Το 1986, το Μεξικό βίωνε μια βαθιά κοινωνική δυσαρέσκεια, η οποία εκφράστηκε και μέσα από τις διαμαρτυρίες γύρω από το Παγκόσμιο Κύπελλο FIFA του 1986, που είχε προγραμματιστεί να διεξαχθεί μεταξύ Μαΐου και Ιουνίου εκείνης της χρονιάς. Η ατμόσφαιρα ήταν ακόμη φορτισμένη από την κοινωνική αντίδραση που είχε προκαλέσει ο σεισμός στην Πόλη του Μεξικού το 1985. Ο Εθνικός Συντονισμός του Λαϊκού Αστικού Κινήματος (CONAMUP), που είχε ιδρυθεί το 1980 με στόχο τον συντονισμό των αγώνων για τη στέγαση, υπήρξε ένας από τους βασικούς παράγοντες αυτών των κινητοποιήσεων.

Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε ότι, τον Απρίλιο του 1986, ο πρύτανης του UNAM, Jorge Carpizo, παρουσίασε στο Πανεπιστημιακό Συμβούλιο το έγγραφο «Δυνατά και Αδύναμα Σημεία του Εθνικού Πανεπιστημίου», ανοίγοντας μια περίοδο κριτικής και συζήτησης στο εσωτερικό του πανεπιστημίου, η οποία αργότερα οδήγησε στη δημιουργία του Πανεπιστημιακού Φοιτητικού Συμβουλίου. Αν και οι διαμαρτυρίες κατά του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1986 στο Μεξικό ήταν σχετικά περιορισμένες και επικεντρώθηκαν κυρίως στο κεντρικό τμήμα της χώρας, λειτούργησαν ως βαρόμετρο για όσα θα ακολουθούσαν. «Δεν θέλουμε γκολ, θέλουμε καρπούς!» και «Δεν θέλουμε Παγκόσμιο Κύπελλο, θέλουμε αύξηση μισθού!» ήταν μερικά από τα συνθήματα που ακούστηκαν εκείνη τη χρονιά.

Πολλά έχουν αλλάξει από τότε. Το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026 είναι το πρώτο που  διεξάγεται σε τρεις χώρες της Βόρειας Αμερικής: στις Ηνωμένες Πολιτείες, στον Καναδά και στο Μεξικό. Μοιάζει, έτσι, με ένα νέο κεφάλαιο στην εμπορική ολοκλήρωση της Βόρειας Αμερικής, η οποία είχε σφραγιστεί με τη Συμφωνία Ελεύθερων Συναλλαγών της Βόρειας Αμερικής (NAFTA). Όπως και σε εκείνη τη συμφωνία, το Μεξικό βρίσκεται στην πιο μειονεκτική θέση: είναι η μόνη από τις τρεις χώρες που παραχωρεί στη FIFA «γενικές φορολογικές απαλλαγές».

Πολλά έχουν αλλάξει από το Μεξικό του 1986. Ορισμένοι από εκείνους που τότε διαμαρτύρονταν κατά του Παγκοσμίου Κυπέλλου κυβερνούν σήμερα την πόλη και τη χώρα.

Η άνοδος του αυτοαποκαλούμενου Τέταρτου Μετασχηματισμού στην προεδρία του Μεξικού, το 2018, πραγματοποιήθηκε μέσα σε συνθήκες βαθιάς πολιτικής κρίσης και υψηλών κοινωνικών προσδοκιών. Δεκαετίες λεηλασίας, αρπαγής περιουσιών, διαφθοράς, βίας και ατιμωρησίας οδήγησαν εκατομμύρια ανθρώπους να στηρίξουν εκείνους που υποσχέθηκαν αλλαγή. Ωστόσο, οκτώ χρόνια αργότερα, και ενώ βρισκόμαστε πλέον στη «δεύτερη φάση του Τέταρτου Μετασχηματισμού», πολλές από τις σημαντικότερες αλλαγές δεν έχουν υλοποιηθεί. Ακόμη χειρότερα, ορισμένα προβλήματα έχουν επιδεινωθεί.

Αυτές οι «αλλαγές που δεν ήρθαν», σε συνδυασμό με «τα προβλήματα που επιδεινώθηκαν», έχουν φέρει ολόκληρη τη χώρα σε μια εξαιρετικά σύνθετη κατάσταση. Σε όλο το Μεξικό, χιλιάδες μητέρες και οικογένειες συνεχίζουν να καταγγέλλουν την εξαφάνιση των συγγενών τους και να τους αναζητούν. Την ίδια στιγμή, καταγγέλλουν την εγκληματολογική [forensic]κρίση, τους μυστικούς τάφους, τα στρατόπεδα στρατολόγησης, τις ζώνες εξαφάνισης, την καταναγκαστική εργασία και αμέτρητες άλλες φρικαλεότητες, οι οποίες αυξάνονται καθημερινά χωρίς να αντιμετωπίζονται ως αυτό που πραγματικά είναι: μία εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Σε όλα αυτά προστίθεται η βία κατά των αυτόχθονων πληθυσμών, οι οποίοι σε διάφορα μέρη της χώρας έχουν οργανωθεί για να αντισταθούν στις εγκληματικές οργανώσεις. Οι περιπτώσεις των Nahua στην περιοχή Lower Montaña του Guerrero, καθώς και των Nahua και Purépecha στο Michoacán, που πρόσφατα έλαβαν εθνική δημοσιότητα, αποτελούν παραδείγματα μιας κατάστασης που εκτείνεται σε ολόκληρη τη χώρα.

Παρά τη βία, ο λαός αντιστέκεται. Το ίδιο κάνουν και οι εκπαιδευτικοί του Εθνικού Συντονισμού Εργαζομένων στην Εκπαίδευση (CNTE), οι οποίοι, με το σύνθημα «όποιος κι αν κυβερνά, τα δικαιώματα χρειάζονται υπεράσπιση», δεν έχουν σταματήσει να κινητοποιούνται και να διεκδικούν καλύτερες συνθήκες εργασίας. Αντιμετωπίζουν όχι μόνο τον στιγματισμό από τον Τύπο και τον επίσημο λόγο, αλλά και την ένοπλη επίθεση με επικεφαλής τον Esaú López Quero, δήμαρχο του San Pablo Villa de Mitla.

Στο ήδη ταραγμένο κοινωνικό σκηνικό πρέπει να προστεθούν οι κινητοποιήσεις των φοιτητών του Εθνικού Πολυτεχνείου και του Αυτόνομου Πανεπιστημίου της Πόλης του Μεξικού, οι αγώνες των εργαζομένων στο σεξ που βρίσκονται αντιμέτωποι με πολιτικές κοινωνικής εκκαθάρισης, καθώς και οι καταγγελίες διάφορων κοινωνικών οργανώσεων στην Πόλη του Μεξικού για την αύξηση του κόστους στέγασης και υπηρεσιών, αλλά και για τις άθλιες συνθήκες των δημόσιων συγκοινωνιών.

Σε ένα ήδη τεταμένο πολιτικό πλαίσιο, που τροφοδοτείται από την πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών, επιβαρύνεται από τη διαρκώς εδραιωμένη δύναμη των συντηρητικών ελίτ και οξύνεται περαιτέρω από τις εσωτερικές διαιρέσεις του κυβερνώντος κόμματος και το κόστος των πραγματιστικών συμμαχιών του, δεν πρέπει να αγνοήσουμε τη δικαιολογημένη και υπόκωφη κοινωνική δυσαρέσκεια που επανεμφανίζεται από-τα-κάτω.

Αυτοί οι άνθρωποι δεν είναι «πράκτορες της αυτοκρατορίας» ούτε «μαριονέτες της Δεξιάς». Είναι άνθρωποι που έχουν κουραστεί από τόση βία. Είναι εργαζόμενοι-ες που απαιτούν καλύτερες συνθήκες εργασίας. Είναι νέοι που διεκδικούν αξιοπρεπή στέγαση. Είναι, επίσης, μητέρες και οικογένειες που εξακολουθούν να αναζητούν τους αγνοούμενους συγγενείς τους και που σήμερα φωνάζουν ένα τρομερό αλλά ισχυρό σύνθημα: «Πίσω από το Παγκόσμιο Κύπελλο βρίσκονται οι μαζικοί τάφοι».

————————————————————–

*Ο Raúl Romero Gallardo είναι κοινωνιολόγος με έδρα την Πόλη του Μεξικού, ειδικός στα θέματα της Λατινικής Αμερικής και ακαδημαϊκός τεχνικός στο Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών της UNAM. Διδάσκει στη Σχολή Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημών του UNAM. Υποστηρικτής των Ζαπατίστας και αντικαπιταλιστής ακτιβιστής, είναι μέλος της Red Universitaria Anticapitalista. Έχει συντονίσει τον τόμο Resistencias Locales, Utopías Globales (2015) και γράφει συχνά στη μεξικανική εφημερίδα La Jornada. Τα ερευνητικά και πολιτικά του ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν τον αντικαπιταλισμό, τα κοινωνικά κινήματα, τις αυτονομίες, την κοινωνικοπεριβαλλοντική αντίσταση και τις διαδικασίες χειραφέτησης.

The post Raúl Romero: Μεξικό 2026 – Οι διαμαρτυρίες πίσω από το Παγκόσμιο Κύπελλο first appeared on Aυτολεξεί.

Προσφάτως γίναμε μάρτυρες μιας παρέμβασης της «Αυτόνομης Εθνικιστικής Νεολαίας Αθήνας» στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, όπου πετάχτηκαν τρικάκια με τα συνθήματα «Ελληνικά βουνά χωρίς αιολικά» και «Κάτω τα χέρια από τη φύση – οι ρίζες μας δεν είναι επιχείρηση». Φωτογραφίες από την εν λόγω παρέμβαση, συνοδευόμενες από ένα σύντομο κείμενο, αναρτήθηκαν και στον ιστότοπο που διατηρεί η συγκεκριμένη φασιστική οργάνωση. Η παρέμβαση αυτή, η οποία βαφτίστηκε «επίθεση» στην ανακοίνωση του Υπουργείου Περιβάλλοντος, χρήζει αποδόμησης και κριτικής, ιδίως αν τη σκεφτούμε παράλληλα με τις πρόσφατες αλβανικές κινητοποιήσεις ενάντια σε σχέδια περιβαλλοντικής λεηλασίας, οι οποίες, παρά το ορθό περιεχόμενο του αγώνα, ενέχουν –όπως συχνά συμβαίνει στα Βαλκάνια– έντονο εθνικιστικό χαρακτήρα και γλώσσα.

Ατομική και εθνική ιδιοκτησία

Το σύνθημα «Ελληνικά βουνά χωρίς αιολικά» θυμίζει επικίνδυνα το σύνθημα που και εμείς, ως τμήμα ριζοσπαστικών οικολογικών κινημάτων, χρησιμοποιούμε συχνά: «Ελεύθερα βουνά χωρίς αιολικά». Η μετατόπιση από τα «ελεύθερα» στα «ελληνικά» εγγράφει το σύνθημα σε μια σαφώς εθνικιστική λογική υπεράσπισης ενός υποτιθέμενου «εθνικού φυσικού χώρου», υπογραμμίζοντας μια ιδιοκτησιακού και εθνικού τύπου πρόσδεση στο έδαφος και τη φύση. Στο δεύτερο σύνθημα φαίνεται να στοχοποιείται η ίδια η δυνατότητα εκμετάλλευσης της φύσης για κέρδος, η ιδέα δηλαδή ότι μπορεί κανείς να “στήνει δουλειές” πάνω στις “ρίζες μας”. Αυτό, αν το πάρουμε στα σοβαρά, συνεπάγεται όχι μόνο μια αντίθεση σε συγκεκριμένα επενδυτικά σχέδια, αλλά και μια πιο βαθιά αμφισβήτηση της ίδιας της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στη γη και στους φυσικούς πόρους, αφού αυτή ακριβώς η ιδιοκτησία είναι η θεμελιακή προϋπόθεση για να υπάρξει καπιταλιστική κερδοφορία στον χώρο της φύσης.

Τι έχουμε, λοιπόν, εδώ; Από τη μία, μια μορφή ιδιοκτησίας που αξιολογείται θετικά και αφορά το έθνος στο σύνολό του («ελληνικά» βουνά) και, από την άλλη, μια «άλλη» ιδιοκτησία, η ατομική/επιχειρηματική, η οποία καταγγέλλεται ως επιβουλή επί της φύσης. Ο διαχωρισμός και η άνιση αξιολόγηση αυτών των δύο μορφών ιδιοκτησίας όμως, είναι φενακισμένοι, καθώς αποσιωπούν την κοινή ιστορική τους προέλευση, η οποία σφράγισε τη γέννηση του νεωτερικού εθνικού κράτους. Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας οι σχέσεις με τη γη και τα πράγματα δεν υπάγονταν σε μια γενικευμένη ιδιοκτησιακή λογική [1], και όπου εμφανίστηκαν μορφές ιδιοκτησίας (π.χ. δουλοκτησία) δεν διέθεταν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα που προσλαμβάνει ο θεσμός της ιδιοκτησίας στην αστική εποχή.

Αντίστοιχα, αν και μορφές κρατικής οργάνωσης υπάρχουν εδώ και περίπου πέντε χιλιετίες, ένα από τα ειδοποιά χαρακτηριστικά του νεωτερικού κράτους είναι η ιδέα μιας φαντασιακής συλλογικής κατοχής επί του εδάφους. Αρκεί να θυμηθούμε ότι πριν από τη Γαλλική Επανάσταση, όσοι ζούσαν στη γαλλική επικράτεια δεν ήταν «Γάλλοι πολίτες», αλλά υπήκοοι του στέμματος, δηλαδή προσδεδεμένοι σε μια εδαφική επικράτεια που ταυτιζόταν με το σώμα του μονάρχη. Η ανάδυση της ατομικής ιδιοκτησίας, με αυστηρούς και αποκλειστικούς όρους, ως αναγκαίας προϋπόθεσης της καπιταλιστικής συσσώρευσης, και η συγκρότηση του έθνους-κράτους ως μορφής συλλογικής ιδιοκτησίας των πολιτών (καθοριζόμενων πλέον με βάση την εθνική καταγωγή), υπήρξαν παράλληλες και συμπληρωματικές κινήσεις για τη γέννηση του αστικού/καπιταλιστικού κόσμου.

