Πόσο δημοκρατικές είναι τελικά οι σύγχρονες δημοκρατίες;

Ισλαμική Δημοκρατία, Φιλελεύθερη Δημοκρατία, Λαϊκή Δημοκρατία, Προεδρική Δημοκρατία, Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία κτλ. Η λέξη «δημοκρατία» εμφανίζεται σήμερα με αμέτρητα επίθετα, σαν να χρειάζεται συνεχώς προσδιορισμούς για να περιγράψει πολιτικά συστήματα που διαφέρουν ριζικά μεταξύ τους. Από καθεστώτα αυστηρού θεοκρατικού ελέγχου μέχρι κράτη της φιλελεύθερης αγοράς, σχεδόν όλοι διεκδικούν τον ίδιο τίτλο.

Στον σύγχρονο κόσμο δύσκολα θα βρει κανείς κυβέρνηση που να μην επικαλείται τη δημοκρατία. Ακόμη και καθεστώτα που περιορίζουν δραστικά τις πολιτικές ελευθερίες επιμένουν να αυτοπροσδιορίζονται ως δημοκρατικά. Η λέξη έχει γίνει τόσο καθολική ,ώστε μοιάζει να έχει χάσει το συγκεκριμένο της νόημα. Όταν τα πιο διαφορετικά πολιτικά συστήματα ονομάζονται δημοκρατίες, τότε εύλογα γεννιέται το ερώτημα, τι σημαίνει τελικά δημοκρατία σήμερα;

Ίσως αν επιστρέψουμε στην αρχική της σημασία (μπας και μπορέσουμε να αξιολογήσουμε και να απαντήσουμε στο παραπάνω ερώτημα) και ορίσουμε τη Δημοκρατία ως την εξουσία του Δήμου και ως τη δυνατότητα μιας κοινωνίας να κυβερνά τον εαυτό της, τότε παρατηρώντας και συμμετέχοντας στο πολιτικό μας σύστημα, ίσως και να μπορέσουμε να αναρωτηθούμε πόσο κοντά ή μακριά βρίσκονται οι σύγχρονες «δημοκρατίες» εν τέλει σε αυτή την ιδέα.

Οι πολίτες πράγματι ψηφίζουν. Γιατί όμως αυτό δεν είναι αρκετό; Από τις απαρχές της η σύγχρονη πολιτική κουλτούρα μας έχει γαλουχήσει να βλέπουμε την εκλογική διαδικασία ως την κατεξοχήν έκφραση της λαϊκής κυριαρχίας. Αν επιστρέψουμε όμως στην ιστορία της δημοκρατικής σκέψης, θα διαπιστώσουμε ότι αυτή η ταύτιση δεν είναι αυτονόητη, ούτε αναγκαία. Χωρίς να θέλω να χαλάσω τον δημοκρατικό οργασμό με τις εκλογές, αφήνοντας τες στην άκρη για λίγο, ας απαντήσουμε με τόλμη και γοητεία σε δύο ακόμη ερώτηματα. Ακόμη κι έτσι, μπορεί η Δημοκρατία να περιορίζεται σε αυτές; Και, τελικά… ποιος κυβερνά πραγματικά μέσω του αντιπροσωπευτικού συστήματος;

Αρκετοί πολιτικοί στοχαστές έχουν επισημάνει βέβαια εδώ και καιρό ότι οι εκλογές δεν αποτελούν από μόνες τους κατεξοχήν δημοκρατικό θεσμό. Στην κλασική πολιτική σκέψη δε, υπήρχε μια σαφής διάκριση ανάμεσα στην κλήρωση και την εκλογή. Η κλήρωση θεωρούνταν το δημοκρατικό μέσο, γιατί έδινε σε όλους τους πολίτες ίση πιθανότητα συμμετοχής στην εξουσία. Αντίθετα, η εκλογή προϋπέθετε επιλογή των «καλύτερων» ή των «καταλληλότερων», γεγονός που την καθιστούσε εγγενώς πιο αριστοκρατική ή ολιγαρχική διαδικασία.

Η εκλογή, με άλλα λόγια, βασίζεται στην ιδέα ότι ορισμένοι είναι πιο ικανοί να κυβερνήσουν από άλλους. Στις σύγχρονες κοινωνίες αυτό μεταφράζεται σχεδόν αναπόφευκτα σε πλεονέκτημα για όσους διαθέτουν ήδη πόρους, δίκτυα επιρροής και δημόσια προβολή. Έτσι, η πολιτική διαδικασία μετατρέπεται σε ανταγωνισμό μεταξύ οργανωμένων μειοψηφιών είτε αυτά λέγονται κόμματα, είτε επαγγελματίες πολιτικοί, είτε ευρύτερων οικονομικών συμφερόντων, ενώ η συμμετοχή των πολιτών περιορίζεται κυρίως, όπως προηγουμένως αναφέραμε, στη στιγμή της ψήφου.

Με αυτή την έννοια, οι σύγχρονες δημοκρατίες τείνουν να λειτουργούν περισσότερο ως συστήματα αντιπροσώπευσης ελίτ, παρά ως μορφές συλλογικής αυτοκυβέρνησης. Και αυτός είναι ένας λόγος που βλέπουμε το ίδιο πολιτικό προσωπικό να εναλλάσσεται στα ψηφοδέλτια μας και στις τηλεοράσεις μας.

Ωστόσο, αν σταματήσουμε εδώ, θα έχουμε περιγράψει μόνο ένα μέρος του προβλήματος. Η κρίση της δημοκρατίας απλώνεται δυστυχώς πέρα από τους θεσμούς και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται οι εκλογές, σε ένα ακόμη βαθύτερο επίπεδο, διαβρώνοντας θα μπορούσαμε να πούμε τον τύπο ανθρώπου που διαμορφώνει μια κοινωνία.

Ποιον τύπο παράγει; Έναν ατομιστή-ηδονιστή. Μια τέτοια κοινωνία δεν δύναται να παράγει πολίτες (δηλαδή το γρανάζι για να λειτουργήσει μια Δημοκρατία) άλλα άτομα που μαθαίνουν να βλέπουν τον εαυτό τους ως μονάδες απόδοσης μέσα σε έναν διαρκή ανταγωνισμό. Ένα άτομο που καλείται να επενδύει στον εαυτό του, να βελτιώνεται συνεχώς και να αντιμετωπίζει τη ζωή ως προσωπικό εγχείρημα επιτυχίας ή αποτυχίας, με την κοινωνία αυτή να παρουσιάζεται λιγότερο ως κοινός χώρος πολιτικής δράσης και περισσότερο ως πεδίο ατομικών στρατηγικών. Ένα πιστό της κατανάλωσης και της ιεροποίησης της αγοράς με στόχο να γίνουμε όλοι επιχειρηματίες του εαυτού μας, όπως εύστοχα έχει ειπωθεί.

Σε αυτή τη λογική, «εύλογα» τα συλλογικά προβλήματα μετατρέπονται εύκολα σε ατομικές ευθύνες με την επιτυχία να θεωρείται προσωπικό επίτευγμα και την αποτυχία προσωπική αδυναμία. Η πολιτική έτσι σταδιακά χάνει το βάρος της, γιατί η ζωή παρουσιάζεται ως κάτι που πρέπει κυρίως να διαχειριστεί κανείς μόνος του – υπεύθυνα-! Οι άνθρωποι τότε ως συνέπεια αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους κυρίως ως ανταγωνιστικές μονάδες και έτσι όμορφα και ωραία η ιδέα του κοινού κόσμου γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη. Δεν είναι όμως αυτό Δημοκρατία. Γιατί; Γιατί η Δημοκρατία προυποθέτει κάτι αρκετά διαφορετικό: Ανθρώπους που μπορούν να βλέπουν τον εαυτό τους όχι μόνο ως άτομα, αλλά και ως πολίτες ενός κοινού χώρου, ικανούς να συμμετέχουν στη διαμόρφωση των κοινών υποθέσεων.

Ποιοι όμως αλλάζουν τους θεσμούς; Οι πολίτες υποτίθεται… Και αν δεν θέλουμε να είμαστε πολίτες; Για ποια δημοκρατία να μιλήσουμε όταν δεν υπάρχουν πολίτες που να είναι ικανοί να τη ζήσουν;

Μήπως δεν θέλουμε τελικά τη Δημοκρατία; Τι έκανε σημαντικούς φιλοσόφους τόσο της αρχαιότητας, όσο και πιο σύγχρονους να έχουν τις επιφυλάξεις τους; Ας πάρουμε τον Πλάτωνα ο οποίος ζώντας στην Αθήνα της κλασικής εποχής, έβλεπε τη δημοκρατία όχι ως την κορύφωση της πολιτικής ελευθερίας αλλά ως ένα εύθραυστο πολίτευμα που μπορούσε εύκολα να παρασυρθεί από τη δημαγωγία και την αστάθεια της κοινής γνώμης. Η υπερβολική ελευθερία, πίστευε, κινδυνεύει να μετατραπεί σε ασυδοσία. Όταν όλοι θεωρούνται εξίσου ικανοί να κυβερνήσουν, η πολιτική μπορεί να παραδοθεί σε όσους γνωρίζουν καλύτερα πώς να κερδίζουν την εύνοια του πλήθους. Έτσι, υποστήριζε, η δημοκρατία μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για την εμφάνιση του δημαγωγού και τελικά να καταλήξει στην τυραννία.

Αιώνες αργότερα, ο Alexis de Tocqueville θα διατυπώσει έναν διαφορετικό αλλά εξίσου ανησυχητικό φόβο. Παρατηρώντας τις πρώτες δημοκρατικές κοινωνίες του 19ου αιώνα, μίλησε για την πιθανότητα μιας τυραννίας της πλειοψηφίας. Σε μια κοινωνία όπου όλοι είναι ίσοι, η γνώμη της πλειοψηφίας μπορεί να αποκτήσει τέτοια δύναμη ώστε να πιέζει κάθε διαφορετική φωνή. Η δημοκρατία κινδυνεύει τότε όχι από έναν εμφανή τύραννο αλλά από έναν διάχυτο κοινωνικό κομφορμισμό.

Λίγο αργότερα, ο Friedrich Nietzsche θα εκφράσει έναν ακόμη βαθύτερο φόβο. Η δημοκρατική ισότητα, πίστευε, μπορεί να οδηγήσει σε μια κοινωνία που εξυψώνει τη μετριότητα και αντιμετωπίζει με καχυποψία το εξαιρετικό και το δημιουργικό. Έτσι όταν η ισότητα μετατρέπεται σε απόλυτη αξία, υπάρχει ο κίνδυνος η κοινωνία να χάσει την ικανότητα να αναγνωρίζει και να καλλιεργεί την ίδια την αριστεία.

Αν πάρουμε στα σοβαρά όλες αυτές τις κριτικές, τότε γίνεται φανερό ότι η δημοκρατία είναι μπελαλίδικο πολίτευμα. Ίσως με το μόνο που μπορεί να υποσχεθεί να είναι ότι οι άνθρωποι θα αναλάβουν οι ίδιοι την ευθύνη για τον κοινό τους κόσμο. Ωχ….

Αν σας ακούγεται τρομακτικό τότε μάλλον δεν πιστεύετε κι εσείς στο βασικό γρανάζι της Δημοκρατίας: τον άνθρωπο με τις αδυναμίες του.

Ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο μάλλον -βλέποντας αυτούς τους «πολίτες»- η δημοκρατία φοβίζει τόσο συχνά τους στοχαστές. Γιατί προϋποθέτει πολίτες ικανούς να συμμετέχουν, να διαφωνούν, να ακούν και να θέτουν όρια στον ίδιο τους τον εαυτό. Στοιχεία δηλαδή που ενώ μπορούν να διαμορφωθούν και υπάρχουν στο συμπεριφορικό ρεπερτόριο του είδους μας, δεν καλλιεργούνται -σκόπιμα ή μη-.

Χωρίς μια τέτοια πολιτική και ηθική καλλιέργεια, η δημοκρατία κινδυνεύει να εκφυλιστεί πράγματι είτε σε δημαγωγία, είτε σε μια τυπική διαδικασία εκλογών που απλώς επικυρώνει την εξουσία των ελίτ. Σημαίνει αυτή η δυσκολία της όμως ότι δεν πρέπει να προσπαθούμε γι’ αυτήν;

Και κάπου εδώ εμφανίζεται ο καθοριστικός ρόλος της παιδείας. Η δημοκρατία, ίσως πέρα από ένας θεσμός, είναι μια μορφή πολιτισμού. Και όπως κάθε πολιτισμός για να ακμάσει, απαιτεί συνεχή προσπάθεια και αναστοχαστική εγρήγορση. Απαιτεί φροντίδα. Δεν είναι ένας σπόρος που φυτεύεται μια φορά και λειτουργεί άπαξ και διαπαντός αυτόματα, άλλα ένα ανοιχτό και εύθραυστο εγχείρημα.

Προϋποθέτει μια κοινωνία που αποδέχεται ότι καμία εξουσία δεν είναι οριστικά νομιμοποιημένη και ότι οι ίδιοι οι άνθρωποι οφείλουν να θέτουν διαρκώς υπό συζήτηση τους θεσμούς και τους κανόνες που τους κυβερνούν. Η δημοκρατία δεν υπόσχεται ασφάλεια, ούτε βεβαιότητα και είναι πολλά περισσότερα από μια τεχνική διακυβέρνησης. Θα την έλεγα ως μια ανοιχτή μορφή συλλογικής μόρφωσης και αυτοσυνείδησης, όπου το άτομο γίνεται πρόσωπο και μπορεί να Είναι αυτό που είναι για τον ίδιο και για τους άλλους.

Εγχείρημα δύσκολο, αλλά αναγκαίο γιατί καμία εξουσία δεν παραμένει δίκαιη όταν δεν ελέγχεται. Η δημοκρατία δημιουργεί μηχανισμούς ελέγχου, αμφισβήτησης και ανανέωσης της εξουσίας. Χωρίς αυτή τη δυνατότητα, η πολιτική εξουσία τείνει να παγιώνεται, να απομακρύνεται από την κοινωνία και τελικά να υπηρετεί τον εαυτό της. Αλλά η δημοκρατία είναι αναγκαία ακόμη και οικονομικά. Όταν οι οικονομικές αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς δημοκρατικό έλεγχο, οι κοινωνίες οδηγούνται εύκολα σε ακραίες ανισότητες και σε μορφές ανάπτυξης που υπονομεύουν την ίδια τη βιωσιμότητά τους. Η δημοκρατία επιτρέπει σε μια κοινωνία να επανεξετάζει τους όρους της οικονομικής της ζωής και να διορθώνει τις ανισορροπίες πριν γίνουν μη αναστρέψιμες.

