Σε μια συγκυρία που το στεγαστικό πρόβλημα αρχίζει να γίνεται υπαρξιακό για την ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα αλλάζει όλα προκειμένου να μην αλλάξει τίποτα. Το «Ευρωπαϊκό Σχέδιο Προσιτής Κατοικίας» («European Affordable Housing Plan») που παρουσιάστηκε με τυμπανοκρουσίες πριν λίγες μέρες είναι όντως γεμάτο μεγαλόστομες διακηρύξεις για τη σπουδαιότητα της στέγης, αλλά ταυτόχρονα ενισχύει τις ίδιες κερδοσκοπικές και χρηματιστικές λογικές που γέννησαν την επιταχυνόμενη πανευρωπαϊκή στεγαστική κρίση.

Η διάγνωση της Κομισιόν είναι η αναμενόμενη: η κρίση οφείλεται σε έλλειμα προσφοράς· η Ευρώπη χρειάζεται πάνω από 2 εκατομμύρια σπίτια τον χρόνο, με ετήσιο κόστος 150 δις. Προτείνει μεταρρυθμίσεις σε τέσσερις άξονες: αύξηση της προσφοράς κατοικίας μέσα από νέες κατασκευές, ανακαινίσεις και μείωση της γραφειοκρατίας· προσέλκυση επενδύσεων· δημόσια παρέμβαση με κρατικές ενισχύσεις και πλαίσιο για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις· και, τέλος, στήριξη των «ευάλωτων», των νέων, των φοιτητών, των αστέγων.

Το σχέδιο έχει κάποια νέα και θετικά στοιχεία, αφού η Κομισιόν ομολογεί ότι η κατοικία δεν είναι ένα προϊόν όπως οποιοδήποτε άλλο αλλά κοινωνικό δικαίωμα, και για πρώτη φορά αναγνωρίζει ότι η ΕΕ συνολικά πρέπει να έχει ρόλο στη διασφάλιση του δικαιώματος αυτού. Επιπλέον, το κείμενο παραδέχεται για πρώτη φόρα δημόσια – και σε ανώτατο επίπεδο – την καταστροφική επίδραση του AirBnB, αναφέρει τις «ζώνες οικιστικής πίεσης», και κάνει επίκληση σε μη κερδοσκοπικούς και συνεταιριστικούς φορείς στην παραγωγή και διάθεση κατοικίας. Ωστόσο, η στρατηγική παραμένει «προσέλκυση επενδύσεων – οικοδόμηση» αφού μόνο έτσι – υποστηρίζει η Κομισιόν – θα πέσουν οι τιμές. Το κράτος λοιπόν πρέπει και πάλι να περιοριστεί στον νεοφιλελεύθερο ρόλο της διευκόλυνσης της αγοράς: επίσπευση των αδειών, λιγότερα κοινωνικά και περιβαλλοντικά όρια στις επενδύσεις και την οικοδόμηση, δημόσιο χρήμα στους ιδιώτες, «ανταγωνιστικότητα» και «παραγωγικότητα» στον κατασκευαστικό κλάδο, λες και το πρόβλημα είναι ότι η μηχανή δεν τρέχει αρκετά γρήγορα. Καμία αναφορά δεν γίνεται στην ανάγκη απομάκρυνσης από ένα μοντέλο παραγωγής και διάθεσης που αντιμετωπίζει την κατοικία ως επενδυτικό προϊόν και βάζει την κερδοφορία πάνω από τις κοινωνικές ανάγκες.

Εδώ εντοπίζεται το πιο επικίνδυνο σημείο του σχεδίου: προσεγγίζει την «προσιτή κατοικία» ως νέο επενδυτικό πεδίο, και ανοίγει διάπλατα την πόρτα σε κατασκευαστικά συμφέροντα και χρηματοπιστωτικούς παίκτες μέσα από πλατφόρμες, δάνεια, εγγυήσεις και επιδοτήσεις, χωρίς να ορίζει τι σημαίνει «προσιτότητα», ούτε ποιος θα έχει την κατοχή και τον έλεγχο του αποθέματος που θα παραχθεί, και ούτε πώς θα εξασφαλιστεί ότι αυτά τα σπίτια θα παραμείνουν μακροπρόθεσμα «προσιτά» και δεν θα περάσουν σε λίγα χρόνια στην ελεύθερη αγορά. Η συνταγή είναι γνωστή και δοκιμασμένη: δημόσιο χρήμα σε ιδιώτες για την τόνωση της αγοράς, χωρίς καμία εγγύηση οφέλους για την κοινωνία.

Το μοντέλο αυτό δεν θα λύσει τη στεγαστική κρίση· αντίθετα, είναι αυτό που τη δημιούργησε. Την τελευταία εικοσαετία, μεγάλα επενδυτικά κεφάλαια και άλλοι παίκτες της κτηματαγοράς αγοράζουν μεγάλα κομμάτια των πόλεων, τα μετατρέπουν σε επενδυτικά προϊόντα, ανεβάζουν τις αξίες της γης, εξάγουν υπερκέρδη από ενοίκια και τουριστική εκμετάλλευση, και μετά εξαφανίζονται με τα λάφυρα, αφήνοντας πίσω τους πόλεις απρόσιτες και αφιλόξενες για τους μόνιμους κατοίκους. Βεβαίως, η Κομισιόν στο σχέδιό της παραδέχεται ότι υπάρχουν κερδοσκοπικές πρακτικές στην κτηματαγορά που οξύνουν την στεγαστική κρίση, αλλά νίπτει τας χείρας της, αναθέτοντας γενικόλογα στα κράτη-μέλη να τις αντιμετωπίσουν μέσω της φορολογίας.

Με λίγα λόγια, μέσα από το «Σχέδιο Προσιτής Κατοικίας» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το μοντέλο χρηματιστικοποιημένης παραγωγής κατοικίας όχι μόνο ενισχύεται, αλλά και επικυρώνεται ως κεντρική Ευρωπαϊκή πολιτική. Η δημόσια παρέμβαση γίνεται ακόμα πιο υπολειμματική, δηλαδή στοχεύει στην στήριξη των «ευάλωτων», λες και η στεγαστική κρίση δεν έχει ακόμα ακουμπήσει την κοινωνική πλειοψηφία. Καμία αναφορά δεν γίνεται σε προστασία των κατοίκων από τις εξώσεις και την άνοδο των ενοικίων. Και τα προβλήματα μετακυλίονται στις επιμέρους κυβερνήσεις, οι οποίες ενθαρρύνονται να βάλουν «αντικίνητρα» στις καταχρηστικές πρακτικές των παικτών της κτηματαγοράς· βάζουν δηλαδή τον λύκο να φυλάει τα πρόβατα. Αντί για ένα σαφές, δεσμευτικό σχέδιο δημόσιας κοινωνικής κατοικίας και ελέγχου των τιμών των ενοικίων, έχουμε άλλη μια αόριστη διακήρυξη καλών προθέσεων και βέλτιστων πρακτικών, που επιδοτεί τα ίδια συμφέροντα που προκάλεσαν την πανευρωπαϊκή στεγαστική κρίση.

Και η κατάσταση γίνεται ακόμα πιο τραγική όταν παρακολουθούμε αυτές τις εξελίξεις από την Ελλάδα, τη μοναδική ευρωπαϊκή χώρα με μηδενικό απόθεμα κοινωνικής κατοικίας, μια από τις λίγες χωρίς πλαφόν στα ενοίκια, και πρωταθλήτρια σε όλους τους στατιστικούς δείκτες στεγαστικής επισφάλειας, όπου με τα μέτρα που εξήγγειλε για τον προϋπολογισμό του 2026, η κυβέρνηση για πολλοστή φορά βαφτίζει «στεγαστική πολιτική» το real estate και το φαγοπότι που στήνει για τους επενδυτές, τους μεσίτες και τους εκμισθωτές, και με περίσσιο θράσος προσπαθεί να μας πείσει ότι αυτή τη φορά ναι, επιτέλους θα λυθεί το πρόβλημα. Και είναι σίγουρο πως, ό,τι στεγαστικά κονδύλια και να ξεκλειδώσουν σε ευρωπαϊκό επίπεδο με το νέο σχέδιο, εδώ θα μεταφραστούν και πάλι σε νέες ροές δημόσιου χρήματος προς τους ίδιους παίκτες της αγοράς που κερδοσκοπούν στις πλάτες μας – χωρίς δικλείδες ασφαλείας για τους ενοικιαστές, χωρίς κοινωνικό έλεγχο, χωρίς πρόβλεψη για τη δημιουργία μόνιμου αποθέματος κοινωνικής κατοικίας.

The post Με το νέο στεγαστικό σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η «προσιτή κατοικία» γίνεται πεδίο κερδοσκοπίας first appeared on Aυτολεξεί.

Οι συμβουλές του Capitán Insurgente Marcos προς τη νεολαία, από τις “Συναντήσεις Εξεγέρσεων και Αντιστάσεων” του Δεκέμβρη που πέρασε:

Θα κλείσω με μια σειρά από συμβουλές για τους νέους. Όταν αρχίζει κανείς να δίνει συμβουλές σε νέους ανθρώπους, είναι επειδή αισθάνεται γέρος. «Στην ηλικία σου, μπλα μπλα μπλα μπλα». Λοιπόν, πρώτα από όλα απολαύστε τις κρίσεις σας, τις κρίσεις φύλου, ημερολογίου, γεωγραφίας, τάξης και φυλής. Απολαύστε τες, γιατί σύντομα θα αντιμετωπίσετε την πραγματικότητα και μαζί της θα έρθει και η απελπισία. Αυτή θα σας σπρώξει στο αδιέξοδο. Τότε μπορεί να επιλέξετε να αποτραβηχτείτε στον εαυτό σας, να κλειστείτε, ή ακόμα να διαλέξετε την έξοδο κινδύνου: την αυτοκτονία. Προτιμήστε την πιο δύσκολη επιλογή: οργανώστε την απελπισία σας. Θα απελπιστείτε, αν δεν είστε ήδη απελπισμένοι. Βρείτε άλλους σαν εσάς. Οργανώστε αυτή την απελπισία. Θα αποτύχετε, αλλά θα έχετε την ικανοποίηση να είστε μια κλωτσιά στα αρχίδια του συστήματος, και αυτό είναι συναρπαστικό, πιστέψτε με. Είναι αφροδισιακό.

Αγνοήστε όσους επικρίνουν τα μουσικά σας γούστα. Αν σας αρέσει το reggaeton, η ραπ, το χιπ χοπ ή ό,τι άλλο έρθει μετά, μην ακούτε αυτούς που σας κάνουν τώρα κήρυγμα ότι αυτά δεν είναι μουσική, ότι είναι άχρηστα, ότι η μουσική της εποχής τους ήταν καλύτερη. Ξεχνούν ότι δέχτηκαν την ίδια κριτική με τα ίδια επιχειρήματα όταν αυτοί ή αυτές ήθελαν να περάσουν από το μπολέρο στη ροκ ή από τα πλήκτρα στα κορίδος. Δεν σημαίνει ότι αυτοί οι άνθρωποι είναι κακοί, αλλά ότι είναι γέροι στην καρδιά και έχουν ξεχάσει ότι την επαναστατικότητα που βλέπουν τώρα σε εσάς, αυτοί την είχαν ψηλά πριν από χρόνια.