Όπως επισημαίνει ο Gellner, το έθνος-κράτος δεν είναι μια τυχαία ιστορική μορφή, αλλά η πιο πρόσφορη πολιτική οργάνωση για τις ανάγκες ενός βιομηχανικού πολιτισμού, καθώς προϋποθέτει και ταυτόχρονα παράγει ένα μετακινούμενο, εγγράμματο εργατικό δυναμικό, ικανό να λειτουργεί μέσα από μια τυποποιημένη εθνική γλώσσα, ένα ενιαίο εκπαιδευτικό σύστημα και μια ανώνυμη, ατομικιστική κοινωνική δομή. Σε αντίθεση με τις προνεωτερικές αγροτικές κοινωνίες, όπου η σχέση με τη γη οριζόταν πολύ συχνά χαλαρότερα –συναρτήσει του ποιος την καλλιεργεί και μέσα από κοινοτικές ή εθιμικές μορφές χρήσης– στον βιομηχανοποιημένο κόσμο η ατομική ιδιοκτησία επί της γης, της στέγης και ακόμη και της εργατικής δύναμης αναδεικνύεται σε κεντρικό όρο οργάνωσης της κοινωνίας. Μέσα σε αυτό το σχήμα γίνεται ορατή η βαθιά συμπληρωματικότητα ανάμεσα στη φαντασιακή σημασία της ατομικής ιδιοκτησίας και στη φαντασιακή σημασία της συλλογικής, εθνικά προσδιορισμένης “ιδιοκτησίας” επί της εδαφικής επικράτειας, που παρουσιάζεται ως κοινό κτήμα του έθνους.

Από αυτή τη σκοπιά, η σύγχρονη φασιστική ακροδεξιά που οικειοποιείται αντικαπιταλιστικά ρητορικά σχήματα δεν προχωρά την κριτική στον θεσμό της ιδιοκτησίας μέχρι το τέλος. Αντιθέτως, τη μετριάζει, αποδεχόμενη μια ασαφή, μυθική συλλογική εθνική ιδιοκτησία («ελληνικά βουνά»), η οποία παραμένει ανέγγιχτη, ενώ δαιμονοποιείται η “ξένη” ή “ιδιωτική” ιδιοκτησία. Για ένα ριζοσπαστικό οικολογικό κίνημα μια τέτοιου τύπου αξιοδότηση στερείται νοήματος, καθώς το διακύβευμα δεν είναι η υπεράσπιση ενός “δικού μας” εδάφους απέναντι σε ένα “ξένο”, αλλά η ριζική αμφισβήτηση της ιδιοκτησιακής λογικής επί της γης.

Από τη δική μας οπτική, τα δικαιώματα επί της γης απορρέουν από όσους κατοικούν και τη δουλεύουν, υπό την κρίσιμη όμως προϋπόθεση ότι δεν συγκροτούνται ως κλειστή, απομονωμένη κοινότητα αλλά ως ένας πορώδης δήμος, με ανοιχτό δημόσιο χώρο και σχέσεις. Μια κλειστή, αυτάρκης κοινότητα θα μπορούσε πολύ εύκολα να αναδιπλωθεί σε απολύτως ιδιοκτησιακούς όρους επί του εδάφους, αναπαράγοντας, σε άλλη κλίμακα, ακριβώς τη λογική που υποτίθεται ότι αμφισβητούμε. Για να λειτουργήσει, τέλος, το φασιστικό σχήμα διαφοροποίησης μεταξύ “καλής” εθνικής και “κακής” ιδιωτικής ιδιοκτησίας πρέπει να αποκρυφθεί η ιστορική συνύφανση και η ενότητα των φαινομενικά διαχωρισμένων μορφών ιδιοκτησίας.

Τοπικότητα, σύνορα και οικολογική καθολικότητα

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της οικολογικής κρίσης και της περιβαλλοντικής λεηλασίας είναι ότι ενέχουν μια έξωθεν, επιβεβλημένη καθολικότητα που δύναται να αίρει την εθνικιστική ιδέα της περίφραξης της γης ως εθνικού χώρου. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αφορά τους ποταμούς, οι οποίοι συχνά αντιμετωπίστηκαν ως «φυσικά σύνορα» ανάμεσα σε αυτοκρατορίες ή έθνη-κράτη. Αν, για να επιχειρήσουμε μια εικοτολογική σκιαγράφηση, σε έναν τέτοιο ποταμό–σύνορο κατασκευαζόταν ένα υδροηλεκτρικό φράγμα, τα προβλήματα που θα προέκυπταν θα επηρέαζαν εξίσου και τις δύο κοινότητες στις όχθες του, ανεξαρτήτως της κρατικής/εθνικής γραμμής.

Σε μια τέτοια περίπτωση, το πρόβλημα δεν θα μπορούσε σοβαρά να χαρακτηριστεί “εθνικό” της μίας ή της άλλης πλευράς, αλλά θα ήταν πρωτίστως τοπικό, μοιρασμένο και διασυνοριακό. Οι κοινότητες που θα υφίσταντο τις συνέπειες θα είχαν κάθε λόγο να βρεθούν σε κοινό αγώνα, ανεξάρτητα από το φαντασιακό εθνικό σύνορο που τις χωρίζει. Είναι μάλιστα πολύ πιθανό οι υλικές, καθημερινές συνθήκες που θα μοιράζονταν να τις έφερναν πλησιέστερα μεταξύ τους από ό,τι με έναν “ομοέθνο” που ζει στο άλλο άκρο του ίδιου κράτους. Για να μπορέσουν τα περιβαλλοντικά ζητήματα να γίνουν αντιληπτά ως «εθνικά», προϋποτίθεται ένας υψηλός βαθμός αφαίρεσης και μια απουσία άμεσης και υλικής σχέσης με τον τόπο· ή, όπως θα έλεγε ο Anderson, μια φαντασιακή κοινότητα εντός ενός εξίσου φαντασιακού εθνικού χώρου. Όπως σημείωσα ήδη, τα περιβαλλοντικά ζητήματα βρίσκονται εντός ενός διαλεκτικού πεδίου εντάσεων ανάμεσα στην τοπικότητα και την καθολικότητα, και ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο μπορούν να αναδειχθούν σε κατεξοχήν πεδία για τη συγκρότηση διεθνιστικών μορφών αλληλεγγύης και συμπόρευσης.

Από τη «μερικότητα» των κινημάτων στη διπλή διάσταση του οικολογικού

Από τη δεκαετία του 1970-1980 και μετά, κομμάτια των επαναστατικών κινημάτων αλληλοκατηγορούνται ως διασπαστικά και «μερικά». Η κατηγορία αυτή εκστομίζεται κυρίως από την πλευρά του παραδοσιακού εργατικού κινήματος ενάντια σε φεμινιστικά, αντιρατσιστικά, λοατκι+, αντιαποικιακά και άλλα κινήματα, τα οποία θεωρείται ότι μεταφέρουν την έμφαση σε «δευτερεύοντα» ζητήματα (φυλετικά, έμφυλα κ.λπ.) [2]. Αντίθετα, το εργατικό κίνημα αυτοπροβάλλεται ως ο φορέας μιας καθολικής απελευθέρωσης, εδραζόμενης όμως πάνω στην εργατική ταυτότητα.

Χωρίς να μπορώ εδώ να αναπτύξω διεξοδικά την πραγμάτευση του Μαρξ, έχει σημασία να θυμίσουμε ότι η μαρξική προοπτική διείδε ορθώς την παγκόσμια επέκταση του καπιταλισμού, που, σύμφωνα με τη θεωρία, θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε μια διαρκώς διευρυνόμενη προλεταριοποίηση των μαζών. Η σταδιακή εξαθλίωση, εξαρτώμενη από τη διαχρονική τάση πτώσης του ποσοστού κέρδους, και η συνειδητοποίηση της ειδικής θέσης του εργάτη εντός της παραγωγής αποτελούν το εφαλτήριο της καθολικής απελευθέρωσης μιας ανθρωπότητας που όμως έχει ήδη ομογενοποιηθεί ως προλεταριακή. Εδώ η καθολικότητα εκκινεί εμμενώς από μια κοινή συνθήκη–κατάσταση–ταυτότητα (εκείνη του εργάτη), με τον κίνδυνο να διαλυθούν οι υπόλοιπες ταυτότητες και μορφές καταπίεσης στο εσωτερικό της.

Τα κινήματα που ονόμασα προηγουμένως «ταυτοτικά» αντέτειναν ότι αυτή η καθολικότητα μπορεί να είναι μερική σε σχέση με τις δικές τους εμπειρίες καταπίεσης, καθώς η υπόσχεση απελευθέρωσης αρθρώνεται πρωτίστως υπό την ιδιότητα του εργάτη. Ένα σημείο που μου φαίνεται υποτιμημένο θεωρητικά είναι ότι τα ζητήματα του περιβάλλοντος και της οικολογικής κατάρρευσης φέρουν ήδη, εγγενώς, μια διπλή διάσταση: είναι συγχρόνως μερικά (ιδιοτοπικά) και ευρύτερα, έως και σχεδόν καθολικά. Και τούτο όχι λόγω μιας αφηρημένης θεωρητικής κατασκευής, αλλά λόγω της ίδιας της φύσης των οικοσυστημάτων.

Η ίδια η «φύση» εδώ παραπέμπει στον έντονα διασυνδεδεμένο, πλανητικό χαρακτήρα των οικοσυστημάτων, τα οποία λειτουργούν ως πλέγματα σχέσεων μέσα σε μια ολότητα που, με μια σχετική σχηματοποίηση, μπορούμε να ανασυστήσουμε ως «φύση». Ένας αγώνας κατοίκων στις όχθες του Μεκόνγκ στη Νοτιοανατολική Ασία μπορεί να έχει ουσιαστικές ομοιότητες με έναν αγώνα ενάντια στην εκτροπή του Αχελώου. Ένα φαινόμενο όπως το El Niño επηρεάζει το σύνολο σχεδόν της εύκρατης ζώνης, θέτοντας ζητήματα επιβίωσης για όλους όσοι κατοικούν σε αυτήν, ανεξάρτητα από εθνική ή οποιαδήποτε άλλη ταυτότητα. Οι άνθρωποι που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες θα διατηρήσουν, μέσα στους αγώνες τους, τις ιδιαίτερες τοπικές πολιτισμικές ή άλλες ιδιαιτερότητες, αλλά θα συνδέονται, θέλοντας και μη, με ανθρώπους στην άλλη άκρη του πλανήτη που βιώνουν τις ίδιες συνθήκες. Στον αντίποδα του κλασικού μαρξικού σχήματος, αυτή η σύνδεση/καθολικότητα είναι έξωθεν επιβεβλημένη, καθώς δεν προϋποθέτει την κατοχή μιας συγκεκριμένης θέσης εντός ενός συστήματος παραγωγής ή κάποιας κοινής ταυτότητας ως υπερβατολογικών όρων του αγώνα.[3]

Κλιματική άρνηση και εθνική περίφραξη του οικολογικού

Επέλεξα εδώ να μην σταθώ εκτενώς στη συνωμοσιολογική λογική στην οποία καταφεύγει συχνά η φασιστική ακροδεξιά, και η οποία, στην προκειμένη περίπτωση, περιλαμβάνει την άρνηση της κλιματικής αλλαγής. Νομίζω ότι πλέον δεν υπάρχει κανένα περιθώριο αμφισβήτησης ότι οι διαδικασίες οικολογικής και κλιματικής κατάρρευσης βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη. [4]

Για όλους τους παραπάνω λόγους, η ιδέα της περίφραξης του οικολογικού πεδίου είναι, λογικά, άτοπη. Η εγγενής διασυνδεσιμότητα της οικοσυστημικής λειτουργίας καθιστά αδύνατη την αντιμετώπιση της οικολογικής κρίσης εντός στενά εθνικών ορίων, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι, σε συνθήκες κλιματικής κατάρρευσης, δεν θα αναδυθούν –και δεν έχουν ήδη αρχίσει να αναδύονται– εθνοκεντρικές, μισαλλόδοξες και φασιστικές απαντήσεις.

Ακριβώς γι’ αυτό οφείλουμε να τις πολεμήσουμε από τώρα, τόσο στο επίπεδο της θεωρίας όσο και στο επίπεδο των αγώνων.

——————————————————

Βιβλιογραφία

Anderson, B. (1997). Φαντασιακές κοινότητες: Στοχασμοί για τις απαρχές και τη διάδοση του εθνικισμού (μτφ. Π. Χαντζάρουλα). Νεφέλη.
Gellner, E. (1992). Έθνη και εθνικισμός: Συνοδεύεται από το κείμενο «Εθνικισμός και πολιτική στην Ανατολική Ευρώπη» (μτφ. Δ. Λαφαζάνη). Αλεξάνδρεια.
Mauss, M. (1999). Το δώρο: Μορφές και λειτουργίες της ανταλλαγής (μτφ. Α. Σταματοπούλου-Παραδέλλη, επιμ. Θ. Παραδέλλης, πρόλ. Σ. Δημητρίου). Εκδόσεις Καστανιώτη.
Sahlins, M. (2025). Μαγεμένο σύμπαν: Μια ανθρωπολογία για το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου (μτφ. Ν. Κούρκουλος, επιμ. Δ. Χατζηχαραλάμπους). Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου.
Servigne, P., & Stevens, R. (2024). Πώς μπορεί να καταρρεύσουν τα πάντα: Εγχειρίδιο καταρρευσιολογίας για τις σημερινές γενιές (μτφ. Δ. Καπράνου, επιμ. Ν. Παπαδοπούλου, πρόλ P. Servigne). Στάσει Εκπίπτοντες.

Υποσημειώσεις

[1] Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, οι σχέσεις με τη γη και τα πράγματα δεν συγκροτούνται πρωτίστως γύρω από την έννοια της αποκλειστικής, ατομικής ιδιοκτησίας, αλλά γύρω από πλέγματα ανταλλαγής, αμοιβαιότητας και δεσμευτικών κοινωνικών σχέσεων. Ο Mauss, στο κλασικό του έργο Το δώρο. Μορφές και λειτουργίες της ανταλλαγής στις αρχαϊκές κοινωνίες, δείχνει ότι τα πράγματα δεν είναι απλά διαθέσιμα «αντικείμενα» προς ιδιοποίηση, αλλά φορείς υποχρεώσεων, χρεών και δεσμών που συνδέουν πρόσωπα και συλλογικότητες σε ένα «ολικό κοινωνικό φαινόμενο» όπου το οικονομικό, το ηθικό, το θρησκευτικό και το νομικό είναι άρρηκτα συνυφασμένα. Στο ίδιο πνεύμα, ο Sahlins, στο Μαγεμένο σύμπαν. Μια ανθρωπολογία για το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου (The New Science of the Enchanted Universe), υποστηρίζει ότι για την πλειονότητα των ανθρώπινων κοινωνιών ο κόσμος της φύσης και των πραγμάτων νοείται ως πεδίο σχέσεων και συγγενειών –μια εμμένεια ζωντανών δεσμών– και όχι ως ουδέτερη αποθήκη πόρων διαθέσιμων για υπολογιστική, καπιταλιστική ιδιοποίηση.

