννοια, είχα ήδη κάνει μια επιλογή: έφυγα. Το ότι αργότερα, μέσα στη νέα συνθήκη, βρέθηκα αντιμέτωπος με άλλες μορφές κυριαρχίας, ταξικής εκμετάλλευσης και καταστολής δεν ακυρώνει την προηγούμενη εμπειρία μου. Ούτε χρειαζόμουν κάποιον να μου εξηγήσει εκ των υστέρων ότι η καταπίεση που είχα ζήσει δεν ήταν πραγματική επειδή υπήρχε κάπου αλλού ένας ισχυρότερος αντίπαλος. Ίσως γι’ αυτό δυσκολεύομαι τόσο με τα διλήμματα των στρατοπέδων. Για αυτό, πριν διασχίσουμε τον δρόμο, κοιτάμε και προς τις δύο κατευθύνσεις. Αν από τη μία έρχεται ένα φορτηγό και από την άλλη ένα ΙΧ, δεν σημαίνει ότι τα δύο οχήματα έχουν το ίδιο βάρος, την ίδια ταχύτητα ή την ίδια καταστροφική δύναμη. Σημαίνει απλώς ότι, αν αποφασίσουμε εκ των προτέρων πως οφείλουμε να κοιτάμε μόνο προς τη μία πλευρά, κινδυνεύουμε να μην αντιληφθούμε τι έρχεται από την άλλη. Κάπως έτσι αντιλαμβάνομαι και τις διαφορετικές μορφές κυριαρχίας. 

Γι’ αυτό έχει σημασία να στρέφουμε το βλέμμα, όπως μας προτείνει και η Mokhtareizadeh, στους ανθρώπους που έχουν ζήσει μέσα σε αυτά τα συστήματα και καθεστώτα: στις φωνές τους, στις βιωμένες εμπειρίες τους, στους ανθρώπους που βρίσκονται στις φυλακές, στα κινήματα, στους δρόμους, στους χώρους εργασίας. Μόνο έτσι θα καταφέρουμε να είμαστε λιγότερο δογματικοί στη σκέψη μας. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν βιώσει πάνω στο ίδιο τους το σώμα πολλαπλές μορφές εξουσίας και έχουν μάθει να στρέφουν τα βέλη τους προς περισσότερες από μία κατευθύνσεις.

Έχουν κάτι να μας πουν. Και σίγουρα γνωρίζουν καλύτερα για τη δική τους καταπίεση περισσότερα από μια δυτική Αριστερά που έχει συνηθίσει να μιλά μέσα από έτοιμα γεωπολιτικά στρατόπεδα. Δεν έχει σημασία αν πολλοί έχουν διαβάσει Μαρξ, Λένιν, Τρότσκι ή Μπακούνιν. Ας τους ακούσουμε αντί να τους πουλάμε έτοιμη γνώση περί της Αλήθειας. Γνωρίζουν και εκείνοι τι σημαίνει έμφυλη βία, αστυνομία, φυλακή, βασανιστήριο, πείνα, εκμετάλλευση. Είναι συχνά γυμνά σώματα απέναντι στην εξουσία — αλλά σώματα με ιστορία, μνήμη και πολιτικό λόγο. Εδώ βρίσκεται για μένα και το νόημα της αλληλεγγύης. Η αλληλεγγύη δεν αντιμετωπίζει τον άλλον ως ένα παθητικό θύμα που περιμένει σωτήρες. Προϋποθέτει την αναγνώρισή του ως ενεργού πολιτικού υποκειμένου: κάποιου που αντιστέκεται, αρνείται, οργανώνεται, μιλά, διεκδικεί και ορίζει ο ίδιος τους όρους της αντίστασης. Η αλληλεγγύη δεν υπακούει στη λογική «για» τον άλλον, αλλά σε μια σχέση που συγκροτείται «με» τον άλλον. Όταν εμείς αποφασίζουμε τι χρειάζεται, τι πρέπει να λέει και ποια μορφή αγώνα δικαιούται να έχει, τότε η αλληλεγγύη κινδυνεύει να γίνει προστασία και από την προστασία περνάμε στην κηδεμονία.

Και εδώ επιστρέφουμε στο Ιράν. Τις πραγματικές προοπτικές δεν τις καθορίζουν οι κυβερνήσεις, οι στρατοί και οι γεωπολιτικοί συσχετισμοί. Τις διαμορφώνουν οι άνθρωποι που βρίσκονται σε κίνηση και αντίσταση. Στις κινητοποιήσεις του 2025 στο Ιράν εμφανίστηκαν φωνές που προσπαθούν να χαράξουν έναν λόγο έξω τόσο από την Ισλαμική Δημοκρατία όσο και από τη μοναρχική ή άλλη δεξιά αντιπολίτευση που επιχειρεί να καρπωθεί την κοινωνική δυσαρέσκεια. Υπάρχουν άνθρωποι που γνωρίζουν από πρώτο χέρι τι σημαίνουν η φτώχεια, οι ελλείψεις, η καταστολή και οι ταξικές ανισότητες, όπως γνωρίζουν επίσης τι σημαίνουν οι κυρώσεις, η εξωτερική απειλή και η ιμπεριαλιστική επίθεση.

Οι ίδιοι οι άνθρωποι έχουν γνωρίσει τι σημαίνει πυρηνικό πρόγραμμα, χρηματοδότηση συμμαχιών και δορυφόρων του καθεστώτος, και αυτοί μπορούν να μας πουν τι σημαίνει αυτό στην καθημερινή τους ζωή. Φίλοι μου από το Ιράν, που πρόσφατα είχαν εγκαταλείψει τη χώρα, μεταφέρουν τις εμπειρίες τους για την κατάσταση και τις συνθήκες, καθώς καθόμασταν και μιλούσαμε σε ένα Πατόγκ. Γνωρίζουν πολύ καλά ότι οι γεωπολιτικοί συσχετισμοί ισχύος δεν θα φέρουν γάλα για τα παιδιά τους, γι’ αυτό και βάζουν τα πράγματα από μια ταξική σκοπιά: ούτε Ισλαμική Δημοκρατία, ούτε μοναρχία, ούτε ΗΠΑ και οι δορυφόροι τους εκτός και εντός Ιράν. Γι’ αυτό βρισκόμαστε παντού στην αναζήτηση εκείνου του πολιτικού υποκειμένου —άνδρες, γυναίκες, ακτιβιστές, φοιτητές— που εξεγείρεται και γνωρίζει πολύ καλά ότι ακόμη και οι δυτικές κυρώσεις και τα εμπάργκο δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως λόγος αναστολής των διεκδικήσεων απέναντι στην εσωτερική ταξική και ισλαμική κυριαρχία. Γνωρίζουν ότι η γεωπολιτική σύγκρουση δεν μπορεί από μόνη της να φέρει κοινωνική χειραφέτηση.

Αυτή είναι ίσως η θέση από την οποία αξίζει να ξεκινάμε: όχι από το ερώτημα αν είμαστε με το Ιράν ή όχι, αλλά από το τι λένε οι ίδιοι οι άνθρωποι που ζουν μέσα σε αυτές τις αντιθέσεις.

Εκεί αναζητώ κι εγώ την ελπίδα: στους ανθρώπους που δεν επιτρέπουν στη γεωπολιτική σύγκρουση να αποφασίσει για λογαριασμό τους ποια καταπίεση δικαιούνται να καταγγείλουν. Γιατί το γεγονός ότι ένα καθεστώς συγκρούεται με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν αλλάζει το γεγονός ότι παραμένει καθεστώς απέναντι στους ανθρώπους που καταπιέζει. Και, αντίστροφα, το γεγονός ότι άνθρωποι εξεγείρονται εναντίον αυτού του καθεστώτος δεν σημαίνει ότι ο αγώνας τους ταυτίζεται νομοτελειακά με τις επιδιώξεις των δυτικών δυνάμεων.

Επιστρέφοντας στην αφετηρία αυτού του προβληματισμού, σκέφτομαι ξανά την Αλβανία από την οποία έφυγα. Τότε η Δύση μου φαινόταν σαν ένας άλλος κόσμος, κυρίως επειδή ο κόσμος μέσα στον οποίο ζούσα ήταν το λιγότερο ασφυκτικός. Η επιθυμία για αλλαγή δεν ήταν μόνο προϊόν κάποιας δυτικής προπαγάνδας· γεννιόταν από μια πραγματική εμπειρία φόβου, έλλειψης ελευθερίας και ανέχειας. Το ότι κοιτάζαμε προς τη Δύση δεν σήμαινε ότι αγνοούσαμε την ιστορία της, παρά την εξαντλητική προπαγάνδα του Κόμματος. Ή, για την ακρίβεια, γνωρίζαμε πολλά γι’ αυτήν· όμως η πραγματικότητα μέσα στην οποία ζούσαμε ήταν τέτοια ώστε συχνά μας έκανε να παραμερίζουμε αυτή τη γνώση, ακόμη και να την «ξεχνάμε». Η εμπειρία της μετανάστευσης και όσα ακολούθησαν με έκαναν αργότερα να δω πολύ πιο καθαρά ότι και η Δύση βρίσκεται βαθιά μέσα στις σχέσεις κυριαρχίας. Έχει τις δικές της μορφές εκμετάλλευσης, τις δικές της ιεραρχίες, τα δικά της σύνορα και, βέβαια, τη δική της ιστορία επεμβάσεων και ιμπεριαλιστικής ισχύος. Το ότι αργότερα γνώρισα αυτές τις μορφές κυριαρχίας δεν αναιρεί όμως αυτό που είχα ζήσει πριν: ότι η καταπίεση στην Αλβανία ήταν πραγματική και ότι η επιθυμία μου να φύγω από αυτήν ήταν εξίσου πραγματική.