Όσον αφορά την πρωτοτυπία: το σύστημα σας πιέζει να έχετε μια ταυτότητα. Παλαιότερα, η ταυτότητα μπορούσε να είναι οι σπουδές, το να έχεις ένα πτυχίο, το να κάνεις ομιλίες ή το να συμμετέχεις στις συζητήσεις. Σήμερα, η ταυτότητα μετριέται με το πόσους followers έχεις. Υπάρχει μεγάλη πίεση σε αυτό, και τώρα υπάρχει ένας αγώνας μεταξύ influencers. Ο αριθμός των ακολούθων που έχεις είναι το μέτρο της ταυτότητάς σου, και αυτό είναι πολύ ζόρικο. Είναι μια πολύ σκληρή πίεση, γιατί σε οδηγεί να κάνεις τα πάντα προκειμένου να σε προσέξουν, ακόμα και αυτοκτονικά, ηλίθια πράγματα. Όχι για κάποιο ανώτερο σκοπό, ούτε από απελπισία, αλλά απλά για να σε προσέξουν. Και πας και βγάζεις τον εαυτό σου φωτογραφία να στέκεσαι μπροστά στο τρένο που πλησιάζει χωρίς φρένα.

Αν θέλεις να είσαι πρωτότυπος, μπορεί να πεις «θα γίνω κακός, θα γίνω hater», όπως το λένε. Μπες σε οποιοδήποτε κοινωνικό δίκτυο και θα δεις ότι αυτό δεν είναι καθόλου πρωτότυπο. Τέτοιες συμπεριφορές είναι παντού. Αν πεις «θα μιλήσω άσχημα για αυτό και για εκείνο, θα το κριτικάρω», δεν είσαι καθόλου πρωτότυπος. Προσπάθησε να είσαι καλός άνθρωπος. Τότε είναι που θα νιώσεις τι σημαίνει μοναξιά. Εκεί θα είσαι μόνος σου. Αν το αντιλαμβάνεσαι αυτό, καλώς ήρθες στη μειοψηφία. Δώσε προσοχή στην πραγματικότητα. Ίσως να καταλάβεις ότι είναι δυνατόν να την αντιμετωπίσεις, να τη νικήσεις και να τη μεταμορφώσεις, αν υπάρχουν άλλοι, άλλες και άλλα που είναι στο πλευρό σου. Είστε όλοι διαφορετικοί, αλλά έχετε την ίδια αποφασιστικότητα να πείτε όχι εκεί που οι πλειοψηφίες λένε ναι. Θα σου συνιστούσα να μην αναζητήσεις τις πλειοψηφίες, να αναζητήσεις τις μειοψηφίες. Εκεί θα γεννηθεί το αύριο. Οι πλειοψηφίες είναι το άλλοθι των εγκλημάτων. Αναζήτησε κάποιον που έχει την ίδια επιθυμία με εσένα να αντιδράσει, να σπάσει τον καθρέφτη. Δεν είναι στην πραγματικότητα καθρέφτης, αλλά παραμόρφωση της πραγματικότητας.

Μη φοβάσαι να κάνεις λάθος. Θα το κάνεις ούτως ή άλλως. Θα πέσεις από το ποδήλατο και θα πονέσεις, γιατί θα πέσεις στα χαλίκια. Τα χαλίκια είναι η ζωή, είναι η πραγματικότητα, και το να μάθεις να κάνεις ποδήλατο είναι το να μαθαίνεις να ζεις. Μην φοβάσαι.

Η τελευταία μου συμβουλή είναι μην ακούς τις συμβουλές, και ιδιαίτερα μην ακούς αυτές τις συμβουλές που σου δίνω τώρα.

——————————————-

Από το πρωτότυπο εδώ: 

The post Συμβουλές του Capitán Insurgente Marcos προς τη νεολαία (Συναντήσεις Εξεγέρσεων και Αντιστάσεων) first appeared on Aυτολεξεί.

Με αφορμή την εκδήλωση που διοργάνωσε η Ένωση Ενοικιαστ(ρι)ών Θεσσαλονίκης, την Παρασκευή 14/06, σχετικά με τα δικαιώματα των ενοικιαστών, ο Θοδωρής Καρυώτης, μέλος της πρωτοβουλίας για τη σύσταση της Ένωσης Ενοικιαστών/τριών Θεσσαλονίκης, μίλησε στο TV100 και την εκπομπή “Πρώτη καλημέρα” για τη στεγαστική κρίση στην πόλη, τους λόγους που ώθησαν στη δημιουργία ενός συλλογικού, θεσμικού φορέα διεκδίκησης των συμφερόντων των (δυνάμει) ενοικιαστ(ρι)ών, και τις επιδιώξεις από αυτό το εγχείρημα.

Η Ένωση Ενοικιαστ(ρι)ών Θεσσαλονίκης συμμετείχε, επίσης, στο 25ο Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης όπου νέος κόσμος είχε την ευκαιρία να τη γνωρίσει, να συζητήσει και να μεγαλώσει μια ομάδα που, αποτελεσματικά και οργανωμένα, διεκδικεί μια αξιοπρεπή και οικονομικά προσιτή στέγη! Μέσα στις επόμενες ημέρες, θα ακολουθήσει ανάρτηση σχετικά με το εν λόγω επιτυχημένο και ενδιαφέρον εργαστήρι συνδιαμόρφωσης των θέσεων και των αιτημάτων, με τίτλο “Κάλεσμα να διαμορφώσουμε μαζί τις θέσεις της Ένωσης Ενοικιαστ(ρι)ών Θεσσαλονίκης”.

———————————————————————————————-

ΒΛ. ΣΧΕΤΙΚΑ:

Η Ένωση Ενοικιαστ(ρι)ών Θεσσαλονίκης ξεκινάει τη δράση της!

The post Η Ένωση Ενοικιαστ(ρι)ών Θεσσαλονίκης καλεί σε οργάνωση για τη στεγαστική κρίση στην πόλη first appeared on Aυτολεξεί.

Η ακόλουθη αναδρομή στην ιστορία του αγροτικού συνεργατισμού και της εργατικής συμμετοχής φέρνει στην επιφάνεια μια ποικιλία μη καπιταλιστικών, εν μέρει, διαδικασιών συλλογικής αυτοδιαχείρισης που λειτούργησαν και λειτουργούν παράλληλα με μια οικονομία της αγοράς η οποία τελεί υπό την κυριαρχία του κράτους και περιλαμβάνει ένα πλήθος μικρών επιχειρήσεων, μια υπο-αναπτυγμένη βιομηχανική παραγωγή και ένα μεγάλο τομέα υπηρεσιών (στο εμπόριο, τον τουρισμό, τα χρηματοοικονομικά κ.ο.κ. (Αγγελίδης 2007, Μηλιός 2013). Στηριζόμενοι στην εποικοδομητική κριτική του «κεφαλαιο-κεντρισμού» που διατύπωσαν οι Gibson-Graham (2006), διαγράφουμε εδώ το ιστορικό περίγραμμα μιας ετερογενούς οικονομίας που δεν υπάγεται πλήρως σε καμία ενιαία λογική, δύναμη ή κυρίαρχη δομή. Ανάκατα μείγματα οικονομικών πρακτικών, συγκρουόμενων πολιτικών κοινωνικής συνεργασίας και ηθικής της αλληλεγγύης, μοναδικές, εύθραυστες πρωτοβουλίες αυτοδιαχείρισης αποκαλύπτουν στιγμές έντασης, ανοικτότητας και ποικιλομορφίας σε έναν ηγεμονικό κρατικό-καπιταλιστικό σχηματισμό που διέπεται από άλλους καθορισμούς.

Η ανάλυση αυτή μας δείχνει –και αυτό είναι το κρισιμότερο σημείο– ότι αν αρχίσουμε να βλέπουμε τις εναλλακτικές δραστηριότητες και διαστάσεις ως διάχυτες, βιώσιμες και με διάρκεια στον χρόνο «μπορεί να υποκινηθούμε εδώ και τώρα να κτίσουμε ενεργά επάνω τους για να μετασχηματίσουμε τις τοπικές μας οικονομίες» (Gibson-Graham 2006, xxiv). «Οι μελλοντικές δυνατότητες γίνονται πιο βιώσιμες αν δούμε ότι υπάρχουν ήδη, αλλά υπό το φως μιας διαφορετικής φαντασίας» (ε.α. xxxi).

α. Συνεταιρισμοί

Οι αγροτικοί συνεταιρισμοί βρίσκονται στην καρδιά της παραγωγικής δραστηριότητας όπου αναπτύχθηκε και επεκτάθηκε η κοινωνική συνεργασία και η εργατική αυτοδιαχείριση στη σύγχρονη ελληνική ιστορία. Ενώσεις για την από κοινού εκτροφή και διάθεση αμνοεριφίων –τα λεγόμενα «τσελιγγάτα» ή «κοινάτα»- υπήρχαν για πολλούς αιώνες πριν την ίδρυση του νεότερου ελληνικού κράτους. Ένας από τους πρώτους, ίσως, στον κόσμο βιομηχανικός-γεωργικός συνεταιρισμός ιδρύθηκε στα Αμελάκια για την επεξεργασία και την βαφή νημάτων με κόκκινο χρώμα που παρήγαγαν από το φυτό ριζάρι (Young 1984, Νασιούλας 2012, 156). Η ψήφιση του πρώτου νόμου για τους συνεταιρισμούς το 1915 σηματοδότησε το ξεκίνημα ενός μεγάλου αγροτικού συνεταιριστικού κινήματος. Την πρώτη δεκαετία που ακολούθησε, οι προσπάθειες των πρώτων αγροτικών και αστικών συνεταιρισμών, με την αρωγή επιφανών υποστηρικτών των συνεταιρισμών την εποχή εκείνη, οδήγησε στη δημιουργία 2500 πρωτοβάθμιων αγροτικών συνεταιρισμών, οι περισσότεροι από τους οποίους εξασφάλιζαν πιστώσεις για να αντιμετωπιστεί η μάστιγα των τοκογλύφων που κατέστρεφε τους απλούς αγρότες (Καμενίδης 1996, 138; Kρουσταλλάκη-Μπεβεράτου 1990, 125, 130-131).

Oι μεταπτώσεις του αγροτικού συνεργατισμού από τότε αντανακλούν ιστορικές αναταραχές, πολιτικές παρεμβάσεις, ακατάλληλα νομικά πλαίσια και την έλλειψη εσωτερικής συνοχής και στράτευσης από τα μέλη του (Παπαγεωργίου 2010, 34). Ωστόσο, ο αριθμός των πρωτοβάθμιων τοπικών ενώσεων κυμάνθηκε μεταξύ 5000 και 7000 καθόλη αυτή την περίοδο, με τη συμμετοχή 500 000 ως 750 000 αγροτών κατά μέσο όρο (ΠΑΣΕΓΕΣ 2013; Young 1984; Kαμενίδης 1996, 138). Οι αγροτικοί συνεταιρισμοί επισκίασαν κάθε άλλο είδος συνεταιριστικής δραστηριότητας στην κοινωνική οικονομία της σύγχρονης Ελλάδας, αντιπροσωπεύοντας το 90% περίπου όλων των συναφών δραστηριοτήτων (Young 1984). Στη Μεταπολίτευση, οι πρωτοβάθμιες, οι περιφερειακές και οι εθνικές ενώσεις επικεντρώθηκαν στην προμήθεια αγροτικών πρώτων υλών (σπόρων, λιπασμάτων, μηχανών κλπ.), στην επεξεργασία γεωργικών προϊόντων (δημητριακών, εσπεριδοειδών, λαδιού, καπνού κλπ.) και στις υπηρεσίες (κατάρτιση, μεταφορές και διαφήμιση, μεταξύ άλλων (Παπαγεωργίου 2010, 37, Κολύμβας 1991, 96-98).