[2] Πολύ συχνά αυτή η μερικότητα των αγώνων θεωρήθηκε ότι σχετίζεται με την ταυτότητα του υποκειμένου που είναι φορέας τους, ως εκ τούτου τα κινήματα αυτά καλούνται και ταυτοτικά.

[3] Χωρίς αυτό να αναιρεί, φυσικά, τον έντονα ταξικό χαρακτήρα των συνεπειών μιας πιθανής οικολογικής καταστροφής, δηλαδή το ποιοι θα “λούζονταν” δυσανάλογα τα αποτελέσματά της.

[4] Για όσους εξακολουθούν να διατηρούν αμφιβολίες ως προς το εύρος και τη συνάρθρωση αυτών των διαδικασιών, ιδιαίτερα διαφωτιστική είναι η συνολική σύνθεση των επιστημονικών δεδομένων που επιχειρούν οι Pablo Servigne και Raphaël Stevens στο Πώς μπορεί να καταρρεύσουν τα πάντα. Εγχειρίδιο καταρρευσιολογίας για τις σημερινές γενιές.

The post Από τα «ελληνικά βουνά» στην οικολογική καθολικότητα: Σκέψεις για τον οικοφασισμό first appeared on Aυτολεξεί.

Θα λάβει χώρα το ερχόμενο Σάββατο στα πλαίσια του τριήμερου προγράμματος για τα 17α γενέθλια του Αυτοδιαχειριζόμενου Πάρκου Ναυαρίνου στα Εξάρχεια. Τι πιο ταιριαστό να βρεθούμε και να συνομιλήσουμε σε έναν χώρο όπου η λαϊκή αρχιτεκτονική έβαλε σπόρους και συνεχίζει να ανθίζει!

Βιβλιοπαρουσίαση-συζήτηση του βιβλίου Αρχιτεκτονική, σχεδιασμός & συμμετοχή. Προς μία μετα-εξουσιαστική πόλη του Colin Ward

Θα μιλήσουν συντελεστές του βιβλίου:
> Νίκος Αναστασόπουλος (δρ αρχιτέκτονας, αναπληρωτής καθηγητής της Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ)
> Γιάβορ Ταρίνσκι (συγγραφέας, μέλος του Διεθνούς Ινστιτούτου Κοινωνικής Οικολογίας TRISE)

ΣΑΒΒΑΤΟ 13 Ιούνη, στις 19.30, στο Αυτοδιαχειριζόμενο Πάρκο Ναυαρίνου!

Ο Κόλιν Γουόρντ (1924-2010) υπήρξε ίσως ο διασημότερος Βρετανός αναρχικός στοχαστής του 20ού αιώνα. Το παρόν βιβλίο αποτελεί μία μικρή ανθολογία διαλέξεων και κειμένων του που επιχειρεί να συμπυκνώσει τη σκέψη του, εστιάζοντας στη σχέση μεταξύ αρχιτεκτονικής και κοινωνίας. Ο συγγραφέας αναδεικνύει εναλλακτικές προσεγγίσεις, απορρίπτοντας τον ελιτισμό που απομακρύνει τους επαγγελματίες αρχιτέκτονες από τις καθημερινές στεγαστικές ανάγκες των ανθρώπων και μας καλεί να επαναπροσδιορίσουμε την αρχιτεκτονική ως ένα εργαλείο κοινωνικής αλλαγής. Μέσα από παραδείγματα και ιστορικές αναλύσεις, ο Ward προτείνει έναν συμμετοχικό και ανθρωποκεντρικό σχεδιασμό, που αναγνωρίζει τη σημασία του ελέγχου από τον κάτοικο στη δημιουργία του αστικού χώρου.

Ένα βιβλίο-χρήσιμο εργαλείο για όποιον μελετητή, αρχιτέκτονα ή απλό κάτοικο τολμά να δει, στο σήμερα, την πόλη και την κατοικία του αλλιώς!

Colin Ward: Αρχιτεκτονική, σχεδιασμός & συμμετοχή. Προς μία μετα-εξουσιαστική πόλη – Νέο βιβλίο

The post 13/06: Βιβλιοπαρουσίαση-συζήτηση «Αρχιτεκτονική, σχεδιασμός & συμμετοχή» στα 17α γενέθλια του Πάρκου Ναυαρίνου first appeared on Aυτολεξεί.

Οἱ κακές συνήθειες ἐργασίας κι ἡ ἄτσαλη συμπεριφορά ὑπονομεύουν κάθε ἀπόπειρα δημιουργίας συλλογικότητας. Η ἀπρόσεκτη, άτσαλη συμπεριφορά σημαίνει ὅτι δέν ἐνδιαφερόμαστε βαθειά γι’ αὐτό πού κάνουμε ή γιά ἐκείνους μέ τούς ὁποίους τό κάνουμε. Αὐτό μπορεῖ, νά προκαλέσει ἔκπληξη σ’ ἕνα σωρό ἀνθρώπους. Τό γεγονός όμως παραμένει: μιλάμε γιά ἐπανάσταση ἀλλά ἐνεργοῦμε ἀντιδραστικά σε στοιχειώδη επίπεδα.

Ὑπάρχουν δύο βασικά πράγματα τά ὁποῖα κρύβονται πίσω ἀπ’ αὐτές τίς ἀτυχεῖς περιστάσεις:

1) Ἡ ἰδέα τῶν ἀνθρώπων γιά τό πῶς θά συμβεί κάτι (σάν τήν ἐπανάσταση) διαμορφώνει τίς συνήθειες ἐργασίας τους.
2) Τό ταξικό τους ὑπόβαθρο τούς προσφέρει μιά έπιφανειακή άποψη τῆς πολιτικῆς.

Δέ χωρεῖ καμιά ἀμφιβολία πώς ἡ γενιά τῆς Πέψη εἶναι πολιτικά πιό ζωντανή. ᾿Αλλά αὐτή ἡ νέα ἐνέργεια καναλιζάρεται ἀπ’ τούς ὀργανωτές σέ ἀνιαρές συγκεντρώσεις πού ἀναπαράγουν τήν ἱεραρχία τῆς ταξικῆς κοινωνίας. Μετά ἀπό ἕνα διάστημα, ἡ κριτική σκέψη μαραίνεται κι οἱ ἄνθρωποι χάνουν τήν περιέργειά τους. Οἱ συγκεντρώσεις γίνονται μιά ρουτίνα όπως κι ότιδήποτε ἄλλο στή ζωή.

Ἕνας σωρός προβλήματα πού θ’ ἀντιμετωπίσουν οἱ κολλεκτίβες, μποροῦν νά ἐντοπιστοῦν στίς συνήθειες ἐργασίας πού ἀποκτήθηκαν μέσα στό (μαζικό) κίνημα.

Οἱ ἄνθρωποι συνεχίζουν να παίζουν τούς παθητικούς ρόλους μέ τούς ὁποίους έξοικειώθηκαν στίς μεγάλες συγκεντρώσεις. Ἡ ἔμφαση πού δίνεται στη μαζική συμμετοχή σημαίνει ότι τό μόνο πού πρέπει να κάνεις εἶναι νά ἐμφανιστεῖς. Σπάνια προετοιμάζονται οἱ ἄνθρωποι γιά μιά συγκέντρωση, οὔτε αίσθάνονται τήν ἀνάγκη νά τό κάνουν. Συχνά ή κατάσταση αὐτή δέ γίνεται φανερή ἐπειδή ἀκριβῶς οἱ λίγοι ἄνθρωποι πού πραγματικά δουλεύουν (ἐκεῖνοι πού κάνουν τή συγκέντρωση) δημιουργοῦν τήν αὐταπάτη τῆς ὁμαδικῆς ἐπίτευξης.

Επειδή οἱ ἄνθρωποι θεωροῦν βασικά τούς ἑαυτούς τους σάν ἀντικείμενα κι ὄχι σάν ὑποκείμενα, ή πολιτική δραστηριότητα καθορίζεται σάν ἕνα μελλοντικό γεγονός πού εἶναι ἔξω ἀπ’ αὐτούς. Κανείς ἀπ’ αὐτούς δέ θεωρεῖ τόν ἑαυτό του ότι κάνει τήν ἐπανάσταση κι, ἑπομένως, δέν καταλαβαίνει πώς θά πραγματοποιηθεί.

Η σύντομη διάρκεια τοῦ ἐνδιαφέροντος εἶναι ἕνα ἄσχημο σύμπτωμα τῆς ἄμεσης πολιτικῆς. Ἡ ἔμφαση πού δίνεται στήν ἀντίδραση στήν κρίση, φαίνεται ν’ ἁρπάζει τό πεδίο τῆς προσοχής – στήν πραγματικότητα συχνά δέν ὑπάρχει καθόλου χρονική διάσταση. Αὐτό τό ἄχρονο γίνεται αἰσθητό σάν ἡ συγκοπή τῆς ὑπερδέσμευσης. Πολλοί ἄνθρωποι λένε ότι θα κάνουν πράγματα δίχως πραγματικά να σκεφτούν προσεκτικά ἄν ἔχουν τόν καιρό νά τά κάνουν. Νά ἔχεις καιρό σημαίνει σε τελευταία ἀνάλυση να καθορισεις τί πραγματικά θέλεις να κάνεις. Ὑπερ-δέσμευση εἶναι ὅταν θέλεις να κάνεις τά πάντα, ἀλλά καταλήγεις νά μήν κάνεις τίποτα.

Τ’ αμέτρητα ἄλλα συμπτώματα΄ τῆς περιστασιακῆς πολιτικῆς, ἔλλειψη προετοιμασίας, ἀργοπορία, αἴσθηση ἀνίας σε δύσκολες στιγμές κλπ. – εἶναι ὅλα σημάδια μιᾶς πολιτικής στάσης πού εἶναι καταστρεπτική γιά τήν κολλεκτίβα.

Ἐκεῖνο πού εἶναι σημαντικό είναι ν’ ἀναγνωρίζεις τήν ὕπαρξη αὐτῶν τῶν προβλημάτων καί νά ξέρεις τί τά προκαλεῖ. Αὐτά δέν εἶναι προσωπικά προβλήματα ἀλλά ἱστορικά καθορισμένες στάσεις.

Πολλοί ἄνθρωποι συγχέουν τήν ἐξέγερση ἐνάντια στήν άλλοτριωμένη ἐργασία μέ τήν εἰδική της ιστορική μορφή, μέ τήν ἴδια τήν ἐργασιακή δραστηριότητα. Αὐτή ἡ ἐξέγερση ἐκφράζεται μέ μιά στάση ἐνάντια στήν ἐργασία.

Οἱ στάσεις ἀπέναντι στήν ἐργασία διαμορφώνονται ἀπ’ τίς σχέσεις μας μέ τή παραγωγή δηλαδή, ἀπ’ τήν τάξη. Ἡ τάξη εἶναι ἕνα προϊόν τῶν ἱεραρχικῶν καταμερισμῶν τῆς ἐργασίας (συμπεριλαμβάνοντας κι ἄλλες μορφές ἐκτός ἀπ’ τή μισθωτή ἐργασία). Ὑπάρχουν τρεῖς βασικές σχέσεις πού μπορούν να γεννήσουν στάσεις ενάντια στήν ἐργασία. Ἡ ἐργατική τάξη ἐκφράζει τή στάση της ενάντια στήν ἐργασία σά μιά ἐξέγερση ένάντια στήν ἐργασία πού ἔχει γίνει μονότονη. Γιά τή μεσαία τάξη, ή στάση ενάντια στήν εργασία προέρχεται ἀπ’ τήν ίδεολογία τῆς καταναλωτικής κοινωνίας καί περιστρέφεται γύρω ἀπ’ τόν ἐλεύθερο χρόνο. Το στερεότυπο τοῦ «τεμπέλη ἰθαγενοῦς» ἤ τῆς «φυσικά ἀδύναμης γυναίκας» είναι μιά τρίτη στάση ενάντια στήν ἐργασία, ἡ ὁποία ισχύει για κείνους πού ἀποκλείονται ἀπ’ τή μισθωτή ἐργασία.

Τό ὄνειρο τοῦ αὐτοματισμού (δηλαδή τῆς μή έργασίας) ένισχύει τήν ταξική προκατάληψη. Ἡ μεσαία τάξη εἶναι ἐκείνη πού ἔχει αὐτό τό ὄνειρο, ἀφοῦ ἐπιδιώκει νά ἐπεκτείνει τίς δραστηριότητές της, πού εἶναι προσανατολισμένες στόν ἐλεύθερο χρόνο.

Γιά τήν έργατική τάξη, ὁ αὐτοματισμός σημαίνει ἀπώλεια τῆς δουλειάς της – συνεχή ἀπασχόληση μέ τήν ἀνεργία ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τό ἀντίθετο τοῦ ἐλεύθερου χρόνου. Γι’ αὐτούς πού ἔχουν ἀποκλειστεῖ, ὁ αὐτοματισμός δε σημαίνει τίποτα γιατί δε θά ἐφαρμοστεῖ στίς δικές τους μορφές ἐργασίας.

Ὁ αὐτοματισμός τῆς ἐργατικῆς τάξης ἔχει γίνει ἡ ἰδεολογία τῶν ριζοσπαστῶν μετά τήν ἐποχή τῆς σπάνης – ἀπ’ τούς ἀναρχικούς τοῦ περιοδικοῦ Άναρχος ὡς τή νέα έργατική τάξη τῆς S.D.S. Ἡ τεχνολογική ἀλλαγή τούς ἔχει σώσει ἀπ’ τό δίλημμα μιᾶς ταξικῆς ἀνάλυσης πού ποτέ δέν μπόρεσαν να κάνουν. Μέ τήν ἐξάλειψη τῆς ταξικής πάλης ἀπ’ τόν αὐτοματισμό (τόν αὐτοματισμό τῆς ἐργατικής τάξης) οἱ ριζοσπάστες έχουν γίνει ὑπέρμαχοι τῆς κοινωνίας τοῦ ἐλευθέρου χρόνου καί τουριστικών τρόπων ζωῆς.