Με αυτή την έννοια, η δημοκρατία υπερβαίνει την ηθική επιλογή και γίνεται πρακτική προϋπόθεση βιωσιμότητας των ίδιων μας των κοινωνιών. Τι είναι τελικά η Δημοκρατία; Μια διαδικασία μάθησης, τόσο αναγκαία, όσο η ύπαρξη του ανθρώπινου πολιτισμού – αν θέλει να συνεχίσει να λέγεται πολιτισμός.

The post Πόσο δημοκρατικές είναι τελικά οι σύγχρονες δημοκρατίες; first appeared on Aυτολεξεί.

Η συγκρότηση κομματικού φορέα από τη Μαρία Καρυστιανού, ως απάντηση στο συλλογικό τραύμα που ακολουθεί τα Τέμπη, εντάσσεται, είτε μας αρέσει είτε όχι, στη μακρά παράδοση του μετασχηματισμού της κοινωνικής αγανάκτησης σε θεσμικά ακίνδυνη μορφή.

Τα κόμματα, ιστορικά και λειτουργικά, αφαιρούν τη βούληση από το κοινωνικό σώμα, τη συμπυκνώνουν σε πρόσωπα και τη μεταφέρουν σε ένα πεδίο όπου εμείς -οι πολλοί- δεν έχουμε κανένα απολύτως λόγο. Αυτή είναι η λογική της ανάθεσης. Ανεξαρτήτως προθέσεων και καθαρότητας προσώπων, η κομματική μορφή καθ’ εαυτήν προϋποθέτει ηγεσία, πειθαρχία και στρατηγική. Δηλαδή μια σαφή ιεραρχία όπου λίγοι αποφασίζουν και οι πολλοί καλούνται να σιωπούν στο όνομα μιας “δημοκρατίας” που εξαντλείται στην κάλπη.

Στο σήμερα και στην περίπτωση του επικείμενου κόμματος Καρυστιανού, καθοριστικό ρόλο παίζει, βεβαίως, το θυμικό. Τα Τέμπη παρήγαγαν, απολύτως δικαιολογημένα, ένα βαθύ κοινωνικό σοκ. Ένα βαθύ κοινωνικό τραύμα. Διάχυτη οργή, πένθος, αίσθηση αδικίας και μια πλήρη απώλεια εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Η μαζική αγανάκτηση το κατέγραψε καθαρά. Το είδαμε και το βιώσαμε όλοι.

Όμως αυτό που βλέπουμε τώρα είναι μια προσπάθεια, αυτή η αγανάκτηση να πάψει να είναι συλλογική πρακτική και να μετατρέπεται σε πολιτικό πόρο. Το υποκείμενο του αγώνα, εμείς-οι πολλοί, αντικαθίσταται από έναν φορέα που μιλά στο όνομά του. Που χρησιμοποιεί την οργή του και που -κυρίως- εκμεταλλεύεται την απάθειά του.

Αυτό συνιστά ήττα. Τεράστια ήττα.

Το θυμικό μπορεί να λειτουργήσει ως κινητήρια δύναμη μόνο όσο παραμένει άμεσα συνδεδεμένο με τη συλλογική δράση και τη διαρκή συμμετοχή. Από τη στιγμή που επενδύεται σε μια ηγετική φιγούρα -όποια φιγούρα κι αν είναι αυτή-, παθητικοποιείται.

Η δε πολιτική επιστρέφει εκεί που έχουμε συνηθίσει. Να είναι υπόθεση άλλων.

Το προηγούμενο του 2011 είναι ενδεικτικό. Οι Πλατείες δεν ηττήθηκαν επειδή προδόθηκαν, αλλά επειδή αποδέχθηκαν τη μετάφρασή τους σε αντιπροσωπευτική μορφή. Ο Τσίπρας δεν καπέλωσε κάτι ζωντανό, όπως συνηθίζουν να λένε πολλοί ακόμα και σήμερα στις αναλύσεις τους, αντίθετα παρέλαβε ένα σώμα που είχε ήδη εγκαταλείψει την αυτονομία του. Από τη στιγμή που τα αιτήματα της κοινωνίας έγιναν κυβερνητικό πρόγραμμα, η κατάληξη ήταν -για κάποιους από εμάς- απολύτως προβλέψιμη.

Αν, λοιπόν, έπρεπε να είχαμε πάρει ένα μάθημα, αυτό είναι ότι το κρίσιμο δεν είναι ποιος εκπροσωπεί καλύτερα την κοινωνία, αλλά το αν η κοινωνία θέλει να εκπροσωπείται αντί να δρα.

Κάθε νέο κόμμα που υπόσχεται κάθαρση αναπαράγει το ίδιο μοτίβο: οι λίγοι μιλούν για τους πολλούς, ένας/μια φορτώνεται τη “λύση” και η συλλογική ισχύς εξανεμίζεται. Εξανεμίζεται όπως και η πραγματική απειλή για το σύστημα. Η απειλή που δεν συνίσταται φυσικά στην εναλλαγή προσώπων στην ηγεσία, αλλά στην επιμονή των ανθρώπων να παραμένουν πολιτικά παρόντες.

Υπό αυτή την έννοια, η κομματικοποίηση της οργής για τα Τέμπη δεν αποτελεί υπέρβαση της κρίσης αντιπροσώπευσης, αλλά σύμπτωμά της. Και όσο η κρίση αυτή απαντά με περισσότερη ανάθεση αντί με περισσότερη συμμετοχή, το αποτέλεσμα θα επαναλαμβάνεται: Ελπίδα – αφομοίωση – απογοήτευση.

The post Σκέψεις για το κόμμα Καρυστιανού: Το κρίσιμο δεν είναι ποιος εκπροσωπεί καλύτερα την κοινωνία, αλλά το αν η κοινωνία θέλει να εκπροσωπείται αντί να δρα first appeared on Aυτολεξεί.

Η εκλογή του Mamdani στη Νέα Υόρκη παρουσιάζεται ως κοσμοϊστορικό γεγονός – και έτσι είναι όντως ως ένα βαθμό, όμως η μεγάλη εικόνα είναι πιο σύνθετη.

Δεν μετατράπηκε ξαφνικά η Νέα Υόρκη σε κοινωνία των πολιτών. Υπήρξε όμως πράγματι μια μετατόπιση μέσα στο ίδιο το ετεροκαθορισμένο πλαίσιο. Εμφανίστηκε ένας άνθρωπος εκτός του συνηθισμένου πολιτικού μηχανισμού, που δεν προέρχεται από τη συνηθισμένη πολιτική τάξη της Νέας Υόρκης και δηλώνει ανοιχτά σοσιαλιστής. Μιλάει δε, για κοινωνική στέγαση, αναδιανομή του πλούτου, δημόσια αγαθά και περιορισμό των λόμπι του real estate.

Αυτό δεν συμβαίνει τυχαία. Για να εκλεγεί ένας τέτοιος υποψήφιος, κάποιο τμήμα της κοινωνίας κινήθηκε, οργανώθηκε, συγκρούστηκε με συμφέροντα και αρνήθηκε την κλασική πελατειακή συνταγή. Αυτό μπορεί να μην αποτελεί φυσικά αναγέννηση της δημοκρατίας, είναι όμως ρωγμή στο στερεότυπο ότι τίποτα δεν αλλάζει. Το εκλογικό σώμα (δεν μπορούμε να μιλάμε για πολίτες), για μια στιγμή, δεν λειτούργησε σαν εντελώς παθητικός όχλος – καταναλωτής πολιτικών προϊόντων, αλλά ως συλλογικότητα με προτιμήσεις που δεν υπαγόρευσαν οι κλασικοί χορηγοί και οι διαφημιστικές.

Μέχρι εκεί.

Η δεύτερη ανάγνωση λέει ότι η δομή της εξουσίας δεν αλλάζει με την εναλλαγή προσώπων. Το αντιπροσωπευτικό πολίτευμα παραμένει αντιπροσωπευτικό: κάποιος αποφασίζει αντί των άλλων. Ένας δήμαρχος, όσο προοδευτικός και αν είναι, δεν καταργεί το γεγονός ότι η πόλη διοικείται από ένα πλέγμα γραφειοκρατίας, νομικών συμβάσεων, τεχνικών υπηρεσιών, συμφωνιών με το κράτος και -το σκληρότερο απ’ όλα- οικονομικών κέντρων εξουσίας που κανείς δεν εκλέγει. Τράπεζες, developers, funds κοκ.

Άρα η ετερονομία συνεχίζεται. Οι πολίτες δεν συναποφασίζουν για τον προϋπολογισμό, δεν έχουν δικαίωμα αρνησικυρίας στα έργα που καταστρέφουν τις γειτονιές τους, και κυρίως δεν αυτοθεσμίζονται. Δηλαδή δεν παράγουν τον νόμο αλλά τον υφίστανται. Απλώς – σε αυτή τη φάση – ο διαχειριστής της πόλης τους είναι λιγότερο εχθρικός απέναντί τους. Το φαντασιακό της (άνωθεν) εξουσίας παραμένει: οι ειδικοί αποφασίζουν για τους “μη ειδικούς”, το χρήμα διαμορφώνει τον χώρο, και η κοινωνία γίνεται αντικείμενο διοίκησης και όχι υποκείμενο αυτοθέσμισης.

Δεν είναι κακό βεβαίως που εκλέχθηκε ο Mamdani. Καλύτερα αυτός παρά οι συνηθισμένοι μηχανισμοί που βλέπουν τις πόλεις σαν φιλέτο real estate. Αλλά δεν πρέπει να μπερδεύουμε τη μετατόπιση εντός του συστήματος με την υπέρβαση του συστήματος. Η Νέα Υόρκη δεν έγινε ξαφνικά “πόλις”. Παραμένει μια τεράστια γραφειοκρατική μηχανή, με τους κατοίκους της περιορισμένους στο ρόλο ψηφοφόρου και φορολογούμενου.

Συγγνώμη που το χαλάω, αλλά η δημοκρατία δεν ήρθε. Το πολύ – πολύ να δημιουργήθηκε ένα πεδίο δυνατότητας. Το αν θα το αξιοποιήσει η κοινωνία… αυτό είναι άλλο ζήτημα.

The post Για την εκλογή Mamdani: «Συγγνώμη που το χαλάω, αλλά η δημοκρατία δεν ήρθε» first appeared on Aυτολεξεί.

Στις αρχές του τρέχοντος έτους υποστηρίξαμε ότι οι επιπτώσεις της ακροδεξιάς επίθεσης στο Καπιτώλιο είναι εμφανείς στη συνεχιζόμενη εδραίωση των ακροδεξιών ιδεολογιών στην αμερικανική κοινωνία.

Τώρα, σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά την έφοδο στο Καπιτώλιο των ΗΠΑ στις 6 Ιανουαρίου 2021, το γεγονός συνεχίζει να αντηχεί στην πολιτική και την κοινωνία των ΗΠΑ.

Με τις προεδρικές εκλογές της 5ης Νοεμβρίου να απέχουν μόλις λίγες ημέρες, το πολιτικό τοπίο βρίσκεται και πάλι σε κρίσιμη καμπή. Ο Ντόναλντ Τραμπ, με τη δημόσια υποστήριξη του Έλον Μασκ και την οικονομική στήριξη της America Pac, κυριαρχεί στις πρώτες προκριματικές εκλογές και στις δημοσκοπήσεις. Η εμπλοκή του Musk στην υποστήριξη του Trump, συμπεριλαμβανομένης της αμφιλεγόμενης κλήρωσης 1 εκατομμυρίου δολαρίων για ψηφοφόρους στην Πενσυλβάνια, υπογραμμίζει τον αυξανόμενο ρόλο των σημαίνοντων προσώπων στη διαμόρφωση των πολιτικών αποτελεσμάτων, ανεξάρτητα από τον αντίκτυπό τους στους δημοκρατικούς κανόνες.

Η προεκλογική ρητορική του Τραμπ, συμπεριλαμβανομένων των υποσχέσεων για τερματισμό του πολέμου στον Λίβανο και αποκατάσταση της «ειρήνης και της σταθερότητας» στη Μέση Ανατολή, έχει βρει απήχηση σε ορισμένες κοινότητες, όπως οι Αραβοαμερικανοί στο Ντίρμπορν του Μίσιγκαν, παρά το ιστορικό ισλαμοφοβίας του. Αυτό το παράδοξο υπογραμμίζει περαιτέρω την πολυπλοκότητα του ακροδεξιού λαϊκισμού στις ΗΠΑ.

Η κούρσα μεταξύ του Τραμπ και της Καμάλα Χάρις είναι αυτή τη στιγμή στήθος με στήθος, με τις δημοσκοπήσεις να δείχνουν μια αμφίρροπη αναμέτρηση. Η Χάρις, η οποία διεξάγει εκστρατεία με μήνυμα ενότητας και οικοδόμησης συναίνεσης, αντιμετωπίζει μια δύσκολη μάχη απέναντι στην πολωτική ρητορική του Τραμπ. Η ατμόσφαιρα φορτίζεται περαιτέρω από τις συνεχιζόμενες εγχώριες και διεθνείς κρίσεις, συμπεριλαμβανομένου του καταστροφικού πολέμου στη Γάζα. Η σύγκρουση έχει γίνει επίκεντρο της συζήτησης, με τον Τραμπ και άλλες ακροδεξιές προσωπικότητες να τη χρησιμοποιούν για να επικρίνουν την εξωτερική πολιτική του Μπάιντεν και της Χάρις, παρουσιάζοντάς την ως αδύναμη και αναποτελεσματική.

Με την ακραία πολιτική πόλωση να χαρακτηρίζει τη νέα κανονικότητα, η πολιτεία της Ουάσινγκτον, όπως είναι φυσικό, ενεργοποίησε την Εθνοφρουρά ως απάντηση στις αυξημένες εντάσεις και τις απειλές για τις εκλογικές υποδομές.

Οι υποσχέσεις του Τραμπ για πολιτικές όπως η επέκταση των πετρελαϊκών γεωτρήσεων, η κατάργηση της περιβαλλοντικής προστασίας και η παροχή πλήρους ασυλίας στην αστυνομία σηματοδοτούν τα βιώσιμα κοινωνικο-ιστορικά ρεύματα που διατρέχουν βαθιά το πολιτικό τοπίο των ΗΠΑ και από τα οποία αντλεί η δεξιά.

Η λαϊκή υποστήριξη της προεδρικής εκστρατείας του Τραμπ επιβεβαιώνει την άποψή μας. Η εξέγερση στο Καπιτώλιο, που αρχικά εξετάστηκε μέσα από διάφορους αναλυτικούς φακούς -από την εμπρηστική ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ μέχρι τον ενεργό ρόλο ακροδεξιών ομάδων όπως οι Proud Boys- έχει εξελιχθεί διεξοδικά σε μια ευρύτερη αφήγηση.