Ίσως γι’ αυτό δυσκολεύομαι να αποδεχτώ έναν αντιιμπεριαλισμό που απαιτεί να επιλέξουμε εκ των προτέρων ποια καταπίεση δικαιούμαστε να βλέπουμε και ποια πρέπει να «παραβλέψουμε» επειδή δεν ταιριάζει στην εκάστοτε γεωπολιτική αφήγηση. Ίσως το δύσκολο, αλλά αναγκαίο, είναι ακριβώς να αντιληφθούμε τις πολλαπλές σχέσεις κυριαρχίας, χωρίς να είναι απαραίτητο τις σχέσεις αυτές να τις δούμε ως συμμετρικές. Να αναγνωρίζουμε ποιος διαθέτει τη μεγαλύτερη ισχύ, χωρίς να χαρίζουμε σε κανένα κράτος τους ανθρώπους που καταπιέζει· και, πάνω απ’ όλα, να αφήνουμε τον πρώτο λόγο σε εκείνους που βρίσκονται μέσα στον αγώνα, αντί να επιβάλλουμε εμείς, εκ του ασφαλούς, τη δική μας ερμηνεία για τη δική τους πραγματικότητα.

The post Ανάμεσα στη Σκύλλα και τη Χάρυβδη. Για την αλληλεγγύη και τον αντιιμπεριαλισμό με αφορμή μία επιστολή first appeared on Aυτολεξεί.

Ακολουθεί σχετική ανακοίνωση του σωματείου ενοικιαστριών Θεσσαλονίκης:

Ως σωματείο ενοικιαστριών Θεσσαλονίκης στεκόμαστε στο πλευρό της Kasa Invisível, κατάληψη στέγης και κοινωνικό κέντρο στην πόλη Belo Horizonte της Βραζιλίας, που βρίσκεται αντιμέτωπη με άμεσο κίνδυνο έξωσης έπειτα από πρόσφατη δικαστική απόφαση.

Η Kasa λειτουργεί από το 2013. Δεν προσφέρει μόνο στέγη, αλλά αποτελεί κοινωνικό κέντρο και φιλοξενεί συνεργατικά εγχειρήματα, ενώ έχει αναπτύξει ένα ευρύ δίκτυο αλληλεγγύης με άλλες καταλήψεις, αστέγους και κοινωνικά κινήματα της πόλης. Αποτελεί έναν αναγκαίο χώρο κατοικίας, συλλογικής οργάνωσης, πολιτιστικής δημιουργίας και πολιτικής συνάντησης για την κοινότητα του Belo Horizonte.

Στις 21 Αυγούστου, ανήμερα της Εθνικής Ημέρας Στέγασης στη Βραζιλία, η απόπειρα έξωσης αποτράπηκε χάρη στη μαζική και αποφασιστική κινητοποίηση. Κοινωνικά κινήματα, καταλήψεις στέγης, σωματεία, συλλογικότητες, νομικοί και εκατοντάδες αλληλέγγυοι απέδειξαν ότι η συλλογική αντίσταση φέρνει αποτέλεσμα.

Η συλλογικότητα συνεχίζει τον νομικό αγώνα για την ανατροπή της απόφασης και καλεί κινήματα και συλλογικότητες από όλο τον κόσμο να στηρίξουν την αντίσταση στην έξωση με ψηφίσματα, φωτογραφίες και βίντεο αλληλεγγύης, πανό, αφίσες και δημόσιες δράσεις.

Οι δεσμοί της Kasa Invisível με το κίνημα στέγης στην Ελλάδα έχουν ήδη τη δική τους ιστορία. Μέλη της κατάληψης έχουν βρεθεί στην Ελλάδα και έχουν παρουσιάσει τους αγώνες στέγης.

Από τη Θεσσαλονίκη μέχρι το Belo Horizonte, στεκόμαστε απέναντι στις εξώσεις, στον εκτοπισμό και στην εμπορευματοποίηση της κατοικίας και της πόλης. Υπερασπιζόμαστε τους χώρους που στεγάζουν τους ανθρώπους της πόλης, τις κοινότητες και τους αγώνες μας.

Η αλληλεγγύη είναι η δύναμή μας.
Η Kasa μένει!

>> Περισσότερες πληροφορίες και το διεθνές κάλεσμα ΕΔΩ: https://kasainvisivel.org/2026/08/12/risk-of-eviction-kasa-invisivel/

#KasaInvisívelFica #StopEvictions #DireitoÀMoradia #HousingForAll #BeloHorizonte #Solidarity

ΔΕΙΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:

Casa Encantada – Ένα πορτρέτο του αγώνα για στέγαση στο Belo Horizonte (το βιβλίο σε μορφή pdf)

The post Αλληλεγγύη στην Kasa Invisível (την αόρατη κατοικία) στη Βραζιλία – Η Kasa μένει! first appeared on Aυτολεξεί.

Οδεύουμε σε έναν επικίνδυνο δρόμο. Οι ευάλωτες κοινότητες βρίσκονται αντιμέτωπες με ολοένα μεγαλύτερες απειλές. Η κλιματική κρίση ξεπερνά ακόμη και τις χειρότερες προβλέψεις των επιστημόνων. Ο αυταρχισμός δεν αποτελεί πια μια μακρινή πιθανότητα. Κερδίζει έδαφος, την ώρα που η δημοκρατία υποχωρεί σε πολλές περιοχές του κόσμου. Με την επιστροφή του Τραμπ, δημόσιες υπηρεσίες και πολιτικές που αφορούν την εκπαίδευση, τα δικαιώματα των εργαζομένων, τη μετανάστευση, την υγειονομική περίθαλψη και τα προγράμματα διαφορετικότητας ξηλώνονται η μία μετά την άλλη.

Την ίδια στιγμή, η εμπιστοσύνη στη δημοκρατία διαβρώνεται – ιδιαίτερα ανάμεσα στους νέους. Όπως επισημαίνει ο πολιτικός επιστήμονας Steven Levitsky, ένα μέρος του προβλήματος έχει να κάνει με το κίνητρο. Η πολιτική δεξιά αγωνίζεται για ένα σαφές, έστω και επικίνδυνο, όραμα. Η αριστερά, αντίθετα, συχνά περιορίζεται στο να αγωνίζεται εναντίον αυτού του οράματος, χωρίς να καταφέρνει να προτείνει πειστικές εναλλακτικές.

Τι μπορούμε λοιπόν να κάνουμε; Να χτίσουμε. Να ξεφύγουμε από τη λογική που περιορίζεται στη μεταρρύθμιση προβληματικών συστημάτων και να στρέψουμε την ενέργειά μας στη δημιουργία νέων θεσμών και δομών από τα κάτω. Το σημαντικό είναι ότι δεν χρειάζεται να αρχίσουμε από το μηδέν. Η ιστορία μάς προσφέρει ήδη πολλά παραδείγματα.

Ενδυναμωμένες κοινότητες: Χτίζοντας δύναμη από τα κάτω

Όπως σημειώνει ο οργανωτής Marshall Ganz, εξουσία σημαίνει ότι οι άλλοι εξαρτώνται περισσότερο από εσένα απ’ όσο εσύ από εκείνους. Με απλά λόγια, οι άνθρωποι έχουν γίνει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένοι από υπηρεσίες και δομές που ανήκουν σε κράτη ή μεγάλες εταιρείες ή ελέγχονται από αυτά – οργανισμούς που πολύ συχνά λειτουργούν με γνώμονα το δικό τους συμφέρον.

Για να αποκτήσουν ουσιαστική δύναμη, οι άνθρωποι μπορούν να οργανωθούν μέσα στις κοινότητές τους ώστε να καλύπτουν βασικές ανάγκες: τροφή, στέγαση, υγειονομική περίθαλψη, εκπαίδευση, ενέργεια, τεχνολογία και οικονομική ασφάλεια. Και αυτό δεν είναι απλώς μια θεωρητική ιδέα. Συμβαίνει ήδη. Σε διάφορα μέρη του κόσμου, άνθρωποι δημιουργούν από τα κάτω συστήματα που καλύπτουν πραγματικές ανάγκες και, παράλληλα, περιορίζουν την εξάρτησή τους από εταιρικές και κρατικές δομές που τους εκμεταλλεύονται.

Ένα τέτοιο μοντέλο επιτρέπει σε όσους αντιστέκονται στον αυταρχισμό να οικοδομήσουν πραγματική και ουσιαστική δύναμη από τα κάτω, χωρίς να περιμένουν από μια ολοένα πιο δυσλειτουργική ομοσπονδιακή κυβέρνηση να ψηφίσει τη σωστή νομοθεσία ή από τους υποστηρικτές του Τραμπ να αλλάξουν πολιτική κατεύθυνση.

Ακολουθούν επτά τρόποι με τους οποίους κοινότητες – αγροτικές και αστικές, μικρές και μεγάλες – μπορούν να αρχίσουν να αναπτύσσουν τα δικά τους εποικοδομητικά προγράμματα και, μέσα από αυτά, να αλλάξουν ουσιαστικά την ισορροπία δυνάμεων.

Επισιτιστική ασφάλεια: Χτίζοντας ανθεκτικότητα, έναν σπόρο τη φορά

Οι μεγάλες αγροτικές επιχειρήσεις κυριαρχούν στις αλυσίδες εφοδιασμού τροφίμων, βάζοντας το κέρδος πάνω από τις ανάγκες των ανθρώπων. Οι συγκεντρωμένες αυτές αλυσίδες όχι μόνο μας απομακρύνουν από τις ίδιες τις πηγές της τροφής μας, αλλά μας κάνουν πιο ευάλωτους σε κρίσεις, χειραγώγηση τιμών και περιβαλλοντικές καταστροφές. Για να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία και ανθεκτικότητα, πολλές κοινότητες στρέφονται ξανά στην τοπική παραγωγή, μέσα από συνεταιρισμούς, αστικά αγροκτήματα και άμεσες συνεργασίες με παραγωγούς.