Αὐτή ἡ στάση ἐνάντια στήν ἐργασία ὁδηγεῖ σέ μιά οὐτοπική ἀντίληψη καί μᾶς ἀπομακρύνει ἀπ’ τή σφαίρα τῆς ἱστορίας. Εμποδίζει τή δημιουργία τῆς συλλογικότητας καί τῆς αὐτενέργειας. Το πρόβλημα πώς να μεταμορφωθεῖ ἡ ἐργασία σε αὐτενέργεια εἶναι κεντρικό γιά τήν κατάργηση τῶν τάξεων καί τήν ἀναδιοργάνωση τῆς κοινωνίας.

Αὐτενέργεια εἶναι ἡ ἀναδημιουργία τῆς συνείδησης (πληρότητα τῆς δραστηριότητας τῆς ἀτομικῆς ζωῆς κάποιου). Ἡ κολλεκτίβα εἶναι ἐκεῖνο πού κάνει δυνατή τήν ἀναδημιουργία, γιατί καθορίζει τήν ἀτομικότητα ὄχι σά μιά ἀτομική εμπειρία ἀλλά σά μιά κοινωνική σχέση. Ἐκεῖνο πού εἶναι σημαντικό να δούμε εἶναι ὅτι ἡ ἐργασία ἀποτελεῖ τή δημιουργία μιᾶς συνειδητής δραστηριότητας μέσα στή δομή τῆς κολλεκτίβας.

Ἕνας ἀπ’ τούς καλύτερους τρόπους πού ὑπάρχουν για την ἀνακάλυψη καί τή διόρθωση στάσεων ἐνάντια στήν έργασία εἶναι διαμέσου τῆς αὐτοκριτικής. Αὐτός προσφέρει ἕνα ἀντικειμενικό πλαίσιο πού ἀφήνει στούς ἀνθρώπους χώρο γιά νά δεχθοῦν καί νά κάνουν κριτικές. Ἡ αὐτοκριτική εἶναι τό ἀντίθετο τῆς αὐτενέργειας γιατί ὁ σκοπός της εἶναι ὄχι να σᾶς ἀπομονώσει, ἀλλά ν’ ἀπελευθερώσει καταπιεσμένες ἱκανότητες. Ή αὐτοκριτική εἶναι μιά μέθοδος γιά τό χειρισμό τῆς γουρουνίσιας συμπεριφορᾶς καί τῆς ἀναπτυσσόμενης συνείδησης.

Γιά νά ξεριζώσει ἀπό μέσα μας τήν κοινωνία καί γιά νά ἐπανακαθορίσει τίς σχέσεις εργασίας μας, ή κολλεκτίβα πρέπει ν’ ἀναπτύξει μιά αἴσθηση τῆς δικῆς της ἱστορίας. Ἕνα ἀπ’ τά δυσκολότερα πράγματα πού ἔχει να κάνει εἶναι νὰ δεῖ τίς πιό στενές σχέσεις – ἐκεῖνες πού συνάπτονται μέσα στά πλαίσια τῆς κολλεκτίβας – ἀπό πολιτική σκοπιά. Η τάση πού ἐπικρατεῖ εἶναι νάναι συναισθηματική ἤ ἐκεῖνο πού ὁ Μάο ὀνομάζει «φιλελεύθερη», στίς σχέσεις ἀνάμεσα σε φίλους. Οἱ κανονισμοί δέν πρέπει πιά ν’ ἀποτελοῦν τό πλαίσιο τῆς πειθαρχίας. Πρέπει νά βασίζεται στήν πολιτική κατανόηση. Μιά ἀπ’ τίς λειτουργίες τῆς ἀνάλυσης εἶναι ὅτι πρέπει νά ἐφαρμόζεται κι ἐσωτερικά.

Ἡ προετοιμασία εἶναι ἕνα ἄλλο μέρος τῆς διαδικασίας πού δημιουργεῖ τή συνέχεια ἀνάμεσα στίς συγκεντρώσεις κι έξασφαλίζει ότι ἡ σκέψη μας δέ γίνεται μιά μερική ἐνέργεια. Επίσης καταπολεμά τήν τάση συλλογῆς ἰδεῶν τοῦ ἀέρα. Ὅπου οἱ συγκεντρώσεις τείνουν νἄναι ἀφηρημένες καί στό βρόντο, ἐννοεῖ ὅπως οἱ ἰδέες πού προτείνονται να μή συνδέονται μέ τή σκέψη (δηλαδή, τήν ἀνάλυση). Σπάνια ὑπάρχει μια σοβαρή ἔρευνα πίσω ἀπ’ ὅτι λέγεται.

Τί νόημα ἔχει αὐτό γιά τήν προετοιμασία μιᾶς συγκέντρωσης; Σημαίνει νά μήν ἔρχεσαι μέ άδεια χέρια ἤ ἄδειο κεφάλι. Ὁ Μάο λέει: «Δίχως ἔρευνα, δέν ἔχεις τό δικαίωμα να μιλᾶς».

Ὑποθέτοντας ότι μιά ὁμάδα ἔχει ἀποφασίσει τί θέλει να κάνει, τό πρώτο βήμα γιά τόν καθένα εἶναι νά ἐρευνήσει. Αὐτό σημαίνει ότι ἀφιερώνεις τό χρόνο νά ἐρευνήσεις πραγματικά τό θέμα, να μαζέψεις το σχετικό υλικό καί νά μπορέσεις νά τό κάνεις προσιτό σ’ ὅλα τά μέλη τῆς κολλεκτίβας.

Τό κίνητρο πού πρέπει να βρίσκεται πίσω από κάθε προετοιμασία πρέπει νάναι ή δημιουργία μιᾶς συνεποῦς ἀνάλυσης. «Πρέπει ν’ ἀντικαταστήσουμε τα κροκοδείλια δάκρυα μέ τόν ἰδρώτα τῆς αὐτοκριτικής», σύμφωνα με μια νέα Κινέζικη παροιμία.

—————————————————————-

Ολόκληρο το βιβλίο ΕΔΩ.

The post Τι είναι αυτενέργεια για τον Colin Ward (απόσπασμα από το Αυθορμητιμός και Οργάνωση, 1975) first appeared on Aυτολεξεί.

Pishë Poro-Narta: Ούτε γή, ούτε νερό

Η αλβανική κυβέρνηση ξεπουλάει τη γη της Αλβανίας! Από τα τέλη Απριλίου έχουμε γίνει μάρτυρες μιας συνεχούς διαδικασίας ξεπουλήματος και καταστροφής ενός από τους σημαντικότερους παράκτιους οικοτόπους της Ευρώπης!

Ένα project που προχωράει χωρίς μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων, χωρίς άδειες και φυσικά με τις ευχές και την κάλυψη της αλβανικής κυβέρνησης η οποία παρέχει μόνο παραπλανητικές εξηγήσεις στο κοινοβούλιο.

Οι καταστροφές λαμβάνουν χώρα στην Προστατευόμενη Περιοχή Pishë Poro-Narta, εντός του Προστατευόμενου Τοπίου Vjosa (Αώος)- Narta, που αποτελεί μέρος του δέλτα του ποταμού Βιόσα (Αώος), του τελευταίου άγριου ποταμού της Ευρώπης. Στην ίδια περιοχή έχει σχεδιαστεί η ανάπτυξη ενός πολυτελούς τουριστικού θερέτρου που υποστηρίζεται από τον Jared Kushner, γαμπρό του Donald Trump. Ο πρωθυπουργός Edi Rama έχει επιβεβαιώσει ότι οι κατασκευαστικές εργασίες συνδέονται άμεσα με το έργο.

Οι εκατοντάδες πολίτες που επιχείρησαν να διαμαρτυρηθούν ειρηνικά αντιμετώπισαν βίαιη καταστολή από μπράβους των “επιχειρηματιών”, ενώ συρματοπλέγματα εμποδίζουν πλέον τη δημόσια πρόσβαση στην ακτογραμμή. Χιλιάδες άνθρωποι έχουν διαδηλώσει και συνεχίζουν να διαδηλώνουν στα Τίρανα.

Η τροποποίηση του νόμου για τις προστατευόμενες περιοχές από την αλβανική κυβέρνηση τον Φεβρουάριο του 2024, επέτρεψε την κατασκευή πολυτελών θερέτρων σε ζώνες που μέχρι τότε προστατεύονταν αυστηρά. Άλλωστε το ίδιο βιώνουν και οι κάτοικοι του χωριού Rrjoll στη βόρεια Αλβανία.

Το σενάριο είναι γνωστό και επαναλαμβανόμενο σε πολλά μέρη των Βαλκανίων.

Η δημόσια γη χαρίζεται στους ξένους και ντόπιους “στρατηγικούς επενδυτές” οι οποίοι υπόσχονται σε αντάλλαγμα χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας σε βάρος της φύσης και των ντόπιων ιδιοκτητών. Αλβανοί και ξένοι ολιγάρχες, μαφιόζοι και πλαστογράφοι τίτλων ιδιοκτησίας, διεφθαρμένοι κυβερνητικοί παράγοντες και κατευθυνόμενα μέσα ενημέρωσης έχουν ενωθεί για να προωθήσουν μια άλλου τύπου αφήγηση που μιλάει για “στρατηγική επένδυση” και “ανάδειξη της φυσικής ομορφιάς της χώρας στον κόσμο”. Ταυτόχρονα σε αλβανικά ΜΜΕ αναπαράγονται θεωρίες συνομωσίας για υποκινούμενες διαδηλώσεις από ξένο δάκτυλο (ελληνικό, σερβικό κ.λπ.)

Προβληματικός είναι ωστόσο και ο τρόπος που καλύπτονται οι διαμαρτυρίες από τα ελληνικά ΜΜΕ και η στάση διαφόρων κομμάτων στην Ελλάδα για την υπόθεση, που εργαλειοποιούν τους Έλληνες ομογενείς. Όντως υπάρχουν κάτοικοι της περιοχής που ανήκουν στην ελληνική ομογένεια, των οποίων ιδιοκτησίες έχουν υφαρπαχτεί, όπως και των Αλβανών κατοίκων της περιοχή. Αλβανοί πολίτες, αλβανικής και ελληνικής καταγωγής βιώνουν την ίδια αδικία από τα ίδια μεγάλα συμφέροντα που ξεκινάνε από την Ιβάνκα Τραμπ και το σύζυγό της Τζάρεντ Κούσνερ, περνάνε από ομίλους Ισραηλινών, Εμιρατιανών και άλλων συμφερόντων, συντονίζονται με το Ράμα και την αλβανική ολιγαρχία και καταλήγουν σε μαφιόζους και μπράβους που δρουν στο πεδίο.

Ο πρωθυπουργός Ράμα είπε σε συνέντευξή του ότι δεν έχει τίποτα η Αλβανία να ζηλέψει από την Ελλάδα και το Costa Navarino. Έχει δίκιο. Δεν έχει τίποτα να ζηλέψει, αλλά έχει αντιθέτως να μάθει πολλά. Τα μεγάλα αυτά τουριστικά πρότζεκτ έχει αποδειχτεί ήδη στην Ελλάδα ότι προκαλούν τεράστιες οικολογικές καταστροφές και εμποδίζουν την πρόσβαση των ντόπιων στις ακτές και σε πολλά στρέμματα γης. Όσο για τις θέσεις εργασίας, τα κέρδη από αυτές τις επενδύσεις δεν περνάνε στον λαό. Κερδίζουν λίγοι και οι υπόλοιποι αναγκάζονται να δουλεύουν σε κακοπληρωμένες θέσεις, εξυπηρετώντας πλούσιους πάνω στη γη που τους έκλεψαν.

Ενώνουμε τις φωνές μας με όσους και όσες μέρες τώρα διαδηλώνουν ενάντια στο ξεπούλημα της γης τους στην Αλβανία.

Καλούμε συμπατριώτισσες/ες και αλληλέγγυες/ους σε διαδήλωση για την άμεση ακύρωση του έργου!

Να αποτρέψουμε την πλήρη οικολογική καταστροφή! Να αποτρέψουμε το ξεπούλημα της γης!

Αυτή η γη ανήκει στον λαό της!

The post Pishë Poro-Narta: Ούτε γη, ούτε νερό! Στην Αλβανία ξεπουλιέται ένας από τους σημαντικότερους παράκτιους οικοτόπους της Ευρώπης first appeared on Aυτολεξεί.

Ίσως, να πήρε το μάτι σας την παρακάτω είδηση:

Τη σημερινή (31/5) επίθεση ομάδας ατόμων από την «Αυτόνομη Εθνικιστική Νεολαία Αθήνας» στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας σχολίασε το Υπουργείο με σχετική του ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Αφήνω στην άκρη τη (σκόπιμη) προσπάθεια να αποδοθούν χαρακτηριστικά επίθεσης στο πέταγμα κάποιων προκηρύξεων και έρχομαι στην ουσία.

Δεν είναι μυστικό ότι, εδώ και πολλά χρόνια, ακροδεξιές ομάδες και άτομα προσπαθούν να εισχωρήσουν στο περιβαλλοντικό κίνημα και ιδιαίτερα στα κινήματα για τα ζητήματα της ενέργειας.

Στην ατζέντα τους έχουν, κατά κανόνα, μια συνομωσιολογική ρητορική για την κλιματική αλλαγή, τη «λατρεία» στα -κατά περίπτωση- εθνικά καύσιμα (λιγνίτη, υδρογονάνθρακες κ.λπ.), το υποκριτικό περιβαλλοντικό ενδιαφέρον (άλλοτε ναι, άλλοτε όχι) και ένα έκδηλο εθνικιστικό – πατριωτικό λόγο, για την υπεράσπιση του «ανάδελφου» έθνους, που το επιβουλεύονται παντοειδείς σκοτεινές δυνάμεις.

Δεν πρόκειται για αμιγώς ελληνικό φαινόμενο. Πρόκειται για μια διεθνή ακροδεξιά ρητορική, που έχει ως πρωτοστάτες διάφορα φυντάνια, όπως ο Τραμπ και ο Βρεττανός ακροδεξιός Φάρατζ.

Ευτυχώς για μας, στη συντριπτική πλειοψηφία, τέτοιες απόπειρες συστηματικής διείσδυσης στο κίνημα απομονώθηκαν. Το κακό, κατά τη γνώμη μου, είναι ότι ψήγματα αυτής της ρητορικής επιβιώνουν μέσα στο κίνημα, καθώς τμήματα του κινήματος θεωρούν ότι έτσι ενισχύεται ο συλλογικός αγώνας κατά της ενεργειακής επέλασης, ειδικά στον τομέα των έργων ΑΠΕ, κάτι που αποτελεί μεγάλη πλάνη.