Αυτοί οι τύποι ενώσεων των παραγωγών συντάχθηκαν σε γενικές γραμμές με τις διεθνείς αρχές του σύγχρονου συνεταιριστικού κινήματος: δημοκρατικός έλεγχος των επιμέρους ενώσεων και των συνενώσεων ανώτερου βαθμού (με βάση την αρχή ένα πρόσωπο, μία ψήφος), παραγωγή προσαρμοσμένη στις κοινωνικές ανάγκες, αλληλοβοήθεια μεταξύ των παραγωγών (Κρουσταλλάκη-Μπεβεράτου 1990, 130, 141). Ορισμένοι από αυτούς έχουν να επιδείξουν σημαντικά οικονομικά επιτεύγματα και έμπρακτη κοινωνική αλληλεγγύη, ενώ καθόλη την ιστορία του το κίνημα συνέβαλε κρίσιμα στην ανάπτυξη της υπαίθρου, την κατασκευή ζωτικών υποδομών και την επιβίωση των μικρών γεωργών (Παπαγεωργίου 2010, 38; Kλήμης 1991, 110-111; Kρουσταλλάκη-Μπεβεράτου 1990, 129). Αλλά παρέμεινε εν πολλοίς υπό κρατικό έλεγχο, δέσμιο των σχέσεων πολιτικής πατρωνείας, από τις απαρχές του, γεγονός που εμπόδισε την ανάδυση ενός αυτόνομου και συνειδητού συνεταιριστικού κινήματος (Kρουσταλλάκη-Μπεβεράτου 1990, 130-133).

Τη δεκαετία του ’80, ο «σοσιαλισμός» της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ ενέτεινε τον κρατικό εναγκαλισμό των μεγάλων αγροτικών συνεταιρισμών σε βαθμό ασφυξίας (Παπαγεωργίου 2010, 39). Το κυβερνών κόμμα επεδίωξε να τους χρησιμοποίησει ως οχήματα για τον «σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας» μέσω της δημιουργίας «αγροτο-βιομηχανικών συμπλεγμάτων». Τους αξιοποίησε επίσης ως εργαλεία άσκησης κρατικής πολιτικής σε τομείς που δεν διέθετε εμπειρία ή επαρκή ικανότητα για την αντιμετώπιση καθημερινών προβλημάτων. Ως αποτέλεσμα, οι συνεταιρισμοί υπερστελεχώθηκαν, αύξησαν δραματικά τα χρέη τους στην Αγροτική Τράπεζα σε μη βιώσιμα επίπεδα, πλήρωναν τα προϊόντα των παραγωγών σε τιμές ανώτερες της αγοράς και έκαναν επισφαλείς επενδύσεις. Οι κομματικές παρεμβάσεις, κυρίως από τους σοσιαλιστικές και το ΚΚΕ, και οι πελατειακές σχέσεις από την πλευρά των συνεταιρισμένων γεωργών στρέβλωσαν τη χάραξη της οικονομικής πολιτικής προς όφελος βραχυπρόθεσμων συμφερόντων, επιτείνοντας την κακοδιαχείριση, τη διαφθορά και την αναποτελεσματικότητα στη διαχείριση των αγροτικών συνεταιρισμών (Παπαγεωργίου 2010, 39-42; Kολύμβας 1991, 102-103).

Στα τέλη της δεκατίας του ’80, η Αγροτική Τράπεζα έπρεπε να κάνει εκκαθάριση υψηλών χρεών και απαίτησε την ανάκτησή τους από την κυβέρνηση και τους συνεταιρισμούς. Ως αποτέλεσμα, οι τελευταίοι έχασαν γρήγορα τη ρευστότητά τους, απώλεσαν τη θέση τους στις αγορές, αναγκάστηκαν να πουλήσουν πάγια κεφάλαια, και βασικές περιφερειακές και εθνικές ενώσεις διαλύθηκαν προς όφελος ιδιωτικών επιχειρηματικών συμφερόντων (Παπαγεωργίου 2010, 39-41). Στην κοινή γνώμη, οι οι αγροτικοί συνεταιρισμοί έγιναν συνώνυμοι με την αναποτελεσματικότητα, την οικονομική αποτυχία, την εκτεταμένη διαφθορά των πολιτικών κομμάτων και των γεωργών, την εξάρτηση από υψηλές κρατικές επιχορηγήσεις, την κλοπή δημόσιου πλούτου και τα κομματικά συμφέροντα.

Από τη μία, ένας σημαντικός αριθμός των αγροτικών συνεταιρισμών που απομένουν είναι οικονομικά βιώσιμοι και ορισμένοι μάλιστα είναι ιδιαίτερα επιτυχημένοι στις ειδικές αγορές τους. Αναπτύσσουν την τοπική παραγωγή με οικολογικούς όρους, υποστηρίζοντας τους μικροπαραγωγούς απέναντι στον παγκόσμιο ανταγωνισμό και τα εταιρικών μοντέλα των agri-business (Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Θεσπρωτίας 2012, Ένωση Συνεταιρισμών Θρακικών Προϊόντων 2011). Από την άλλη, η βίαιη νεοφιλελεύθερη στροφή στις κυβερνητικές πολιτικές βάλλει επίσης εναντίον των υπολειμμάτων του αγροτικού συνεργατισμού στην Ελλάδα. Η νέα νομοθεσία που ψηφίστηκε το 2011 αναγκάει τις πρωτοβάθμιες ενώσεις να ιδρύσουν ανώνυμες εταιρίες αν θέλουν να συνενωθούν, καταργώντας τις δευτεροβάθμιες περιφερειακές και εθνικές ενώσεις, και ενίσχυοντας παράλληλα τον κρατικό έλεγχο πάνω στο συνεταιριστικό κίνημα (Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Θεσπρωτίας 2012, Νόμος 4015, 2011). Επιπλέον, το 2012 η Αγροτική Τράπεζα εκχωρήθηκε σε ιδιωτική τράπεζα, αφήνοντας τους συνεταιρισμούς με ελάχιστες πηγές χρηματοδότησης.

Απέναντι σε αυτή τη βάναυση νεοφιλελεύθερη επίθεση του κεφαλαίου, τη βαθιά ύφεση που προκάλεσαν τα καταστροφικά μέτρα λιτότητας, η νεοφιλελεύθερη αναδιάρθρωση, ιδιωτικοποίηση και εξάρθρωση του κράτους πρόνοιας, το θεσμικό συνεταιριστικό κίνημα στην Ελλάδα επιδιώκει τώρα να ανασυσταθεί σε νέες βάσεις. Διεκδικεί την ανεξαρτησία του από το κρατικό πολιτικό σύστημα και τις ολιγοπωλιακές δυνάμεις της αγοράς, επιστρέφοντας στις διεθνείς αρχές του συνεταιρίζεσθαι: δημοκρατική αυτοδιαχείριση στη βάση της ισότητας, στενή συνεργασία και συνομοσπονδία των διαφόρων αγροτικών ενώσεων στο τοπικό, το περιφερειακό, το εθνικό και το διεθνές επίπεδο, μέριμνα για την κοινότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη (ΠΑΣΕΓΕΣ 2011). Μένει να δούμε αν η άνευ προηγουμένου επίθεση του νεοφιλελεύθερου κράτους και του κεφαλαίου θα ωθήσει τους αγρότες να συγκροτήσουν αυτόνομες και συμμετοχικές οργανώσεις που θα ενταχθούν σε μια νέα, ευρύτερη κοινωνική οικονομία της αλληλεγγύης ενάντια στην εταιρική και την κρατική εξουσία.

Εργατικός έλεγχος

Οι ελληνικές εργασιακές σχέσεις διακρίνονται εν γένει από την ισχνή συμμετοχή των εργατών στη διαχείριση των επιχειρήσεων. Οι περισσότερες απόπειρες σε αυτή την κατεύθυνση ήταν σποραδικές, βραχύβιες και ανεπιτυχείς στο τέλος (Kουτρούκης και Jecchinis 2008, 31). Μεταξύ των λίγων παραδειγμάτων εργατικής αυτοδιαχείρισης, το παλιότερο ανάγεται στα μέσα του 19ου αιώνα, όταν ιδρύθηκαν εργατικά συμβούλια στα ορυχεία σμύριδας στη Νάξο. Επιφανή μεταγενέστερα παραδείγματα περιλαμβάνουν τα εργοστασιακά συμβούλια που λειτουργούσαν άτυπα σε βιομηχανίες υποδημάτων και καπνού στη Β. Ελλάδα μεταξύ του 1920 και του 1936.

Την επαύριο της μικρασιατικής καταστροφής στη Μ. Ασία το 1922, η κοινωνική κρίση εντάθηκε στην ηπειρωτική Ελλάδα, πυροδοτώντας την ανάπτυξη του ελληνικού εργατικού κινήματος. Το συνδικάτο των καπνεργατών ήταν μεταξύ των πολυπληθέστερων, των καλύτερα οργανωμένων και πιο συνειδητοποιημένων ταξικά, ενώ διατηρούσε στενούς δεσμούς με το νεοπαγές Κομμουνιστικό Κόμμα. Οι καπνεργάτες στη Β. Ελλάδα ξεκίνησαν το σημαντικότερο πείραμα εργατικής συμμετοχής ως τις μέρες τους. Έστησαν άτυπες εργοστασιακές επιτροπές που εκλέγονταν άμεσα από τους εργάτες και προωθούσαν την άμεση αυτοδιαχείριση της εργασίας. Οι επιτροπές συνδέεονταν με τα συνδικάτα, τα ενημέρωναν για τις συνθήκες εργασίας και παρακολουθούσαν την τήρηση των συλλογικών συμβάσεων και της εργατικής νομοθεσίας από την εργοδοσία. Υπερασπίζονταν τα εργατικά δικαιώματα, προήγαν την αυτοεκπαίδευση των εργατών στους εργασιακούς χώρους και εκπροσωπούσαν το συμφέροντα της εργασίες στις διαπραγματεύσεις και τους αγώνες με το κεφάλαιο. Παρά τα μέτρα καταστολής και τις διώξεις των εργατικών επιτροπών που ξανάρχισαν με νέα ένταση το 1929, κατόρθωσαν να επιβιώσουν και να συνεχίσουν τους αγώνες μέχρι το 1936, όταν επιβλήθηκε το δικτατορικό καθεστώς του Μεταξά (Kουτρούκης 1989, 44-47).

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η σύμπραξη στη χάραξη πολιτικών από εκπροσώπους της εργασίας καθιερώθηκε σε εθνικό επίπεδο, όπως στο Συμβούλιο Οικονομικής και Κοινωνικής Πολιτικής. Αλλά ο ουσιαστικός εργατικός έλεγχος έλαμπε δια της απουσίας του στις περισσότερες ιδιωτικές και δημόσιες επιχειρήσεις. Τ0 1983 μόλις θεσπίστηκε μια νέα νομοθεσία που προωθούσε την εργατική συμμετοχή σύμφωνα με τη «σοσιαλιστική ιδεολογία» της νέας κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ (Ράφτης και Σταυρουλάκης 1991, 294). Tα αποτελέσματα ήταν πολύ φτωχά, καθώς η ανεξάρτητη κινητοποίηση των ίδιων των εργαζομένων ήταν ελάχιστη και η όποια πραγματική τους εμπλοκή επισκιαζόταν από τον καθοριστικό ρόλο των κυβερνητικών φορέων, των πολιτικών κομμάτων και συνδικαλιστικών μερίδων. Οι διαδικασίες της ιδιωτικοποίησης που ξεκίνησαν στις αρχές του ’90 και συνεχίζουν σήμερα με ταχύτερους ρυθμούς έβαλαν την ταφόπλακα σε αυτά τα σχέδια κοινωνικοποίησης εκ των άνω (Kουτρούκης και Jecchinis 2008, 35).