Τα παραδείγματα που έχουν αναπτυχθεί σε όλο τον κόσμο είναι πολλά και διαφορετικά. Το Teikei, για παράδειγμα, είναι ένα μοντέλο γεωργίας που υποστηρίζεται από την κοινότητα και βασίζεται στην άμεση συνεργασία ανάμεσα στους καταναλωτές των πόλεων της Ιαπωνίας και τους βιοκαλλιεργητές της υπαίθρου. Η La Via Campesina συνδέει μικροκαλλιεργητές στη Λατινική Αμερική, την Αφρική και τη Νότια Ασία σε ένα ευρύτερο κίνημα για επισιτιστική αυτονομία. Στη Γαλλία, τα δίκτυα AMAP οργανώνουν εβδομαδιαίες παραδόσεις προϊόντων από τοπικά αγροκτήματα σε νοικοκυριά των πόλεων. Και η Πρωτοβουλία Αστικής Γεωργίας του Μίσιγκαν αξιοποιεί εγκαταλελειμμένα οικόπεδα για την παραγωγή φρέσκων τροφίμων, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην αναζωογόνηση της τοπικής κοινότητας.

Όλα αυτά τα μοντέλα ξεκίνησαν από μικρές ομάδες ανθρώπων που αποφάσισαν να αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στη διατροφική τους ασφάλεια. Το ίδιο μπορεί να γίνει σχεδόν παντού. Ακόμη και ένας μικρός κήπος σε ένα περβάζι ή σε μια αυλή μπορεί να έχει σημασία. Η συντήρηση και αποθήκευση της παραγωγής επιτρέπει την αξιοποίησή της όλο τον χρόνο. Η δημιουργία ή η συμμετοχή σε έναν κοινοτικό κήπο είναι ένας ακόμη τρόπος να αποκτήσει κανείς μεγαλύτερη διατροφική αυτονομία, όπως και η συστηματική στήριξη τοπικών παραγωγών.

Μπορεί όλα αυτά να μοιάζουν μικρά, όμως δεν είναι ασήμαντα. Κάθε κομμάτι γης που επιστρέφει στα χέρια μιας κοινότητας είναι ένας μικρός σπόρος αντίστασης. Κάθε γεύμα που παράγεται μέσα από τέτοιες πρακτικές αποκτά και πολιτική διάσταση.

Όταν φροντίζουμε να θρέψουμε τους εαυτούς μας και τις κοινότητές μας με συνειδητό, ηθικό και τοπικό τρόπο, περιορίζουμε την εξουσία εκείνων που την καταχρώνται και αρχίζουμε να δημιουργούμε κάτι πιο ανθεκτικό στη θέση της.

Στέγαση: Διεκδικώντας ξανά τη στέγη ως ανθρώπινο δικαίωμα

Σε πόλεις σε ολόκληρο τον κόσμο, η κερδοσκοπία στην αγορά ακινήτων και η συγκέντρωση κατοικιών στα χέρια εταιρειών έχουν μετατρέψει τη στέγη σε εμπόρευμα. Τα ενοίκια εκτοξεύονται και όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι οδηγούνται είτε σε επισφαλείς συνθήκες διαβίωσης είτε στην αστεγία.

Οι κοινότητες, όμως, δεν είναι ανίσχυρες. Όταν οι άνθρωποι οργανώνονται ώστε να κατέχουν και να διαχειρίζονται συλλογικά τα σπίτια τους, δημιουργούν ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία μη βίαιης αντίστασης: τους στεγαστικούς συνεταιρισμούς. Όταν το κίνητρο του κέρδους απομακρύνεται από τη μέση, μπορούν να δημιουργηθούν συνθήκες ασφάλειας, προσιτής στέγασης και αυτοδιαχείρισης – πράγματα που ούτε οι εταιρικοί ιδιοκτήτες ακινήτων ούτε οι υπερφορτωμένες κυβερνήσεις καταφέρνουν πάντα να εξασφαλίσουν.

Το σύγχρονο συνεταιριστικό κίνημα έχει τις ρίζες του στη Rochdale Society of Equitable Pioneers, μια ομάδα βιομηχανικών εργατών του 19ου αιώνα που ένωσαν τους πόρους τους για να ξεφύγουν από την εκμετάλλευση. Το μοντέλο αυτό επιβιώνει μέχρι σήμερα στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου στεγαστικοί συνεταιρισμοί εξακολουθούν να προσφέρουν μη κερδοσκοπική κατοικία που διοικείται από τους ίδιους τους κατοίκους και είναι λιγότερο εκτεθειμένη στις διακυμάνσεις της αγοράς.

Στη Σουηδία, σχεδόν το 25% των κατοικιών είναι συνεταιριστικές, μια πραγματικότητα που έχει ενισχύσει τη συζήτηση γύρω από τη στέγαση ως δημόσιο αγαθό και όχι απλώς ως εμπόρευμα. Στο Όκλαντ της Καλιφόρνια, ο East Bay Permanent Real Estate Cooperative ακολουθεί μια ακόμη πιο ριζοσπαστική προσέγγιση. Η πρωτοβουλία, με ηγετικό ρόλο μαύρων και ιθαγενών κοινοτήτων, αφαιρεί τη γη από τις κερδοσκοπικές αγορές, δείχνοντας πώς περιθωριοποιημένες ομάδες μπορούν να αποκτήσουν ξανά έλεγχο πάνω στις συνθήκες της ζωής τους.

Υπάρχουν τρόποι να ξεκινήσει κανείς ακόμη και σε πολύ μικρότερη κλίμακα. Μια κοινότητα μπορεί, για παράδειγμα, να δημιουργήσει ένα κοινό ταμείο στέγασης, συγκεντρώνοντας χρήματα σε έναν κοινό λογαριασμό ή μέσω ενός πιστωτικού συνεταιρισμού. Οι συμμετέχοντες μπορούν να συμφωνήσουν στους όρους των συνεισφορών – ίσα ποσά για όλους ή ποσά ανάλογα με το εισόδημα. Ακόμη και ένα σχετικά μικρό αποθεματικό έκτακτης ανάγκης μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό σε περιόδους αύξησης των ενοικίων, απώλειας εργασίας, έκτακτων ιατρικών αναγκών ή αναγκαίων επισκευών.

Μια άλλη δυνατότητα είναι η διερεύνηση μοντέλων συλλογικής αγοράς ενός ακινήτου, μιας μικρής πολυκατοικίας ή ενός οικοπέδου, για παράδειγμα μέσω ενός κοινοτικού καταπιστεύματος γης. Οι κάτοικοι πληρώνουν ένα προσιτό ενοίκιο πίσω στο κοινό ταμείο, ώστε να μπορούν να γίνουν νέες αγορές στο μέλλον. Με τον χρόνο, ένα τέτοιο μοντέλο μπορεί να μεγαλώσει και να αλλάξει όχι μόνο τις συνθήκες στέγασης των συμμετεχόντων αλλά και τη σχέση ολόκληρης της γειτονιάς με τη γη και την κατοικία.

Ακόμη και ένα μικρό βήμα προς τη συλλογική ιδιοκτησία είναι μια ριζοσπαστική πράξη σε έναν κόσμο όπου η κατοικία αντιμετωπίζεται όλο και περισσότερο σαν επενδυτικό προϊόν. Είναι ένας τρόπος να αρνηθούμε ότι ο εκτοπισμός και η στεγαστική επισφάλεια είναι αναπόφευκτα. Στον αγώνα απέναντι στον αυταρχισμό, τον εξορυκτικό καπιταλισμό και την ανισότητα, η ανάκτηση του ελέγχου πάνω στη στέγη μας δεν είναι απλώς αναγκαία. Είναι μια βαθιά πολιτική πράξη.

Υγειονομική περίθαλψη: Φροντίδα πέρα από το κέρδος

Σε όλο τον κόσμο, ακόμη και σε πλούσιες χώρες, η υγειονομική περίθαλψη είτε συγκεντρώνεται ολοένα περισσότερο στα χέρια εταιρειών που επιδιώκουν το κέρδος είτε ασφυκτιά μέσα σε υποχρηματοδοτούμενα δημόσια συστήματα. Εκατομμύρια άνθρωποι μένουν χωρίς βασική φροντίδα και αναγκάζονται να επιλέξουν ανάμεσα σε δυσβάσταχτα χρέη και σε προβλήματα υγείας που μένουν χωρίς θεραπεία.

Υπάρχουν, όμως, και άλλοι δρόμοι. Τη δεκαετία του 1960, για παράδειγμα, το Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων δημιούργησε Δωρεάν Λαϊκά Ιατρικά Κέντρα σε πόλεις των ΗΠΑ, παρέχοντας εξετάσεις, εμβολιασμούς και ενημέρωση σε γειτονιές που είχαν σε μεγάλο βαθμό εγκαταλειφθεί από το επίσημο σύστημα υγείας. Στην αγροτική Κίνα, το πρόγραμμα Barefoot Doctors εκπαίδευσε δεκάδες χιλιάδες κατοίκους χωριών ώστε να μπορούν να παρέχουν βασική ιατρική φροντίδα και ενημέρωση γύρω από την υγιεινή και τη διατροφή.

Οι κοινότητες μπορούν επίσης να οργανώσουν τοπικούς κύκλους υγείας, στους οποίους συμμετέχουν γιατροί, θεραπευτές και επαγγελματίες ευεξίας διαφορετικών προσεγγίσεων. Εργαστήρια γύρω από την πρόληψη, τις πρώτες βοήθειες, τη φροντίδα τραυμάτων ή τη φυτική ιατρική μπορούν να προσφέρουν γνώσεις και υποστήριξη για ζητήματα που απασχολούν μεγάλο μέρος του πληθυσμού, από την υπέρταση και τον διαβήτη μέχρι τα πεπτικά προβλήματα και το άγχος.