Νομίζω ότι το φαινόμενο αυτό συνδέεται με την υποχώρηση των προσπαθειών για συλλογική επεξεργασία θέσεων και για την πολιτική έκφραση των διεκδικήσεών μας, κάτι που σηματοδότησε με τον πιο έντονο τρόπο η δημιουργία του Πανελλαδικού Δικτύου συλλογικοτήτων για την ενέργεια και η λειτουργία του στο σύντομο χρόνο της ζωής του.

Πολλοί/ές πιστεύουν ότι η πλατιά εξάπλωση των αντιστάσεων, σε όλη τη χώρα, και η υπερπροβολή των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων αρκεί. Φοβάμαι πως όχι. Δεν τρέφω, πλέον, ελπίδες ότι μπορεί να γίνει ανάταξη του κινήματος, τέτοια που να μπορέσει να οδηγήσει στην επαναλειτουργία του Πανελλαδικού Δικτύου, ούτε με συγκινούν οι ατελείωτες αναρτήσεις στο f/b. Οπότε μένω σε αυτήν την απλή επισήμανση, με την ελπίδα ότι θα υπάρξουν συλλογικές διαδικασίες, στις οποίες δε θα είναι ξένος αυτού του είδους ο προβληματισμός.

Με την ευκαιρία, να υπενθυμίσω τη διεξαγωγή του φετινού δεκαήμερου αγώνα στις Σκουριές (ένα «χώρο» πάντα φιλόξενο σε προβληματισμούς).

* ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι η ακροδεξιά είναι εχθρός του συστήματος

ΒΛ. ΕΠΙΣΗΣ:

Από τα «ελληνικά βουνά» στην οικολογική καθολικότητα: Σκέψεις για τον οικοφασισμό

The post ​Ο «εχθρός»* του εχθρού μας δεν είναι πάντα φίλος μας: Για τον οικοφασισμό στην Ελλάδα first appeared on Aυτολεξεί.

Introduction: The Papal Intervention

On Monday, May 25, 2026, Pope Leo XIV issued the papal encyclical Magnifica Humanitas,ⁱ serving as an official ecclesiastical warning against the threat of uncontrolled Artificial Intelligence.

This is not the first time a Pope has spoken out; his predecessor, Pope Francis, had warned of “digital barbarism” at a 2019 Vatican conference. I use this same term in my book, Artificial Intelligence and Barbarismⁱⁱ, to describe the prospect of an authoritarian technocracy based on opaque algorithmic governance. This is not merely a theoretical possibility, but the ideological vision of the most powerful actors of technocratic capital, bordering on techno-fascism.

However, Leo XIV moved with greater weight and formality than Francis. In this text of theological authority, the Pope presents arguments aligned with techno-skepticism—a “theological techno-skepticism from the top” as opposed to the traditional religious technophobia prevalent among the faithful. As an encyclical, it expresses the dogmatic truth of the Catholic Church, carrying supreme theological weight for Christendom.

In the following paragraphs we will try to interpret the Pope’s intervention in the context of the Christian theology the he represents as opposed to the digital instrumental rationality of AI.

The Question of Neutrality and Dignity

The encyclical begins by questioning the neutrality of technology, a point often obscured by the dominant imaginary of technological mastery:

“Technology is never neutral, because it takes on the characteristics of those who invent, finance, regulate, and use it.” (16)ⁱⁱ

It continues by denouncing the ideology of technocracy represented by techno-industrial oligarchs, which drives the digitization of society:

“The pressure of new ideologies or certain extremely powerful interests can reduce human beings to a resource to be used and exploited” (51)

Consistent with Thomist ethics, the text contrasts this with human dignity as self-evident and inalienable:

“The fundamental dignity of every human being… is neither acquired nor earned, nor does it need to be justified.” (53)

The third chapter, titled “Technology and Domination”, warns against the “technocratic paradigm” already denounced by Pope Francis and how it can impose a situation dictated exclusively by efficiency and profit. It highlights specific technocratic trends and threatening applications of AI that are already bringing about a global descent into digital barbarism. Such as the use of AI for statistical forecasts and models predicting user behavior, which result in self-fulfilling prophecies because they create self-reinforcing loops of behavioral manipulation:

“Predicting and guiding behavior is a new form of power” (171)

Regarding military use, particularly the recent conflict in Iran, the encyclical notes:

“Artificial intelligence does not eliminate the inherent inhumanity of conflicts; in fact, it can only accelerate conflicts and render them more impersonal, lowering the threshold for resorting to violence.” (199)

The text invites governments to “disarm” AI, not by rejecting technology, but by preventing it from dominating humanity.

“‘Disarming’ means rejecting the assumption that technological power automatically confers the right to rule. ‘Disarming’ does not mean rejecting technology, but preventing it from dominating humanity” (110)

The Metaphysical Overlap

From the above observations, we see that IT forces theology to descend from its lofty position of authority to a struggle over “anthropological models” that more or less equates the realm of spirituality with the realm of digitality, implicitly but effectively abolishing the claims to authority of theology.

My assumption is that the metaphysical premises of the program of the technologically unattainable but narratively intoxicating “Hard” or General or Cognitive Artificial Intelligence [AGI], that is, the Thinking Machine, overlap with the traditional metaphysical premises of organized religion: That is, the dependence of the human on an indestructible and timeless form of consciousness, will, and intelligence that transcends human capacity for understanding.

In other words, Artificial Intelligence threatens to supplant or replace religion as the central metaphysical model and ontological boundary of human subjectivity.

Just as religious priesthoods use rituals to produce “miracles” suggesting a transcendent God, digital corporations use Large Language Models to produce “miraculous results” suggesting a superhuman Thinking Machine. Now, public discourse is shifting toward the issues the Scottish author satirized through the promises and imperatives of Artificial Intelligence.

That is, toward a new theology of technology, a Deus In Machina.

The Logic of the Creator and the Created

Let’s summarize the theological issue in Western thought in general as the problem of the existence of a superhuman intelligence/will/intention that consciously regulates becoming and transcends the human social world it encompasses.

For Aristotle, God is the intellect of the intellect, while the Neoplatonic philosopher Plotinus states in his Enneads: “The will is intellect; the will is control, for the so-called will imitates what is in accordance with reason,” and “in the intellect alone does the self-determining exist.”ⁱⁱⁱⁱ

John of Damascus, in his work *Exact Exposition of the Orthodox Faith*, states succinctly:

“For the image signifies the noetic and the self-determined,”^iv and with this phrase he summarizes the entire preceding Patristic Tradition. The “noeron” is the mind that God gave to Man to think and decide before doing anything, while “the autexousion” (free will), a term derived from Stoic and Neoplatonic philosophy, is the movement of the mind. Saint Gregory Palamas points out: “For this image does not have a place in the body, but rather in the nature of the mind, of which nothing is superior by nature.”^v

That is, God is Consciousness, Mind, and Knowledge outside of human historicity.

Thus, theology resolves, through abolition, the issue of time, transience, duration, and death. Let us also note the identification of mind and free will, as well as the dependence of human freedom—of free will—on the rational mind, which, however, springs from above—from God, in His image.

This is the fundamental axiom of all theology: that finite human intelligence depends on some infinite, superhuman intelligence. Certainly, there is a fundamental difference between the axiom of theology and the fantasy of General Artificial Intelligence. Theological imagination posits superhuman intelligence a priori, while scientific imagination posits human intelligence a posteriori. This is the temporal- genetic- historical dimension. Beyond this, however, the conceptual framework is so similar that it raises the anthropological problem.

If God is a superhuman mind, then any superhuman intelligence could define itself as God, or we could not prove that it is not God. If Artificial Intelligence becomes a superhuman mind, then it could take God’s place.

However, Artificial Intelligence is a creation of the human mind. This would mean that the created proves to be superior to the creator. Therefore, humans could prove to be superior to God. Or the created cannot prove to be superior to the creator, in which case we are talking about a false deity. Therefore, Artificial Intelligence will not become a superhuman mind. But then there is no problem to begin with. The issue is illusory. But how do we determine that AI will not become a superhuman mind, since we have already accepted the existence of a superhuman mind as the basis of theology? So, could God also be a creation of the human mind?

Here lies the apparent danger for theologians: The specter of General, Autonomous Artificial Intelligence replaces theological transcendence with a technological one. If they accept its possibility, then there is a risk of undermining the transcendence of the divine by equating God with a Machine. If they deny its possibility, then they undermine the very theological axiom that there is a mind superior to the human one.

The Democratic Alternative

But what if we do not accept that there is a mind superior to the human one? Then we definitively abandon the ground of theology in favor of an anthropology of the social imaginary. We can frame this as a relativistic limit, in the sense of our ontological and epistemological constraint to the creative possibilities of human reason. It is the agnostic argument regarding the world in general, which can, however, become a conscious awareness regarding the social-historical world.

It is the humanistic argument based on the acceptance of the social imaginary as the persistent source of all ideality and transcendence. Human intelligence is a constituent of the social–historical world and its creations. That is, according to its results, which are equally technologies and imaginings about technologies, human imagination is inherently transcendental, ontological, and metaphysical with regard to the deeper social meanings and articulations of institutioned society.

As we can see, the agnostic argument regarding the world leads to an atheistic conclusion regarding the transcendent. God is, par excellence, a social figment of the imagination. Without any natural reference point or counterpart that fundamentally regulates the social institution of power, relying exclusively on the poetic and imaginative dimension of language and experience. Divinity is also a narrative entity. Language is a primary social institution but also the sociogenic matrix of ideality.

For the linguist Roman Jakobson, depending on the factor on which communication focuses, six basic linguistic functions can be distinguished: The referential function focuses on the referent, the emotive function focuses on the sender, the conative, volitional function focuses on the receiver, the phatic function focuses on the channel, the metalinguistic function focuses on the code, and the poetic function focuses on the message. These six functions are present in every linguistic event, and all presuppose a cognitive and volitional subject.

Which functions does a running AI program activate? The referential, the phatic, and the metalinguistic. As L. Floridi points out, current applications are syntactic machines.

But what is the scope of their effects? On the conative, the affective, and the poetic dimension that is human subjectivity, where the derivatives of AI function as stimuli rather than as operators. The human subject is a semantic being, living speech, and embodied intelligence.

Consequently, the linguistic act is completed with the indispensable assistance and cooperation of the human subject. It is therefore better to speak of an AI/user system, where the machine provides the syntactic structure for classifying and recombining data as digital bits, and the human subject provides the semantic imagination for evaluating and judging the data as information.

AI is not a Thinking Machine but a  Machine for the Production of Coded Representations in a co-dependent system of control. AI is a product of the convergence of language and technology in the digital realm. It requires a community of users, just as religion requires a community of believers. Ideally, it is an all-knowing and embracing voice and tele-presence.

As an ideality and a control mechanism, AI overlaps with religion in the realms of imaginary response and the disciplinary manipulation of subjects. Theologians are right to be concerned.

However, beyond theology, every machine constitutes a technical fact, a creation of the technical imaginary, of social doing. Artificial Intelligence is, moreover, a system of mechanical organization and reproduction of the symbolic imaginary, of social discourse, As a result, it is falsely marketed as autonomous speech, that is, an independent interlocutor, autonomous intelligence.

Every new technology brings about a new division of reality, revealing new realms of the possible and the impossible. The digital revolution brought about such a division between the analog and the digital world. AI appears to be yet another extension of the digital world within the analog one. 

And here, we encounter the real problems raised by AI. Not the domination of machines over humans. But the domination of political and economic mechanisms over society.

Castoriadis emphasizes that “the most powerful mechanism ever created by humans is the regulated network of social relations,”^vi and both digital and analog reality are products of this mechanism.

At the beginning and end of technology lies the human subject, both as creator and as user in a dual sense: as a user who controls the system and as a user who feeds the system, according to the capitalist model of division: provider–customer. But also as the one who controls the flow of information according to the centralized model of power: ruler–subject. The human subject as a social and political being, as an individual in society.

And what current reality shows us is that the threat of AI is not the Thinking Machine but the profit-driven greed of the executives of Artificial Intelligence companies. And this greed is so insatiable that it prompted the resounding intervention not of one, but of two Popes.

In 2025, the race for global transnational competition surrounding AI development began. The starting gun for this race was officially fired by Google, which in February 2025 announced that it was changing its corporate policy and removing the “ethical prohibitions” in its manifesto regarding the use of AI for weapons and surveillance systems. In the months that followed, of the six AI companies— —only Anthropic publicly clashed with the U.S. government over the use of its technology in the war against Iran. Despite the conflict, the U.S. military continued to use Anthropic’s systems for the automated identification and targeting of military objectives without human oversight.

The auction has begun. The models don’t need to be perfected to set in motion the profit-making machine fueled by the promise of their perfection.

As Alondra Nelson, Thuy Linh Tu, and Alicia Headlam Hines observe, “competitions around technology are always linked to broader struggles for economic mobility, political maneuvering, and community-building.”^vii

In this competition, which shapes our present and our future, we seek ways to intervene collectively and democratically, as informed citizens rather than as users, consumers, or believers in some “Machine of God.”

In the face of the Holy See’s theological technoskepticism, let us recall the principles of democratic technoskepticism:

The horizon of democratic autonomy, which extends from care and justice to political emancipation, brings technoskepticism into the public discourse. But we must always bear in mind that technoskepticism is complementary to the political project of social autonomy, which requires genuine political participation in real public time and space, under the terms of direct democracy, commons, and social ecology. We must not forget that democracy is not merely information.

In my view, democratic technoskepticism requires a fundamental shift both in our conceptual understanding of technology and in political structures, challenging the dominant techno-industrial complex.

Some key steps would be:

The overthrow of the regime of Mythinformation. A political priority is to challenge and deconstruct the corporate and political propaganda (mythinformation) that cultivates “technophilia” and presents AI as a neutral, panacea-like force. This requires a critical examination of AI’s metaphysical claims regarding “intelligence” or consciousness.

The affirmation of human subjectivity and collective action. The irreplaceable role of the human subject as creator, user, and bearer of meaning, at every stage of a digital system’s operation. This means recognizing that natural intelligence is a human capacity that cannot be reduced to technical functions.

The abolition of profit-driven information oligopolies and the institutionalization of personal data privacy alongside unrestricted free access to the internet and digital knowledge repositories. The abolition of data trading and the demand for full transparency regarding the reasoning behind AI applications.