Αυτές οι προοπτικές, υπερβαίνοντας τις πολιτικές ευθυγραμμίσεις, συμβάλλουν στη βαθύτερη κατανόηση της ακροδεξιάς ως έκφανση μιας ευρύτερης κρίσης της φιλελεύθερης ολιγαρχίας. Είτε ο Τραμπ, είτε η Χάρις κερδίσει τις επερχόμενες εκλογές, τα υποκείμενα ζητήματα που οδηγούν την ακροδεξιά παραμένουν βαθιά ριζωμένα, και μια κοινωνικο-ιστορική προοπτική είναι απαραίτητη για την αξιολόγηση αυτών των κινημάτων πέρα από μεμονωμένους ηγέτες ή εκλογικά αποτελέσματα.

Το κοινωνικό-ιστορικό πλαίσιο: Μια προοπτική του Καστοριάδη

Για τον σκοπό αυτό, βρίσκουμε ιδιαίτερα καίρια την κοινωνικοϊστορική οπτική του Ελληνογάλλου φιλοσόφου και επαναστάτη Κορνήλιου Καστοριάδη, η οποία συγχωνεύει τις κοινωνικές και ιστορικές δομές ως αντανάκλαση η μία της άλλης.

Η θεωρία του Καστοριάδη για το κοινωνικό-ιστορικό αμφισβητεί τις παραδοσιακές δυτικές απόψεις για την ιστορία και την κοινωνία, προτείνοντας ότι οι οντότητες αυτές είναι άρρηκτα συνυφασμένες μέσα στο χρόνο.

Αυτό το πλαίσιο είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι ενέργειες της κυβέρνησης Τραμπ, συμπεριλαμβανομένων των διορισμών ακροδεξιών προσωπικοτήτων και πολιτικών όπως η αμφιλεγόμενη πρωτοβουλία για τον διαχωρισμό των οικογενειών, αντανακλούν βαθύτερα κοινωνικά ρεύματα.

Αυτές οι πολιτικές δεν προέκυψαν στο κενό, αλλά ήταν το αποτέλεσμα ενός εξελισσόμενου πολιτικού και κοινωνικού τοπίου το οποίο ομαλοποίησε ακροδεξιές ιδεολογίες και κινήματα. Αυτή η κανονικοποίηση, με τη σειρά της, οδήγησε σε αύξηση της ακροδεξιάς δημοτικότητας, αμφισβητώντας την αντίληψη ότι αυτές οι ιδεολογίες αποτελούν απλές πολιτικές εκτροπές.

Μακροπρόθεσμες επιπτώσεις: Η φιλελεύθερη ολιγαρχία σε κρίση

Τέσσερα χρόνια μετά, οι επιπτώσεις της επίθεσης στο Καπιτώλιο είναι εμφανείς στη συνεχή εδραίωση των ακροδεξιών ιδεολογιών στην αμερικανική κοινωνία.

Η σημαντική εκλογική βάση του Τραμπ στις εν εξελίξει προκριματικές εκλογές, παρά την ευρεία κριτική στις πολιτικές του και τις νομικές προκλήσεις, σηματοδοτεί μια ανησυχητική τάση αποδοχής, αν όχι υποστήριξης, των ακραίων απόψεων της Δεξιάς.

Το φαινόμενο αυτό δεν είναι απομονωμένο στις ΗΠΑ – παρόμοια μακροχρόνια πρότυπα φιλελεύθερης ολίσθησης και ανόδου των εθνικιστικών, φασιστικών και ναζιστικών αισθημάτων παρατηρούνται σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως για παράδειγμα η πρόσφατη ακροδεξιά εξέγερση στο Ηνωμένο Βασίλειο, με τον συνεχιζόμενο πόλεμο της Δύσης κατά των μεταναστών και των προσφύγων, το σφίξιμο των συνόρων και τη συνεχιζόμενη σύγκρουση μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς, με την αδιάλλακτη υποστήριξη της Δύσης προς το Ισραήλ παρά τις συντριπτικές απώλειες αμάχων στη Γάζα, μεταξύ των οποίων και πολλά παιδιά.

Οι εξελίξεις αυτές υπογραμμίζουν μια κρίση της δυτικής φιλελεύθερης ολιγαρχίας, η οποία απαιτεί την επανεκτίμηση των παραδοσιακών πολιτικών δομών και ιδεολογιών.

Η αποφασιστική στιγμή: Πρόσκληση για ριζοσπαστική φαντασία

Καθώς αντιμετωπίζουμε αυτές τις συνεχιζόμενες προκλήσεις, βρισκόμαστε σε μια αποφασιστική συγκυρία που απαιτεί την ενεργοποίηση της ριζοσπαστικής φαντασίας.

Αυτή η κρίσιμη στιγμή παρουσιάζει μια επιλογή μεταξύ της φιλελεύθερης ολιγαρχίας και της τεχνικής κυριαρχίας της φύσης που εκπροσωπούν το κράτος και ο καπιταλισμός ή των χειραφετητικών κοινωνικών κινημάτων του παρελθόντος και του παρόντος – αυτών που αγωνίζονται για αυτονομία, αυτοδιοίκηση και άμεση δημοκρατία. Με αυτή την έννοια, πρόκειται για μια επιλογή μεταξύ αυτονομίας ή βαρβαρότητας.

Η επίθεση στο Καπιτώλιο, αν και αρχικά σοκαριστική, ήταν μια εκδήλωση βαθύτερων ρωγμών στον ιστό της φιλελεύθερης ολιγαρχίας των ΗΠΑ.

Τα πρόσφατα εκλογικά κέρδη του Τραμπ σηματοδοτούν ότι αυτές οι βαθιές ρωγμές δεν πρόκειται να εξαφανιστούν σύντομα, ανεξάρτητα από το εκλογικό αποτέλεσμα.

Μια κοινωνικο-ιστορική κατανόηση αυτών των γεγονότων αναγνωρίζει τις ρίζες τους σε ευρύτερες κοινωνικές δυναμικές του παρελθόντος και του παρόντος, πέρα από τους προέδρους και τα κράτη που συμβάλλουν στη νομιμοποίησή τους και στην εκδήλωσή τους.

Το συμπέρασμα, βέβαια, είναι ότι οι διαμαρτυρίες, οι απεργίες, οι πολιτικές εκστρατείες και οι αναφορές δεν αρκούν από μόνες τους για να αντιμετωπιστούν η ακροδεξιά και οι αδυναμίες της φιλελεύθερης ολιγαρχίας: τα κράτη, οι πρόεδροι, οι πρωθυπουργοί και όλες οι μορφές αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας πρέπει να εγκαταλειφθούν.

Αυτή η προοπτική δεν είναι μόνο ζωτικής σημασίας για την ανάλυση των γεγονότων του παρελθόντος και του παρόντος, αλλά και για τη διαμόρφωση ενός μέλλοντος που ευθυγραμμίζεται με το αυτόνομο πρόταγμα της γνήσιας άμεσης δημοκρατίας.

The post Πέρα από τους Προέδρους: Οι εκλογές και η ακροδεξιά στις ΗΠΑ first appeared on Aυτολεξεί.

Ποιες είναι οι πρώτες σας εντυπώσεις από την ανακοίνωση της ανόδου του Εθνικού Συναγερμού (ΕΣ) στις ευρωεκλογές και τη διάλυση της Εθνοσυνέλευσης;

Ζακ Ρανσιέρ: Η εν λόγω άνοδος ήταν αναμενόμενη εδώ και πολύ καιρό. Και, προπάντων, είχε από καιρό προετοιμαστεί συστηματικά από τις κυβερνήσεις μας, τόσο τις αριστερές όσο και τις δεξιές, οι οποίες δεν έπαψαν ποτέ να λένε ότι η ακροδεξιά θέτει τα σωστά ερωτήματα, αλλά ότι μόνο αυτές είναι ικανές να δώσουν τις σωστές απαντήσεις. Προετοιμάστηκε από όλους εκείνους που δεν έπαψαν ποτέ να προωθούν έναν ρατσισμό από τα πάνω απέναντι στον «λαϊκό» ρατσισμό του ΕΣ, από όλους εκείνους που έκαναν αυτόν τον θεσμικό ρατσισμό ελκυστικό, βάφοντάς τον με τα χρώματα της Δημοκρατίας, της κοσμικότητας, της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών, της καταπολέμησης του αντισημιτισμού και άλλων παραδοσιακών αριστερών αξιών. Το πρόβλημα δεν είναι ο αριθμός των ψήφων που έλαβε το ανοιχτά ρατσιστικό κόμμα, αλλά η επικράτηση του ρατσισμού στην κυβέρνηση, στα μέσα ενημέρωσης και στη σφαίρα της διανόησης. Όσο για τον Μακρόν, διακατέχεται από την κοινή αυταπάτη όσων βρίσκονται στην εξουσία, οι οποίοι συγχέουν την επιθυμία τους για εξουσία με την κατοχή σημαντικών στρατηγικών δεξιοτήτων. Καλύτερα να μην προσπαθήσουμε περισσότερο να διεισδύσουμε στα σκοτεινά τους κίνητρα.

Ο Μακρόν λέει ότι διαλύοντας την Εθνοσυνέλευση έκανε την «επιλογή της δημοκρατίας», απευθυνόμενος απευθείας στο εκλογικό σώμα σε μια εποχή αναταραχής. Ποιες είναι οι σκέψεις σας σχετικά με αυτό;

ΖΡ: Η δημοκρατία είναι η εξουσία των ίσων ως ίσων. Η άσκηση αυτής της εξουσίας προϋποθέτει την ύπαρξη μορφών διαβούλευσης και λήψης αποφάσεων που να είναι αυτόνομες από τους κρατικούς θεσμούς και ικανές να ασκούν έλεγχο σε αυτούς. Το εκλογικό σύστημα είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Είναι ένας μηχανισμός ρύθμισης της σχέσης της εξουσίας με τον πληθυσμό, η λειτουργία του οποίου εξαρτάται από την ίδια την εξουσία. Σε ένα αυταρχικό μοναρχικό σύστημα όπως αυτό της Πέμπτης Δημοκρατίας, το διαρκώς διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ της πραγματικότητας της εξουσίας και αυτής της προσομοίωσης λαϊκής εξουσίας καθιστά τις εκλογές μια εμπαθή μηχανή, στην οποία μόνο δύο είδη παθών επιτρέπονται: η παραίτηση ή η μνησικακία. Οι κυβερνήσεις μας έχουν ποντάρει στο πρώτο μέχρι τελικής πτώσεως. Ο ΕΣ ποντάρει στο δεύτερο.

Η δημοκρατία δεν έχει καμία σχέση με αυτά τα παιχνίδια, τα οποία, αντίθετα, καταδεικνύουν την απουσία της.

Δηλαδή δεν βιώνουμε μια κρίση της δημοκρατίας;

ΖΡ: Δεν υπάρχει κρίση της δημοκρατίας επειδή δεν υπάρχει πραγματική δημοκρατία. Υπάρχει ένα μπασταρδεμένο σύστημα που δεν είναι καν αντιπροσωπευτικό, αφού το αντιπροσωπευτικό σύστημα προϋποθέτει τον έλεγχο των ψηφοφόρων επί των εκλεγμένων αντιπροσώπων και των κυβερνήσεων, κάτι που δεν υπάρχει σήμερα. Αυτό που βρίσκεται σε κρίση είναι, στην καλύτερη περίπτωση, η συναινετική ουτοπία της διαχειριστικής διακυβέρνησης, η οποία πιστεύει ότι μια χώρα μπορεί να κυβερνηθεί με τον ίδιο τρόπο που διοικείται μια εμπορική τράπεζα, ζητώντας από τον πληθυσμό μια στο τόσο να εγκρίνει τον ισολογισμό της. Το πρόβλημα είναι ότι, την ίδια στιγμή που εκθέτει τον εαυτό της στην καταστροφή, καταστρέφει επίσης τις προϋποθέσεις για μια δημοκρατική απάντηση και αφήνει χώρο μόνο στις εχθρικές παρορμήσεις.

Γιατί αυτή η κατάσταση ευνοεί την ακροδεξιά; Υπάρχει μια παράδοξη έλξη για τις αυταρχικές μορφές;

ΖΡ: Σίγουρα το ζήτημα δεν είναι οι «αυταρχικές» μορφές. Η ακροδεξιά δεν έχει καμία υπεροχή έναντι των άλλων κομμάτων από αυτή την άποψη. Η προνομιακή της θέση απορρέει από δύο διαφορετικές αιτίες που αθροίζονται.

Πρώτον, σε αυτή τη μηχανή που επιτρέπει μόνο την παραίτηση ή τη μνησικακία, είναι προφανές ότι το πλεονέκτημα έχουν οι ειδικοί στη μνησικακία. Και η διαχείριση της μνησικακίας είναι αδιαμφισβήτητη ειδικότητα της ακροδεξιάς. Δεύτερον, η ακροδεξιά είναι η μόνη δύναμη που μπορεί να ισχυριστεί ότι είναι παρθένα, ενώ υπάρχει μια απόλυτα δικαιολογημένη αίσθηση ότι η αριστερά είναι η κύρια υπεύθυνη για την κατάσταση που βιώνουμε. Είναι γεγονός ότι το Σοσιαλιστικό Κόμμα έχει προδώσει όλες τις υποσχέσεις του, έχει συνταχθεί με τη λογική του απολυταρχικού καπιταλισμού και έχει εγκατασταθεί ως εταίρος, μαζί με τη Δεξιά, στην εναλλασσόμενη διαχείριση της συναίνεσης. Είναι σαφές ότι το “Λαϊκό Μέτωπο” εξακολουθεί να φέρει το βάρος αυτής της κληρονομιάς.

Φοβάστε ότι η επιτυχία του Εθνικού Συναγερμού θα τροφοδοτήσει τη δυσπιστία απέναντι στη δημοκρατία;

ΖΡ: Επαναλαμβάνω, η δημοκρατία δεν έχει καμία σχέση με όλα αυτά. Το επιχείρημα «η δημοκρατία οδηγεί στον φασισμό» ισοδυναμεί απλώς με το να λέμε ότι οι άνθρωποι είναι ηλίθιοι. Αλλά η ηλιθιότητα, σε αυτή την περίπτωση, προέρχεται από ανθρώπους που θεωρούν τους εαυτούς τους πεφωτισμένους. Δεν έχουν σταματήσει να διατυμπανίζουν ότι η ακροδεξιά θέτει τα σωστά προβλήματα, αλλά είναι ανίκανη να τα λύσει. Οι ψηφοφόροι που επέλεξαν τον ΕΣ είναι πιο λογικοί από αυτούς. Πιστεύουν ότι εκείνοι που θέτουν τα προβλήματα είναι οι πιο ικανοί να τα επιλύσουν. Πρέπει να ξεφύγουμε ριζικά από αυτόν τον φαύλο κύκλο και να ανοίξουμε έναν δημοκρατικό χώρο, έστω εύθραυστο, όπου τα πάμπολλα ζητήματα που σήμερα ομαδοποιούνται κάτω από την αυταρχική ταμπέλα της «μετανάστευσης» θα μπορούν να συζητηθούν ελεύθερα από τους ίδιους τους πληττόμενους.