Εν γένει, η αποτυχία των νομοθετικών πρωτοβουλιών και των κρατικών πολιτικών που υποστήριζαν τον εργατικό έλεγχο τη δεκαετία του ’80 και του ’90 θα πρέπει να αποδοθεί σε μια σειρά αλληλοδιαπλεκόμενους παράγοντες: τις εχθρικές στάσεις και τις προσπάθειες χειραγώγησης εκ μέρους των επιχειρήσεων και των συνδικάτων∙ την κουλτούρα αυταρχισμού της διαχείρισης στους χώρους εργασίας∙ τον κρατικό παρεμβατισμό∙ την έλλειψη μιας παράδοσης συμμετοχής των εργαζομένων στη διοίκηση των επιχειρήσεων∙ τα εργατικά αιτήματα ήταν γενικότερα στο περιεχόμενό τους και ξεπερνούσαν το πλαίσιο επιμέρους εργασιακών χώρων∙ η συνδικαλιστική δράση και συνδιοίκηση δεν ήταν νομικά κατοχυρωμένες για μεγάλο διάστημα∙ έλειπε η επαρκής κατανόηση, τα κίνητρα, η εκπαίδευση και το ενδιαφέρον εκ μέρους της εργασίας∙ στις σχέσεις εργασίας υπήρχε έντονη κομματική πόλωση. Το κυριότερο είναι ότι στην ελληνική παραγωγή «οι συμμετοχικές ρυθμίσεις καθιερώθηκαν μόνον μέσω της νομοθεσίας, ενώ στις ΗΠΑ και στις περισσότερες δυτικοευρωπαϊκές χώρες οι νομικές πρόνοιες έρχονταν κυρίως να επικυρώσουν ρυθμίσεις που είχαν επιβληθεί ήδη από τη συνήθεια και την πρακτική» (Ράφτης και Σταυρουλάκης 1991, 295).

Αξίζει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι σε ορισμένες περιπτώσεις κατά την ίδια περίοδο οι εργάτες κινητοποιήθηκαν μαχητικά και ασχολήθηκαν ενεργά με τη διαχείριση των επιχειρήσεων όπου εργάζονταν. Θα επικεντρωθούμε σε δυο παραδείγματα εργατικού ελέγχου που βασίστηκαν σε αυθόρμητες πρωτοβουλίες των ίδιων των εργατών, σε δύο εταιρίες όπου δεν λειτουργούσαν επίσημα συνδικάτα (ε.α. 297).

Η εταιρία Ι. Παντελεμίδης, στην περιοχή της Θεσσαλονίκης, παρήγαγε μηχανικά εξαρτήματα στα οποία διέθετε σχεδόν το μονοπώλιο της παραγωγής στην Ελλάδα. Όταν πέθανε ο ιδρυτής της το 1981, οι κληρονόμοι του αρνήθηκαν να τον διαδεχθούν στην εταιρία εξαιτίας των υψηλών χρεών της, και το εργοστάσιο απειλούνταν με άμεσο κλείσιμο. Οι 23 εργαζόμενοί του κινητοποιήθηκαν για να αποτρέψουν αυτόν τον κίνδυνο και τον Νοέμβριο του 1981 αποφάσισαν να αναλάβουν το εργοστάσιο με τη βοήθεια των τοπικών δημοτικών αρχών και του σωματείου εργατών μετάλλου. Αυτή ήταν μια γνήσια και μαχητική εργατική κατάληψη του εργοστασίου. Δεν υπήρχε κανένα νομικό πλαίσιο για μια τέτοια πρωτοβουλία, και η εταιρία βρισκόταν σε νομικό κενό και έπρεπε να λειτουργεί ανεπίσημα (ε.α 307, Κουτρούκης 1989, 50-52). Οι εργάτες είχαν στενές σχέσεις με την εταιρία και μεταξύ τους, καθώς οι περισσότεροι ήταν μεταξύ πενήντα και εξήντα ετών και εργάζονταν στο εργοστάσιο από την αρχή. Κόμματα και συνδικάτα δεν έπαιζαν κανένα ρόλο στην καθημερινή τους δραστηριότητα και στη λήψη των αποφάσεων.

Η Γενική Συνέλευση λειτουργούσε ως το κύριο διοικητικό όργανο αλλά, σταδιακά, μια επιτροπή συντονισμού παραγωγής, που αποτελούνταν από τρία ανεπίσημα εκλεγμένα και ανακλητά μέλη, ανέλαβε τη διαχείριση του εργοστασίου. Αρχικά οι εργάτες είχαν ενθουσιασμό για την επιχείρησή τους και πέτυχαν εντυπωσιακά αποτελέσματα, αυξάνοντας την παραγωγικότητα κατά 100% τους πρώτους μήνες, αυξάνοντας ταυτόχρονα τους μισθούς τους και μειώνοντας τον χρόνο εργασίας τους. Αργότερα, ωστόσο, επήλθε μια πτώση της παραγωγικότητας καθώς μειώθηκε ο ενθουσιασμός και το ενδιαφέρον τους, οι ρυθμοί εργασίας έγιναν χαλαροί και υπήρχε μια έλλειψη αποτελεσματικού επιχειρηματικού σχεδιασμού. Αντικειμενικά και υποκειμενικά εμπόδια, όπως τα διαρκή γραφειοκρατικά κωλύματα, η προχωρημένη ηλικία τωνπερισσότερων εργατών που σύντομα θα έβγαιναν στη σύνταξη, η έλλειψη κατάλληλου υπόβαθρου καθώς και ταξικής και πολιτικής συνείδησης συνέβαλαν σε αυτό το ατυχές αποτέλεσμα. Εξίμισι χρόνια μετά την αρχική ανάληψη του εργοστασίου, οι εναπομείναντες εργάτες παρέδωσαν την ιδιοκτησία του στον Δήμο Ευόσμου (ε.α.).

Παρόμοια ήταν και η εμπειρία της Υφαντουργίας Κουλιστανίδης την ίδια περίοδο, και πάλι στην περιοχή της Θεσσαλονίκης. Τα μεγάλα χρέη ανάγκασαν την εταιρία να κάνει παύση πληρωμών τον Φεβρουάριο του 1980. Τον Οκτώβριο του 1980 οι 117 εργαζόμενοι που παρέμεναν στην επιχείρηση ζήτησαν από τον γιο του πρώην ιδιοκτήτη να αναλάβει τη θέση του έκτακτου διαχειριστή, ενώ ένας ελεγκτής διορισμένος από τα δικαστήρια ήλεγχε όλες τις δοσοληψίες. Στα τέλη του 1983, τα βάρη του χρέους έκαναν αναπόφευκτο το κλείσιμο της εταιρίας, αλλά στο μεταξύ οι εργάτες είχαν διαχειριστεί μόνοι τους την επιχείρηση, οργανώνοντας την παραγωγή και κάνοντας δοσοληψίες με τις τράπεζες, τα ασφαλιστικά ταμεία και κρατικούς φορείς. Οι αποφάσεις λαμβάνονταν συλλογικά και συχνά ομόφωνα από όλους τους εργάτες.

Υπάρχουν πολλές σημαντικές συνάφειες με την περίπτωση του εγχειρήματος Παντελεμίδη, που μπορούν να φωτίσουν την εξέλιξη και του εγχειρήματος Κουλιστανίδη. Το εργατικό δυναμικό αποτελούνταν κυρίως από εργάτες πενήντα με εξήντα ετών που συνεργάζονταν επί μακρός. Απέφευγαν την κομματική πολιτική και τον θεσμικό συνδικαλισμό και αρνήθηκαν να ιδρύσουν συνδικάτο για αυτούς τους λόγους. Προτιμούσαν απεναντίας να λειτουργούν αυτόνομα χωρίς καμία επίσημη δομή, σε μια εποχή κατά την οποία δεν υπάρχη κανένα νομικό πλαίσιο ή άλλος αναγνωρισμένος φορέας για να υποστηρίξει και νομιμοποιήσει την αυτόνομη δράση τους (Ράφτης και Σταυρουλάκης 1991, 302).

Παρά την τελική τους κατάρρευση, και τα δύο παραδείγματα ανεξάρτητης κινητοποίησης των εργατών και συλλογικού ελέγχου πραγματοποιήθηκαν σε ένα δυσμενές περιβάλλον όπου έπρεπε να βαδίσουν σε ένα μοναχικό δρόμο χωρίς προηγούμενο. Η ικανότητα που επέδειξαν να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τη βιομηχανική τους παραγωγή κόντρα στο ρεύμα, χωρίς να διαθέτουν καμία σχετική εμπειρία, μαρτυρεί τις λανθάνουσες δυνατότητες της εργασίας για αυτοδιεύθυνση. Οι δεσμοί που σφυρηλάτησαν επί δεκατίες εργαζόμενοι από κοινού και η επιμονή τους να διατηρήσουν την ανεξαρτησία τους από τους κομματικούς μηχανισμούς και τον γραφειοκρατικό συνδικαλισμό συνέβαλαν στα περιορισμένα αλλά εξαιρετικά τους επιτεύγματα. Από την άλλη, πολιτισμικά στοιχεία που συνδέονται με τη διαμόρφωση παθητικών και καταναλωτικών υποκειμένων τα οποία αδιαφορούν για την εργατική δημοκρατία, η απουσία ενός ευρύτερου εργατικού και κοινωνικού κινήματος που να υποθάλπει την αυτονομία και την αλληλεγγύη, η έλλειψη ενός υποστηρικτικού χρηματοοικονομικού, νομικού και πολιτικού πλαισίου και η ανυπαρξία ενός δικτύου αυτοδιαχειριζόμενων επιχειρήσεων και κοινοτήτων εξηγούν τον βραχύ τους βίο και την τελική τους πτώση.

The post Συνεταιρισμοί και εργατικός έλεγχος στην Ελλάδα του 20ού αιώνα first appeared on Aυτολεξεί.

Η 26η Ιανουαρίου, είναι μια σημαντική μέρα στην επιχείρηση μαζικής υφαρπαγής κατοικιών που έχει βάλει μπρος η κυβέρνηση, αφού ο Άρειος Πάγος εξετάζει το αν οι εταιρίες διαχείρισης («servicers») των τιτλοποιημένων κόκκινων δανείων που τα funds αγόρασαν σε εξευτελιστικές τιμές από τις τράπεζες έχουν δικαίωμα να διενεργούν πλειστηριασμούς των υποθηκευμένων ακινήτων – κάτι που ο νόμος 3156/2003, βάσει του οποίου έχουν τιτλοποιηθεί τα δάνεια, δεν προβλέπει. Για να μην υπάρξει σύγχυση, οι «servicers» είναι Α.Ε. με τη συμμετοχή τραπεζών και funds – πρόκειται για τους ίδιους οργανισμούς με άλλο νομικό προσωπείο.

Τυπικά, η τιτλοποίηση και μεταβίβαση των κόκκινων δανείων προκρίθηκε ως λύση για να προωθηθούν νέες ρυθμίσεις των δανείων μέσω εξωδικαστικού μηχανισμού, αλλά και να εξυγιανθούν τα τραπεζικά χαρτοφυλάκια δανείων – μια λύση «win-win». Και ενώ το δεύτερο σκέλος του “win” είχε επιτυχία – με ένα λογιστικό «θαύμα» οι τράπεζες έχουν μειώσει τον δείκτη Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων από 50% πριν από μερικά χρόνια σε μονοψήφιο αριθμό σήμερα – το πρώτο σκέλος αποδείχτηκε “lose” για την κοινωνική πλειοψηφία μέσα από μια ασύλληπτη «αρπαχτή»: ενώ δάνεια ονομαστικής αξίας περίπου 120 δις, στα οποία αντιστοιχούν περισσότερα από 800.000 υποθηκευμένα ακίνητα, έχουν αγοραστεί από τα funds έναντι χαμηλού αντιτίμου, στις περισσότερες περιπτώσεις οι servicers θέτουν εξαιρετικά δυσμενείς όρους σε οποιαδήποτε διαπραγμάτευση για νέα ρύθμιση του δανείου, προσπαθώντας αντιθέτως να ρευστοποιήσουν μαζικά τα ακίνητα μέσω πλειστηριασμών για να μεγιστοποιήσουν το κέρδος τους.