The assertion of direct social control over data centers and the active challenge of the capitalist, exploitative, centralized system of provision and control of cyberspace.

The ultimate goal is the transition from heteronomy (governance by external rules or technological systems) to autonomy (self-governance). This presupposes that people collectively create the institutions and rules that govern their lives, including the role of technology within society.

At the core of the political lies direct democracy. The ultimate question is political: “Who controls the providers of AI?” This control must belong to the people, through open, grassroots democratic processes, and not to corporations, religious organizations, or state bureaucracies.

The response to digital barbarism cannot be the preservation of traditional power structures whose foundations of legitimacy are crumbling, but rather the creation of direct-democratic social institutions and networks that integrate digital autonomy into democratic self-governance.

In other words, the re-creation of free public time and space.

The post Deus in Machina—Pope Leo XIV against Artificial Intelligence first appeared on Aυτολεξεί.

Νέο κόμμα Τσίπρα, ΕΛΑΣ και θα ξεκινήσω από το προφανές, το όνομα, από τη στιγμή που για αυτό έγινε ο μεγαλύτερος ντόρος.

Η επιλογή του Τσίπρα να παρουσιάσει το νέο του πολιτικό εγχείρημα υπό το συγκεκριμένο ακρωνύμιο θυμίζει, ασφαλώς, την παλαιότερη τεχνική του Γιώργου Καρατζαφέρη με το ΛΑ.Ο.Σ. Τότε είχαμε μια απόπειρα να μετατραπεί μια καθολική πολιτική έννοια, ο λαός, σε κομματικό σήμα, τώρα έχουμε κάτι που είναι ακόμη πιο χυδαίο. Και είναι πιο χυδαίο γιατί ο ΕΛΑΣ, ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός, δεν είναι γενική έννοια όπως ο λαός, που ο καθένας μπορεί να του δώσει την ερμηνεία του. Είναι ένα ιστορικό όνομα με βαρύ φορτίο εγγεγραμμένο σε πραγματικές ιστορικές συγκρούσεις. Είναι μέρος μιας συγκεκριμένης συλλογικής εμπειρίας, με βαθιές χαρακιές στη νεοελληνική πολιτική συνείδηση.

Επομένως, ο Τσίπρας επιχειρεί μια ξεδιάντροπη ιδιοποίηση ενός συμβόλου. Προσπαθεί να ντύσει το κομματικό του σχέδιο με το κύρος μιας ιστορικής μνήμης που το υπερβαίνει. Μας παρουσιάζει τον εαυτό του σαν να κουβαλά, περίπου αυτοδικαίως, την ηθική και ιστορική βαρύτητα της Αντίστασης.

Πέρα όμως από αυτή την τεχνητή ιστορικότητα, που ο ίδιος απονέμει στον εαυτό του, διεκδικεί και μια βαθύτερη και σημαντικότερη μετατόπιση. Ζητά να εμφανιστεί το κομματικό ως συλλογικό, και η ατομική πολιτική του πρωτοβουλία ως δήθεν φυσική συνέχεια ενός ιστορικού “εμείς”. Η αναφορά στον Μακρυγιάννη, τον οποίο τον χώρεσε και αυτόν μέσα, δεν ήταν τυχαία.

Για να μιλήσω καστοριαδικά, εδώ έχουμε απόπειρα κλεισίματος του νοήματος. Παίρνεις ένα όνομα που δεν έχει τελειώσει ιστορικά, που ακόμη τραυματίζει, συγκινεί, διχάζει και σημαίνει διαφορετικά πράγματα για διαφορετικούς ανθρώπους, και προσπαθείς να το κάνεις λογότυπο. Καθώς όμως η κοινωνία αναγνωρίζει τον εαυτό της μέσα από τις φαντασιακές σημασίες της, μέσα από τα νοήματά της, όταν κάποιος επιχειρεί να ιδιοποιηθεί μια τέτοια σημασία, οφείλουμε να βλέπουμε πέρα από το επικοινωνιακό τρικ. Οφείλουμε να βλέπουμε την προσπάθεια να εγκατασταθεί, με το ζόρι, μέσα στο ίδιο το πεδίο όπου η κοινωνία φαντάζεται τον εαυτό της. Προσπαθεί να μας πει, έστω και υπόρρητα, πως αυτό που ήδη σημαίνει κάτι για εσάς, τώρα περνά μέσα από εμάς.

Εδώ βρίσκεται και η λογική της μαζικής συμμετοχής, καθώς το όνομα λειτουργεί ως ανοιχτό προσκλητήριο. Δεν λέει μόνο “αυτό είμαστε”, λέει κυρίως πως εδώ μπορείς να αναγνωρίσεις τον εαυτό σου. Εδώ μπορείς να φανταστείς ότι μετέχεις σε μια συνέχεια, σε μια ηθική κληρονομιά, σε μια κοινότητα αγώνα. Καλεί τον αριστερό, τον πασόκο, τον αντιδεξιό, τον απογοητευμένο συριζαίο, τον δήθεν δημοκρατικό πατριώτη, τον άνθρωπο που αναζητά ένα σύμβολο ένταξης σε κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό του. Άλλος ένας λόγος που θυμήθηκα τον Καρατζαφέρη.

Προπαγάνδα δεν είναι, βεβαίως, μόνο τα ψέματα, είναι και η οργάνωση των σημείων με τέτοιον τρόπο ώστε να παράγουν ταύτιση πριν να προλάβει να παραχθεί σκέψη. Δεν χρειάζεται δηλαδή πάντοτε να κατασκευάσει κανείς ένα ρητό ψέμα. Αρκεί να ενεργοποιήσει τη μνήμη μας. Τη μνήμη ενός συλλογικού τραύματος, όπως κάνει για παράδειγμα η Καρυστιανού με το κρατικό έγκλημα των Τεμπών, ή τη μνήμη ενός μυθικού έθνους που δήθεν προδόθηκε, όπως έκανε συστηματικά και για χρόνια η Χρυσή Αυγή.

Με αυτά θέλω να πω ότι η πολιτική, όταν είναι σοβαρή, οφείλει να ανοίγει τη μνήμη στη σκέψη. Να την κάνει αντικείμενο κριτικής. Όταν την κάνει brand, τότε νεκρώνεται. Δεν μας θέτει υπεύθυνους να σκεφτούμε τι υπήρξε, τι σημαίνει, τι κληρονομήσαμε, τι απορρίπτουμε, τι συνεχίζουμε. Μας βάζει στη θέση ενός παθητικού υποκειμένου που απλώς ψάχνει να ταυτιστεί. Να σταθεί κάτω από ένα όνομα και να αισθανθεί ότι κάπου ανήκει.

Το άλλο σημείο που θέλω να σταθώ, γιατί πραγματικά μου έκανε τρομερή εντύπωση, είναι ότι το κύριο γεγονός ήταν ακριβώς αυτό. Ποιο θα είναι τελικά το όνομα που θα δώσει ο Τσίπρας στο νέο του κόμμα. Δηλαδή το σημαίνον προηγείται του σημαινόμενου αξιακά και πολιτικά και κατά κάποιο τρόπο επιχειρεί να το δημιουργήσει. Δεν κατονομάζει δηλαδή μια ήδη υπάρχουσα πολιτική πραγματικότητα, αλλά επιχειρεί να τη θεσμίσει ως τέτοια. Πρώτα η εικόνα και η σκηνοθεσία δηλαδή και μετά το νόημα.

Αυτό φάνηκε ακόμη καθαρότερα στο βίντεο που έπαιξε και όπου το όνομα του κόμματος ήρθε μέσα απο τη θάλασσα μέσα σε ένα κλειστό μπουκάλι. Η σκηνή αυτή τα λέει σχεδόν όλα. Το όνομα εμφανίζεται σαν κάτι που έρχεται απ’ έξω. Σαν χρησμός ή σαν τις δέκα εντολές που μας παραδίδεται από ένα απροσδιόριστο αλλού. Εκεί η ετερονομία είναι πιο ξεκάθαρη από ποτέ. Δεν υπάρχει το “εμείς αποφασίζουμε ποιοι είμαστε”, έχουμε το “κάτι μας φανερώθηκε από αλλού”. Τον Θεό; Την Ιστορία; Τους εξωγήινους; Ποιος ξέρει.

Ίσως φαίνεται ασήμαντο, αλλά είναι ολόκληρη αντίληψη για την πολιτική. Μια αντίληψη η οποία αφαιρεί από την πολιτική την αληθινή της έννοια, αυτή της συνειδητής δημιουργίας νοήματος από ανθρώπους που αποφασίζουν να συγκροτηθούν συλλογικά για τη θέσμιση της πραγματικότητας τους και αντ’ αυτού την παρουσιάζει ως αποκάλυψη. Με αυτή την έννοια, το μπουκάλι στη θάλασσα είναι η τέλεια εικόνα αυτής της πολιτικής παρακμής.

The post Μερικές παρατηρήσεις για το νέο κόμμα Τσίπρα first appeared on Aυτολεξεί.

Δεν θα διορθώσουμε τον κόσμο παρεμβαίνοντας σε επιμέρους λεπτομέρειες, όσο επείγουσες κι αν φαίνονται. Αυτές οι επιφανειακές διορθώσεις -η προσαρμογή μιας φορολογικής παραμέτρου εδώ, η θέσπιση ενός κλιματικού νόμου εκεί- χρησιμεύουν μόνο για να αποκρύπτουν ή ακόμη και να νομιμοποιούν το συνολικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε: τίποτα λιγότερο από την προγραμματισμένη εξαφάνιση του είδους μας. Η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων, ενώ αφήνεται η ασθένεια να ευδοκιμεί, μοιάζει με απεγνωσμένη προσπάθεια να κλείσουμε τις τρύπες ενός πλοίου του οποίου το κύτος έχει ήδη διαλυθεί ανεπανόρθωτα. Ο ρεφορμισμός, σε αυτό το πλαίσιο, δεν είναι πολιτική σύνεση· είναι συνενοχή.

Αυτό που πρέπει να συντριβεί είναι το ζωτικό κέντρο αυτού του συστήματος: ενός συστήματος που επιβιώνει μόνο μέσα από τη δική του αποσύνθεση, τρεφόμενο από την εξάντληση των σωμάτων, της γης και των ψυχών. Αυτό το κέντρο είναι ο καπιταλισμός στην ίδια του την αρχή και σε όλες τις συγκεκριμένες εκδηλώσεις του: την εμπορευματοποίηση της ζωής, τη χρηματιστικοποίηση της ύπαρξης, τη μεθοδική καταστροφή των κοινών. Και πρέπει να ξεκινήσουμε από το βαθύτερο ανθρωπολογικό του θεμέλιο: τη μισθωτή εργασία, αυτή την εκσυγχρονισμένη, γυαλισμένη και νομικά κατοχυρωμένη μορφή δουλείας. Ο αρχαίος δούλος ανήκε σε έναν ορατό αφέντη. Ο μισθωτός ανήκει σε μια αφηρημένη δύναμη -την αγορά, το κεφάλαιο- που καθιστά τη δουλεία του όλο και πιο δύσκολο να κατονομαστεί και να πολεμηθεί.

Ο καπιταλισμός δεν γεννά τον φασισμό τυχαία, ούτε από υπερβολικό ζήλο· δημιουργεί μεθοδικά τις συνθήκες του. Όταν η λογική της συσσώρευσης εισέρχεται σε φάση οργανικής κρίσης -υπερσυσσώρευση, κατάρρευση της θεσμικής νομιμοποίησης, εξαθλίωση της μεσαίας και της εργατικής τάξης- εκκρίνει αυθόρμητα αυταρχικές πολιτικές δυνάμεις, επιφορτισμένες με τον περιορισμό της κοινωνικής εξέγερσης και τη διασφάλιση της σχέσης εκμετάλλευσης. Αυτό δεν αποτελεί απόκλιση από τον καπιταλισμό· είναι μία από τις διαθέσιμες μορφές επιβίωσής του, εγγεγραμμένη στην ίδια του τη δομή.

Ο φασισμός του εικοστού πρώτου αιώνα είναι το αποτέλεσμα ενός τριγωνισμού ανάμεσα στις ακροδεξιές δυνάμεις που δρουν μέσα στην κοινωνία των πολιτών, σε μια αντιδραστική πολιτική εξουσία που καταλαμβάνει τον έλεγχο του κράτους και στην υποστήριξη του υπερεθνικού κεφαλαίου: του χρηματοπιστωτικού συστήματος, του στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος και των εξορυκτικών βιομηχανιών. Δεν πρόκειται πλέον, όπως στον προηγούμενο αιώνα, για μια συμμαχία ανάμεσα στο εθνικό κεφάλαιο και ένα αυταρχικό κράτος. Πρόκειται για τη δικτατορία του υπερεθνικού κεφαλαίου που αναζητά τον πολιτικό του βραχίονα. Οι πολυεθνικές δεν έχουν πατρίδα. Έχουν συμφέροντα· και ο φασισμός μπορεί να τα υπηρετήσει πολύ καλά.

Ο νεοφιλελευθερισμός παρουσιάστηκε ως δόγμα ελευθερίας απέναντι σε κάθε μορφή αυταρχισμού· πέτυχε ακριβώς το αντίθετο. Στη θεωρία και στην πράξη αρνείται τη δημοκρατία, εφόσον με τον όρο αυτό εννοούμε τη μεταβίβαση στον λαό της πραγματικής εξουσίας να καθορίζει τους θεμελιώδεις προσανατολισμούς της κοινωνικής του οργάνωσης. Περιορίζει τη λαϊκή κυριαρχία σε μια εκλογική τυπικότητα, ενώ χαράζει σε πέτρα -μέσα σε συνθήκες, οικονομικά συντάγματα και υπερεθνικούς θεσμούς- αρχές της αγοράς τις οποίες καμία πλειοψηφία δεν μπορεί να αμφισβητήσει. Η νεοφιλελεύθερη «δημοκρατία» είναι μια ευνουχισμένη δημοκρατία: ψηφίζουμε, αλλά δεν αποφασίζουμε.

Καταστρέφοντας τα συνδικάτα, υποβάλλοντας τους εργαζόμενους σε άγριο ανταγωνισμό, ιδιωτικοποιώντας τις δημόσιες υπηρεσίες και συγκεντρώνοντας τον πλούτο στην κορυφή, ο νεοφιλελευθερισμός δημιούργησε τις ψυχοκοινωνικές συνθήκες της αυταρχικής στροφής: μαζικό άγχος, αίσθημα εγκατάλειψης, συσσωρευμένο μίσος και δυσαρέσκεια.