Πώς βλέπετε να εξελίσσεται η πολιτική κατάσταση τις επόμενες εβδομάδες; Τους επόμενους μήνες;

ΖΡ: Δεν είμαι πολιτικός επιστήμονας ούτε διαθέτω επιστημονικές γνώσεις που θα μου επέτρεπαν να κάνω προβλέψεις για τα αποτελέσματα των εκλογών και τις συνέπειές τους, οι οποίες σε κάθε περίπτωση δεν θα είναι ιδιαίτερα θετικές, δεδομένης της αδυναμίας των δημοκρατικών δυνάμεων και της δημοκρατικής σκέψης στη χώρα μας σήμερα.

Η επιτακτικότητα με την οποία διοργανώθηκε αυτή η εκλογική διαδικασία δεν θα επιτρέψει καμία σε βάθος συζήτηση, αλλά ούτε και τη δημιουργία ενός δημοκρατικού χώρου ανεξάρτητου από τις κοινοβουλευτικές κομπίνες.

Μακροπρόθεσμα, όμως, μόνο η δημιουργία ενός αυτόνομου χώρου, απαλλαγμένου από τις μικροπρεπείς έριδες των ονομαζόμενων –δικαίως ή αδίκως– αριστερών κομμάτων, μπορεί να προσφέρει ελπίδες για ένα διαφορετικό μέλλον.

The post Ρανσιέρ για τις γαλλικές εκλογές: «Δεν υπάρχει κρίση της δημοκρατίας επειδή δεν υπάρχει δημοκρατία» first appeared on Aυτολεξεί.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία συχνά αυτοδιαφημίζεται για τη δέσμευσή της στις δημοκρατικές αξίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα, παρουσιάζει ένα ενδιαφέρον παράδοξο όταν εξετάζεται υπό το πρίσμα της αμεσοδημοκρατικής θεωρίας. Εδώ θα διευκρινίσω τους λόγους της αποχής μου από τη συμμετοχή στις ευρωεκλογές, αντλώντας από τις θεωρητικές βάσεις που έθεσαν στοχαστές όπως οι Κορνήλιος Καστοριάδης, Χάνα Άρεντ και Μάρεϊ Μπούκτσιν. Το κεντρικό επιχείρημα υποστηρίζει ότι το ευρωπαϊκό εκλογικό σύστημα και το θεσμικό πλαίσιο είναι θεμελιωδώς αντιδημοκρατικά, καθώς υπονομεύουν τις αρχές της άμεσης συμμετοχής των πολιτών και της αυτοδιακυβέρνησης.

Θεωρητικά θεμέλια της άμεσης δημοκρατίας

Η άμεση δημοκρατία, δίνει έμφαση στην ενεργό, συμμετοχική δέσμευση στις πολιτικές διαδικασίες, στην αποκέντρωση της εξουσίας και στη διάλυση των ιεραρχικών δομών που αποξενώνουν τους πολίτες από τη λήψη αποφάσεων. Θεωρητικοί όπως ο Καστοριάδης, η Άρεντ και ο Μπούκτσιν, επικρίνουν την αντιπροσωπευτική δημοκρατία για τους εγγενείς περιορισμούς της, υποστηρίζοντας ότι διαιωνίζει την αποσύνδεση μεταξύ των κυβερνώμενων και των αντιπροσώπων τους. Αυτή η κριτική μπορεί να βρει ιδιαίτερη εφαρμογή όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου ο θεσμικός σχεδιασμός και οι εκλογικοί μηχανισμοί εμποδίζουν σημαντικά τη γνήσια δημοκρατική συμμετοχή.

Γραφειοκρατικός συγκεντρωτισμός

Ο Κορνήλιος Καστοριάδης ασκεί κριτική στον συγκεντρωτισμό και την γραφειοκρατία που ενυπάρχουν στα σύγχρονα πολιτικά συστήματα, τα οποία θεωρεί αντίθετα με την αληθινή δημοκρατία, ονομάζοντάς τα φιλελεύθερες ολιγαρχίες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση για παράδειγμα αποτελεί την επιτομή αυτής της θεώρησης, μέσω της πολύπλοκης και πολυεπίπεδης δομής διακυβέρνησής της. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ένα μη εκλεγμένο όργανο με σημαντικές εξουσίες νομοθετικής πρωτοβουλίας, βρίσκεται στην κορυφή αυτής της δομής, επισκιάζοντας το άμεσα εκλεγμένο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Αυτή η ρύθμιση, όπου οι μη εκλεγμένοι τεχνοκράτες ασκούν σημαντική επιρροή, αντανακλά την έννοια του Καστοριάδη για μια ετερόνομη κοινωνία – μια θέσμιση δηλαδή όπου η εξουσία είναι συγκεντρωμένη και απομονωμένη από τη δημοκρατική βούληση του λαού (Καστοριάδης, 1989).

 Η ψευδαίσθηση της δημοκρατικής συμμετοχής

Η διάκριση της Χάνα Άρεντ μεταξύ της ιδιωτικής και της δημόσιας σφαίρας υπογραμμίζει τη σημασία της άμεσης συμμετοχής των πολιτών στην πολιτική σφαίρα. Η Άρεντ υποστηρίζει ότι η αληθινή δημοκρατία – η άμεση – απαιτεί έναν ζωντανό δημόσιο χώρο όπου οι πολίτες συμμετέχουν ενεργά στη διακυβέρνηση (Arendt, 2020). Ωστόσο, οι ευρωεκλογές αποτελούν στην πραγματικότητα μια ψευδαίσθηση δημοκρατικής συμμετοχής. Οι περίπλοκες και αδιαφανείς διαδικασίες λήψης αποφάσεων στα θεσμικά όργανα της, αποξενώνουν τους πολίτες, μειώνοντας τον ρόλο τους σε αυτόν των παθητικών ψηφοφόρων με περιορισμένη, έως μηδαμινή, επιρροή στο πολιτικό τοπίο. Αυτή η έλλειψη γνήσιας δέσμευσης δημιουργεί κατά συνέπεια ένα δημοκρατικό έλλειμμα, όπου οι πολίτες αισθάνονται αποστερημένοι και αποσυνδεδεμένοι από τους μηχανισμούς εξουσίας.

 Κριτική της αντιπροσώπευσης

Ο Μπούκτσιν από τη μεριά του, όπως άλλωστε και ο Καστοριάδης, ασκεί κριτική στα αντιπροσωπευτικά συστήματα αναδεικνύοντας τις δημοκρατικές ελλείψεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υποστηρίζει ότι η αντιπροσωπευτική δημοκρατία, από το σχεδιασμό της, δημιουργεί ένα χάσμα μεταξύ του εκλογικού σώματος και των εκπροσώπων του, συγκεντρώνοντας την εξουσία στα χέρια μιας πολιτικής ελίτ (Bookchin, 1995; Καστοριάδης, 1989). Το ευρωπαϊκό εκλογικό σύστημα, το οποίο χαρακτηρίζεται από τεράστιες εκλογικές περιφέρειες και αναλογική εκπροσώπηση, επιδεινώνει αυτήν την αποσύνδεση. Η μείωση των ατομικών φωνών και οι περιορισμένες νομοθετικές εξουσίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενισχύουν περαιτέρω την αντίληψη μιας απόμακρης και αδιάφορης πολιτικής ελίτ.

Το δημοκρατικό έλλειμμα και η απάθεια των ψηφοφόρων

Η άποψη όμως ότι υπάρχει σοβαρό δημοκρατικό έλλειμμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση τεκμηριώνεται επιπλέον από τη σταθερά χαμηλή προσέλευση των ψηφοφόρων στις ευρωεκλογές. Αυτή η απάθεια πηγάζει κατά τη γνώμη μας από μια διάχυτη αίσθηση απογοήτευσης και αγανάκτησης των πολιτών και όχι από αδιαφορία (ή επειδή έχουν να πάνε στη δουλειά!). Η περίπλοκη δομή διακυβέρνησης και η αντιληπτή ανικανότητα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου συμβάλλουν στην ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση ότι η ψηφοφορία στις ευρωεκλογές έχει μικρό απτό αντίκτυπο για την καθημερινότητα μας. Ακόμη, η απουσία μιας ενοποιημένης ευρωπαϊκής δημόσιας σφαίρας, όπου πολίτες από διαφορετικά κράτη μέλη μπορούν να συμμετέχουν σε ουσιαστικό πολιτικό λόγο, επιτείνει αυτή την απογοήτευση.

Η υπόθεση της αποχής

Εν κατακλείδι, η απόφασή μου να απέχω από την ψηφοφορία στις Ευρωεκλογές ριζώνει στην κριτική της δημοκρατικής νομιμότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βάσει των αρχών της άμεσης – δηλαδή της μόνης αληθινής – δημοκρατίας. Το εκλογικό σύστημα και το θεσμικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτυγχάνουν να εφαρμόσουν τα ιδανικά της συμμετοχής και της αυτοδιοίκησης, όπως υποστηρίζονται από τους Καστοριάδη, Άρεντ και Μπούκτσιν. Ο συγκεντρωτισμός της εξουσίας, η ψευδαίσθηση της συμμετοχής και τα εγγενή ελαττώματα της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας (αποξένωση των πολιτών από τη λήψη αποφάσεων, γραφειοκρατία, έλλειψη λογοδοσίας, εκλογική “μαρκετίστικου τύπου” χειραγώγηση, πολιτική ασυνέπεια κ.λπ.) υπονομεύουν συλλογικά τη δημοκρατική διαδικασία. Για την αντιμετώπιση αυτών των ελλείψεων, είναι επιτακτική η θεμελιώδης αναδιάρθρωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς ένα πιο αποκεντρωμένο και συμμετοχικό, δημοκρατικό μοντέλο. Μόνο μέσω ριζικών και ριζοσπαστικών μετασχηματιστικών αλλαγών μπορούμε να ελπίζουμε ότι θα ξεπεραστεί το δημοκρατικό της έλλειμμα και θα προκριθεί ένα μοντέλο το οποίο θα ενδυναμώνει πραγματικά τους πολίτες της και την κοινωνία στο σύνολό της.

Βιβλιογραφικές Αναφορές

Arendt, H. (2020). Η ανθρώπινη κατάσταση.

Bookchin, M. (1995). From Urbanization to Cities: Toward a New Politics of Citizenship.

Καστοριάδης, Κ. (1989). Εξουσία, Πολιτική, Αυτονομία: Ομιλίες στην Ελλάδα. Ανακτήθηκε από: https://athens.indymedia.org/media/old/castoriadis_-_eksousia__politiki__autonomia__1989_.pdf

The post Ευρωεκλογές και γιατί δεν ψηφίζω: Aνάλυση από μια αμεσοδημοκρατική σκοπιά first appeared on Aυτολεξεί.

Ετοιμάσαμε και σας παρουσιάζουμε το γράφημα στο οποίο απποτυπώνονται τα πραγματικά ποσοστά των χθεσινών βουλευτικών εκλογών ΕΠΙ ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ των εγγεγραμμένων πολιτών.

Έτσι καταγράφονται οι ακριβείς (αδύναμες) δυνάμεις των κομμάτων, με υπολογισμένη την #αποχή, η οποία σημείωσε ιστορικό ρεκόρ μεταπολίτευσης, εντός του συνολικού 100%. Έτσι, θα καταγράφονταν εάν η αποχή αναγνωριζόταν επισήμως ως επιλογή από το πολιτικό σύστημα που σήμερα την εξαφανίζει. 

1 στους 2 δεν ψήφισε! Ένα πολιτειακό ζήτημα κομβικής σημασίας για εμάς, με την κρίση αντιπροσώπευσης να βαθαίνει, την ακροδεξιά να βρίσκει παράθυρα εμπλοκής και τη ΜΕΓΑΛΗ ΕΙΚΟΝΑ της κοινωνίας να μην εκπροσωπείται επουδενί στις κοινές υποθέσεις.

Αυτά τα ζητήματα αναδεικνύει η άρνηση της ψήφου -υπέρ κάποιου αντιπροσώπου, για εμάς χωρίς εμάς- και καλούμαστε να τα αναγνωρίσουμε πια και να τα θέσουμε μετωπικά.

Έχουμε λοιπόν: ΑΠΟΧΗ 47.2% και
ΝΔ 21.4% | ΣΥΡΙΖΑ 9.4% | ΠΑΣΟΚ 6.3% | ΚΚΕ 4.1% | ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ 2.5% | ΕΛ. ΛΥΣΗ 2.3% | ΝΙΚΗ 1.9% | ΠΛΕΥΣΗ 1.7% | ΛΟΙΠΑ 3.2%

————————————————————

Παρακάτω το αντίστοιχο γράφημα των εκλογών του Μαΐου:

* Τα ποσοστά πάρθηκαν από τη singular logic, όπως καταγράφoνται εδώ https://ekloges.ypes.gr/current/v/home/, και στη συνέχεια ενσωματώθηκαν στο 100% των εγγεγραμμένων πολιτών.

Δημοσίευση: Ιωάννα-Μαρία Μαραβελίδη

Η αποχή στο προσκήνιο: τι σημαίνει η αναγνώρισή της;

The post Τα εκλογικά αποτελέσματα με ενσωμάτωση της αποχής first appeared on Aυτολεξεί.

Εσείς, κ. Ζακ Ρανσιέρ, αποτελείτε έναν εξαιρετικό παρατηρητή αυτού του θεάματος. Εδώ και χρόνια έχετε καταγγείλει τα αδιέξοδα της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, την οποία θεωρείτε ανίκανη να παράξει μία πραγματική δημοκρατία. Πώς θα αναλύατε αυτό που συμβαίνει;

Η «αντιπροσωπευτική δημοκρατία» είναι κάτι παραπάνω από μία απλώς διφορούμενη έννοια. Δίνει την εσφαλμένη εντύπωση ενός ήδη συσταθέντος λαού, ο οποίος εκφράζεται μέσω της επιλογής των αντιπροσώπων του. Ωστόσο, ο λαός δεν είναι ένα δεδομένο που προϋπάρχει της πολιτικής διαδικασίας: αντιθέτως, αποτελεί το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας. Το τάδε ή το δείνα πολιτικό σύστημα δημιουργεί τον τάδε ή τον δείνα λαό, και όχι το αντίστροφο. Εκτός αυτού, το πολιτικό σύστημα βασίζεται στην ιδέα ότι υπάρχει μια τάξη στην κοινωνία η οποία αντιπροσωπεύει τα γενικά της συμφέροντα. Στα μυαλά των Αμερικανών ιδρυτών-πατέρων, αυτή ήταν η τάξη των πεφωτισμένων γαιοκτημόνων. Αυτό το σύστημα δημιουργεί έναν λαό που προσδιορίζει τους νόμιμους αντιπροσώπους του σαν να προέρχονται από αυτή την τάξη, επιβεβαιώνοντας το γεγονός αυτό περιοδικά και στην κάλπη.