Ένα συνεταιριστικό ταμείο υγείας μπορεί επίσης να κάνει ουσιαστική διαφορά στην πρόσβαση των ανθρώπων στην περίθαλψη που χρειάζονται. Όπως και στην περίπτωση ενός κοινού ταμείου στέγασης, τα μέλη μιας κοινότητας μπορούν να συγκεντρώνουν μικρές μηνιαίες συνεισφορές σε ένα αποθεματικό για έκτακτες ανάγκες υγείας. Τα χρήματα αυτά θα μπορούσαν να καλύπτουν απρόβλεπτα ιατρικά έξοδα, επισκέψεις σε τοπικούς γιατρούς ή άλλες μορφές φροντίδας για ανθρώπους που διαφορετικά δεν θα μπορούσαν να τις πληρώσουν.

Όταν η υγειονομική φροντίδα οργανώνεται γύρω από τις ανάγκες των ανθρώπων και όχι γύρω από το κέρδος, μπορεί να μετατραπεί σε συνεργασία ανάμεσα στη σύγχρονη ιατρική και στην κοινοτική φροντίδα. Δεν πρόκειται για απόρριψη της ιατρικής επιστήμης. Πρόκειται για μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στις συνθήκες της φροντίδας μας, ώστε κανένας θεσμός να μη διαθέτει απόλυτο μονοπώλιο πάνω στην υγεία και την ευημερία μας.

Εκπαίδευση: Μαθαίνοντας να αντιστεκόμαστε, μαθαίνοντας να χτίζουμε

Η εκπαίδευση βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του αγώνα για τη δημοκρατία. Καθώς ο αυταρχισμός ενισχύεται και δημόσιοι θεσμοί ιδιωτικοποιούνται, η ίδια η γνώση μετατρέπεται σε πεδίο σύγκρουσης.

Όταν μια ελίτ αποκτά τη δύναμη να αποφασίζει τι θεωρείται γνώση και όταν η κριτική σκέψη αντικαθίσταται από την υπακοή, δεν κινούμαστε απλώς προς τον φασισμό. Αρχίζουμε ήδη να βιώνουμε ορισμένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του.

Γι’ αυτό ο αγώνας για την παιδεία δεν αφορά μόνο τα σχολεία. Αφορά και την ίδια την ικανότητα μιας κοινωνίας να επιβιώνει ως ελεύθερη κοινωνία.

Το 1942, στη Νορβηγία υπό ναζιστική κατοχή, ο φασίστας υπουργός Παιδείας διέταξε τους εκπαιδευτικούς να εμφυσήσουν στους μαθητές τη ναζιστική ιδεολογία. Χιλιάδες αρνήθηκαν. Το καθεστώς έκλεισε τα σχολεία και έστειλε σχεδόν 1.000 εκπαιδευτικούς σε φυλακές και στρατόπεδα. Οι δάσκαλοι, όμως, δεν υποχώρησαν. Συνέχισαν να διδάσκουν σε σπίτια και δάση, κρατώντας τη γνώση ζωντανή έξω από τους επίσημους θεσμούς. Τέσσερις μήνες αργότερα, η φασιστική κυβέρνηση αναγκάστηκε να υποχωρήσει.

Πιο πρόσφατα, τη δεκαετία του 1990, μετά την απαγόρευση της εκπαίδευσης στην αλβανική γλώσσα από το σερβικό καθεστώς, περισσότεροι από 100.000 Αλβανόπουλα εγκατέλειψαν το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα. Οικογένειες δημιούργησαν σχολεία αντίστασης σε υπόγεια και εγκαταλελειμμένα κτίρια. Εκεί δίδασκαν ιστορία, γλώσσα και πολιτισμό, διατηρώντας ζωντανή την ταυτότητα μιας κοινότητας και δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για τη μελλοντική της ελευθερία.

Οι άνθρωποι μπορούν να ενισχύσουν τις κοινότητές τους υπερασπιζόμενοι τα δημόσια σχολεία ώστε να παραμένουν πραγματικά δημόσια και να μη μετατρέπονται σε όργανα ειδικών συμφερόντων. Παράλληλα, μπορούν να καλύπτουν κενά δημιουργώντας λέσχες βιβλίου σε γλώσσες που έχουν απαγορευτεί, ομάδες τοπικής και πολιτιστικής ιστορίας ή εργαστήρια κλιματικής επιστήμης. Βιβλιοθήκες, κοινοτικά κέντρα και ακόμη και ιδιωτικά σπίτια μπορούν να φιλοξενούν μαθήματα για την ιστορία των μαύρων, τις queer σπουδές, την αφήγηση ιστοριών ή πρακτικές δεξιότητες και επαγγέλματα.

Όταν οι κοινότητες παίρνουν ξανά ενεργό ρόλο στην εκπαίδευσή τους, δεν περιορίζονται στην αντίσταση. Βάζουν τα πνευματικά θεμέλια μιας διαφορετικής κοινωνίας – μιας κοινωνίας που στηρίζεται στην κριτική σκέψη, τη δημιουργικότητα, την αλληλεγγύη και τη συλλογική φροντίδα.

Ενέργεια: Η δύναμη στα χέρια των ανθρώπων

Τα εταιρικά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας αφήνουν ολόκληρες περιοχές εκτεθειμένες σε διακοπές ρεύματος, απότομες αυξήσεις τιμών και περιβαλλοντικές καταστροφές. Όταν η ενέργεια ελέγχεται από λίγους, μετατρέπεται εύκολα σε μέσο κέρδους αντί για βασικό όρο επιβίωσης.

Οι κοινότητες, όμως, δεν χρειάζονται μόνο πρόσβαση στην ενέργεια. Χρειάζονται και λόγο στον τρόπο με τον οποίο παράγεται, στο ποιος επωφελείται από αυτήν και στο αποτύπωμα που αφήνει στον πλανήτη. Η ενεργειακή αυτονομία δεν αφορά μόνο τη βιωσιμότητα. Αφορά την ανθεκτικότητα, την ανεξαρτησία και τη δυνατότητα μιας κοινότητας να ελέγχει βασικές πλευρές της ζωής της.

Στη Γερμανία, το κίνημα Bürgerenergie, δηλαδή «Ενέργεια των Πολιτών», δίνει στις κοινότητες τη δυνατότητα να κατέχουν και να λειτουργούν αιολικά πάρκα, φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις και μικροδίκτυα, περιορίζοντας την εξάρτηση από μεγάλα εταιρικά συμφέροντα, μειώνοντας τις εκπομπές και επιστρέφοντας μέρος των εσόδων στους ίδιους τους πολίτες. Στο Πουέρτο Ρίκο, η κοινοτική Cooperative Hidroeléctrica de las Montaña κατάφερε να παρέχει ηλεκτρική ενέργεια ακόμη και κατά τη διάρκεια του τυφώνα Fiona, όταν μεγάλο μέρος του ηλεκτρικού δικτύου του νησιού τέθηκε εκτός λειτουργίας.

Δεν χρειάζεται, βέβαια, να αποκτήσει μια κοινότητα ανεμογεννήτρια για να ξεκινήσει. Η ενεργειακή αυτονομία μπορεί να αρχίσει από πολύ μικρότερες παρεμβάσεις. Ομάδες κατοίκων μπορούν, για παράδειγμα, να βοηθούν στην ενεργειακή αναβάθμιση των σπιτιών της γειτονιάς, με στεγανοποίηση παραθύρων ή καλύτερη μόνωση. Η συγκέντρωση πόρων για την αγορά ηλιακών συλλεκτών, σομπών pellet ή μικρών συστημάτων αξιοποίησης τρεχούμενου νερού μπορεί επίσης να ενισχύσει την ανθεκτικότητα σε περιόδους διακοπών ρεύματος ή ακραίων καιρικών φαινομένων.

Αυτάρκεια δεν σημαίνει απομόνωση. Οι κοινότητες μπορούν να συνεργάζονται με γειτονικές περιοχές, να υποβάλλουν από κοινού αιτήσεις για επιχορηγήσεις ή να συγκεντρώνουν κεφάλαια για την ανάπτυξη δικών τους μικροδικτύων. Η συνεργασία μπορεί να πολλαπλασιάσει τις δυνατότητες μιας κοινότητας, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης.

Όταν οι κοινότητες αποκτούν μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στην ενέργειά τους, αποκτούν μεγαλύτερο έλεγχο και πάνω στο μέλλον τους. Εξαρτώνται λιγότερο από εταιρείες που λογοδοτούν πρωτίστως στους μετόχους τους ή από κυβερνήσεις που μπορεί να αναβάλλουν κρίσιμες αποφάσεις για λόγους πολιτικού κόστους.

Τεχνολογία: Ανακτώντας τα ψηφιακά κοινά

Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας παρακολουθούν τη δραστηριότητά μας, μετατρέπουν την προσοχή και τα δεδομένα μας σε έσοδα και διαμορφώνουν τους ψηφιακούς χώρους μέσω αδιαφανών αλγορίθμων. Το αποτέλεσμα είναι ένας ψηφιακός κόσμος που γίνεται ολοένα πιο εξορυκτικός, περισσότερο επιτηρούμενος και συχνά απρόσιτος σε όσους δεν διαθέτουν χρήματα ή τεχνικές γνώσεις.

Όπως όμως συμβαίνει με την τροφή, τη γη ή την ενέργεια, έτσι και η τεχνολογία μπορεί να περάσει σε μεγαλύτερο βαθμό στα χέρια των ίδιων των κοινοτήτων.

Στην Καταλονία της Ισπανίας, μια μικρή ομάδα εθελοντών δημιούργησε το guifi.net, ένα δίκτυο βάσης που αρχικά στόχευε να καλύψει τα κενά συνδεσιμότητας σε αγροτικές περιοχές. Στη συνέχεια εξελίχθηκε σε ένα από τα μεγαλύτερα κοινοτικά ψηφιακά δίκτυα στον κόσμο, με περισσότερους από 40.000 δρομολογητές ή σημεία πρόσβασης και πάνω από 13.000 χρήστες. Είναι αποκεντρωμένο, βασίζεται σε λογισμικό ανοιχτού κώδικα και συντηρείται συλλογικά, χωρίς να βρίσκεται υπό τον έλεγχο μιας μεγάλης εταιρείας.