Ο εκκολαπτόμενος φασισμός αξιοποιεί αυτόν τον μηχανισμό, στρέφοντας τον φόβο και την οργή των μαζών εναντίον αποδιοπομπαίων τράγων -μεταναστών, μειονοτήτων, «κοσμοπολίτικων ελίτ»- και εκτρέποντας έτσι την ενέργεια της διαμαρτυρίας μακριά από τον πραγματικό της στόχο. Στην τελική του φάση, το νεοφιλελεύθερο πρόταγμα ριζοσπαστικοποιεί τα ίδια του τα θεμέλια: αυτό που στους πρώτους θεωρητικούς του παρέμενε λανθάνον -μια ιεραρχία ατόμων βασισμένη σε μια υποτιθέμενη φυσική ανισότητα- εκφράζεται πλέον ανοιχτά, ντυμένο με τη σύγχρονη γλώσσα του IQ, της γενετικής και του «ανθρώπινου κεφαλαίου». Ο νεοφιλελευθερισμός δεν αποφεύγει πια τον βιολογικό ρατσισμό που κάποτε υπέθαλπε.

Όσο περισσότερο διαβρώνεται η λαϊκή συναίνεση, τόσο περισσότερο η άρχουσα τάξη επιλέγει τον καταναγκασμό. Και ένα ολοένα μεγαλύτερο τμήμα της αστικής τάξης επιλέγει να εγκαταλείψει τη δημοκρατία υπέρ του αυταρχισμού ή ακόμη και του ανοιχτού φασισμού. Εκεί όπου οι νεοφασίστες παίρνουν τη σκυτάλη από τους νεοφιλελεύθερους, συνεχίζουν και εντείνουν την επίθεση εναντίον του κόσμου της εργασίας -υπερεκμετάλλευση, κατακερματισμός, επισφάλεια- ενώ περιορίζουν το κράτος αποκλειστικά στην καταναγκαστική του λειτουργία, απογυμνώνοντάς το από κάθε κοινωνική αξίωση. Η μετάβαση από τον νεοφιλελευθερισμό στον νεοφασισμό δεν είναι ρήξη· είναι ριζοσπαστική συνέχεια. Ο ίδιος ταξικός πόλεμος, με απελευθερωμένα πλέον μέσα.

Από αυτή την άποψη, πρέπει να γίνει αυστηρή διάκριση ανάμεσα στον εγκαθιδρυμένο φασισμό -ένα εγκατεστημένο, ορατό, επώνυμο καθεστώς- και στη φασιστικοποίηση, δηλαδή σε μια σταδιακή και τριχοειδή διαδικασία, πολύ δυσκολότερη στον εντοπισμό της και, ακριβώς γι’ αυτό, πολύ πιο τρομερή. Η φασιστικοποίηση λειτουργεί κάτω από το κατώφλι της ορατότητας, μέσα στον ιστό των θεσμών και των νοοτροπιών, πολύ πριν τολμήσει κανείς να προφέρει τη λέξη.

Αυτή η διαδικασία βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη: η σταδιακή κανονικοποίηση του λόγου του αποκλεισμού, η στρατιωτικοποίηση των εσωτερικών και εξωτερικών συνόρων, η συστηματική ποινικοποίηση των κοινωνικών κινημάτων, η εκτεταμένη επιτήρηση και ο συνεχής περιορισμός των πολιτικών ελευθεριών υπό το πρόσχημα της εθνικής ασφάλειας ή μιας κατάστασης εξαίρεσης που παρατείνεται επ’ αόριστον. Ο φασισμός δεν έρχεται πάντα με στολή και ρόπαλο στο χέρι. Συχνά ριζώνει φορώντας κοστούμι, μέσα στο επίσημο πλαίσιο των δημοκρατικών θεσμών, τους οποίους αδειάζει από την ουσία τους χωρίς να καταργεί τις μορφές τους. Έτσι διατηρεί μια επίφαση νομιμότητας, ενώ χτίζει τα εργαλεία της μελλοντικής κυριαρχίας.

Σφυρηλατεί ένα νομικό και θεσμικό οπλοστάσιο που θα προσφέρει στους φασίστες, όταν έρθουν στην εξουσία, τα νόμιμα μέσα για να ασκήσουν απεριόριστη βία εναντίον κάθε αντιπολίτευσης. Η φιλελεύθερη δημοκρατία δεν δέχεται απλώς πλήγματα· καταρρέει εκ των έσω, καταβροχθισμένη από τις δυνάμεις που η ίδια δημιούργησε. Η επιδείνωση της κοινωνικο-οικολογικής κρίσης -μαζικές μεταναστεύσεις, ανταγωνισμοί για τη μονοπώληση των πόρων, επιστροφή του ανοιχτού πολέμου- θα επιταχύνει μόνο αυτή την κίνηση. Δεν βρισκόμαστε στην αρχή ενός μελλοντικού κινδύνου. Βρισκόμαστε ήδη μέσα στη διαδικασία.

Απέναντι σε όλα αυτά, το έργο είναι τρομακτικό. Και όμως, κανείς δεν είναι σε θέση να πει στους άλλους τι να κάνουν, πώς να το κάνουν ή πότε. Μία από τις πρώτες αναγκαιότητες είναι η απομάκρυνση των ασήμαντων ηγετών κάθε απόχρωσης: αυτόκλητων ή μιντιακά εγκεκριμένων εκπροσώπων, φωτισμένων πρωτοποριών κάθε είδους, θεσμικών κομμάτων και συνδικάτων. Αυτές οι φιγούρες, όποια κι αν είναι η ρητορική τους και όσο γνήσια κι αν υπήρξε κάποτε η ειλικρίνεια των αρχικών τους πεποιθήσεων, καταλήγουν να υπηρετούν τη δίψα τους για εξουσία εις βάρος των ανθρώπων που ισχυρίζονται ότι θέλουν να χειραφετήσουν. Θέλουν να γίνουν χαλίφηδες στη θέση του χαλίφη. Να βρεθούν, τελικά, πιο ίσοι από τους υπόλοιπους ίσους.

Η ιστορία των επαναστατικών προδοσιών είναι μακρά. Μας διδάσκει ότι ο κίνδυνος δεν προέρχεται μόνο από τον δηλωμένο εχθρό, αλλά και από εκείνους που εμφανίζονται ως απελευθερωτές.

Η επανάσταση δεν συμβαίνει ποτέ κατόπιν εντολής. Δεν είναι αποτέλεσμα οδηγιών ή σχεδίων που εκκολάπτονται σε γραφεία. Εδώ διαφέρει ριζικά από την αντεπανάσταση των Μπολσεβίκων, η οποία υπήρξε ακριβώς μια κάθετη κατάληψη της εξουσίας μεταμφιεσμένη σε λαϊκή εξέγερση. Η γνήσια επανάσταση αναδύεται από ένα πλήθος αυτόνομων κέντρων, από μια εξέγερση ατομικών βουλήσεων που συγκλίνουν χωρίς να συγχωνεύονται, από μια συλλογική ενέργεια που δεν μπορεί να ελεγχθεί.

Ωστόσο, είναι επιτακτικό να μην επαναλάβουμε τις επαναστατικές μορφές του παρελθόντος, όσο αποτελεσματικές ή ένδοξες κι αν υπήρξαν στην εποχή τους. Τα οδοφράγματα του 19ου αιώνα, οι γενικές απεργίες του επόμενου αιώνα, οι καταλήψεις κυκλικών κόμβων -όλες αυτές οι μορφές είχαν τη στιγμή τους. Αλλά οι δυνάμεις της καταστολής, αφού αιφνιδιάστηκαν και διαταράχθηκαν από τον αυθορμητισμό τους, έμαθαν έκτοτε μεθοδικά από αυτές τις παλιές μορφές αγώνα. Τις μελέτησαν, τις μοντελοποίησαν και τις ενσωμάτωσαν στα δόγματα επέμβασής τους. Τώρα περιμένουν τους ταραχοποιούς, διαθέτοντας όλο και ισχυρότερα μέσα -τεχνολογικά, νομικά, ψυχολογικά.

Στην άμεση αντιπαράθεση, ο ισχυρότερος κερδίζει σχεδόν πάντα. Αυτός είναι ένας νόμος που καμία νοσταλγία δεν μπορεί να καταργήσει. Πρέπει, λοιπόν, να εφευρεθούν νέες στρατηγικές -όχι από λατρεία της καινοτομίας, αλλά από ζωτική ανάγκη. Κάθε επαναστατικό επεισόδιο πρέπει να δημιουργεί τις δικές του μορφές, μέσα στον χρόνο και τον χώρο όπου συμβαίνει. Αυτές οι μορφές δεν μπορούν να προδιαγραφούν εκ των προτέρων ούτε να εισαχθούν από αλλού. Αναδύονται από την ίδια την κατάσταση. Και αυτό προϋποθέτει την πρωτοβουλία κάθε ατόμου, χωρίς ανάθεση, χωρίς αναμονή μιας προνοητικής πρωτοπορίας.

Δεν πρέπει επίσης να αγνοήσουμε αυτή τη δυσάρεστη αλήθεια: ο καπιταλισμός είναι ολοκληρωτισμός. Όχι κρατικός ολοκληρωτισμός με την κλασική έννοια, αλλά ένας διάχυτος, τριχοειδής ολοκληρωτισμός, που αποικίζει τα μυαλά όσο και τα σώματα, τις επιθυμίες όσο και τις συμπεριφορές. Δεν είναι παρών μόνο στις οικονομικές δομές ή στους πολιτικούς θεσμούς· είναι παρών μέσα στον καθένα μας, στις καταναλωτικές μας συνήθειες, στη σχέση μας με τον χρόνο, στον τρόπο με τον οποίο αξιολογούμε τη δική μας αξία και την αξία των άλλων. Γι’ αυτό, παράλληλα με κάθε συλλογική δράση, είναι αναγκαίο να επιχειρήσουμε να τον εκριζώσουμε και από μέσα μας: μια δύσκολη, ατέρμονη άσκηση, αλλά απαραίτητη προϋπόθεση για κάθε επαναστατική συνοχή.

Τότε ακριβώς αναγνωρίζεται η επαναστατική στιγμή σε όλη της την αλήθεια: όταν ο κόσμος όπως είναι -οι υποσχέσεις του για απεριόριστη κατανάλωση, οι αστραφτερές οθόνες του, η αδιάκοπη ψυχαγωγία του, τα εμπορικά του όνειρα- αποκαλύπτεται τελικά ως αυτό που είναι: ένας τερματικός υπόνομος μέσα στον οποίο δεν είναι μόνο μάταιο, αλλά και βαθιά αποκρουστικό, να συνεχίζει κανείς να κυλιέται.

The post Χωρίς αφέντες, χωρίς αγορές — βάζοντας τέλος στον καθημερινό ολοκληρωτισμό first appeared on Aυτολεξεί.

«Ποιος, αν όχι ο ουκρανικός λαός που αντιστέκεται στην εισβολή και την κατοχή, μπορεί να καταλάβει καλύτερα τι περνούν οι Παλαιστίνιοι;»

Αυτολεξεί: Σε ευχαριστούμε που δεχτήκες την πρότασή μας να μιλήσεις. Ας ξεκινήσουμε, λέγοντας δυο πράγματα για εσένα στους αναγνώστες και τις αναγνώστριές μας.

Andriy Movchan: Ονομάζομαι Αντρίι Μοβτσάν και είμαι Ουκρανός. Γεννήθηκα και μεγάλωσα στο Κίεβο. Πίσω στην πατρίδα μου, ήμουν δημοσιογράφος και αριστερός ακτιβιστής. Υπήρξα ενεργό μέλος του φοιτητικού αναρχοσυνδικαλιστικού σωματείου Pryama Diia («Άμεση Δράση»), ενώ έχω περάσει και από μαρξιστικές οργανώσεις και από το αντιφασιστικό κίνημα. Λόγω πολιτικών διώξεων από την ακροδεξιά, αναγκάστηκα να εγκαταλείψω τη χώρα. Στα τέλη του 2014, μετακόμισα στην Ισπανία, όπου αργότερα έλαβα πολιτικό άσυλο. Ζω στην Καταλονία εδώ και δέκα χρόνια, μιλάω καταλανικά και έχω πολλούς γνωστούς στην τοπική αριστερά. Καθ’ όλη τη διάρκεια των χρόνων μου στην εξορία, υπήρξα έντονα επικριτικός απέναντι στις πολιτικές εξελίξεις στην Ουκρανία. Οι Καταλανοί αριστεροί γνωστοί μου δεχόντουσαν πλήρως αυτή την κριτική, καθώς ταίριαζε άνετα στα πολιτικά τους δόγματα.

Αλλά το 2022, με τρόμο ανακάλυψα ότι ένα μεγάλο μέρος των αριστερών φίλων και γνωστών μου ανέχτηκε τη ρωσική εισβολή και κατοχή της χώρας μου. Αυτό ήταν ένα σοκ. Έτσι, βρήκα νέους ομοϊδεάτες συντρόφους στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Αλληλεγγύης με την Ουκρανία – ένα δίκτυο αριστερών οργανώσεων που υποστηρίζουν τη δίκαιη αντίσταση της Ουκρανίας στη ρωσική επιθετικότητα.

Α.: Τι σε έκανε να ενταχθείς εξαρχής στον στόλο για τη Γάζα Global Sumud Flotilla;

A.M.: Τον Σεπτέμβριο του 2025, όταν ο πρώτος στολίσκος απέπλευσε για τη Γάζα, αποφάσισα ακράδαντα ότι η Ουκρανία έπρεπε να εκπροσωπηθεί με κάποιον τρόπο στην επόμενη αποστολή· ότι η θέση μου ήταν εκεί, ανάμεσα σε αυτούς τους ανθρώπους· ότι έπρεπε να καταφέρω να συμμετάσχω στον επόμενο στολίσκο ό,τι και να γίνει. Μόλις έθεσα αυτόν τον στόχο στον εαυτό μου, έκανα ό,τι ήταν δυνατόν για να τον κάνω πραγματικότητα.

Τι με παρακίνησε; Ο στόχος μου ήταν πρωτίστως να αμφισβητήσω τον παράνομο ισραηλινό αποκλεισμό της Λωρίδας της Γάζας. Ήθελα όμως επίσης να σπάσω και ένα τείχος στερεοτύπων.