Το αντιπροσωπευτικό σύστημα έγινε σταδιακά μία υπόθεση για επαγγελματίες, οι οποίοι αναπαράγουν τον εαυτό τους. Με αυτόν τον τρόπο, όμως, το σύστημα δημιούργησε την ίδια του την αντιστροφή, τη φανταστική δηλαδή ιδέα ενός λαού που δεν αντιπροσωπεύεται από αυτούς τους επαγγελματίες και φιλοδοξεί να βρει άλλους νέους που θα τον αντιπροσωπεύσουν πραγματικά. Αυτό είναι το θεατρικό παιχνίδι –του οποίου συνεχώς μειώνεται η ποιότητα– και το οποίο αναπαράγουν όλες οι εκλογές σήμερα.

Η άποψή σας φαίνεται αρκετά αρνητική. Είναι αυτό το σύστημα εγγενώς μεροληπτικό;

Είναι από τις ίδιες του τις αρχές βαθιά ολιγαρχικό και όχι δημοκρατικό. Και στη Γαλλία αυτή η ολιγαρχία έχασε τη νομιμότητά της όταν κατέστη σαφές, πως οι πεφωτισμένοι γαιοκτήμονες εκπροσωπούσαν μόνο τα συμφέροντα της ιδιοκτησίας. Αυτό αποκαλύφθηκε με τις «δημοκρατικές» συνελεύσεις του 1848 και 1871, με τους μαινόμενους βασιλόφρονες έναντι των εργατών και των επαναστατών. Η ολιγαρχία έγινε σιγά σιγά μία τάξη πολιτικών που δεν εκπροσωπούν τίποτα παρά μόνο το ίδιο το σύστημα. Το πλειοψηφικό και προεδρικό σύστημα της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας επιτάχυνε αυτή τη διαδικασία. Τώρα πλέον έχουμε δύο εναλλακτικές ομαδοποιήσεις, οι οποίες εναλλάσσονται στη διακυβέρνηση και στη διατήρηση όλης της εξουσίας. Αυτό ενισχύει την επαγγελματοποίηση. Παράλληλα με αυτό, η φιγούρα του Προέδρου υποτίθεται πως εκπροσωπεί τους πολίτες, τους οποίους όμως προδίδει η ίδια η επαγγελματοποίηση.

Και τότε γιατί όλοι υποστηρίζουν ότι είναι «ενάντια στο σύστημα»;

Ενώ αναπαράγει τον εαυτό του, το σύστημα μηχανικά παράγει και μία εσωτερική διαίρεση, ένα διαβολικό αντίγραφο. Το πλειοψηφικό κόμμα στην πραγματικότητα αντιπροσωπεύει μόνο το 1/5 του εκλογικού σώματος, δημιουργώντας έτσι το αυταπόδεικτο παράδοξο ότι η πλειοψηφία του λαού δεν εκπροσωπείται. Κι όμως, όταν τα άλλα κόμματα έρχονται στην εξουσία, τείνουν όλο και περισσότερο να μοιάζουν μεταξύ τους. Εξ ου και το επαναλαμβανόμενο μοτίβο του εξευτελισμένου και προδομένου λαού.

Ως θεσμός που υποστηρίζει ότι εκπροσωπεί άμεσα τον λαό, η κυβέρνηση αυξάνει την εσωτερική ένταση του ίδιου του συστήματος. Προσφέρει τον χώρο στους υποψηφίους να δηλώνουν: «Εγώ είμαι ο υποψήφιος του λαού που δεν εκπροσωπείται»! Υπάρχει ο χώρος των «πιστών» που καταγγέλλουν τις προδοσίες των κομμάτων της Αριστεράς, και ο οποίος τώρα έχει αρχίσει να μοιάζει με τη Δεξιά. Υπάρχει ο χώρος της Λεπέν, αυτός που συντάσσει τους ανθρώπους που υποφέρουν ουσιαστικά. Υπάρχει και ο χώρος του Μακρόν: οι ζωντανές δυνάμεις του έθνους ενάντια στην πόλωση που προκαλούν τα κόμματα. Υπάρχουν επίσης και οι αλληλοεπικαλύψεις, όπως στην περίπτωση του Μελανσόν, παίζοντας και τον ρόλο της «πιστής» Αριστεράς και των ανθρώπων που υποφέρουν.

Κάποτε, τα εργατικά κόμματα εκπροσωπούσαν οργανωμένες συλλογικές δυνάμεις που κατάφερναν να πιέζουν το σύστημα από τα έξω. Σήμερα ο «αληθινός λαός» είναι ένα σχήμα κατασκευασμένο από το ίδιο το σύστημα. Φτάνουμε σε ένα σημείο όπου δεν ξέρουμε πια ποιος αναλαμβάνει τους διάφορους ρόλους: σήμερα, ένας δισεκατομμυριούχος μπορεί να εκπροσωπεί τον λαό που έχει καταπατηθεί από τους δισεκατομμυριούχους.

Ακούμε να λέγεται τόσο από την Αριστερά όσο και από τη Δεξιά ότι η πολιτική πρέπει να ενσαρκώνεται σε ηγέτες που παρέχουν ένα πρόσωπο της συλλογικής βούλησης.

Η ενσάρκωση δεν είναι μία πολιτική έννοια. Πρόκειται για έννοια θρησκευτική, και στη θρησκεία θα έπρεπε να παραμείνει. Η συνεχής παρουσία της στην πολιτική σήμερα συνδέεται με αυτή την ιδέα ενός πραγματικού, βαθύτερου λαού. Αυτό είναι κάτι στο οποίο βασίζεται η άκρα Δεξιά. Ο «αριστερός λαϊκισμός» ισχυρίζεται ότι μπορεί να αποκόψει αυτόν τον λαό από την άκρα Δεξιά προτείνοντας ένα εναλλακτικό μοντέλο: αυτό ενός ηγέτη που ενσαρκώνει τον λαό και ως εκ τούτου τον συγκροτεί, κατά το παράδειγμα του Ούγκο Τσάβεζ. Αλλά η ενσάρκωση είναι μία αρχή αυστηρώς αντίθετη με τη δημοκρατία.

Είναι όμως όλοι το ίδιο; Δεν υπήρξαν μεγάλοι πολιτικοί όπως ο Ζωρές, ο Ντε Γκωλ και ο Ρούζβελτ;

Τα εξαιρετικά παραδείγματα δημιουργούνται όταν οι συνήθεις κανόνες του παιχνιδιού έχουν διαρρηχθεί και γι’αυτό είναι αναγκαίο να εφευρεθεί κάτι άλλο. Σε τέτοιες στιγμές, υπάρχουν άτομα που αποδεικνύονται ικανά να ανταποκριθούν στις περιστάσεις -οι οποίες είναι και οι ίδιες εξαιρετικές- πηγαίνοντας ένα βήμα παραπέρα από το αναμενόμενο για αυτούς. Ο Ντε Γκωλ πήρε μία πρωτοφανή απόφαση το 1940 υπερβαίνοντας τον ρόλο του ταξιάρχου. Όμως, ως επικεφαλής του RPF (μεταπολεμικό κεντροδεξιό κόμμα), δεν ήταν παρά ένας χειραγωγός πολιτικός όπως κάθε άλλος. Στον Ντε Γκωλ οφείλουμε το Σύνταγμα της Πέμπτης Δημοκρατίας, το οποίο σε μεγάλο βαθμό συνέβαλε στην επιδείνωση όλης της δημόσιας ζωής. Μου φέρνει χαμόγελο το γεγονός ότι η Αριστερά τον τιμά τόσο σήμερα.

Πώς θα οργανώνατε τη συλλογική ζωή δίχως αντιπροσώπους; Με κλήρωση – ένα μέτρο που υποστηρίξατε το 2005 στο βιβλίο σας «Το μίσος για τη δημοκρατία»;

Θα πρέπει να κάνουμε έναν διαχωρισμό μεταξύ της εκπροσώπησης και της αντιπροσώπευσης. Σε μία δημοκρατία, είναι αρκετά λογικό μερικοί άνθρωποι να αναλαμβάνουν κάποιες δραστηριότητες για λογαριασμό κάποιων άλλων. Αλλά ο εκπρόσωπος παίζει τον ρόλο του μόνο μία φορά, κάτι που δεν συμβαίνει με τους αντιπροσώπους.

Η κλήρωση υπήρξε κάποτε η φυσιολογική δημοκρατική οδός για τον ορισμό των εκπροσώπων, με βάση την αρχή ότι όλοι ήταν εξίσου ικανοί. Πρότεινα να επαναφέρουμε αυτή τη μέθοδο προκειμένου να αντιστραφεί ο δρόμος προς την επαγγελματοποίηση.

Αλλά αυτό δεν είναι μία τόσο απλή υπόθεση, όπως δεν είναι και οι μη επαναλαμβανόμενες θητείες. Αυτά τα εργαλεία έχουν ενδιαφέρον μόνο αν βρίσκονται στα χέρια ενός ευρέως λαϊκού κινήματος. Η δημοκρατία δεν υπάρχει χωρίς αυτές τις πιέσεις που προκύπτουν έξω από το σύστημα, πιέσεις που ταρακουνούν τους θεσμούς του κράτους – όπως έκαναν πρόσφατα τα «κινήματα των Πλατειών». Η δημοκρατία προϋποθέτει ότι θεσμοί, αυτόνομοι από τις κρατικές δομές και ατζέντες, είναι ικανοί να κάνουν αυτές τις στιγμές ισονομίας να διαρκέσουν.

Η προεκλογική εκστρατεία έχει τουλάχιστον επιτρέψει την ανάδυση ενός νέου ζητήματος, όπως το καθολικό βασικό εισόδημα. Οτιδήποτε κι αν σκεφτόμαστε επί της ουσίας γι’ αυτό, δεν είναι από μόνο του ένα καλό νέο;

Αυτό αποτελεί πρόοδο συγκριτικά με τον Σαρκοζί, ο οποίος ήθελε να επαναφέρει τη Γαλλία πίσω στη δουλειά ενώ ταυτόχρονα ξεφορτωνόταν θέσεις εργασίας. Αλλά το καθολικό βασικό εισόδημα βασίζεται σε μία αμφισβητήσιμη ανάλυση, η οποία διακηρύσσει την εξαφάνιση της χειρωνακτικής εργασίας και τη γενικευμένη αυτοματοποίηση της βιομηχανίας. Εδώ υπεισέρχεται η ιδέα της τάξης των άυλων εργατών, η οποία έδωσε σε αυτό το αίτημα τον επαναστατικό του χαρακτήρα.

Ωστόσο, η χειρωνακτική εργασία δεν έχει εξαφανιστεί – έχει απλώς εξαχθεί σε μέρη όπου κοστίζει λιγότερο και όπου οι εργάτες είναι πιο υποταγμένοι. Το καθολικό εισόδημα έχει επομένως καταστεί ένα είδος επέκτασης των RMI και RSA (επιδόματα για τους ανέργους και τους χαμηλόμισθους στη Γαλλία, που έχουν όμως ορισθεί σε μόλις μερικές εκατοντάδες ευρώ τον μήνα και υπό πολλές προϋποθέσεις), και έχει σχεδιαστεί για να αντισταθμίσει την αποβιομηχάνιση που συμβαίνει στις χώρες μας. Αλλά αυτό δεν είναι το απελευθερωτικό μέτρο που μερικοί ισχυρίζονται ότι είναι. Και η καθολικότητά του είναι πολύ περιορισμένη. Φανταστείτε ένα τέτοιο εισόδημα να ήταν εγγυημένο και για τα παιδιά που δουλεύουν στα ορυχεία εξόρυξης στο Κονγκό που εξάγουν τα αναγκαία υλικά για την άυλη εργασία, ή και για τους εργάτες στα εργοστάσια του Μπαγκλαντές! Αυτό θα άλλαζε το τοπίο.

Ψηφίζετε μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Αν η Μαρί Λεπέν ήταν στο 48% στις δημοσκοπήσεις την παραμονή του δεύτερου γύρου, θα υπήρχε περίπτωση να ρίξετε τη ψήφο σας στην κάλπη προκειμένου να μην νικήσει – ακόμη κι αν αυτό σήμαινε ότι θα ψηφίζατε υπέρ του Μακρόν ή του Φιγιόν;

Αυτό είναι το είδος του διλήμματος που μπορείς να αντιμετωπίσεις μέσα σε πέντε λεπτά, αν έρθει αυτή η στιγμή. Προφανώς, αν κερδίσει η Λεπέν, δεν θα είναι καλά τα πράγματα. Αλλά θα πρέπει να εξαχθούν τα κατάλληλα συμπεράσματα από αυτό. Η λύση είναι να αγωνιστούμε ενάντια στο σύστημα που παράγει τη Μαρί Λεπέν και τους ομοίους της, όχι να πιστέψουμε ότι θα σώσουμε τη δημοκρατία ψηφίζοντας τον πρώτο διεφθαρμένο πολιτικό. Ακόμα θυμάμαι το σύνθημα του 2002, «Ψηφίστε τον απατεώνα, όχι τον φασίστα» (στον δεύτερο γύρο όπου ήταν υποψήφιοι ο Ζακ Σιράκ εναντίον του Μαρί Λεπέν). Επιλέγοντας τον απατεώνα για να αποφύγεις τον φασίστα σημαίνει ότι σου αξίζουν και οι δύο. Και ότι τελικά προετοιμάζεις το έδαφος και για τους δύο.

The post Ζακ Ρανσιέρ: Αντιπροσώπευση εναντίον δημοκρατίας first appeared on Aυτολεξεί.

Σε κάθε περίοδο εκλογών επανέρχεται το ζήτημα της αποχής, και κατά πόσον αυτή συνιστά μια αποτελεσματική στάση ή όχι. Μάλιστα, είναι συχνό το φαινόμενο αυτή η στάση να αποκαλείται «αντι-»πολιτική ή μη πολιτική, από τους πολιτικούς αντιπάλους του αντιεξουσιαστικού χώρου. Οι απαντήσεις που προτάσσουν οι διάφορες εκφάνσεις του μοναδικού πολιτικού χώρου που είναι υπέρ της αποχής, του αντιεξουσιαστικού χώρου, ποικίλουν. Ακριβώς, όμως, επειδή αποτελούν θέσεις που ανάγονται εν τέλει σε συγκεκριμένες μορφές στράτευσης υπέρ συγκεκριμένων συλλογικοτήτων, παρατηρείται το εξής φαινόμενο: τα άτομα που για διάφορους λόγους δεν είναι πια οργανωμένα σε κάποια αναρχική/αντιεξουσιαστική συλλογικότητα, σε κάποια εργατική συλλογικότητα, ή σε κάποια συνέλευση γειτονιάς στην οποία συμμετέχουν σε μεγάλο βαθμό άτομα του α/α χώρου, καταλήγουν με την πάροδο των χρόνων να νιώθουν ότι δεν «ανήκουν» με τη στενή έννοια στον συγκεκριμένο πολιτικό χώρο. 