Η πρωτοβουλία Freifunk στη Γερμανία βοηθά κοινότητες να δημιουργούν αποκεντρωμένα δίκτυα Wi-Fi με σχετικά απλό εξοπλισμό και λογισμικό ανοιχτού κώδικα. Στο Όκλαντ της Καλιφόρνια, το People’s Open Network και το Sudo Room λειτουργούν ένα ασύρματο δίκτυο mesh σχεδιασμένο ώστε να παρέχει ασφαλή και δωρεάν πρόσβαση στο διαδίκτυο σε γειτονιές που δεν εξυπηρετούνται επαρκώς. Είναι ένα παράδειγμα του πώς η ψηφιακή ισότητα μπορεί να αντιμετωπιστεί ως κοινοτικό έργο και όχι απλώς ως εταιρική υπηρεσία.

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς προγραμματιστής ή ειδικός στην τεχνολογία για να ξεκινήσει. Πολλά κοινοτικά τεχνολογικά εγχειρήματα άρχισαν από μια μικρή ομάδα ανθρώπων με περιέργεια και διάθεση να μάθουν στην πορεία.

Τα μέλη μιας κοινότητας μπορούν να αξιοποιήσουν εκπαιδευτικά βίντεο ανοιχτού κώδικα και διαδικτυακά φόρουμ που εξηγούν βήμα προς βήμα τη δημιουργία δικτύων mesh. Η συγκέντρωση χρημάτων για την αγορά μερικών δρομολογητών Wi-Fi και η εγκατάσταση λογισμικού ανοιχτού κώδικα όπως το OpenWRT ή το LibreMesh μπορούν να αποτελέσουν την αρχή ενός ασφαλέστερου δικτύου που διαχειρίζεται η ίδια η κοινότητα.

Αρκεί να έρθουν κοντά άνθρωποι που ενδιαφέρονται για την πληροφορική, την ψηφιακή ασφάλεια ή το λογισμικό ανοιχτού κώδικα. Δεν είναι απαραίτητο να υπάρχουν έτοιμοι ειδικοί. Χρειάζονται άνθρωποι διατεθειμένοι να μάθουν, να μοιραστούν γνώσεις και να δημιουργήσουν κάτι μαζί.

Η τεχνολογία που ανήκει και ελέγχεται από μια κοινότητα δεν είναι ουτοπική ιδέα. Είναι κάτι που ήδη υπάρχει – και, σε πολλές περιπτώσεις, γίνεται ολοένα πιο αναγκαίο.

Ασφάλεια και προστασία: Από τον έλεγχο στη φροντίδα

Η έννοια της «ασφάλειας» χρησιμοποιείται συχνά για να δικαιολογήσει την επιτήρηση, τη φυλάκιση και τη στρατιωτικοποίηση της αστυνόμευσης. Η πραγματική ασφάλεια, όμως, δεν προκύπτει μόνο από τον έλεγχο. Χτίζεται μέσα από τη φροντίδα, την εμπιστοσύνη και τη συλλογική ευθύνη.

Σε διάφορα μέρη του κόσμου υπάρχουν κοινότητες που αρνούνται το ψευδές δίλημμα «αστυνομία ή χάος». Στη θέση του προσπαθούν να δημιουργήσουν δίκτυα κοινοτικής ασφάλειας, ομάδες αντιμετώπισης κρίσεων και κύκλους αποκαταστατικής δικαιοσύνης, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στην αποκατάσταση παρά στην τιμωρία και στην αλληλεγγύη αντί στον φόβο.

Στη Νέα Νότια Ουαλία της Αυστραλίας, περισσότερες από 150 γειτονιές έχουν δημιουργήσει ανεξάρτητα προγράμματα παρακολούθησης και υποστήριξης της γειτονιάς, τα οποία χρηματοδοτούνται και λειτουργούν από τους ίδιους τους κατοίκους και όχι από την αστυνομία. Οι ομάδες αυτές επικεντρώνονται στην επικοινωνία, την αλληλοϋποστήριξη και την αποκλιμάκωση, επιχειρώντας να ενισχύσουν την ασφάλεια μέσα από τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων και όχι μέσα από τη βία.

Στο Γιουτζίν του Όρεγκον, το πρόγραμμα CAHOOTS (Crisis Assistance Helping Out On The Streets) έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται πολλές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στην πόλη. Με προσωπικό από επαγγελματίες υγείας και ψυχικής υγείας, το CAHOOTS ανταποκρίνεται σε μη βίαιες κρίσεις που σχετίζονται με την ψυχική υγεία, τη χρήση ουσιών ή την αστεγία χωρίς την αυτόματη παρουσία αστυνομίας. Μόνο το 2019, το πρόγραμμα ανταποκρίθηκε στο 20% όλων των κλήσεων προς το 911 και χρειάστηκε αστυνομική υποστήριξη σε λιγότερο από το 1% των περιστατικών.

Η δημιουργία κοινοτικών μορφών ασφάλειας δεν απαιτεί απαραίτητα κάποια κεντρική άδεια. Απαιτεί κυρίως μια διαφορετική αντίληψη: να περάσουμε από την ιδέα της προστασίας μέσω της βίας στην προστασία μέσω της φροντίδας και της συνεργασίας.

Ένα πρώτο βήμα μπορεί να είναι η δημιουργία μιας μικρής ομάδας που θα κρατά επαφή με ευάλωτους γείτονες, θα ανταλλάσσει πληροφορίες για περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης και θα προετοιμάζεται για κοινές κρίσεις – καύσωνες, διακοπές ρεύματος, περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας ή συγκρούσεις στη γειτονιά. Χρήσιμη μπορεί να αποδειχθεί και η χαρτογράφηση των διαθέσιμων πόρων, ώστε όλοι να γνωρίζουν ποιοι άνθρωποι στην περιοχή διαθέτουν ιατρική εκπαίδευση, εμπειρία στην ψυχική υγεία ή δεξιότητες αποκλιμάκωσης.

Οι κοινότητες μπορούν επίσης να οργανώσουν εργαστήρια ενεργητικής ακρόασης, επίλυσης συγκρούσεων και μείωσης της βλάβης. Πρόκειται για πρακτικές που μπορούν να διδαχθούν, να επαναληφθούν και να εξελιχθούν. Με τον καιρό, μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία κινητών ομάδων αντιμετώπισης κρίσεων, ομάδων ειρήνης στη γειτονιά ή δικτύων αλληλοβοήθειας. Ακόμη και μια μικρή ομάδα που συναντιέται μία φορά τον μήνα μπορεί σταδιακά να εξελιχθεί σε κάτι με πραγματική επίδραση στις ζωές των ανθρώπων.

Διασφαλίζοντας μια δίκαιη μετάβαση: Από την εξόρυξη στην ενδυνάμωση

Τα εποικοδομητικά προγράμματα συχνά γεννιούνται ακριβώς στα σημεία όπου αποτυγχάνουν οι κυρίαρχοι θεσμοί – κάτι που σήμερα βλέπουμε να συμβαίνει με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Όταν άνθρωποι μένουν χωρίς πρόσβαση σε στέγαση, τροφή, υγειονομική περίθαλψη, εκπαίδευση, ασφάλεια ή πολιτική φωνή, η ανάγκη για νέα συστήματα που υπηρετούν πραγματικά τους ανθρώπους γίνεται επιτακτική.

Τα προγράμματα αυτά επιχειρούν να απαντήσουν άμεσα σε ανάγκες που παραμένουν ακάλυπτες, ενισχύοντας τη συμμετοχή των πολιτών, τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα και τον τοπικό έλεγχο. Σε αντίθεση με τις παρεμβάσεις που επιβάλλονται από πάνω προς τα κάτω ή με φιλανθρωπικές προσπάθειες περιορισμένης διάρκειας, το βάρος πέφτει στην ενδυνάμωση και όχι στη δημιουργία νέων σχέσεων εξάρτησης.

Σε όλο τον κόσμο, λύσεις που σχεδιάστηκαν και οργανώθηκαν από τις ίδιες τις κοινότητες έχουν συμβάλει στην αντιμετώπιση της φτώχειας, στη διεύρυνση της πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες και στην αποκατάσταση της αξιοπρέπειας ανθρώπων που είχαν βρεθεί στο περιθώριο.

Ο αυταρχισμός ευδοκιμεί όταν οι άνθρωποι είναι απομονωμένοι και εξαρτημένοι – όταν η τροφή, η ενέργεια, η στέγαση και η ασφάλεια ελέγχονται από μια μικρή ομάδα ισχυρών. Όταν όμως οι κοινότητες αρχίζουν να φροντίζουν η μία την άλλη, να εξασφαλίζουν τροφή, στέγη, γνώση και προστασία, η εξάρτησή τους από τα κυρίαρχα συστήματα μειώνεται. Και μαζί με αυτήν αυξάνεται και η δυνατότητά τους να αντιστέκονται.

Τέτοιες κοινότητες δεν μαθαίνουν απλώς να επιβιώνουν. Γίνονται δυσκολότερο να ελεγχθούν από οποιαδήποτε άδικη εξουσία, ανεξάρτητα από το ποιος βρίσκεται κάθε φορά στην κυβέρνηση.

Η απάντηση, λοιπόν, δεν είναι να εκλέγουμε καλύτερους ηγέτες αλλά να χτίσουμε έναν κόσμο στον οποίο κανένας άνθρωπος ή θεσμός δεν θα έχει τη δύναμη να στερεί από κάποιον άλλον τα βασικά του δικαιώματα.

Και αυτό δεν ξεκινά απαραίτητα από κάτι μεγάλο. Μπορεί να ξεκινήσει από έναν κήπο, ένα κοινό ταμείο, έναν κύκλο φροντίδας, έναν συνεταιρισμό, ένα δίκτυο mesh ή μια ομάδα ασφάλειας στη γειτονιά.