Πρόκειται για μια ασύλληπτων διαστάσεων μεταβίβαση πλούτου από τα λαϊκά στρώματα στο κεφάλαιο – κατεξοχήν παράδειγμα της «συσσώρευσης διά της υφαρπαγής» (accumulation by dispossession) που περιγράφει ο David Harvey. Και σε ένα πλαίσιο ανύπαρκτης στεγαστικής πολιτικής και απλησίαστων τιμών ενοικίων, η εξέλιξη αυτή θα οξύνει ακόμα περισσότερο την ήδη έντονη στεγαστική κρίση που βιώνουμε.

Το μόνο που στέκεται εμπόδιο στα σχέδια αυτά – δεδομένης της διαχρονικής απουσίας ισχυρών στεγαστικών κινημάτων – είναι ο νόμος 3156/2003, τον οποίο η Δικαστική Εξουσία, που δεν φημίζεται για την ανεξαρτησία και την αμεροληψία της, είναι έτοιμη αύριο να παρακάμψει.

Πρέπει να τονιστεί ότι οι τράπεζες έχουν πουλήσει τα δάνεια στα funds σε αστείες τιμές, περίπου στο 5% της ονομαστικής τους αξίας. Ταυτόχρονα, αρνήθηκαν να κάνουν αντίστοιχα γενναιόδωρα κουρέματα στους δανειολήπτες, παρόλο που οικονομικά θα είχε την ίδια επίπτωση στους ισολογισμούς τους, με τη δικαιολογία ότι τέτοια διευθέτηση ενέχει «ηθικό κίνδυνο» που θα βλάψει την «κουλτούρα πληρωμών».

Είναι ανατριχιαστικό να ακούς τη λέξη «ηθική» να εκστομίζεται από εκπροσώπους αυτών των οργανισμών, αφού αποτελεί μια πλήρη αντιστροφή της πραγματικότητας. Είναι «ανήθικό» να γίνονται κουρέματα προκειμένου να διατηρήσουν τα σπίτια τους δανειολήπτες και δανειολήπτριες που στην πλειονότητά τους δεν ευθύνονται για την οικονομική τους δυσχέρεια – αν λάβουμε υπόψη τα απανωτά κύματα κρίσης, περικοπών, ύφεσης, λιτότητας, εγκλεισμών, πληθωρισμού, για να μη μιλήσουμε για την ευθύνη των τραπεζών και των πρακτικών δανεισμού προ-κρίσης. Είναι «ηθικό» να πωλούνται κοψοτιμής τα ίδια δάνεια σε χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς που θα σε λίγα χρόνια θα έχουν εξαφανιστεί με τα λάφυρα, αφήνοντας χιλιάδες ανθρώπους στον δρόμο.

Ο κόσμος ανάποδα, όπως έγραφε ο Eduardo Galeano.

Παράλληλα, η Eurostat αποφάσισε ότι οι κρατικές εγγυήσεις ύψους περίπου 20 δις, που είχαν δοθεί ως κίνητρο για τις τιτλοποιήσεις στο πλαίσιο του σχεδίου «Ηρακλής», προσμετρώνται στο δημόσιο χρέος – η «λυπητερή» για το φαγοπότι των funds περνάει δηλαδή στα ίδια τα θύματα, που πέρα από την απώλεια των σπιτιών τους, πρέπει να υποστούν νέες αιματηρές περικοπές και λιτότητα για να επιτευχθούν οι «δημοσιονομικοί στόχοι».

Σε μια χώρα όπου η μικροϊδιοκτησία συνεχίζει να είναι η μοναδική οδός προς τη στεγαστική ασφάλεια, αλλά και το τελευταίο ανάχωμα των αδύναμων στρωμάτων ενάντια στις πολιτικές φτωχοποίησης, η επίθεση στην ιδιοκατοίκηση δεν σηματοδοτεί μόνο υφαρπαγή πλούτου, αλλά και μια μεταστροφή στο ίδιο το μοντέλο κοινωνικής συνύπαρξης. Δυστυχώς, το ίδιο το φαντασιακό της μικροϊδιοκτησίας αποτρέπει τη δημιουργία ενός ευρέως κινήματος που θα υπερασπιστεί την κατοικία ως ανθρώπινο δικαίωμα, αφού η πρόσβαση στη στέγη θεωρείται ατομική/οικογενειακή υπόθεση, οι ενοικιαστές αισθάνονται συχνά ως «εν αναμονή» ιδιοκτήτες, και η λειτουργία της κτηματαγοράς βρίσκεται εκτός ορίων για οποιαδήποτε πολιτική παρέμβαση – έτσι το στεγαστικό ζήτημα απουσιάζει από την ατζέντα όλων των κινημάτων.

Ίσως όμως τώρα, με μια ολόκληρη νέα γενιά καταδικασμένη στη στεγαστική επισφάλεια, να είναι η ώρα για την ανάδειξη νέων διεκδικήσεων και πρακτικών γύρω από τη στέγη.

The post Οι πλειστηριασμοί ακινήτων ως μαζική υφαρπαγή πλούτου first appeared on Aυτολεξεί.

We present to you the new publication from TRISE, entitled Asking questions with the Zapatistas: Reflections from Greece on our Civilizational Impasse, authored by TRISE members Theodoros Karyotis, Ioanna-Maria Maravelidi, and Yavor Tarinski.

Editor: Matthew Little | Cover: Apollon Petropoulos | Design: George Chelebiev

Publisher: Transnational Institute of Social Ecology (TRISE) | Year: 2022

→ REVIEW on the book by Matthew Quest HERE: Asking Questions With The Zapatistas: Greek Activists Think About the Future of Politics and Civilization

→ Downloaded from HERE for free

→ Or READ it online below (please, refresh if the file does not appear from the first time):

In their collextive text, Karyotis, Maravelidi, and Tarinski reflect on the arrival of the Zapatista delegation from the point of view of the European, and in particular Greek, grassroots movements. They ponder the historical and current importance of Zapatismo and its influence on the development of political contestation in Europe and in Greece. The authors attempt to highlight the aspects of Zapatismo that have contributed to movement theory and praxis and have provided inspiration for generations of activists and collectives. They also enumerate other political projects that resonate and enmesh with Zapatismo to produce novel emancipatory practices. The authors attempt at examining the obstacles and pitfalls in ‘translating’ the Zapatista experience to European urban contexts. Finally, Karyotis, Maravelidi, and Tarinski explore some of the paths that may lead us forward in the pursuit of social emancipation.

This book is the extended English-language original of the Spanish-language pocketbook Preguntando con los zapatistas. Reflexiones desde Grecia sobre nuestro impasse civilizatorio, published in Spanish by Cooperative Editorial Retos, Cátedra Jorge Alonso, Universidad de Guadalajara, and Consejo Latinoamericano de Ciencias Sociales in 2022.

It is part of the 28-pocketbook collection “Al Faro Zapatista” in commemoration of more than 500 years of resistance, 28 years of public life, and the Journey for Life!

ABOUT THE AUTHORS:

Theodoros Karyotis is a sociologist, researcher, and translator. He has been an active participant in self-organised urban movements for more than two decades. Karyotis writes frequently in Greek, Spanish and English on current political issues from the perspective of the commons, self-management, ecology, solidarity economy and social movements. He also translates relevant books and articles. Currently, he is conducting research with the University of Ghent, Belgium, on the property regime in Greece and its effects on the access to housing.

Ioanna-Maria Maravelidi is a graduate of the Philosophy Faculty of the University of Ioannina. She works in the field of editing and proofreading. Maravelidi lives and works in Athens. She is actively involved in horizontal and self-organised projects in Greece and the Balkan region. She is a member of the editorial team of the libertarian journal Aftoleksi; of the advisory council of the Transnational Institute of Social Ecology (TRISE) and of the political group Aftenergia. She is interested in the ideas of autonomy, direct democracy, and social ecology.

Yavor Tarinski is an author, political activist and independent researcher from Sofia, Bulgaria. He currently resides in Athens, Greece. Actively participates in social movements around the Balkans. He is co-founder of the Greek libertarian journal Aftoleksi; a member of the administrative board of the Transnational Institute of Social Ecology (TRISE); and a bibliographer at Agora International. He is the author of several books focused on direct democracy, autonomy, and social ecology. His works have been published in various languages. Personal blog: towardsautonomyblog.wordpress.com

The post Νέα έκδοση: “Asking questions with the Zapatistas: Reflections from Greece” (e-book pdf) first appeared on Aυτολεξεί.

Τοποθέτηση στην παρουσίαση του βιβλίου «Απλουστεύσεις» του Νίκου Βράντση, εκδόσεις Αυτολεξεί, που έγινε στο Πάρκο Τσέπης της Πρωτοβουλίας Γειτονιάς της Αλεξάνδρου Σβώλου στη Θεσσαλονίκη, 22 Ιουνίου 2021.

Προκειμένου να ανοίξει η συζήτηση πάνω στο εξαιρετικό σύντομο δοκίμιο «Απλουστεύσεις», θα ξεκινήσω με μια απόπειρα αποκωδικοποίησης του νεοφιλελεύθερου οράματος για τις ελληνικές πόλεις, το οποίο έχει τη δική του εσωτερική λογική και το οποίο τροφοδοτείται από μια γνώριμη κριτική της «ανορθολογικής» αστικής ανάπτυξης στην Ελλάδα. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε την κριτική αυτή καθώς και το σχέδιο που προτάσσει, προκείμενου να αντιληφθούμε για ποιο λόγο το νεοφιλελεύθερο όραμα για τις ελληνικές πόλεις καθίσταται ελκυστικό για κάποια τμήματα του πληθυσμού. Θα γίνει αντιληπτό στην πορεία το πώς το όραμα αυτό συνομιλεί με το δοκίμιο του Νίκου, αν και από τη διαμετρικά αντίθετη πλευρά.

Για τους νεοφιλελεύθερους πολεοδόμους, πηγή των δεινών των ελληνικών πόλεων είναι η πολυνομία, ο κατακερματισμός, η συνύπαρξη πολλών διαφορετικών λογικών, αξιών, σχεδίων και συμφερόντων. Η άτυπη και αυθαίρετη δόμηση, η απουσία κτηματολογίου και η έλλειψη χωροταξικού σχεδιασμού θεωρούνται όψεις και παράγωγα της αστικής περιπλοκότητας που καθιστά τις ελληνικές πόλεις απρόβλεπτες και απροσπέλαστες για το κεφάλαιο.

Μια παρένθεση εδώ, για να αποσαφηνίσω τι εννοώ με «το κεφάλαιο». Δεν θέλω να προσωποποιήσω το κεφάλαιο ως μια εξωτερική οντότητα που απεργάζεται το κακό της κοινωνίας. Αντίθετα, είναι μια δύναμη εμμενής – αφού εδράζεται σε ένα πλέγμα κοινωνικών σχέσεων – που αναπροσανατολίζει προς την ίδια της την αναπαραγωγή ολόκληρη τη διαδικασία της κοινωνικής συνεργασίας. Είναι η δύναμη που επιβάλλει τα δικά της κριτήρια, συγκεκριμένα αυτό της κερδοφορίας, πάνω από κοινά αποδεκτές αξίες όπως η εξυπηρέτηση των κοινωνικών αναγκών, η αξιοπρέπεια, η ισότητα, η ελευθερία, ο σεβασμός. Είναι η ηγεμονική δύναμη που μας πείθει ότι καμία από τις παραπάνω αξίες δεν έχει νόημα ούτε μπορεί να πραγματωθεί πλήρως, αν δεν εκπληρωθεί πρώτα ο στόχος της κερδοφορίας. Είναι η δύναμη που καθιστά κεντρική ανθρώπινη επιδίωξη αυτό που ο Βέμπερ ονόμαζε «ορθολογική και συστηματική επιδίωξη του κέρδους».