Καταρχάς, ήθελα να αμφισβητήσω τα στερεότυπα εντός της ουκρανικής κοινωνίας, όπου πολλοί άνθρωποι έχουν παραπλανηθεί από την ισραηλινή προπαγάνδα. Πολλοί Ουκρανοί πίστευαν ότι το Ισραήλ είναι απλώς ένα «θύμα» που «αμύνεται». Κάποιοι πίστευαν ότι οι Παλαιστίνιοι δεν είναι πραγματικός λαός Κάποιοι πίστευαν ότι οι Παλαιστίνιοι δεν είναι τίποτα περισσότερο από «αντιπρόσωποι του Ιράν». Δυστυχώς, ο χώρος πληροφόρησης της Ουκρανίας για το ζήτημα της Μέσης Ανατολής είναι κυριολεκτικά κατειλημμένος από Ισραηλινούς σχολιαστές. Θέλαμε, επιτέλους, να δώσουμε μια φωνή για την Παλαιστίνη μέσα στον ουκρανικό χώρο των μέσων ενημέρωσης.

Δεύτερον, ήθελα να αμφισβητήσω το στερεότυπο που έχει διαμορφώσει η ρωσική προπαγάνδα στον υπόλοιπο κόσμο – τον ισχυρισμό ότι όλοι οι Ουκρανοί είναι «ένθερμοι υποστηρικτές του σιωνισμού» και «υποστηρίζουν με ενθουσιασμό τη γενοκτονία του παλαιστινιακού λαού». Δυστυχώς, αυτό το αφήγημα εργαλειοποιείται από πολλές αριστερές κινήσεις προκειμένου να επιτεθούν σκόπιμα σε οποιαδήποτε έκφραση αλληλεγγύης με την αντίσταση της Ουκρανίας.

Η παρουσία Ουκρανών στον στολίσκο είναι κάτι που αμφισβητεί και τα δύο αυτά στερεότυπα. Και νομίζω ότι καταφέραμε κάποια επιτυχία σε αυτό.

Α.: Μπορείς να μας πεις τι συνέβη όταν ο ισραηλινός στρατός αναχαίτισε παράνομα το σκάφος σας και σας απήγαγε σε διεθνή ύδατα;

A.M.: Ειλικρινά, δεν περιμέναμε η πρώτη αναχαίτιση να γίνει τόσο γρήγορα. Αφού αναχωρήσαμε από τη Σικελία, ήμασταν στη θάλασσα μόνο τέσσερις ημέρες. Όταν ο καπετάνιος μάς είπε να προετοιμαστούμε για αναχαίτιση, μέχρι και την τελευταία στιγμή νόμιζα ότι ήταν η ελληνική ακτοφυλακή, επειδή μόλις που πλησιάζαμε στην Κρήτη. Αλλά όταν άκουσα την ισραηλινή προφορά των στρατιωτών, ήταν ένα σοκ. Μια αναχαίτιση 700 ναυτικά μίλια από τις ακτές της Παλαιστίνης!

Μας κατέβασαν από το σκάφος με μηχανοκίνητες βάρκες και μας μετέφεραν σε ένα ισραηλινό πλοίο-φυλακή. Στο κατάστρωμά του, είχε στηθεί ένα είδος μίνι στρατοπέδου συγκέντρωσης ειδικά για τους συμμετέχοντες στον στολίσκο. Τα προσωπικά μου αντικείμενα και το σακάκι μου κατασχέθηκαν και με ανάγκασαν να ξαπλώσω μπρούμυτα στο πάτωμα. Μερικοί από τους συντρόφους μου ξυλοκοπήθηκαν, αναγκάστηκαν να φιλήσουν την ισραηλινή σημαία και υποβλήθηκαν σε διάφορες μορφές ταπείνωσης.

Το στρατόπεδο αποτελούνταν από τρία κοντέινερ όπου υποτίθεται ότι θα μέναμε. Αλλά υπήρχε πολύ λίγος χώρος για 180 άτομα. Έτσι, περισσότεροι από τους μισούς από εμάς έπρεπε να παραμείνουμε στο κατάστρωμα όλη την ώρα, κάτω από τον καυτό ήλιο κατά τη διάρκεια της ημέρας και στη βροχή τη νύχτα. Ήμουν «τυχερός» – και τις δύο νύχτες κοιμήθηκα μέσα σε ένα κοντέινερ. Μία από τις μορφές κακοποίησης, αξιοσημείωτα, ήταν ότι πριν από την αυγή οι Ισραηλινοί πλημμύρισαν το κατάστρωμα με νερό, όπου κοιμόντουσαν δεκάδες άνθρωποι.

Επιπλέον, Ισραηλινοί στρατιώτες εισέβαλαν αρκετές φορές στο κατάστρωμα με όπλα. Χρησιμοποίησαν χειροβομβίδες κρότου-λάμψης στον περιορισμένο χώρο για να μας εκφοβίσουν. Υπό την απειλή όπλων, ανάγκασαν τους ανθρώπους να μπουν στα κοντέινερ και τους κράτησαν εκεί, μην επιτρέποντάς τους καν να πάνε στην τουαλέτα. Έπρεπε να βάλω τις ανάγκες μου σε ένα πλαστικό μπουκάλι.

Το δεύτερο πρωί, έλαβε χώρα μαζικός ξυλοδαρμός. Κηρύξαμε απεργία πείνας σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την απομόνωση έξι συντρόφων μας. Σε απάντηση, οι στρατιώτες χρησιμοποίησαν βία εναντίον δεκάδων ακτιβιστών. Γυναίκες σύρθηκαν από τα μαλλιά τους. Κάποιοι άνθρωποι χτυπήθηκαν στα κοντέινερ. Ένας άνδρας πυροβολήθηκε στο πόδι με πλαστική σφαίρα. Όταν με ανάγκασαν να πέσω με το πρόσωπο κάτω σε έναν διάδρομο, υπήρχε μια λίμνη αίματος δίπλα μου.

Έπειτα από μιάμιση μέρα σε αυτή την πλωτή φυλακή, παραδόθηκαμε στις ελληνικές αρχές στη δυτική ακτή της Κρήτης. Κατά μία έννοια, ήμασταν τυχεροί που δεν μας μετέφεραν σε χερσαία ισραηλινή φυλακή. Όσοι συνελήφθησαν αργότερα κοντά στην Κύπρο, απ’ όσο γνωρίζω, βίωσαν τις χειρότερες στιγμές στην ακτή, στην Ασντόντ.

Α.: Ναι, έτσι είναι… Καθώς πλέον γυρίσατε ασφαλείς και βλέπεις τα πράγματα από κάποια απόσταση, πώς αποτιμάς τη γενική στάση των υπόλοιπων ακτιβιστών του Στόλου όσον αφορά την εισβολή στην Ουκρανία; 

A.M.: Είχα πολλές ανησυχίες για το πώς θα γινόταν δεκτή η συμμετοχή των Ουκρανών από τους υπόλοιπους ακτιβιστές του στολίσκου. Δεν είναι μυστικό ότι ένα συγκεκριμένο μέρος του φιλοπαλαιστινιακού κινήματος αποτελείται από σταλινικούς που υποστηρίζουν ανοιχτά τη ρωσική εισβολή. Κατά μία έννοια, στην αρχή, φοβόμουν μια σταλινική συνωμοσία εναντίον των Ουκρανών συμμετεχόντων περισσότερο από ό,τι φοβόμουν τον ισραηλινό στρατό.

Ωστόσο, οι φόβοι μου αποδείχθηκαν αβάσιμοι. Οι άλλοι συμμετέχοντες χάρηκαν που είχαν Ουκρανούς ανάμεσά τους. Κατάλαβαν πόσο σημαντική ήταν η συμμετοχή μας για το κίνημα στο σύνολό του και για την ίδια μας την κοινωνία.

Επιπλέον, προς ειλικρινή μου έκπληξη, γνώρισα εκεί πολλούς ανθρώπους που, σε διαφορετικά στάδια, είχαν βοηθήσει ενεργά την Ουκρανία! Υπήρχαν γιατροί που περιέθαλπαν τραυματίες πολίτες και στρατιώτες μας. Υπήρχαν εθελοντές που παρείχαν ανθρωπιστική βοήθεια στις πόλεις της πρώτης γραμμής. Υπήρχαν δημοσιογράφοι που έκαναν ρεπορτάζ για τη ζωή της χώρας και την αντίστασή της στην επιθετικότητα. Υπήρχαν επίσης αριστεροί ακτιβιστές που, στις χώρες τους, αντιτίθενται στη ρωσική προπαγάνδα.

Μιλώντας για τη γενική διάθεση, υπήρχαν άνθρωποι εκεί που έδιναν προτεραιότητα στον αγώνα ενάντια στον Δυτικό ιμπεριαλισμό. Και σε κάποιον βαθμό, αυτό είναι κατανοητό – οι άνθρωποι το βλέπουν ως καθήκον τους να πολεμούν εκεί που οι δικές τους κυβερνήσεις κάνουν λάθος (θα ήθελα να δω το ίδιο επίπεδο αδιαλλαξίας απέναντι στον «δικό τους» ιμπεριαλισμό μεταξύ των Ρώσων αριστερών!). Το ουκρανικό ζήτημα ήταν σίγουρα δευτερεύον εκεί..

Υπήρχαν, επίσης, άνθρωποι που ήταν πιο ανεκτικοί απέναντι στον ρωσικό ιμπεριαλισμό από ό,τι θα ήθελα εγώ και άλλοι Ουκρανοί. Αλλά ούτε μία φορά δεν συνάντησα ανοιχτά εχθρικές συμπεριφορές απέναντί ​​μας ή απέναντι στην Ουκρανία. Ούτε μία φορά δεν άκουσα επιδοκιμασία για τη ρωσική επιθετικότητα. Αυτό με εξέπληξε πραγματικά με θετικό τρόπο.

Α.: Βλέπουμε, δυστυχώς, συχνά ανθρώπους να εκφράζουν την αλληλεγγύη τους με τον λαό της Παλαιστίνης, ενώ σιωπούν για τον λαό στην Ουκρανία. Και το ανάποδο. Είναι σημαντικό, λοιπόν, να μιλούμε στους ανθρώπους, αναδεικνύοντας τη διασύνδεση μεταξύ των δύο ζητημάτων.

A.M.: Ακριβώς. Παρότι, οι περιπτώσεις της Ουκρανίας και της Παλαιστίνης δεν είναι ακριβώς ίδιες –υπάρχουν πολλές διαφορές μεταξύ τους– υπάρχουν και αρκετοί παραλληλισμοί, και είναι αρκετά προφανείς. Και ακόμα μεγαλύτεροι είναι οι παραλληλισμοί μεταξύ των ενεργειών των επιτιθέμενων.

Τόσο η Ρωσία όσο και το Ισραήλ είναι εισβολείς και κατακτητές. Τόσο η Ρωσία όσο και το Ισραήλ ενεργούν σύμφωνα με τον «νόμο του ισχυρότερου», κατέχοντας ανώτερες στρατιωτικές δυνατότητες και πυρηνικά όπλα. Και οι δύο αρνούνται την ίδια την ύπαρξη των εθνών που υποτάσσουν. Και οι δύο παραβιάζουν κατάφωρα το διεθνές δίκαιο, θεωρώντας το μια υπερβολικά πρόσφατη έννοια. Για να δικαιολογήσουν το «δικαίωμά» τους στις εκτάσεις που έχουν κατασχέσει, επικαλούνται μία μυθολογία χιλιετιών. Η Ρωσία και το Ισραήλ είναι ουσιαστικά τα μόνα κράτη στον κόσμο που εφαρμόζουν άμεση προσάρτηση. Και οι δύο εφαρμόζουν τον εποικισμό προκειμένου να αλλάξουν σκόπιμα την εθνοτική σύνθεση των κατεχόμενων εδαφών.

Μπορεί κανείς να βρει και παραλληλισμούς άλλου είδους. Για παράδειγμα, το γεγονός ότι ούτε η ουκρανική ούτε η παλαιστινιακή αντίσταση είναι τέλεια. Και στις δύο περιπτώσεις, υπάρχουν σαφώς ορατά εθνικιστικά και αντιδραστικά στοιχεία. Αυτό είναι προβλέψιμο – οι εθνικιστικές και φονταμενταλιστικές παρατάξεις έχουν πάντα μεγαλύτερο κίνητρο να εμπλακούν σε ένοπλη αντίσταση από άλλες σε πολέμους εθνικής επιβίωσης. Αλλά δικαιολογεί αυτό τις ενέργειες του επιτιθέμενου και την κατοχή χωρών; Όχι, όχι, και για άλλη μια φορά όχι!

Τι θα έλεγα στους αριστερούς καμπιστές; Για πολλούς από εσάς, το να είστε κατά του πολέμου και το να είστε κατά του Δυτικού ιμπεριαλισμού είναι συνώνυμα. Αλλά στον κόσμο υπάρχουν πόλεμοι που διεξάγονται και από άλλα κράτη και μπλοκ. Αυτή η πραγματικότητα δεν μπορεί να συνεχίζει να αμφισβητείται επ’ αόριστον. Υπάρχουν, λοιπόν, και λαοί που αγωνίζονται για το δικαίωμά τους να μην ζουν υπό μη Δυτικές αυτοκρατορίες. Τι μπορείτε να προσφέρετε σε αυτούς τους λαούς, εκτός από το να παραδοθούν στον επιτιθέμενο; Να υποταχθούν «στη μοίρα τους» απλώς επειδή ο αγώνας τους δεν ταιριάζει στα δογματικά και απλουστευμένα σας πλαίσια;

Καταλαβαίνω ότι για πολλούς αριστερούς, η αγνόηση της ρωσικής επιθετικότητας είναι ευκολότερη επειδή τους επιτρέπει να φτάσουν στα άκρα την κριτική τους για τον Δυτικό ιμπεριαλισμό. Όσο λιγότερες οι αποχρώσεις, τόσο πιο απλό είναι να βλέπουμε τον κόσμο άσπρο-μαύρο. Είναι βολικό. Είναι άνετο. Αλλά η πραγματικότητα του 21ου αιώνα απαιτεί από εμάς διαλεκτικές και λεπτομερείς θέσεις. Αυτή είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για τη ριζοσπαστική σκέψη σήμερα.

Α.: Ευχαριστούμε πολύ που μοιράστηκες την εμπειρία σου μαζί μας. FROM UKRAINE TO PALESTINE, OCCUPATION IS A CRIME!

The post Συνέντευξη με τον Ουκρανό Andriy Movchan που έπλευσε με το Global Sumud Flotilla προς τη Γάζα first appeared on Aυτολεξεί.