Δεν μπορούν να διορθωθούν όλα τα συστήματα. Κάθε σύστημα όμως που έχει πάψει να λειτουργεί είναι και μια ευκαιρία να χτιστεί κάτι καλύτερο στη θέση του.

Γιατί, από τη στιγμή που αρχίζεις να το χτίζεις ο ίδιος μαζί με τους ανθρώπους γύρω σου, παύεις να περιμένεις από κάποιον άλλο να σου δώσει την άδεια.

The post Γιατί η δημιουργία δομών από τα κάτω είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση του αυταρχισμού first appeared on Aυτολεξεί.

The post Η καταστροφή στο Νεπάλ και η κλιματική κρίση first appeared on Aυτολεξεί.

«Προς τον αδελφό ελληνικό λαό, εκ μέρους 300 φυλακισμένων μεταναστών στο στρατόπεδο Σιντικής,

Εσείς ακούσατε για εξέγερση στη Σιντική. Τι συνέβη και γιατί;
Είμαστε στον καταυλισμό της Σιντικής.

Είμαστε εδώ 14 μήνες. Θέλουμε να βγούμε έξω και να κερδίσουμε τα προς το ζην.
Θέλουμε να βγούμε έξω και να κερδίσουμε τα προς το ζην.

Είμαστε κουρασμένοι. Είμαστε παγιδευμένοι εδώ και 14 μήνες.

Τα παιδιά μας στην Αίγυπτο δεν μπορούν να βρουν τίποτα να φάνε, και εμείς είμαστε εδώ ζώντας σαν τους νεκρούς.

Θέλουμε να βγούμε έξω και να δουλέψουμε.

Οι άνθρωποι που κάθονται κάτω από αυτόν τον ήλιο δεν έχουν θέση στα τροχόσπιτα.

Στο τροχόσπιτο μένουν πάνω από 15 άτομα και υπάρχουν τέσσερα ή πέντε κρεβάτια.

Είμαστε πάνω από 300 άτομα και μοιραζόμαστε 4 μπάνια και 3 βρύσες.

Τα κλιματιστικά δεν λειτουργούν.

Πολλά είδη εντόμων, φιδιών και ερπετών κατεβαίνουν πάνω μας από το βουνό.

Θέλουμε να μάθουμε ποιο αμάρτημα διαπράξαμε.

Είμαστε φυλακισμένοι για πάνω από 12 μήνες και για δύο μήνες στη Λιβύη, αφήσαμε τα παιδιά μας χωρίς καθόλου χρήματα. Μπορείτε να το φανταστείτε; Εδώ και 14 μήνες δεν έχουμε στείλει χρήματα για το φαγητό, το ποτό, τα δίδακτρα, τα μαθήματα ή τα ρούχα των παιδιών μας.

Πού είναι οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων; Πού είναι οι οργανώσεις για τη δικαιοσύνη;

Ζούμε εδώ με φαγητό που μόλις και μετά βίας επαρκεί για τη μέρα. Λάβαμε ένα πιάτο ρύζι, δύο μπιφτέκια και τρία αυγά για ολόκληρη την ημέρα.

Είμαστε εξαντλημένοι και πολλοί από εμάς σκέφτονται την αυτοκτονία. Αυτοί οι άνθρωποι έχουν δει τον θάνατο στη θάλασσα και έχουν υποστεί ταπεινώσεις και εξευτελισμό στα στρατόπεδα εδώ.

Και όσο για τους ανθρώπους που ήρθαν μετά από εμάς… αποδεικνύεται ότι κανείς δεν μένει στο στρατόπεδο πάνω από δύο εβδομάδες, εκτός από εμάς — εμείς είμαστε εδώ 13 μήνες. Είναι άδικο, ορκίζομαι.

Ναι, θέλουν να μας απελάσουν.

Δεν μπορούμε να επιστρέψουμε στην πατρίδα μας.
Υποφέρουμε, παρακαλούμε βοηθήστε μας, παρακαλούμε σώστε μας.

Όλοι είμαστε τεχνίτες και επαγγελματίες διαφόρων ειδικοτήτων που είναι ικανοί στη δουλειά τους…
Γιατί να μην επωφεληθείτε από εμάς, ώστε να επωφελούμαστε κι εμείς και να πληρώνουμε φόρους;

Οι άνθρωποι εδώ είναι σαν ωρολογιακές βόμβες, αλλά κανείς δεν μας προσέχει.

Είμαστε συντετριμμένοι σωματικά, ψυχολογικά και ηθικά. Έχουμε χάσει τόσα πολλά και κανείς δεν νιώθει τον πόνο μας. Η Ελλάδα δείχνει ευσπλαχνία στα ζώα· γιατί δεν δείχνει ευσπλαχνία σε εμάς;

Δεν αξίζουμε το έλεός σας;
Είμαστε άνδρες, αλλά κλαίμε σαν παιδιά.

Ζούμε υπό καθεστώς καταπίεσης για πάνω από έναν χρόνο. Είδαμε τον πόνο στη Λιβύη, είδαμε τον θάνατο στη θάλασσα και είδαμε τον εξευτελισμό και την καταπίεση στο κλειστό κέντρο της Σιντικής. Χωρίς ρούχα, χωρίς φαγητό, χωρίς μια αξιοπρεπή ζωή. Το μόνο που κάναμε ήταν να ονειρευόμαστε και να αγαπάμε την Ευρώπη.

Σου γράφω εκ μέρους περισσότερων από 300 ανθρώπων, των οποίων οι οικογένειες έχουν εκτοπιστεί και έχουν μείνει χωρίς χρήματα ή τα απαραίτητα για την επιβίωση, απλώς και μόνο επειδή κρατούμαστε στο “Κέντρο Φιλοξενίας” Σιντικής για το «έγκλημα» του να ονειρευόμαστε και να αγαπάμε την Ευρώπη.

Βοηθήστε μας, αν γνωρίζετε τι σημαίνει ευσπλαχνία, καθώς είστε η χώρα της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της ισότητας.

Σε ευχαριστώ, αγαπητέ μου αδελφέ.»

—————————————-

Στα πλαίσια του 5ου Φεστιβάλ Κρουσοβίτη πραγματοποιήθηκε μια συζήτηση με την Ανοιχτή Αντιρατσιστική Συνέλευση “Μαχαλάς” από τη Θεσσαλονίκη, όπου μιλήσαμε για το κλειστό Καμπ μεταναστών στην περιοχή “Κλειδί” του Δήμου Σιντικής.

Ακολουθεί το ηχητικό:

The post Eπιστολή εκ μέρους 300 φυλακισμένων μεταναστών στη Σιντική: «Υποφέρουμε, παρακαλούμε βοηθήστε μας, παρακαλούμε σώστε μας» first appeared on Aυτολεξεί.

Η Εναλλακτική Δράση, έπειτα από συνεννόηση με φίλους και συναγωνιστές στη Βολιβία, προγραμμάτισε συναντήσεις και συζητήσεις με διανοούμενους και κινήματα προκειμένου να συμβάλει στην προσπάθεια που γίνεται και από άλλες συλλογικότητες στη χώρα μας για διαδοση  της ιδέας και της εφαρμογής της Αυτοδιαχείρισης. Σημαντικό κίνητρο για τις συζητήσεις αυτές ήταν οι μεγάλες αγωνιστικές κινητοποιήσεις που για 7 εβδομάδες, ως γνωστόν, τον περασμένο Ιούνιο, συγκλόνισαν τη Βολιβία και ανάγκασαν την κυβέρνηση να κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης για 3 μήνες, μέχρι τα τέλη του Σεπτεμβρίου. Σε όλες τις συζητήσεις που γίνονται εδώ, οι συλλογικότητες θεωρούν σίγουρο ότι οι κινητοποιήσεις θα συνεχιστούν με ακόμη μεγαλύτερη ένταση από τον Οκτώβριο. Ξεχωριστό ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι στις κινητοποιήσεις αυτές οι μεγάλες συνδικαλιστικές οργανώσεις και των εργατών και των αγροτών έθεσαν, για πρώτη φορά, την αυτοδιαχείριση ως βασικό αίτημα διεκδίκησης.

Η πρώτη συνάντηση ήταν με τον Βολιβιανό διανοούμενο και συγγραφέα Φερνάντο Μαμάνι, του οποίου το βιβλίο Buen Vivir, όπως είναι γνωστό, έχει εκδώσει στα ελληνικά η Εναλλακτική Δράση. Η δίωρη συζήτηση που πραγματοποιήθηκε στο σπίτι του συγγραφέα έχει βιντεοσκοπηθεί και έχει ξεκινήσει η μετάφρασή της. Το παρακάτω κείμενο, μεταφρασμένο, είναι ένα μέρος της πολύ ενδιαφέρουσας συζήτησης η οποία, όπως ήταν φυσικό, ξεκίνησε με συζήτηση για τις πρόσφατες κινητοποιήσεις και την προοπτική του κινήματος στη Βολιβία. Στο κείμενο, ο Μαμάνι μιλά για το περιεχόμενο του Buen Vivir και τη φιλοσοφία του κοινοτισμού, όπως και την επίδραση που έχει στα κινήματα της Λατινικής Αμερικής. Εξίσου ενδιαφέροντα είναι και τα υπόλοιπα θέματα της συζήτησης που αναφέρονται στον κοινοτισμό του Buen Vivir και την εφαρμογή του στους κοινωνικούς τομείς, όπως στην οικονομία, την εκπαίδευση, τη δικαιοσύνη, τις σχέσεις των φύλων κ.ά. Η συνάντηση ολοκληρώθηκε με συζήτηση για τις εμπειρίες από τις μεγάλες και επιτυχημένες κινητοποιήσεις του 2000 στην Κοτσαμπάμπα, εναντίον της ιδιωτικοποίησης του νερού και του 2003 στη Λα Παζ εναντίον της ιδιωτικοποίησης του υγραερίου.

Εκτός από τη συνάντηση με τον Μαμάνι έχουν προγραμματιστεί συναντήσεις με φοιτητές και εργαζόμενους.