Αυτό αφορά σε μεγάλο βαθμό τη δομή των πολιτικών διαδικασιών του α/α χώρου, σε αντιδιαστολή με τις κομματικές οργανώσεις. Μια κομματική οργάνωση έχει μέλη καθώς και πολιτική περιφέρεια, από την οποία προσπαθεί να αντλήσει μέλη και ψήφους. Η ύπαρξη της ψήφου, δημιουργεί ένα χάσμα ανάμεσα στη στράτευση και τη στήριξη, αλλά και έναν ταυτόχρονο σχετικισμό μεταξύ των δύο. Όσο πιο κοντά βρίσκονται οι εκλογές, τόσο περισσότερο μια κομματική οργάνωση θα προσπαθήσει να κολακέψει την πολιτική της περιφέρεια, δίνοντάς της την αίσθηση ότι η «στήριξη», δηλαδή η ψήφιση, αρκεί για να νιώσει το άτομο της πολιτικής περιφέρειας ότι έχει πολιτική συμμετοχή. Αυτό φυσικά έχει επίπτωση σε όλο το υπόλοιπο χρονικό διάστημα, όπου η έκκληση της κομματικής οργάνωσης είναι «οργανωθείτε», και όχι «ψηφίστε», αφού οι εκλογές τότε είναι πολύ μακριά.

Το βασικό που προσφέρει η ψήφος στο άτομο που ψηφίζει είναι προσωρινή ανακούφιση από τις τύψεις της έλλειψης στράτευσης, δηλαδή της οργάνωσης ως ουσιώδους πολιτικής συμμετοχής.

Ας έρθουμε τώρα στον αντιεξουσιαστικό χώρο. Υπάρχουν πάλι συλλογικότητες, αλλά και διαδικασίες όπως οι διάφοροι τύποι συνελεύσεων, που έχουν λίγο διαφορετική δομή – αν και στο επίπεδο απαιτήσεων ως προς την ενασχόληση με αυτές (το πόσο «τρέξιμο» θέλουν), το αποτέλεσμα είναι πάνω κάτω το ίδιο, ενίοτε και περισσότερο, όταν συνδυάζεται με τη συμμετοχή σε κάποιον αυτοδιαχειριζόμενο χώρο ή κατάληψη. Υπάρχουν κι εδώ μέλη και πολιτική περιφέρεια, με τη διαφορά ότι, ενώ είναι αναγκαστικά πιο σαφές και στο τυπικό επίπεδο το ποιο άτομο είναι μέλος μιας πολιτικής συλλογικότητας, στις περιπτώσεις των συνελεύσεων μπορεί να υπάρξει σχετικισμός ως προς τον τρόπο προσδιορισμού των ενεργών μελών. 

Αυτό δεν αφορά τα μέλη που όντως συμμετέχουν, αλλά τα άτομα της πολιτικής περιφέρειας, τα οποία έχουν το περιθώριο, επειδή δεν τα παίρνει κανείς από το χέρι να υπογράψουν μια κάρτα μέλους (όπως στις κομμουνιστικές οργανώσεις), να αποκτούν το περιθώριο συνειδητής σχετικοποίησης της έννοιας της «συμμετοχής». Η μη συμμετοχή στις εκλογές, αφαιρεί το χάσμα μεταξύ στράτευσης και στήριξης, επειδή δεν έχει κάποιο συγκεκριμένο πολιτικό περιεχόμενο η «στήριξη» (πέρα από τη στήριξη κάποιων δράσεων), και η στράτευση όμως είναι διαφορετικού τύπου από αυτή που υπάρχει στις κομμουνιστικές οργανώσεις. 

Στον αντιεξουσιαστικό χώρο, στράτευση σημαίνει σταθερή συμμετοχή σε συγκεκριμένες πολιτικές διαδικασίες αυτού του χώρου. Η σχετικοποίηση της έννοιας της συμμετοχής από άτομα της πολιτικής περιφέρειας συλλογικοτήτων και συνελεύσεων του α/α χώρου, αφήνει το περιθώριο για life style αναρχισμό, από τον οποίο το άτομο της πολιτικής περιφέρειας αντλεί μια επιφανειακή ανακούφιση ως προς τον πολιτικό αυτοπροσδιορισμό σε ιδεολογικό επίπεδο, όχι όμως σε πολιτικό, όταν η κοινωνική συνθήκη είναι δύσκολη, όπου το ερώτημα «τι πρέπει να κάνω πολιτικά αυτή τη στιγμή;» επανέρχεται με ένταση, ακυρώνοντας την οποία ανακούφιση είχε βρει το άτομο στο επίπεδο του ιδεολογικού αυτοπροσδιορισμού με ασαφείς όρους, οι οποίοι είναι ασαφείς για το ίδιο λόγω έλλειψης ουσιώδους συμμετοχής.

Πιο συγκεκριμένα, όταν η κοινωνική, οικονομική κ.ά. συνθήκη γίνεται δύσκολη, αυτά τα άτομα κάνουν συνήθως τον εξής εσωτερικό μονόλογο: «Δεν συμμετέχω σε κάποια συλλογικότητα ή συνέλευση εδώ και κάποιο καιρό, δυσκολεύομαι να μπω στη διαδικασία να ψάξω πού να συμμετέχω, θα προτιμούσα να προκύψει από μόνο του κάπως πιο φυσικά για να μη ζοριστώ, αλλά στο ενδιάμεσο νιώθω ότι κάτι πρέπει να γίνει επειδή τα πράγματα πάνε όλο και χειρότερα».

Εδώ ακριβώς, η ψηφοφορία, αυτό το χάπι προσωρινής ανακούφισης από τις τύψεις της έλλειψης πολιτικής συμμετοχής, εμφανίζεται δελεαστική.

1. Λόγοι ανεπαρκούς πολιτικής απεύθυνσης του α/α χώρου

Το ζήτημα είναι να μπορέσουμε να βρούμε τον λόγο για τον οποίο ο α/α χώρος δεν καταφέρνει να πείσει επαρκώς αυτόν τον κόσμο. Αυτός ο λόγος θα είναι ο ίδιος για τον οποίο ο α/α χώρος αδυνατεί να αρθρώσει πειστικό πολιτικό λόγο στο εντελώς «ευρύ» κοινό, το οποίο, λόγω πολιτικής απραξίας, τον ταυτίζει είτε με έναν life style αναρχισμό είτε με μεμονωμένες δράσεις που κυκλοφορούν στον χώρο των social media, και από εκεί αποσπασματικά στα media. 

Ένας λόγος, είναι η ανεπάρκεια των θεωρητικών εργαλείων του αναρχισμού ή αντίστοιχα της αυτονομίας. Επειδή η συγκρότηση μιας πολιτικής θέσης με αναφορά σε πρόσωπα (όπως Bakunin, Kropotkin κ.ά.) γίνεται πρωτίστως σε ιδεολογική βάση, ενώ όταν φτάνουμε στο πολιτικό επίπεδο ο ίδιος ο α/α χώρος έχει «ξεχάσει» να συγκροτήσει μια πολιτική ανάλυση που αναδεικνύει επαρκώς τα αδιέξοδα της αστικής δημοκρατίας αλλά και γενικότερα της αντιπροσώπευσης, ανεξάρτητα από το αν στη συνέχεια, υιοθετώντας κανείς αυτή την ανάλυση, ο μοναδικός πολιτικός χώρος στον οποίο θα μπορούσε να ενταχθεί, είναι ο α/α χώρος. Πρόκειται για στρατηγικό λάθος ως προς τη συγκρότηση του πολιτικού λόγου, και αφορά κυρίως τη μη επαρκή κατάδειξη του πώς η συμμετοχή στις εκλογές εμποδίζει την αποτελεσματικότητα των διαδικασιών διεκδίκησης. Δεν επαρκεί, ως απάντηση στην ερώτηση «για ποιο λόγο να μην ψηφίσω;» η επίκληση ενός αναρχικού ιδεώδους, η παράθεση των αντιδραστικών χαρακτηριστικών της σοβιετίας ή η απλή αναφορά της έννοιας της ανάθεσης σε ένα βερμπαλιστικό πλαίσιο (το οποίο επιδέξια έχουν αντιγράψει οι διάφοροι εξωκοινοβουλευτικοί υποστηρίζοντας με νοητικές ακροβασίες ότι η ψήφος μόνο σε αυτούς δεν είναι ανάθεση). Χρειάζεται κάτι πιο ισχυρό ως επιχείρημα, και κάτι πιο σχετικό με τη δομή των πολιτικών διαδικασιών, αντί για την παράθεση ιδεολογικών θέσεων.

Άλλωστε, και στον ίδιο τον αντιεξουσιαστικό χώρο, οι χιλιάδες κόσμου που συμμετείχαν τουλάχιστον από το ’08 και μετά σε διαδικασίες του, δεν το έκαναν επειδή είχαν πειστεί με κάποιο συγκεκριμένο αναρχικό θεωρητικό σχήμα, ή επειδή πίστεψαν ότι μια συγκεκριμένη συλλογικότητα ή μέτωπο συλλογικοτήτων να φέρει την εξέγερση στην Ελλάδα. Σίγουρα, ορισμένες συλλογικότητες ανέπτυξαν τέτοιες ψευδαισθήσεις, κατ’ αντιστοιχία με τις κομμουνιστικές οργανώσεις∙ αυτά συμβαίνουν σε κάθε πολιτικό χώρο. Η μαζική συμμετοχή, όμως, στις πολιτικές διαδικασίες του α/α χώρου υπήρξε τα προηγούμενα χρόνια κυρίως για τους εξής λόγους: 

1. τη δυνατότητα άμεσης, ισότιμης συμμετοχής και αυτόβουλης προσέλευσης σε ανοιχτές πολιτικές διαδικασίες και το ανθρώπινο κλίμα σε αυτές, στοιχεία εντελώς διαφορετικά από αυτά των διαδικασιών των κομμουνιστών οργανώσεων 
2. την άμεση παρέμβαση στις γειτονιές και τη συγκρότηση μιας άλλης κοινωνικής πραγματικότητας σε αυτές, με καταλήψεις και αυτοδιαχειριζόμενους χώρους, όχι σε ένα μακρινό μέλλον αλλά σε πραγματικό χρόνο (που κορυφώθηκε στη φάση της απο-Εξαρχειοποίησης με τη συγκρότηση τέτοιων δομών σχεδόν σε κάθε περιοχή της Αττικής) 
3. τη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των διαδικασιών του α/α χώρου σε συνθήκες συγκεκριμένης διεκδίκησης, ακριβώς επειδή δεν υπάρχει η τάση επικοινωνιακής εξαργύρωσης της κάθε πολιτικής ενέργειας σε εκλογικές διαδικασίες, λόγω της αποχής, εξ ου και η απόλυτη επικέντρωση στην αποτελεσματικότητα των διεκδικήσεων 
4. την αντιμετώπιση της συγκρότησης κοινωνικών δομών ως αυτοσκοπού και πραγμάτωσης της αυτοοργάνωσης, και όχι απλώς ένα μέσο προσέγγισης νέων μελών, όπως συμβαίνει με τα «στέκια» των κομμουνιστικών οργανώσεων, τα οποία έχουν καθαρά εργαλειακό χαρακτήρα, με αποτέλεσμα να υπολειτουργούν εξαρχής συνήθως
5. τη μη εξάρτηση της συχνότητας, της έντασης και της αποτελεσματικότητας των πολιτικών διαδικασιών του α/α χώρου από εξωγενείς παράγοντες, όπως οι εκλογές και αντίστοιχα φαινόμενα, γεγονός που βοηθούσε και στη διατήρηση της δυναμικής.

Η συγκρότηση μιας αντιεξουσιαστικής πολιτικής θεώρησης, θα έπρεπε να γίνει με βάση τα παραπάνω χαρακτηριστικά πάλης σε συνδυασμό με μια αναλυτική κριτική στην έννοια της αντιπροσώπευσης, όπως αυτή εμφανίζεται στα γραπτά των κλασικών φιλελεύθερων, αλλά και με την ανάδειξη των φιλελεύθερων καταλοίπων στις πολιτικές διαδικασίες των κομμουνιστικών κομμάτων, και μέσα από εκεί να αναδειχθεί ο προβληματικός χαρακτήρας της γενικότερης πολιτικής τους λειτουργίας σε όλες τις πολιτικές διαδικασίες, και όχι μόνο ως προς τη συμμετοχή τους στην εκλογική φενάκη. Η αναζήτηση των θεωρητικών εναλλακτικών σε επαρκείς αναρχικούς συγγραφείς, αν υπάρχουν, θα έπρεπε κανονικά να έπεται των παραπάνω. Τα δύο πρώτα βήματα δεν έχουν γίνει, και η απόδοση ενός μεγαλείου σε συγγραφείς που δεν μπορούν να αντέξουν το βάρος, οδηγεί σε αδύναμο λόγο ως προς την πολιτική απεύθυνση στο ευρύ κοινό, λόγω της κραυγαλέας θεωρητικής ανεπάρκειας, ειδικά συγκεκριμένων «κλασικών θεωρητικών» του αναρχισμού: Αν πάρουμε ως παράδειγμα τον Μπακούνιν, ο συγκεκριμένος άνθρωπος δεν ήταν θεωρητικός, έθεσε ορισμένα καίρια πολιτικά ζητήματα στη εποχή του, κυρίως στην πράξη, και απλώς τα κατέγραψε όπως μπορούσε ως σκέψεις, έχοντας πολύ περιορισμένες δυνατότητες. Αν το Θεός και Κράτος διαβαστεί στα σοβαρά, αποτελεί στην καλύτερη παιδικό ανάγνωσμα. 

Ας μην φοβόμαστε να τα πούμε αυτά, ή και κάποια ακόμη πιο χοντρά: Η ανώτερη θεωρητική συγκρότηση του Μαρξ έναντι του Μπακούνιν, και του Λένιν έναντι του Κροπότκιν, δεν μπορεί να παραβλεφθεί, επειδή δεν μας συμφέρει. Ίσα ίσα, πηγαίνοντας πέρα από αυτήν, μπορούμε να δείξουμε ότι η γενικότερη θεωρητική συγκρότηση των συγκεκριμένων συγγραφέων που είχαν και πολιτική δράση, σε καμία περίπτωση δεν αρκεί ώστε να αποδεχθούμε τις κομμουνιστικές θέσεις σε επίπεδο πολιτικού περιεχομένου, μόνο και μόνο επειδή δεν υπήρξε θεωρητική παραγωγή αντίστοιχου βεληνεκούς την ίδια περίοδο από αντιεξουσιαστική πλευρά. Είναι σαν να πηγαίνει κανείς στο 18ο αιώνα και να αποδέχεται την ανωτερότητα του φιλελευθερισμού επειδή δεν υπήρξε τότε συγκροτημένη κομμουνιστική θεωρία. 