Σύμφωνα με τη νεοφιλελεύθερη οπτική, η κοινωνική ευρωστία και ευημερία εξαρτώνται από τη ροή του κεφαλαίου. Χωρίς αυτήν υπάρχει αστική παρακμή και απαξίωση, και γι’ αυτό η προσέλκυση κεφαλαίου γίνεται πρωταρχικός στόχος για τις πόλεις.

Στις αφηγήσεις της νεοφιλελεύθερης αστικής παρέμβασης κωδικοποιείται η κίνηση του κεφαλαίου στις πόλεις με εύηχους όρους, που αποσκοπούν να ταυτίσουν την κερδοφορία του κεφαλαίου, με το γενικό καλό. Ας αποκωδικοποιήσουμε μερικούς από τους πιο καθιερωμένους όρους:

Αστική αναζωογόνηση (urban regeneration): Μια μεταφορά από τη βιολογία για να μας πείσει ότι το κεφάλαιο είναι το αίμα που τρέχει στις φλέβες των πόλεων. Η προσέλκυση επενδύσεων και οι ενέσεις κεφαλαίου σε περιοχές με αστικό μαρασμό αποτελούν τη θεραπεία, προκειμένου το ασθενικό σώμα της πόλης να ξαναμπεί σε λειτουργία.

Ανθεκτικότητα (resilience): Μια έμμεση παραδοχή ότι η γενίκευση του νεοφιλελεύθερου μοντέλου μάς στερεί τα αποθέματα για την επιβίωσή μας, διαλύει τους θεσμούς που εξασφαλίζουν την κοινωνική συνοχή και ευημερία, κλονίζει τις δομές πρόνοιας και φροντίδας, αποσταθεροποιεί ακόμα περισσότερο την τοπική οικολογία. Σύμφωνα με το δόγμα της «ανθεκτικότητας» πρέπει να αναπτύξουμε τις δικές μας ατομικές στρατηγικές αντοχής, να ανταγωνιστούμε μεταξύ μας προκειμένου να επιβιώσουμε σε ολοένα και πιο αντίξοες συνθήκες.

Καινοτομία (innovation): Πεισμένοι ότι η συνεχής τεχνολογική ανανέωση είναι ο μόνος τρόπος να διατηρηθεί το επίπεδο κερδοφορίας και ο ρυθμός ανάπτυξης, οι νεοφιλελεύθεροι διαχειριστές θέλουν να ενσωματώσουν τεχνολογίες αιχμής στις ίδιες τις καθημερινές αστικές δομές, να εμπορευματοποιήσουν νέες πτυχές της κοινωνικής ζωής – για παράδειγμα μέσα από πλατφόρμες όπως το Airbnb και το Uber – να εγκαινιάσουν «θύλακες καινοτομίας» που να προσελκύουν επενδύσεις, να εγκαθιδρύσουν «έξυπνες πόλεις» που θα συλλέγουν δεδομένα για τους χρήστες τους ασταμάτητα, όπως το Facebook και το Twitter συλλέγουν για τους δικούς τους.

Ανάπτυξη (growth): Ο υπέρτατος όρος που κωδικοποιεί όλες τις υπόλοιπες αρχές, συσκοτίζοντας την πραγματική λειτουργία της οικονομίας. Κανείς δεν τολμάει να αμφισβητήσει την αναγκαιότητα της ανάπτυξης: Χωρίς ανάπτυξη δεν έχουμε πλούτο, δεν έχουμε δουλειές, δεν μπορούμε να χτίσουμε υποδομές, δεν μπορούμε να ξεπληρώσουμε τα χρέη μας, περικόπτονται οι μισθοί και οι συντάξεις μας. Η ανάπτυξη είναι η θεραπεία που γιατρεύει όλα τα κοινωνικά δεινά. Η ιδεολογία της ανάπτυξης αποτελεί τη φυσικοποίηση των καπιταλιστικών σχέσεων, την απόλυτη ταύτιση της κοινωνικής ευημερίας με την κερδοφορία του κεφαλαίου. Μπορούμε να είμαστε ευτυχισμένοι, ικανοποιημένοι, χαρούμενοι, δημιουργικοί, υγιείς, μόνο όταν και εφόσον το κεφάλαιο αναπαράγεται ικανοποιητικά.

Αυτό που κραυγαλέα απουσιάζει από το νεοφιλελεύθερο όραμα για τις πόλεις είναι οι ίδιοι οι πολίτες.

Ακόμα και στα προωθημένα σχέδια συμμετοχικού σχεδιασμού και διαβούλευσης, η ατζέντα είναι προαποφασισμένη. Οι συμμετέχοντες πολίτες έχουν εσωτερικεύσει και φυσικοποιήσει την κίνηση του κεφαλαίου και την αναδιάταξη του χώρου σύμφωνα με τις προσταγές του, και θέτουν την ανάπτυξη και την άνοδο της αξίας της γης ως προσωπική στόχευση. Η αστική ανάπλαση προάγεται με κάθε τρόπο, ακόμα και αν συνεπάγεται συνήθως τον εξευγενισμό και κατ’ επέκταση τον εκτοπισμό των ασθενέστερων κοινωνικών ομάδων. Αυτή η ταξική κατανομή του χώρου νομιμοποιείται μέσα από την προσομοίωση δημοκρατικότητας και συμμετοχής που σηματοδοτεί ο συμμετοχικός σχεδιασμός.

Να, λοιπόν, το νεοφιλελεύθερο όραμα για τις πόλεις: Μέρη προβλέψιμα, προσβάσιμα, ελκυστικά, όχι για τους ανθρώπους, αλλά για το κεφάλαιο. Μέρη απλουστευμένα, για να χρησιμοποιήσουμε τον όρο από το βιβλίο του Νίκου, όπου όλο το πολυσύνθετο πλέγμα ιδεών, αξιών, συμφερόντων, θεσμών και κανόνων που χαρακτηρίζουν την κοινωνική συνύπαρξη αποσυντίθεται και ανασυντίθεται με ένα μοναδικό κριτήριο, την επίτευξη του κέρδους μέσα από την εμπορευματοποίηση ολοένα περισσότερων πτυχών της κοινωνικής ζωής. Με τους όρους των Ντελέζ και Γκουαταρί, ο καπιταλισμός απεδαφικοποιεί όλα τα στοιχεία, για να τα επανεδαφικοποιήσει σε συναρμογές που αποσκοπούν στην καπιταλιστική συσσώρευση.

Φιλελευθερισμός και κράτος

Είναι πολύ σημαντικό να τονίσουμε ότι, παρ’ όλη τη ρητορική του, ο νεοφιλελευθερισμός δεν θέτει την αγορά ενάντια στο κράτος. Αντίθετα, το νεοφιλελεύθερο πρότζεκτ αποτελεί κατά βάση έναν ριζικό μετασχηματισμό του κράτους, προκειμένου να εμπεδωθεί η λογική της αγοράς σε όλες τις πτυχές της κοινωνικής ζωής και να δημιουργηθούν άνθρωποι εναρμονισμένοι με τις κεντρικές αξίες της: τον ατομικισμό, τον ανταγωνισμό, την επιχειρηματικότητα και τη μεγιστοποίηση του οφέλους.

Το κράτος, λοιπόν, δεν είναι ο εχθρός του νεοφιλελευθερισμού, αλλά το εργαλείο του: ο οδοστρωτήρας που θα παραμερίσει όλες τις επιμέρους λογικές, τα αποσπασματικά συμφέροντα, τις συνομαδώσεις, τα δίκτυα στήριξης και αλληλεγγύης, τους συλλογικούς θεσμούς, και δεν θα διστάσει να καταστείλει βίαια όποιον και όποια δεν συμμορφώνεται με τους νέους κανόνες, προκειμένου να δημιουργήσει αυτό που στα αγγλικά λέγεται «level playing field», ένα ισότιμο πεδίο ανταγωνισμού, όπου ατομικά ο καθένας και η καθεμία θα ανταγωνίζεται όλους τους υπόλοιπους και υπόλοιπες για την εξασφάλιση περιορισμένων πόρων.

Γνωρίζουμε, ωστόσο, ότι οι ιδιοκτήτες του κεφαλαίου αρνούνται να συμμορφωθούν οι ίδιοι με τους κανόνες που θέτουν για εμάς και να παίξουν στο ίδιο ισότιμο πεδίο: με την απειλή της «φυγής κεφαλαίων» θα εκβιάσουν εκπτώσεις και εξαιρέσεις, θα οικειοποιηθούν οτιδήποτε δημόσιο και θα αρνηθούν να φορολογηθούν.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, η νεοφιλελεύθερη μεταρρύθμιση που βιώνουμε εδώ και μια δεκαετία και που κορυφώνεται σταδιακά με την παρούσα κυβέρνηση, δεν εκκινεί από τη διαπίστωση ότι το κράτος είναι υπερβολικά ισχυρό, αλλά ότι είναι υπερβολικά αδύναμο: ότι είναι ευάλωτο απέναντι στα επιμέρους συμφέροντα και πιέσεις, ανίσχυρο μπροστά σε κοινωνικές διεκδικήσεις, ανίκανο να επιβάλλει μια ομοιόμορφη, απλουστευτική λογική, να καθιερώσει δηλαδή την κερδοφορία του κεφαλαίου ως υπέρτατη αξία απέναντι σε άλλες αποσπασματικές, επιμέρους κοινωνικές αξίες. Στόχος του σχεδίου μεταρρύθμισης είναι η δημιουργία ενός «κράτους-οδοστρωτήρα», και όπως φαίνεται και από τις πρόσφατες διοικητικές μεταρρυθμίσεις, η δημιουργία ενός «δήμου-οδοστρωτήρα». Όχι ενός δήμου που θα συλλέγει, θα επεξεργάζεται και θα διαπραγματεύεται τοπικά αιτήματα και πρακτικές, αλλά ενός δήμου που θα αποτελεί ιμάντα μετάδοσης των κεντρικών κρατικών επιλογών για τη διαμόρφωση του χώρου.

Πρέπει να τονιστεί εδώ ότι το νεοφιλελεύθερο όραμα για τις ελληνικές πόλεις εξαρχής παλεύει ενάντια στις ίδιες του τις αντιφάσεις. Η κεντρική του αντίφαση είναι ότι αναπτύσσεται στο εσωτερικό των συντηρητικών κεντροδεξιών και κεντροαριστερών κομμάτων, στα οποία κυριαρχεί ακόμα η ιδέα του κράτους-δικτύου ή του κράτους-λαφύρου, με διαπλοκή σε όλα τα επίπεδα και ένα αχανές πλέγμα πελατειακών υποχρεώσεων και ανταποδοτικών σχέσεων μεταξύ μικροσυμφερόντων και εκλογικών μηχανισμών. Η μάχη για να μετατραπεί το κράτος-λάφυρο σε κράτος-οδοστρωτήρα απειλεί με διάλυση τα δίκτυα που αρθρώνουν μικροσυμφέροντα, προς όφελος του μεγάλου κεφαλαίου.

Ως εκ τούτου, τα αποτελέσματα των νεοφιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων είναι πάντα αποσπασματικά και υβριδικά: η διάνοιξη του πεδίου για τη διείσδυση του κεφαλαίου, που αναπόδραστα επισφαλοποιεί το πλειοψηφικό τμήμα της κοινωνίας, απειλεί να διαλύσει τη μικροαστική και μεσοστρωματική εκλογική βάση των κομμάτων εξουσίας, και άρα να διαβρώσει την ηγεμονία των τελευταίων. Η λύση στο παράδοξο αυτό θα συζητηθεί στη συνέχεια.