***

Μάκης Σταύρου: Ποιο ήταν το κίνητρο για να τιτλοφορήσετε το βιβλίο σας με τον όρο Buen Vivir;

Φερνάντο Μαμάνι: Καταρχάς θέλω να σας ευχαριστήσω, κύριε Σταύρου, που μεταφράσατε το βιβλίο μου στα ελληνικά και έχουν οι Έλληνες και οι Ελληνίδες, φίλες και φίλοι, τη δυνατότητα να το διαβάσουν και να μελετήσουν τη φιλοσοφία των ιθαγενών της Λατινικής Αμερικής.

Όσον αφορά το ερώτημά σας, θέλω να επισημάνω κάτι που όλες και όλοι από την καθημερινότητά μας γνωρίζουμε, ότι δηλαδή, ζούμε σε μια εποχή μεγάλης κρίσης του καπιταλισμού. Και επειδή στον καπιταλισμό οι κρίσεις είναι μόνιμο φαινόμενο, οι θεωρητικοί του εκπρόσωποι προσπαθούν να ωραιοποιούν τις λέξεις, για να δημιουργούν αυταπάτες στους λαούς και να τους παθητικοποιούν. Με αυτό το σκεπτικό χρησιμοποιούν τη φράση vivir mejor (να ζούμε καλύτερα) και στοχεύουν στο να πείσουν τους ανθρώπους ότι στον καπιταλισμό μπορούν να έχουν καλύτερη ζωή, δηλαδή να αποκτήσουν πολλά υλικά αγαθά και, πιθανόν, να πλουτίσουν.

Στην πραγματικότητα, όμως, η «καλύτερη ζωή» που υποσχονται σημαίνει οικονομική και υλική ανάπτυξη χωρίς όρια, υπερκατανάλωση, συσσώρευση πλούτου και εξουθενωτικός ανταγωνισμός. Αυτές οι συνθήκες, που με μια λέξη τις ονομάζουν ευημερία, όπως διαπιστώνουμε, προκαλούν πολύ αρνητικές επιπτώσεις και στην κοινωνία και στο φυσικό περιβάλλον. Μερικές από τις επιπτώσεις αυτές είναι οι μεγάλες κοινωνικές ανισότητες, ο εγωισμός, ο ατομικισμός, η υπερκατανάλωση, η λεηλασία των φυσικών πόρων και η κλιματική κρίση, ενώ ταυτόχρονα, παρά τις υποσχέσεις, γιγαντώνεται η φτώχεια στον πλανήτη.

Για τους λόγους αυτούς, εμείς οι ιθαγενείς απορρίπτουμε τη λογική του vivir mejor (να ζούμε καλύτερα) και έχουμε υιοθετήσει τη φιλοσοφία του buen vivir, που είχαν και οι πρόγονοί μας και σημαίνει να ζούμε ποιοτικά. Η έννοια της ποιοτικής ζωής για τους ιθαγενείς σημαίνει: να καταναλώνουμε αυτά που πραγματικά έχουμε ανάγκη, να έχουμε ισοτιμία σε όλες μας τις σχέσεις, να ζούμε με αλληλεγγύη, να έχουμε καθημερινή πρακτική μας τον κοινοτισμό και, πάνω από όλα, να προστατεύουμε τη φύση. Για τους ιθαγενείς, η λέξη φύση είναι ιερή, και ονομάζεται Pachamama (Μάνα Γη) και τους αγώνες που κάνουμε για να την προστατεύσουμε δεν τους κάνουμε από απλή οικολογική ευαισθησία, αλλά γιατί πιστεύουμε ότι προστατεύουμε τη μάνα μας.

Όλες αυτές οι αξίες που ανέφερα είναι για εμάς το περιεχόμενο της ποιοτικής ζωής, που υπάρχει στη φιλοσοφία του buen vivir, και για αυτόν τον λόγο επέλεξα τον τίτλο για το βιβλίο. Ο αναγνώστης που θα το διαβάσει μπορεί να κάνει τη διάκριση ανάμεσα στο vivir mejor του καπιταλισμού και στο buen vivir του κοινοτισμού.

Μ.Σ.: Με αφορμη τις σκέψεις αυτές θα ήθελα να μιλήσουμε λίγο πιο αναλυτικά για τα δύο πρότυπα (paradigmas) οργάνωσης των κοινωνιών που αναφέρεται στο βιβλίο σας: el paradigma occidental (το δυτικό πρότυπο) και el paradigma comunitario (το πρότυπο του κοινοτισμού).

Φ.Μ.: Όσον αφορά το δυτικό πρότυπο θα ήθελα να διασαφηνίσω ότι με τον όρο occidental (δυτικός) δεν εννοώ κάποιον γεωγραφικό χώρο. Αναφέρομαι σε μια συγκεκριμένη μορφή σχέσεων που έχει καθιερωθεί στις λεγόμενες ανεπτυγμένες δυτικές χώρες. Μια μορφή σχέσεων που χαρακτηρίζεται από τον άκρατο καταναλωτισμό, τον ατομικισμό, τον ρατσισμό, την ιεραρχία, την πατριαρχία και άλλα παρόμοια χαρακτηριστικά. Τις σχέσεις αυτές προσπάθησαν να επιβάλλουν και σε εμάς, τους ιθαγενείς της Λατινικής Αμερικής, οι Ευρωπαίοι αποικιοκράτες.

Το δυτικό αυτό πρότυπο που δεν είναι άλλο από το καπιταλιστικό πρότυπο με τις αρνητικότατες συνέπειες που έχει για το περιβάλλον και τους λαούς, προκειμένου να επιβληθεί πιο εύκολα και να γίνει αποδεκτό, υποστηρίζουν ότι είναι το μοναδικό σύστημα που μπορεί να φέρει «ανάπτυξη». Μια έννοια δηλαδή, που δίνει προτεραιότητα στη χωρίς όρια αύξηση της παραγωγής υλικών αγαθών, στην ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής και στη συσσώρευση πλούτου από λίγους. Αυτή η «ανάπτυξη», όμως οδηγεί ανάμεσα σε άλλα δεινά, στην καταλήστευση και κατασπατάληση των φυσικών πόρων, στην καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος, στον διαχωρισμό του πληθυσμού σε πλούσιους και φτωχούς, σε μεγάλες αδικίες και το χειρότερο από όλα σε καταστροφικούς πολέμους. Φτάνουν μάλιστα στο σημείο oι υποστηρικτές του καπιταλισμού αυτή την ανάπτυξη να την αποκαλούν «πρόοδο». Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, κάτω από την πίεση της κλιματικής κρίσης και προκειμένου να κατευνάσουν τις κινητοποιήσεις και τις διαμαρτυρίες εναντίον της κλιματικής αλλαγής την ονόμασαν «πράσινη ανάπτυξη».

Χαρακτηριστική για το πώς χρησιμοποιεί ο καπιταλισμός τη λέξη ανάπτυξη είναι η συνέντευξη που παραχώρησε στις 20 Ιανουαρίου 1949 ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Χάρι Τρούμαν, όπου αναφερόμενος στην παγκόσμια οικονομία χρησιμοποίησε τους όρους ανάπτυξη και υπανάπτυξη. Έκτοτε καθιερώθηκαν επίσημα οι χαρακτηρισμοί «αναπτυγμένες» και «υπανάπτυκτες» χώρες. Οι «υπανάπτυκτες» που σύμφωνα με τον Τρούμαν είναι οι χώρες του Νότιου Ημισφαιρίου, ονομάστηκαν με μια φράση «τρίτος κόσμος», ο οποίος θα έπρεπε να αναπτυχθεί με τη «βοήθεια» των αναπτυγμένων χωρών. Σήμερα, έπειτα από 75 χρόνια, βλέπουμε και εμείς στις χώρες της Λατινικής Αμερικής ότι, όχι μόνο δεν υπήρξε καμία ανάπτυξη από τη βοήθεια των αναπτυγμένων χωρών, αλλά αντίθετα βάθυνε το χάσμα ανάμεσα στις πλούσιες και φτωχές χωρες. Και η κατάσταση χειροτέρεψε ακόμη περισσότερο από τα τέλη της δεκαετίας του ’70 και μετά με την επικράτηση της παγκοσμιοποίησης και του νεοφιλελευθερισμού. Αυτή είναι η περίφημη ανάπτυξη που προσπαθεί να επιβάλλει το δυτικό πρότυπο.

Μ.Σ.: Είναι γεγονός ότι το δεύτερο πρότυπο στο οποίο αναφερθήκατε, το πρότυπο του κοινοτισμού, αποτελεί στις μέρες μας αντικείμενο πολλών συζητήσεων. Για αυτόν τον λόγο, θα ήθελα να μιλήσετε κάπως πιο αναλυτικά, αφενός για το περιεχόμενο του κοινοτισμού και αφετέρου για τον τρόπο εφαρμογής του.

Φ.Μ.: Γνωρίζω και εγώ ότι ο κοινοτισμός είναι θέμα συζητήσεων σε συλλογικότητες, ακόμη και σε επίσημους θεσμούς σε πολλές χώρες, ιδιαίτερα μετά την εμφάνιση του νεοφιλελευθερισμού, στη δεκαετία του ’70. Για το θέμα αυτό, επίσης, με έχουν προσκαλέσει συλλογικότητες σε αρκετές χώρες, για να παρουσιάσω τον κοινοτισμό με βάση τη φιλοσοφία του Buen Vivir.