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι οι κομμουνιστικές οργανώσεις τού σήμερα έχουν καλύτερη θεωρητική συγκρότηση από τις αντίστοιχες αναρχικές∙ κυρίως έχουν κληρονομήσει ένα σύνολο τσιτάτων και γραφικών συμπεριφορών, όπως και την ψευδαίσθηση ότι η δική τους ηγεσία είναι πιο φωτισμένη από τις άλλες, κάνοντας πιο «επιστημονική» μαρξιστική ανάλυση της πραγματικότητας από αυτές. Το ότι ημερομηνία λήξης του μπολσεβικισμού έχει περάσει, μπορεί να καταδειχθεί με την ανάδειξη της σύγχρονης δομικής ανεπάρκειας των κομμουνιστικών οργανώσεων να συγκροτήσουν οποιαδήποτε εσωτερική δυναμική στο σήμερα∙ όχι με την υποβάθμιση των μαρξικών και των μαρξιστικών εργαλείων μιας άλλης εποχής, ή με την ιεροποίηση αναρχικών θεωρητικών.

Ο λόγος που ο α/α χώρος δεν μπορεί να πείσει επαρκώς πρώην άτομα της περιφέρειάς του, αλλά και το ευρύ κοινό, είναι ότι δεν έχει αναπτύξει μια δομική κριτική της αντιπροσώπευσης, και το πώς αυτή εμποδίζει τις από τα κάτω πολιτικές διαδικασίες διεκδίκησης. Δεν είναι εφικτό να το κάνουμε στη γενική περίπτωση στο πλαίσιο αυτού του κειμένου. Αυτό που μπορούμε όμως να κάνουμε, είναι να δώσουμε μια μικρογραφία αυτής της ανάλυσης εστιάζοντας στην παρούσα πολιτική κατάσταση σε αυτή την περίοδο.

2. Ανάδειξη της ανεπάρκειας των εκλογών

Η πιο δύσκολη περίοδος για να πείσει κανείς ένα άτομο για την απόρριψη των εκλογών ως μέσου είναι μια προεκλογική περίοδος, όπως αυτή που διανύαμε και διανύουμε. Ο προεκλογικός «πυρετός» προκαλεί εκτεταμένη τρικυμία εν κρανίω στο κοινό που κοιτάει «προς τα Αριστερά», και το οποίο μπορεί πολύ εύκολα να δελεαστεί από 4 επιλογές: 

(α) την ψήφο σε μια κεντροαριστερή αντιπολίτευση/κυβέρνηση με μεγάλο ποσοστό, προκείμενου να φύγει ή να μην επανέλθει η επάρατη Δεξιά.

(β) τη «γλυκανάλατη» ψήφο σε κάτι ελαφρώς πιο αριστερό από την κεντροαριστερή αντιπολίτευση/κυβέρνηση, η οποία θα «ασκήσει πίεση» στο μεγαλύτερο κεντροαριστερό αδελφάκι της «προς τα Αριστερά». 

(γ) την «ταξική» ψήφο σε κομμουνιστικές πρωτοπορίες του 0,000001%. 

(δ) την κατά μέσο όρο διατήρηση της παγκόσμιας σταθεράς 5% του ΚΚΕ, με στατιστικό σφάλμα ± 2 μονάδες.

Ο μεγάλος πειρασμός σε αυτό το σημείο είναι να αρχίσουμε να ασκούμε κριτική σε πολιτικούς φορείς που αντιστοιχούν σε κάποια από τις παραπάνω κατηγορίες, προκειμένου να καταδείξουμε ότι, αφού αυτές είναι ανεπαρκείς, η μόνη επιλογή που μένει είναι αυτή του α/α χώρου. Αν ή όταν το κάνουμε αυτό, πάντα η συζήτηση αναλώνεται σε επιμέρους και εντελώς αδιάφορες «αναλύσεις», καφενειακού τύπου, περί του τι «είναι» και τι «λένε» κάποιες τις οργανώσεις που υπάγονται στις παραπάνω κατηγορίες.

Ο λόγος για τον οποίο ο εν λόγω πειρασμός πρέπει να αποφευχθεί, είναι μεθοδολογικός: αν προσέξετε, στην παραπάνω κατηγοριοποίηση θεωρείται δεδομένη η διαίρεση του πολιτικού πεδίου με βάση τα αποτελέσματα που προκαλούν οι εκλογές. Από αυτήν απορρέει η ψευδής ταύτιση του «πολιτικού» στοιχείου με το «κομματικό», η οποία αποτελεί τον πυρήνα του προβλήματος, και στην οποία θα επανέλθουμε στη συνέχεια. Αυτό που πρέπει να κάνουμε πρώτα, είναι αναδείξουμε τον ψευδή χαρακτήρα των επιχειρημάτων που παρουσιάζονται από τις κομματικές οργανώσεις προς τους ψηφοφόρους-πελάτες, σε σχέση με το αποτέλεσμα που θα έχει μια ψήφος προς αυτές, αντί να εγκλωβιστούμε σε μια αδιάφορη και αδιέξοδη συζήτηση για επιμέρους οργανώσεις.

2.1. Μορφές και επιχειρήματα των κομματικών οργανώσεων

Η ψήφος προς έναν κεντροαριστερό σχηματισμό, παρουσιάζεται ως βέλτιστη επιλογή με βάση ένα κριτήριο αποτελεσματικότητας, αφού αποτελεί το πιο «σίγουρο» μέσο για να μην επανέλθει/συνεχίσει τη δράση της η «Δεξιά». Η συγκεκριμένη επιλογή, παρουσιάζει επίσης το ελκυστικό χαρακτηριστικό ότι δεν απαιτεί καμία στράτευση με φυσική παρουσία ή γενικότερα εμπλοκή του πελάτη-ψηφοφόρου με τον πολιτικό φορέα. Είναι ανάθεση της μίας φοράς, χωρίς περαιτέρω επικοινωνία.

Οι παραλλαγές της «γλυκανάλατης» ψήφου μπορεί να είναι κάποια πρότερη διάσπαση της κεντροαριστερής αντιπολίτευσης/κυβέρνησης (π.χ. Μέρα 25, Πλεύση Ελευθερίας τώρα), μέτωπα οργανώσεων με βασική συνιστώσα μια τέτοια διάσπαση (π.χ. ΛΑ.Ε. παλιότερα), ή κάποια οργάνωση/μέτωπο οργανώσεων που έχει ελάχιστα στελέχη από την υπάρχουσα κεντροαριστερή αντιπολίτευση/κυβέρνηση και παίζει το ρόλο του «φτωχού πλην τίμιου» 3-4%, το οποίο ζητά εκλογική ελεημοσύνη, δίνοντας έμφαση στην ηθικολογία, και απευθύνεται κυρίως σε μεσοαστικά στρώματα και παιδιά μεγαλοαστών, παρέχοντάς τους ένα τρόπο να νιώσουν «διαφορετικοί»/εναλλακτικοί στον κοινωνικό τους περίγυρο (ΣΥ.ΡΙΖ.Α. του 4%).

Σε οργανωτικό επίπεδο, το «φτωχό πλην τίμιο» 4% είναι συνήθως μέτωπο οργανώσεων, αρκετές από τις οποίες είναι γυρολόγοι της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς, και κάποιες άλλες θα είναι προσωποκεντρικές οργανώσεις αναγνωρίσιμων ατόμων που συνήθως έχουν αποχωρήσει από τον τρέχοντα κεντροαριστερό φορέα, ή θα μπορούσαν εύκολα να είναι σε αυτόν (π.χ. Κωνσταντόπουλος, Κουβέλης παλιότερα, Λαφαζάνης και Κωνσταντοπούλου πιο πρόσφατα). Πιο σπάνια, εμφανίζεται κάποια μονοπρόσωπη εκλογική Εταιρεία Περιορισμένης Ευθύνης (Ε.Π.Ε.), της οποίας ηγείται κάποια Βαρουφακοειδής «μεγαλοφυΐα» / «ισχυρή προσωπικότητα», η οποία καταφέρνει να μαζέψει το αντίστοιχο ποσοστό χωρίς να συνταχθεί με άλλες οργανώσεις (π.χ. Βαρουφάκης σήμερα). 

Η διαφορά ανάμεσα στα δύο, είναι ότι η μονοπρόσωπη πολιτική εταιρεία ενός φωστήρα έχει ελάχιστα οργανωμένα μέλη, και δεν ζητά από τον πελάτη-ψηφοφόρο την εμπλοκή του στην οργάνωση, ενώ δίνει έμφαση στην «επιστημονικότητα» του «προγράμματός» της, η οποία εδράζεται στην αυθεντία του εν λόγω φωστήρα. Ένα μέτωπο με τον αντίστοιχο ρόλο, έχει αθροιστικά λίγα παραπάνω μέλη, και αποτελείται από οργανώσεις που επιδιώκουν να εγγράψουν καινούργια, κυρίως μέσω του αντίστοιχου μειοψηφικού εντός της αριστεράς σχηματισμού στις φοιτητικές εκλογές. 

Η απεύθυνση και των δύο προς πελάτες-ψηφοφόρους έχει δύο μέρη: (1) η ψήφος προς αυτούς παρουσιάζεται ως πιο αποτελεσματική σε σχέση την ψήφο σε οργανώσεις της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς, αφού η -διαφαινόμενη- παρουσία τους στη Βουλή «θα επηρεάζει περισσότερο τα πράγματα»∙ (2) η ψήφος προς αυτούς παρουσιάζεται ως πιο ηθική σε σχέση με την ψήφο προς τον πιο κεντροαριστερό φορέα, ο οποίος εμφανίζεται να έχει «προδώσει τον λαό» σε κάποια προηγούμενη συνθήκη, και γι’ αυτό το λόγο δεν θα έπρεπε «να τους ξαναεμπιστευτεί ο λαός».

Οι οργανώσεις και τα μέτωπα της «γλυκανάλατης» ψήφου επιδιώκουν πιο έντονα την εγγραφή μελών σε σχέση με τον αντίστοιχο κεντροαριστερό φορέα, αλλά λιγότερο έντονα σε σχέση με την εξωκοινοβουλευτική αριστερά. Τα μέλη αυτών των οργανώσεων είναι επιρρεπή στην εξαργύρωση πολιτικών καταστάσεων και ρόλων για την προσωπική τους ανέλιξη, λίγο λιγότερο σχέση με τα αντίστοιχα της πιο κεντροαριστερής, και λίγο περισσότερο σε σχέση με τα -επίδοξα ή υπάρχοντα- επαγγελματικά στελέχη στην εξωκοινοβουλευτική αριστερά. 

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα και τη δυνατότητα υπόσχεσης όλο και περισσότερων (αλλά όχι πολλών ή μεγάλων) πιθανών ανταλλαγμάτων προς τον πελάτη-ψηφοφόρο, όπως κινείται κανείς από την εξωκοινοβουλευτική αριστερά προς την κεντροαριστερά. Στην περίπτωση της «γλυκανάλατης» ψήφου, αυτό συνήθως σημαίνει κάποιο ερευνητικό πρόγραμμα επί πληρωμή στο πανεπιστήμιο, κάποια θέση σε ΜΚΟ ή κάποιο ίδρυμα κ.ά. Αυτή η πρακτική συνιστά υποπερίπτωση της γενικότερης σχέσης που οικοδομείται με τους πελάτες-ψηφοφόρους και τα επαγγελματικά στελέχη, όπου τα στελέχη «λύνουν διάφορα προβλήματα» για τους πελάτες τους, επειδή η οργάνωση έχει (θεσμικές) «άκρες». 

Τα παραπάνω δεν αποτελούν ούτε «ελληνικό φαινόμενο», ούτε φαινόμενο μεμονωμένης «διαφθοράς» προσώπων ή οργανώσεων. Αποτελεί δομικό στοιχείο των διαδικασιών «ανάθεσης», δηλαδή, εν τέλει, της ύπαρξης επαγγελματικών πολιτικών στελεχών, και το οποίο μειώνεται η αυξάνεται ανάλογα με την εγγύτητα μιας οργάνωσης σε θεσμικές θέσεις και συνολικότερα στον κρατικό μηχανισμό και τις μεγάλες πηγές χρηματοδότησης.

Η «ταξική» ψήφος στην εξωκοινοβουλευτική αριστερά πουλιέται λίγο διαφορετικά στους ψηφοφόρους-πελάτες. Εδώ η αποτελεσματικότητα της ψήφου παρουσιάζεται ως επιχείρημα μόνο σε σχέση με την αποχή (με φιλελεύθερα επιχειρήματα όπως: «η αποχή και τα λευκά πάνε στο πρώτο κόμμα»). Σε δεύτερο επίπεδο η ψήφος σε κάθε τέτοια οργάνωση ή μέτωπο οργανώσεων παρουσιάζεται ως πιο ηθική τόσο σε σχέση με την ψήφο σε κάποιο συγκριτικά πιο δεξιό μόρφωμα (π.χ. Μέρα 25), όσο και σε σχέση με την ψήφο στο ΚΚΕ, με βάση την εκάστοτε ανάλυση που έχει κάθε αριστερή οργάνωση για το ΚΚΕ. Σε σχέση με πιο δεξιές οργανώσεις όπως το Μέρα 25, οι εξωκοινοβουλευτικές οργανώσεις έχουν πιο ενεργή προσπάθεια εγγραφής μελών, γι’ αυτό και η ψήφος σε αυτά παρουσιάζεται και ως «καταγραφή δυναμικής» της ευρύτερης δράσης τους, ενώ αναπαράγεται πολύ έντονα η λογική της αναγωγής των φιλικών σχέσεων σε αιτία «πολιτικής» στήριξης μέσω της ψήφου.

Το ΚΚΕ πουλάει το πακέτο της αποτελεσματικότητας της ψήφου σε αυτό (α) συγκριτικά με την εξωκοινοβουλευτική αριστερά  (β) συγκριτικά με την αποχή, και της ηθικότερης στάσης της στήριξης σε αυτό, σε σχέση με τα ξεκάθαρα πιο δεξιά μορφώματα (π.χ. Μέρα 25 και ΣΥ.ΡΙΖ.Α. τώρα). Ως προς τη σχέση της οργάνωσης με το ευρύ κοινό, ισχύει περίπου ό,τι και στην εξωκοινοβουλευτική αριστερά. Ορισμένες διαφορές είναι ότι το ΚΚΕ ως μεγαλύτερο μαγαζί σε σχέση με τις εξωκοινοβουλευτικές οργανώσεις έχει περισσότερα επαγγελματικά στελέχη, αλλά και τη δυνατότητα σε ορισμένες περιπτώσεις να βολεύει και εργασιακά κάποια μέλη του, επειδή δεν είναι λίγα τα μέλη και τα άτομα της πολιτικής του περιφέρειας που είναι «μικρά» αφεντικά (η κατηγορία των «μικρών αφεντικών» αποτελεί την συντριπτική πλειοψηφία των αφεντικών στην ελλάδα, αφού η συντριπτική πλειοψηφία των επιχειρήσεων είναι μικρομεσαίες). Γι’ αυτό παρατηρείται και το αρκετά αστείο φαινόμενο όπου αφεντικά κάνουν «κομμουνιστική» εκλογική προπαγάνδα στους εργαζόμενούς τους, τουλάχιστον σε αυτούς που δεν πρόσκεινται πολιτικά σε αυτό, αφού συνήθως κάποιοι από τους εργαζόμενούς τους είναι μέλη ή περιφέρεια του ΚΚΕ. Τέλος, το ΚΚΕ έχει πλεονέκτημα του trademark «ΚΚΕ» σε σχέση με τις εξωκοινοβουλευτικές οργανώσεις, πειστήριο «αυθεντικότητας» και «ιστορικότητας».

Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις έχουμε κυρίως ένα συνδυασμό αποτελεσματικότητας και ηθικότητας, με διαφορετικά επιχειρήματα στην κάθε περίπτωση.

2.2. Η καλλιέργεια της εικόνας του «υπεύθυνου ψηφοφόρου»

Η ηθική πλευρά της απεύθυνσης των κομματικών οργανώσεων προς το ευρύ κοινό, είναι φτιαγμένη για ανθρώπους που δεν ασχολούνται με πολιτικές διαδικασίες, οι οποίοι έτσι κι αλλιώς αποτελούν την κοινωνική πλειοψηφία. Και είναι ακριβώς οι ψευδαισθήσεις περί της ψηφοφορίας ως «πολιτικής πράξης», που προωθούν την συνέχιση της απουσίας τους από τις πολιτικές διαδικασίες. Ο πελάτης-ψηφοφόρος καλείται να κάνει μια κοντόφθαλμη επιλογή, αγνοώντας το παρελθόν και το εγγύς μέλλον, προκειμένου να νιώσει καλά με τον εαυτό του, αμέσως μετά την ψηφοφορία, και για λίγες μέρες μετά από αυτή. 

Ακριβώς επειδή δεν κάνει τίποτα πολιτικά γενικώς, όταν έρχεται μια ειδική συνθήκη όπου υποτίθεται ότι «αποφασίζει» και «πράττει πολιτικά», αν προσπεράσει αυτή τη στιγμή χωρίς να «κάνει κάτι», έρχεται αντιμέτωπος με την σύνολη πολιτική του ανυπαρξία. Αντιθέτως, με τη συμμετοχή του στη ψηφοφορία, έχει τη δυνατότητα να ισοσταθμίσει νοερά την πολιτική του ανυπαρξία με μια μεμονωμένη πράξη, η οποία δεν είναι δεσμευτική για τον ίδιο από κει και πέρα, νιώθοντας ότι «έκανε το καθήκον του ως πολίτης».

Προϋπόθεση της παραπάνω συλλογιστικής είναι μια συγκεχυμένη εννοιολόγηση των όρων «πολιτική διαδικασία» και «πολιτική πράξη». Οι πολιτικές πράξεις είναι αποτελέσματα πολιτικών διαδικασιών. Οι πολιτικές διαδικασίες είναι διαδικασίες λήψης αποφάσεων και συντονισμού δράσεων. Οι εκλογές επί της ουσίας δεν αποτελούν πολιτική διαδικασία, επειδή σε αυτές, τα υποκείμενα ούτε αποφασίζουν ούτε δρουν, αλλά αντιθέτως, μεταβιβάζουν τη δυνατότητα λήψης αποφάσεων και δράσης σε άλλα άτομα και φορείς. Μόνο αυτοί, στη συνέχεια, προβαίνουν σε πολιτικές πράξεις (νομοθετήματα κ.ά.). Αυτό συμβαίνει ακόμα και σε διαδικασίες όπου τα άτομα που έχουν μεταβιβάσει την πολιτική τους ιδιότητα σε άλλους, συμμετέχουν με φυσική παρουσία σε μια ευρύτερη διαδικασία. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι οι συνδικαλιστικές  και φοιτητικές παρατάξεις στις αντίστοιχες γενικές συνελεύσεις των συλλόγων/σωματείων τους.

3. Συμπεράσματα

Οι άνθρωποι καλούνται κάθε φορά να αποφασίσουν αν θέλουν να συμμετέχουν σε πολιτικές διαδικασίες που θα αποφασίζουν οι ίδιοι το περιεχόμενο και τον τρόπο λειτουργία τους, ή σε διαδικασίες που θα μεταβιβάζουν το πολιτικό τους δικαίωμα σε άλλους. Μπορούν βέβαια και να μη συμμετέχουν σε καμία πολιτική διαδικασία. Ο αντιεξουσιαστικός χώρος καλεί σε συμμετοχή στις πολιτικές διαδικασίες, με αποχή από τις εκλογές, οι οποίες τις υποσκελίζουν. Οι κομματικές οργανώσεις καλούν σε συμμετοχή στις εκλογές, και οδηγούν στην αποχή από τις πολιτικές διαδικασίες, στην οποία εθίζουν την πολιτική τους περιφέρεια και αρκετά μέλη τους, αναπαράγοντας την ανάθεση και στο εσωτερικό τους. Υπάρχει και μια τρίτη επιλογή, η αποχή τόσο από τις πολιτικές διαδικασίες, όσο και από τις εκλογές. Δεν είναι δύσκολο να δούμε ποια από τις δύο πρώτες επιλογές οδηγεί σε αυτή.

Το πρόσφατο αποτέλεσμα των εκλογών είναι μια πολύ καλή ευκαιρία να γίνει αντιληπτό ότι τα πράγματα δεν αλλάζουν μέσω των εκλογών. Όπως δεν θα άλλαζαν αν ήταν ο Σύριζα κυβέρνηση, ή αν ο Βαρουφάκης θα έκανε νέα 10λεπτα shows στη βουλή. Κάθε φορά υπάρχει μια κυβέρνηση, και κάθε φορά περνούν αντιδραστικά νομοσχέδια. Ναι, με δεξιές κυβερνήσεις περνούν περισσότερα συνήθως, τα οποία όμως εμπεδώνονται κυρίως όταν δεν καταργούνται από τις επόμενες, μη δεξιές κυβερνήσεις. 

Το θέμα είναι πότε υπάρχουν συγκεκριμένες ισχυρές πολιτικές διαδικασίες διεκδίκησης που αναγκάζουν κυβερνήσεις να αποσύρουν νομοσχέδια, ή να μην τα εφαρμόσουν ακόμα κι αν τα έχουν ψηφίσει, ή, το κυριότερο, να επιβάλλουν συγκεκριμένες διεκδικήσεις, ως κατακτήσεις, έναντι της εκάστοτε κυβέρνησης. Είναι μια πολύ καλή ευκαιρία για τον κόσμο που σταμάτησε μετά το ’17-’18 ή μέσα στην πανδημία να συμμετέχει σε τέτοιες διαδικασίες, πιστεύοντας ότι τα πράγματα θα καλυτερεύσουν από μόνα και τους, και ότι «Κούλης είναι σε λίγα χρόνια θα έρθει κάτι άλλο», να ξαναρχίσουν να συμμετέχουν σε αυτές, ή να ξεκινήσουν νέα εγχειρήματα. Το ερώτημα δεν είναι πόσα αντιδραστικά νομοσχέδια πέρασε η ΝΔ ή πόσα ο Σύριζα, αλλά από πότε έχει να αποσυρθεί/μη εφαρμοστεί νομοσχέδιο, λόγω ισχυρής κοινωνικής αντίστασης, που δεν περιορίζεται απλώς σε μια “μεγάλη” πορεία (δηλαδή “κανονική”, με τα πριν το ’15 standards), και μετά τελειώνει. 

Χωρίς συνελεύσεις γειτονιάς δεν θα μείνει ούτε ένα πάρκο σε όλη την Αττική που δεν θα πάθει “ανάπλαση”. Χωρίς φοιτητικό κίνημα που δεν ασχολείται με ανούσιες φοιτητικές εκλογές-πυροτεχνήματα για το ποιος θα αποπειράται καλύτερα το καπέλωμα των γενικών συνελεύσεων στο πανεπιστήμιο, αλλά με συγκεκριμένες διεκδικήσεις μέσα σε αυτό, θα καταλήξουμε άμεσα να μπαινοβγαίνει πανεπιστημιακή αστυνομία και δεν θα κουνιέται φύλλο. 

Χωρίς συνδικαλισμό από τα κάτω που δεν εξαρτάται από επαγγελματίες παραγοντίσκους (μεταξύ των οποίων και οι κομμουνισταράδες που κοιτάνε να γίνουν ισόβια επαγγελματικά στελέχη), δεν θα μείνει κανένα εργασιακό δικαίωμα, και δεν θα βελτιωθεί η κατάσταση. Έχουν διαλυθεί τα τελευταία χρόνια αρκετές γειτονιές (ειδικά του κέντρου), και οι πολιτικές διαδικασίες που αυτές είχαν, όχι μόνο σε τοπικό επίπεδο, αλλά και στο κεντρικό πολιτικό. Η παρούσα συνθήκη είναι μια πολύ καλή ευκαιρία για να εμπεδώσουμε όλοι ακόμη μια φορά, ότι πρέπει να συμμετέχουμε σε πολιτικές διαδικασίες επειδή μόνο αυτές μπορούν να αλλάξουν το οτιδήποτε, όχι από χόμπι. 

Συνήθως όμως οι άνθρωποι επιλέγουν να αναλάβουν το κόστος των επιλογών που ξέρουν ότι είναι αναγκαίες, κάθε φορά που γίνεται εντελώς σαφές ότι τα πράγματα δεν αλλάζουν αλλιώς. Τώρα είναι ακόμη μία τέτοια συνθήκη, από τις πολλές.

The post Πότε & πώς η Αποχή συνιστά Πολιτική Πράξη (συμμετοχή, πολιτικές διαδικασίες, αποτελεσματικότητα) first appeared on Aυτολεξεί.

Ακούγεται αρκετά τις τελευταίες ώρες ότι η αποχή δεν εξηγεί πολλά γιατί ήταν σχεδόν στο ίδιο επίπεδο με το 2019. Το επιχείρημα αυτό δείχνει να αγνοεί ότι η αποχή του 2019 αλλά και του Σεπτεμβρη του 2015 ήταν ήδη σε πρωτοφανή επίπεδα για τα ελληνικά δεδομένα.

Κατ’ εμέ, η παγιοποίηση της αποχής σε υψηλά ποσοστά είναι αποτέλεσμα της τεράστιας απογοήτευσης μετά τη μνημονιακή στροφή της κυβέρνησης Τσίπρα-Καμμένου που ακολούθησε την προδοσία του δημοψηφίσματος. Μπορούμε να πούμε με αρκετή σιγουριά ότι στις εκλογές του 2023 η αποχή των 2015/’19 παγιώθηκε με όλες τις τεράστιες αρνητικές συνέπειες για την ελληνική κοινωνία και την Αριστερά που αυτό συνεπάγεται.

Κατά τη γνώμη μου η αποχή αυτή ερμηνεύεται σε τρεις διαστάσεις – ταξικά, πολιτικά, ηλικιακά:

(α) ταξικά – η αποχή εκφράζει την πλήρη απογοήτευση κοινωνικών στρωμάτων με μέτρια ως χαμηλά εισοδήματα που δεν έχουν καμία ελπίδα για τίποτα και δεν εχουν καμία εμπιστοσύνη σε κανένα πολιτικό σχήμα, ζώντας μέσα στη γενικευμένη εργασιακή επισφάλεια και κοινωνική ανασφάλεια (αυτή η τάση συμβαδίζει απόλυτα με παρόμοια φαινόμενα στις δυτικές κοινωνίες)

(β) πολιτικά – η επιπλέον της “κανονικής αποχής” των τελευταίων 3 εκλογών πρέπει, ως επί το πλείστον, να εκφράζει πολίτες ΑΝΤΙ-μνημονιακού προσανατολισμού που ενεργοποιήθηκαν πολιτικά την προηγούμενη δεκαετία. Σημαντικό κομμάτι αυτής της τάσης της ελληνικής κοινωνίας που κινητοποιήθηκε με τον αντιμνημονιακό αγώνα ήταν ριζοσπάστες/τριες πολίτες που στήριξαν τον ΣΥΡΙΖΑ, απογοητεύτηκαν πλήρως κι αποσύρθηκαν

(γ) ηλικιακά – μεγάλα κομμάτια της νεολαίας αλλά και κομμάτια των πολύ ηλικιωμένων/συνταξιούχων είναι πλέον πλήρως α-πολίτικα είτε λόγω πολιτικής άγνοιας (τα πρώτα) είτε λόγω πολιτικής… άνοιας (τα δεύτερα).

Εδώ παραθέτουμε μία πρόσφατη έρευνα για τα κοινωνικο-πολιτικά και οικονομικά χαρακτηριστικά αυτών των πολιτών: https://www.ot.gr/

Τέλος, η Αριστερά, πέραν του ακροκεντρώου ΠΑ”ΣΟ”Κ, είναι πλέον αντιμέτωπη με την ολοκληρωτική επίτευξη του “δόγματος Βορίδη”: δηλαδή, με τη ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ήττα της σε όλα τα επίπεδα: ηθικό, πολιτισμικό, ιδεολογικό, κινηματικό, οργανωτικό και βέβαια εκλογικό. Ο έλεγχος των μέσων ενημέρωσης -και εδώ βάζω ΚΑΙ τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης- είναι καθοριστικός σε αυτό.

Είναι ώρα για ριζικές καινοτομίες στον τρόπο που η (ακόμα) ζωντανή προοδευτική κοινωνία στην Ελλάδα:

(α) θα ξανα-κάνει αυθεντική πολιτική έξω από το κοινοβούλιο,

(β) θα δραστηριοποιηθεί στην οικονομία με κοινωνικές/αλληλέγγυες πρακτικές

(γ) θα εκπαιδεύσει τους ακτιβιστές/τριες στη νέα γλώσσα της υπέρβασης και

(δ) θα προπαγανδίσει τις αξίες και τα οράματά της, μέσω μιας ριζοσπαστικής τέχνης, κουλτούρας και ενημέρωσης.

Το αδιανόητο είναι πλέον εδώ. Αλλά αυτός κόσμος είναι ΚΑΙ δικός μας.

————————–

Το παρακάτω γράφημα, όπως πρωτοδημοσιεύτηκε στο Αυτολεξεί, δείχνει τα πραγματικά αποτελέσματα των προχθεσινών εκλογών επί του συνόλου των εγγεγραμμένων με ενσωματωμένη την αποχή, η οποία αναδεικνύεται σε πρώτο κόμμα με απόσταση:

The post Ας δούμε σοβαρά (και με στοιχεία) την αποχή first appeared on Aυτολεξεί.