Μονοκαλλιέργειες

Ανάμεσα στις απλουστεύσεις που περιγράφει ο Νίκος Βράντσης στο βιβλίο του είναι αυτή των φυτοτρονίων του Φριτς Βεντ, των μονοκαλλιεργειών που αναπτύχθηκαν για να μεγιστοποιήσουν την αγροδιατροφική παραγωγικότητα, ομοιομορφία και προβλεψιμότητα. Οι μονοκαλλιέργειες, ωστόσο, λόγω της γενετικής ομοιογένειας και της έλλειψης εναλλακτικών σε ένα αδιαφοροποίητο και τεχνητό οικοσύστημα, είναι εξαιρετικά ευάλωτες σε φυτασθένειες και κινδυνεύουν να καταρρεύσουν εκ των έσω αν δεν θωρακιστούν με όλο και ισχυρότερα τοξικά φυτοφάρμακα.

Ανάλογη είναι η απλούστευση που επιδιώκει ο νεοφιλελευθερισμός, τόσο στον αστικό χώρο – κάτι που αποτελεί κεντρική θεματική στο δοκίμιο του Νίκου – όσο και στη δημιουργία υποκειμένων. Επιδίωξή του είναι να δημιουργήσει ανθρώπους αποκομμένους από συλλογικές επιδιώξεις, μονοδιάστατα προσηλωμένους στη μεγιστοποίηση της χρηματικής αξίας, που να προσομοιάζουν λιγότερο σε πολίτες και περισσότερο σε επενδυτές – αν μη τι άλλο, επενδυτές στο ίδιο τους το ανθρώπινο κεφάλαιο, με τον κάθε εργαζόμενο/-η να κεφαλαιοποιεί δεξιότητες, γνώσεις, κοινωνικές σχέσεις, προκειμένου να γίνει ανταγωνιστικός/-ή σε έναν αυξανόμενα επισφαλή εργασιακό στίβο. Σκοπός είναι να γαλουχηθεί μια νέα γενιά ανθρώπων στις αρχές της ανταγωνιστικότητας, της επιχειρηματικότητας, της ανεξαρτησίας από συλλογικούς δεσμούς και αξίες.

Φυσικά η μονοκαλλιέργεια υποκειμένων είναι καταδικασμένη και αυτή να αποτύχει, καθώς όσο η διαδικασία δημιουργίας υποκειμένων βαθαίνει, τόσο μια κρίσιμη μάζα ανθρώπων συνειδητοποιεί ότι με το επιχειρηματικό πνεύμα και την ατομική ευθύνη καλείται να διαχειριστεί όχι τον πλούτο και την ευημερία της αλλά τη φτώχεια, τη μιζέρια και τη μοναξιά της. Και το τοξικό βιοπολιτικό φυτοφάρμακο που συστηματικά επιλέγεται για να θωρακιστεί η μονοκαλλιέργεια υποκειμένων από την κατάρρευση είναι ο φασισμός.

Ο φασισμός ορμάται από την επιθυμία για ανασύνθεση των κοινωνικών δεσμών που ο καπιταλισμός συνεχώς υποσκάπτει, ωστόσο εκφράζεται ως μίσος για τη διαφορετικότητα και ως νοσταλγία για μια μυθολογικοποιημένη εποχή σιγουριάς και ασφάλειας – μια εποχή που προφανώς ποτέ δεν έχει υπάρξει, και όμως βρίσκεται στο επίκεντρο όλων των αντιδραστικών φαντασιακών. Η συντηρητική οπισθοδρόμηση που βιώνουμε είναι απότοκο της νεοφιλελεύθερης επίθεσης: όσο ο κοινωνικός ιστός διαβρώνεται από την επικράτηση του ανταγωνισμού και του ατομικισμού, τόσο επιστρατεύονται οι πατριαρχικές, εθνικιστικές και θρησκευτικές αξίες προκειμένου να δημιουργηθεί μια επίφαση σταθερότητας και σιγουριάς.

Σε μια στρεβλή αγοραία συναλλαγή, ο φασισμός αποτελεί την προσφορά που αποσκοπεί να καλύψει την κοινωνική ζήτηση για σιγουριά, ασφάλεια και κοινότητα, για νόημα και για πληρότητα. Είναι η μαύρη τρύπα που απορροφά την κοινωνική επιθυμία για χειραφέτηση από ζωές απισχνασμένες, εμπορευματοποιημένες, αποξενωμένες, και τη μεταμορφώνει στο αντίθετό της.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, ο αυξανόμενος αυταρχισμός του κράτους είναι μια έμμεση παραδοχή ότι για μεγάλα τμήματα του πληθυσμού η κοινωνική ένταξη με τους όρους του παρελθόντος είναι απλά αδύνατη. Ο αυταρχισμός και ο νεοφιλελευθερισμός βαδίζουν χέρι-χέρι όλο και πιο απροκάλυπτα: ελευθερίες, καταναλωτικές επιλογές και ευημερία για τη μειοψηφία, περιορισμός, έλεγχος, προπαγάνδα και καταστολή για την πλειοψηφία.

Το πεδίο παρέμβασης των κινημάτων

Και εδώ ακριβώς, σε αυτή την αντίφαση, βρίσκεται το πεδίο στο οποίο μπορούμε να παρέμβουμε εμείς ως κινήματα.

Ο χώρος δεν είναι ομοιογενής. Διέπεται από πολλές διαφορετικές λογικές και αρχές, επιτρέπει πολλαπλές και αντικρουόμενες χρήσεις. Το ίδιο μπορούμε να πούμε και για το υποκείμενο: διέπεται από αμφίρροπες και παράλληλες λογικές, ταυτότητες και συμφέροντα. Όπως ο χώρος έτσι και το υποκείμενο χαρακτηρίζονται από μια γόνιμη αστάθεια, αναποφασιστικότητα. Μολονότι ο νεοφιλελεύθερος ορθολογισμός είναι ηγεμονικός, συναντάει επανειλημμένα ένα σαφές όριο: είναι καταδικασμένος να συνυπάρχει με το αντίθετό του.

Η επιχειρηματικότητα και ο ανταγωνισμός φτιάχνουν την οικονομία, αλλά διαλύουν την κοινωνία. Όσο η νεοφιλελεύθερη αναδιάρθρωση διαλύει τις θεσμικές ή άτυπες δομές πρόνοιας και στερεί από τους ανθρώπους τον δημόσιο χώρο, τόσο καθίστανται απαραίτητοι οι πρωτογενείς δεσμοί της αλληλεγγύης, της φιλίας, της αγάπης, που θα κρατήσουν την κοινωνία ζωντανή και θα αποτρέψουν την κατάρρευση και τις αλλεπάλληλες κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές κρίσεις. Ο νεοφιλελευθερισμός λοιπόν είναι ένα ουτοπικό σχέδιο καταδικασμένο να μείνει ανολοκλήρωτο, αφού η τελική επικράτησή του θα σήμαινε και την κατάρρευσή του.

Αυτό είναι το πεδίο παρέμβασής μας, οι ρωγμές στις οποίες μπορούμε να εγκαθιδρύσουμε σχέσεις αλληλεγγύης, ομοτιμίας, ισότητας, και επίσης να δημιουργήσουμε ένα μέτωπο όπου θα αναμετρηθούν οι δυνάμεις της κοινωνίας με αυτές του κεφαλαίου. Φυσικά η διάκριση ανάμεσα στα δύο ποτέ δεν είναι οριστική, οι κοινότητές μας δεν είναι αμόλυντες, η επιβίωσή μας συνεχίζει να εξαρτάται από την αναπαραγωγή του κεφαλαίου.

Ωστόσο, όπως διαπιστώνει και ο Βράντσης στην κατακλείδα του βιβλίου του, τα κοινά που δημιουργούμε προεικονίζουν νέες μορφές συνεργασίας, διανομής του πλούτου και χρήσης του χώρου. Αποτελούν ορμητήρια όχι μόνο ταξικών αγώνων αλλά και αξιακών αγώνων: συλλογικών προσπαθειών ανασυγκρότησης συμπεριληπτικών αξιακών συστημάτων που να εναντιώνονται τόσο στο χρήμα ως μοναδικό, ομοιογενές, απλουστευτικό σύστημα αξιολόγησης της ανθρώπινης δραστηριότητας, όσο και στις οπισθοδρομικές εθνοφυλετικές και πατριαρχικές αξίες που ξεδιπλώνονται ως εργαλεία βιοπολιτικού ελέγχου.

Ευχαριστώ τον Νίκο Βράντση για τα σχόλιά του πάνω σε μια προηγούμενη εκδοχή αυτού του κειμένου.

Απλουστεύσεις: χώροι, υποκείμενα & καταστολή σε συνθήκες πλανητικής αστικοποίησης

The post Αποκωδικοποιώντας το νεοφιλελεύθερο όραμα για τις ελληνικές πόλεις first appeared on Aυτολεξεί.

Θα μιλήσουν ο συγγραφέας του βιβλίου Νίκος Βράντσης, ο Θοδωρής Καρυώτης και ο Γιώργος Χατζηνάκος.

Θα ακολουθήσει ανοιχτή συζήτηση με το κοινό.

ΤΡΙΤΗ 22/06, 7μ.μ. στο Πάρκο Τσέπης (Αγαπηνού & Ιωάννου Μιχαήλ γωνία) στη Θεσσαλονίκη.

«Το παρόν βιβλίο εξετάζει τις τάσεις και τις δυναμικές απλούστευσης περίπλοκων οικοσυστημάτων. Ο μηχανισμός απλούστευσης είναι ο ίδιος απλός: η αναπαραγωγή μιας μοναδικής φόρμας που φτωχοποιεί ποικιλόμορφα, προηγουμένως, οικοσυστήματα». Ο συγγραφέας συζητά τη νεοφιλελευθεροποίηση της ζωής και το πώς αυτή αποτυπώνεται στον χώρο ως μια διαδικασία απλούστευσης, μέσα από «μια συνάρθρωση κράτους, αγοράς και αγωγής του πολίτη, που εκμεταλλεύεται το πρώτο ώστε να επιβάλλει τη σφραγίδα της δεύτερης πάνω στην τρίτη».

Αυτή η σύντομη αλλά πυκνή έκδοση αγγίζει θεματικές όπως οι νέες υποκειμενοποιήσεις, η αναδιαμόρφωση του χώρου, η εντατικοποίηση της καταστολής.

* Ο Νίκος Βράντσης σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες και ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό του στην Πολιτική Θεωρία & Φιλοσοφία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο. Είναι ανεξάρτητος ερευνητής με κύρια ενδιαφέροντα τη σχέση χώρου και πολιτικής, το καθεστώς ιδιοκτησίας και τη #στέγαση στην Ελλάδα.

→ UPDATE: Ακολουθεί η σχετική εισήγηση στην παρουσίαση του βιβλίου Απλουστεύσεις που έγινε στο Πάρκο Τσέπης της Πρωτοβουλίας Γειτονιάς της Αλεξάνδρου Σβώλου στη Θεσσαλονίκη, από τον Θοδωρή Καρυώτη: “Αποκωδικοποιώντας το νεοφιλελεύθερο όραμα για τις ελληνικές πόλεις”

Αποκωδικοποιώντας το νεοφιλελεύθερο όραμα για τις ελληνικές πόλεις

The post «ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΕΙΣ»: Βιβλιοπαρουσίαση στο Πάρκο Τσέπης Αλεξάνδρου Σβώλου first appeared on Aυτολεξεί.