Αυτό που πρωταρχικά θεωρώ σημαντικό είναι να γίνει κατανοητό το νόημα της έννοιας της κοινότητας, που έχουμε εμείς οι ιθαγενείς και είναι διαφορετικό από το νόημα της κοινότητας που έχουν στο δυτικό κόσμο. Διότι στο δυτικό κόσμο η κοινότητα κατανοείται ως μία ενότητα και κοινωνική δομή που αφορά μόνο τους ανθρώπους. Για εμάς η έννοια της κοινότητας περιλαμβάνει κάθε μορφής ύπαρξη. Στον κοινοτισμό του Buen Vivir, δηλαδή, δεν παίρνουμε υπόψη μόνο τον άνθρωπο, αλλά βλέπουμε και τον άνθρωπο ενταγμένο στο σύνολο της κοινότητας. Για να σας δώσω να καταλάβετε καλύτερα την έννοια της κοινότητας, θα σας πω ότι στα σχολεία μας τα παιδιά διδάσκονται ότι το πρώτο πρόσωπο δεν είναι το “εγώ”, όπως διδάσκεται στα σχολεία της δύσης, αλλά το “εμείς”. Και λέγοντας “εμείς” δεν εννοούμε μόνο τους ανθρώπους, αλλά ό,τι υπάρχει γύρω μας: τα ζώα, τα φυτά, τά έντομα, τα βουνά, τα ποτάμια, τις λίμνες, τις πέτρες, τα βράχια κ.ά. Αυτό είναι για εμάς η κοινότητα.

Υπό αυτή την αντίληψη, πρωταρχική μας αξία είναι η συμπληρωματικότητα, που σημαίνει ότι κάθε ύπαρξη συμπληρώνει την άλλη και επομένως οι σχέσεις μας διαμορφώνονται με βάση τη σκέψη ότι όλοι και όλα εξαρτώνται από όλους. Σε αυτή τη μορφή σχέσεων, η αξία της αλληλεγγύης δεν είναι ένα απλό σύνθημα, αλλά ζωτική ανάγκη για την καθημερινή μας ζωή. Το ίδιο ισχύει για τις αξίες της αμοιβαιότητας, του σεβασμού, της συνεργασίας κ.ά.

Μ.Σ.: Η διαφορά της έννοιας της κοινότητας ανάμεσα στην ατομοκεντρική αντίληψη που έχει ο δυτικός κόσμος και την αξιακή αντίληψη που έχουν οι ιθαγενείς με βάση το Buen Vivir, έγινε κατανοητή σε θεωρητικό επίπεδο. Θα ήθελα, όμως, να μας πείτε πώς εφαρμόζεται στην πράξη ο κοινοτισμός στους ιθαγενείς.

Φ.Μ.: Στους ιθαγενείς υπάρχει και λειτουργεί, από την προ-Ίνκας εποχή, ένας ιερός θεσμός που ονομάζεται Ayllu (Αϋλού-Κοινότητα) που λειτουργεί με βάση τις αρχές που προηγουμένως αναφέραμε. Καθεμιά Αϋλού έχει μια γεωγραφικά προσδιορισμένη περιοχή, όπου ζουν περίπου εκατό οικογένειες. Η γη ανήκει στην κοινότητα και κάθε οικογένεια μπορεί να καλλιεργεί και να διαχειρίζεται ένα κομμάτι γης ανάλογα με τον αριθμό των μελών της. Τα προϊόντα που παράγουν οι οικογένειες ανήκουν στην κοινότητα και η διανομή τους γίνεται με βάση την αρχή της συμπληρωματικότητας και της αλληλεγγύης και με στόχο να ικανοποιούνται οι πραγματικές ανάγκες όλων, οι οποίες καθορίζονται από τις υποχρεώσεις και τις ευθύνες που καθεμιά και καθένας έχει αναλάβει. Θα πρέπει στο σημείο αυτό να σας πω ότι μέσα σε κάθε Αϋλού υπάρχουν επιμέρους θεσμοί που λειτουργούν με στόχο να υπάρχει πλήρης διαφάνεια και να γνωρίζουν όλες και όλοι τα πάντα, ώστε να παίρνουν τις σωστές αποφάσεις.

Ένας από τους θεσμούς αυτούς είναι το Muyt΄a (Μουίτα) που είναι μια μορφή συνέλευσης, στην οποία συμμετέχουν ισότιμα όλα τα μέλη της κοινότητας. Στη συνέλευση αυτή αποφασίζεται η διαχείριση όλων των υποθέσεων και καθορίζονται οι στόχοι της κοινότητας. Επίσης καθορίζονται οι προτεραιότητες και οι συλλογικές δεσμεύσεις για την επίτευξη των στόχων, όπως και οι ευθύνες και οι υποχρεώσεις όλων που υλοποιούνται εκ περιτροπής. Υπάρχει επίσης ένας άλλος θεσμός που λέγεται Tumpa (Τούμπα), όπου καθαρίζονται οι συγκεκριμένες ευθύνες και υποχρεώσεις που εκ περιτροπής αναλαμβάνει το κάθε μέλος της κοινότητας. Δεν αναλαμβάνουν ευθύνες τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και οι ασθενείς, οι οποίοι βέβαια, αυτονόητα συμμετέχουν ισότιμα στη διανομή των τροφίμων και των άλλων προϊόντων. Τέλος υπάρχει ο κοινός χώρος που λέγεται Tampu (Τάμπου), όπου βρίσκονται όλα τα διαθέσιμα αγαθά και γίνεται η κατανομή τους με βάση τις αποφάσεις της συνέλευσης Muyt΄a. Όπως καταλάβατε, το Αϋλού, η κοινότητα, λειτουργεί με πλήρη αυτοοργάνωση και αυτοδιαχείριση.

Μ.Σ.: Στην αρχή της κουβέντας μου είπατε ότι η φιλοσοφία του Buen Vivir έχει επηρεάσει τα κινήματα αντίστασης και δικαιοσύνης που τα τελευταία πενήντα χρόνια έχουν εμφανιστεί και δυναμώσει στη Λατινική Αμερική. Θέλετε να μιλήσουμε λίγο περισσότερο για αυτό το θέμα;

Φ.Μ.: Όπως θα πρέπει να γνωρίζετε, κ. Σταύρου, αφού ασχολείστε για πολλά χρόνια και με το ιθαγενικό κίνημα και με το κίνημα της αυτοδιαχείρισης στη Λατινική Αμερική, σε όλες τις χώρες που υπάρχουν δυναμικά κινήματα ζουν ιθαγενείς. Θα αναφερθώ στα πιο γνωστά κινήματα. Για παράδειγμα στο Μεξικό, όπου ξεκίνησε το κίνημα των Ζαπατίστας ζουν πολλά εκατομμύρια Μάγιας. Στη Βενεζουέλα όπου ξεκίνησε το κίνημα των Κομμούνων, ζει περισσότερο από ενάμιση εκατομμύριο Γκαραούνος, Στη Βραζιλία, όπου ξεκίνησε το κίνημα MST, ζουν περίπου δύο εκατομμύρια Αμερίντιος, ενώ στην Αργεντινή, όπου, κυρίως, αναπτύχθηκε το κίνημα των αυτοδιαχειριζόμενων επιχειρήσεων ζουν περισσότερο από ένα εκατομμύριο Αμπορίγινες. Αυτοί οι ιθαγενείς πληθυσμοί έχουν σαν βασική τους φιλοσοφία το Buen Vivir και όπως προηγουμένως σας είπα, ο κοινοτισμός του Buen Vivir έχει στον πυρήνα του την αυτοοργάνωση και την αυτοδιαχείριση. Βεβαίως οι μορφές οργάνωσης του κάθε κινήματος ποικίλουν, γιατί οι ιθαγενείς λαοί σε κάθε χώρα έχουν τα δικά τους ιδιαίτερα πολιτισμικά χαρακτηριστικά. Όμως, θέλω να επαναλάβω ότι ο κοινοτισμός του Buen Vivir είναι κοινός σε όλους τους ιθαγενείς. Κι αυτό είναι ένα ζήτημα που, κατά τη γνώμη μου αξίζει περισσότερη έρευνα.

Πριν κλείσουμε το θέμα αυτό, θέλω να επισημάνω δύο ακόμη ζητήματα που αξίζει να προσέξουμε. Το πρώτο, που ανέφερα και λίγο πιο πριν είναι ότι τα μεγάλα κινήματα της αυτοοργάνωσης και αυτοδιαχείρισης στη Λατινική Αμερική εμφανίστηκαν και δυνάμωσαν στην εποχή του νεοφιλελευθερισμού και κατά τη γνώμη μου ανοίγουν δρόμους για μία άλλης μορφής κοινωνικο-πολιτική οργάνωση για το μέλλον. Το δεύτερο είναι ότι ο αγώνας και η αντίσταση είναι στοιχεία της ζωής των ιθαγενών, αφού έχουν κάνει μεγάλους και πολύχρονους αγώνες εναντίον των αποικιοκρατών. Και αυτό συνεχίζουν να κάνουν και σήμερα.

Προς επιβεβαίωση της σκέψης μου αυτής, θα σας δώσω κάποια παραδείγματα από τη χώρα μου, τη Βολιβία, όπου οι ιθαγενείς πρωτοστάτησαν σε όλες τις πρόσφατες εξεγερσεις: Πρωτοστάτησαν στην επιτυχημένη εξέγερση εναντίον της ιδιωτικοποίησης του νερού στην Κοτσαμπάμπα, το 2000. Πρωτοστάτησαν επίσης στην εξέγερση εναντίον της ιδιωτικοποίησης του υγραερίου στη Λα Παζ το 2003. Μάλιστα, με αφορμή αυτή την εξέγερση, ο κοινωνιολόγος και συγγραφέας Πάμπλο Μαμάνι, εμπνεύστηκε από την οργάνωση του Αϋλου των ιθαγενών Αϊμάρα και Κέτσουα και έγραψε το βιβλίο Microgobiernos Barriales (Μικρές κυβερνήσεις στις γειτονιές). Τέλος, θέλω να τονίσω ότι και στην πρόσφατη εξέγερση του περασμένου Ιουνίου, εναντίον της ακροδεξιάς κυβέρνησης του Ροδρίγο Παζ, οι ιθαγενείς πρωτοστάτησαν.

—————————————–

The post Buen Vivir: Μία συζήτηση με τον Βολιβιανό συγγραφέα Φερνάντο Μαμάνι first appeared on Aυτολεξεί.