〉〉 UPDATE: ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΤΗΣ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΔΙΑΘΕΣΙΜΟ ΕΔΩ:
https://www.youtube.com/watch?v=7v0iNub8Hxg&ab_channel=SupportEarth 

ΜΙΛΟΥΝ:

από κινήματα ανάκτησης εδαφών στη Βραζιλία και την Αργεντινή:

– Η συντρόφισσα Selma Santos από το Κίνημα των Χωρίς Γη (MST), εργάτρια γης σε ανακτημένα αγροκτήματα της περιοχής Σάο Πάολο (Βραζιλία)
– Η συντρόφισσα Mónica Acosta από το Κίνημα Ανακτημένων Εργοστασίων της Αργεντινής, εργάτρια στα ανακτημένο εργοστάσιο μεταλλουργίας, Renacer, που βρίσκεται στη Γη του Πυρός (Νότια Αργεντινή)
– Ο σύντροφος Henrique Novaes, οικονομολόγος, συγγραφέας, καθηγητής της Σχολής Φιλοσοφίας και Επιστημών, του δημόσιου Πανεπιστημίου UNESP στο Σάο Πάολο (Βραζιλία) και ακτιβιστής αλληλέγγυος στο κίνημα MTS
– Ο σύντροφος Andrés Ruggeri, ανθρωπολόγος, συγγραφέας, καθηγητής Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, στο Πανεπιστήμιο του Μπουένος Άιρες (Αργεντινή) και ακτιβιστής αλληλέγγυος στο κίνημα των ανακτημένων εργοστασίων.

Θα ακολουθήσουν παρεμβάσεις, μεταφέροντας τις εμπειρίες ανάκτησης οι συλλογικότητες από την Ελλάδα:
– ΑΠΟΔΡΑΣΗ-Σταγιάτες
– Αυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (ΑΔΥΕ)
– Συνέλευση κατάληψης Rosa Nera (Χανιά)
– Σ.Ε. ΒΙΟΜΕ
– Σπόροι Ελευθερίας – Αυτοδιαχειριζόμενη Τράπεζα Σπόρων

Μετάφραση: Θοδωρής Καρυώτης

— ΚΥΡΙΑΚΗ 23/05 στις 8.30μ.μ. —

Την εκδήλωση μπορείτε να τη δείτε ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΑ από το κανάλι στο youtube ΕΔΩ:

https://www.youtube.com/watch?v=7v0iNub8Hxg

και ταυτόχρονα ΔΙΑ ΖΩΣΗΣ δημόσια αναμετάδοση θα πραγματοποιείται στην ταράτσα του Τρισέ (Κολοκοτρώνη 31) στο Σύνταγμα.

* Όποιος άλλος χώρος-στέκι επιθυμεί να κάνει δια ζώσης αναμετάδοση, ας μας στείλει ώστε να συμπεριληφθεί στα σημεία της εκδήλωσης!

** Θα ακολουθήσει συζήτηση με ερωτήσεις, σχόλια και τοποθετήσεις από το κοινό, το οποίο θα μπορεί να στέλνει μηνύματα και στο e-mail μας: autonomy_circle@protonmail.com

Στον πανελλαδικό θεματικό συντονισμό με αφορμή τον ερχομό των Ζαπατίστας «ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ-ΑΥΤΟΘΕΣΜΙΣΗ & ΚΟΙΝ. ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ» συμμετέχουν άτομα και οι εξής συλλογικότητες:

“Infolibre” – Συνεργατική για την ανεξάρτητη ενημέρωση και επικοινωνία,
Odo / ελευθεριακή συλλογικότητα
Support Earth,
Άγρυπνοι Πολίτες,
Ανοιχτή Συνέλευση «Σπορά» (Λάρισα),
Από Κοινού Συνέλευση για την Αποανάπτυξη & την Άμεση Δημοκρατία,
Αυτενέργεια – πολιτική συλλογικότητα,
«Αυτολεξεί» – ελευθεριακός τόπος & εκδόσεις,
Αυτόνομη Συσπείρωση Πολιτών Ικαρίας,
Αυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων,
Ελευθεριακή Πορεία,
«Εμείς» – αυτοοργανωμένη συλλογικότητα Καλαβρύτων, Εναλλακτική Δράση για ποιότητα ζωής,
Κοινωνικός χώρος “Xanadu” (Ξάνθη),
Σπόροι Ελευθερίας,
Συνέλευση Υποδοχής των Ζαπατίστας στη Βέροια,
Συνέλευση Υποδοχής των Ζαπατίστας στην Εύβοια.

Η αφίσα στα ισπανικά: 

The post Η ανάκτηση & η αυτοδιαχείριση ως προϋποθέσεις για την Αυτονομία | 23/05 first appeared on Aυτολεξεί.

H λογοκρισία στο φέισμπουκ κλιμακώθηκε πολύ γρήγορα και μας βρήκε απροετοίμαστους/ες. Το ψαλίδι της λογοκρισίας ποτέ δεν χαρακτηριζόταν από ικανότητα λεπτών διακρίσεων, αλλά είναι σαφές ότι η παρούσα απόπειρα των ψηφιακών λογοκριτών να εξισώσουν τη στήριξη των δικαιωμάτων ενός κρατουμένου με τη στήριξη της τρομοκρατίας ισοδυναμεί με το να κάνουν εγχείρηση ανοιχτής καρδιάς με αλυσοπρίονο. Πόσο μάλλον η επίθεση ενάντια στο Αυτολεξεί λόγω διοργάνωσης εκδήλωσης για την διαδικτυακή λογοκρισία. Δεν πρόκειται σαφώς για έναν δυσλειτουργικό αλγόριθμο αλλά για πολιτικά υποκινούμενες απόπειρες σίγασης της κριτικής, και εύλογα πολλοί/ες από εμάς αισθανόμαστε ήδη ότι ο ψηφιακός μας βίος θα γίνει σύντομα αβίωτος και σκεφτόμαστε να μετοικήσουμε σε άλλα μέσα δικτύωσης.

Ωστόσο, όσο βάσιμο και καλοπροαίρετο και να είναι το κάλεσμα για εγκατάλειψη του φέισμπουκ και μετάβαση σε νέα/εναλλακτικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι το τουίτερ και το φέισμπουκ αποτελούν μια de facto νέα δημόσια σφαίρα, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για ιδιωτικούς οργανισμούς που λειτουργούν με αδιαφανείς και αυθαίρετες διαδικασίες και βρίσκονται έξω από οποιαδήποτε μορφή δημοκρατικού ελέγχου.

Το σημαντικό είναι ότι σε αυτά τα μέσα εκτυλίσσεται σε μεγάλο βαθμό ο δημόσιος διάλογος. Η απόπειρα «αποπολιτικοποίησης» του φέισμπουκ, που έχει ενταθεί διεθνώς από την αρχή της χρονιάς μετά τα γεγονότα στο Καπιτώλιο, αποτελεί ξεκάθαρη απόπειρα διαμόρφωσης του περιεχομένου και των ορίων του δημόσιου διαλόγου στα μέτρα των κυρίαρχων. Και όσο και αν επισήμως γίνεται με αφορμή τον Τραμπ και τους ακροδεξιούς οπαδούς του, βλέπουμε αυτήν τη στιγμή ότι στο στόχαστρο βρίσκονται κατά βάση οι προοδευτικές και κριτικές φωνές.

Τα προβλήματα που παρουσιάζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι πλέον γνωστά, και ιδιαίτερα αυτά που αφορούν την αλγοριθμική διαχείριση και έλεγχο της προσοχής και αλληλεπίδρασής μας. Το ντοκιμαντέρ «The Social Dilemma» είναι αποκαλυπτικό όσον αφορά αυτές τις πτυχές. Ωστόσο, και τα πλεονεκτήματα είναι σαφή: Στην Ελλάδα, την Τουρκία, την Ουγγαρία, την Πολωνία, και όπου αλλού τα ΜΜΕ είναι πλήρως ελεγχόμενα και κατευθυνόμενα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι ανάμεσα στα ελάχιστα αντιπολιτευτικά πεδία που έχουν απομείνει. Εκεί αναδεικνύονται θέματα που αλλιώς θα θάβονταν, διακινούνται πληροφορίες και αναλύσεις, δημιουργείται αντίλογος, συντονίζονται ενημερωτικές εκστρατείες, κτλ. Εκεί, επίσης, εκφέρεται ο κυρίαρχος λόγος, και δημιουργείται έτσι το πεδίο για την αμφισβήτηση του. Η πανδημία και ο εγκλεισμός έχουν κάνει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ακόμα πιο σημαντικά για την ενημέρωση και τη διάδρασή μας.

Με την επιδίωξη ελέγχου και λογοκρισίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καμουφλαρισμένα με τους ευφημισμούς της «διασφάλισης της ποιότητας της δημοκρατίας και του δημοσίου διαλόγου», η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει τη φίμωση των αντιφρονούντων/ουσσών και τη «μετανάστευση» τους σε εναλλακτικά μέσα. Προσβλέπει ίσως στη δημιουργία ενός ξεχωριστού «Leftbook» χωρίς καμία δυνατότητα διασύνδεσης με την πολιτική σφαίρα και την κοινή γνώμη, όπου οι κριτικές φωνές θα απομονώνονται και ως εκ τούτου θα εξουδετερώνονται.

Χωρίς να είμαι ενάντιος στην μετάβαση σε εναλλακτικά μέσα, θεωρώ ότι δεν πρέπει να παραιτηθούμε. Τα μέσα δικτύωσης αποτελούν σημαντική κοινωνική υποδομή, και η δικαιολογία ότι είναι ιδιωτικά άρα δεν οφείλουν να είναι υπόλογα σε κανέναν είναι έωλη. Πρέπει να διεκδικήσουμε αυτόν τον παράδοξο κοινό χώρο με κάθε τρόπο. Πώς όμως; Είναι η στιγμή για να ανοίξει μια τέτοια συζήτηση. Κάποιες σκόρπιες πρώτες ιδέες:

-Με την πολιτικοποίηση του ίδιου του ζητήματος της λογοκρισίας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, την ανάδειξη δηλαδή με σαφείς πολιτικούς όρους των δυστοπικών προεκτάσεων της προσπάθειας ελέγχου και «αποπολιτικοποίησης» της δημόσιας σφαίρας.

-Με έναν επικοινωνιακό «ανταρτοπόλεμο», με πολλαπλά προφίλ/ομάδες και ταυτόχρονες καμπάνιες, ώστε η λογοκρισία και καταστολή να γίνει δύσκολη.

-Με την δημιουργία εναλλακτικών δικτύων και ομάδων εκτός φέισμπουκ/τουίτερ, που θα αποτελούν χώρο ανασύνταξης και διοργάνωσης της επιστροφής μετά από κάθε απόπειρα λογοκρισίας.

-Και σίγουρα με ένα νέο αυστηρό πρωτόκολλο αποθήκευσης όλης της επικοινωνίας και πληροφορίας μας σε ασφαλές μέρος εκτός διαδικτύου, έτσι ώστε η ανάκαμψη από τις αναπόφευκτες διαγραφές προφίλ, αναρτήσεων και σελίδων να είναι λιγότερο οδυνηρή.

Δεν θα είναι εύκολο, σαφώς, να τα βάλουμε με τέτοιους πανίσχυρους αντιπάλους που έχουν, όσον αφορά τον περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης, υπερεξουσίες που ποτέ δεν είχαμε φανταστεί στο πλαίσιο τυπικά δημοκρατικών κοινωνιών. Ωστόσο αποτελεί μια από τις προκλήσεις και τα παράδοξα της εποχής που ζούμε ότι έχουμε σε παγκόσμιο επίπεδο παραδώσει τα κλειδιά του δημόσιου διαλόγου σε αδιαφανείς και αυθαίρετες ιδιωτικές εταιρείες, και τώρα πρέπει να αγωνιστούμε για να τα πάρουμε πίσω.

The post Μπροστά στη λογοκρισία, να διεκδικήσουμε την ψηφιακή δημόσια σφαίρα first appeared on Aυτολεξεί.