Ο Jared Isaacman έγινε ο πρώτος δισεκατομμυριούχος που περπάτησε στο διάστημα, σε μια επιτυχημένη αποστολή της Space-X με τίτλο Polaris Dawn. Το γεγονός έχει προσελκύσει τα πρωτοσέλιδα για πολύ λίγους λόγους, εκτός από το γεγονός ότι είναι ένας Αμερικανός δισεκατομμυριούχος και όχι ένας παραδοσιακός αστροναύτης. Με παρόμοιο τρόπο πέρυσι, η Virgin Galactic του Richard Branson ολοκλήρωσε την πρώτη εμπορική πτήση στο διάστημα, με εισιτήρια που κόστιζαν πάνω από 450.000 δολάρια ανά θέση. Έπειτα, φυσικά, υπάρχει η Blue Origin του Jeff Bezos, η οποία υπόσχεται θέσεις όχι μόνο για διαστημικό τουρισμό, αλλά και θέσεις για διαβίωση και εργασία στο διάστημα.

Κι ενώ κάποιοι μπορεί να βρίσκουν εμπνευσμένο το γεγονός ότι ένας επιχειρηματίας μπορεί να αγοράσει το εισιτήριο για μια κοσμική βόλτα, οι υπόλοιποι απογοητευόμαστε από την αίσθηση ότι ακόμη και το διάστημα εμπορευματοποιείται. Οι καπιταλιστές απορρίπτουν έννοιες όπως η κοινωνία-χωρίς-χρήμα, η αλληλοβοήθεια και η άμεση δημοκρατία σαν γελοίες και ουτοπικές, αλλά τη στιγμή που γίνεται αναφορά για έναν δισεκατομμυριούχο στο διάστημα, τα μάτια τους γίνονται τόσο λαμπερά όσο ο Γαλαξίας μας.

Η ιδέα των δισεκατομμυριούχων που ανοίγουν τον δρόμο για τα διαστημικά ταξίδια μέσω του διαστημικού τουρισμού αναδεικνύει το ερώτημα: τι θεωρούμε πρόοδο;

Μια μέση δικαιολογία για τα κράτη και τον καπιταλισμό είναι ότι επιτρέπουν έργα μεγάλης κλίμακας, όπως η εξερεύνηση του διαστήματος, και ότι η κατασκευή πυραύλων θα ήταν αδύνατη δίχως δομές διοίκησης και κίνητρο κέρδους. Όμως, ενώ αυτή η μεγαλειώδης αίσθηση προόδου επαινείται και δέχεται αυτάρεσκα την υπερασπιση, η φτώχεια εξακολουθεί να οργιάζει όπως πάντα, οι πόλεμοι και οι γενοκτονίες μαίνονται, οι οικολογικές καταστροφές σαρώνουν τον πλανήτη, οι περιθωριοποιημένες ομάδες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τη βία και πολλοί άνθρωποι παραμένουν υπεραπασχολημένοι και απομονωμένοι από τις κοινότητές τους. Υπάρχει σαφής διαφορά στις προτεραιότητες.

Κατά μία έννοια, ο τουρισμός (κάθε είδους) ήταν πάντα μια προνομιακή απόδραση σε έναν εμπορευματοποιημένο προορισμό, συνοδευόμενη από μια υπερβολικά επιμελημένη πολιτιστική εμπειρία. Αλλά τα δικαιώματα καυχησιολογίας που φαντάζεται κανείς ότι κερδίζει όταν δημοσιεύει τις φωτογραφίες των διακοπών του στα σκανδιναβικά φιόρδ στο Instagram ωχριούν μπροστά στο θεϊκό συναίσθημα που μπορεί να έχει ένα πλούσιο μέλος της ελίτ όταν ατενίζει τον πλανήτη Γη από μακριά: η χαρά του δεν έγκειται στο να πάει «εκεί που κανείς δεν έχει πάει πριν», αλλά μάλλον «εκεί που κανείς δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να πάει».

Κι όμως. Αυτή η ύβρις φτάνει στα κυνικά αυτιά των γενεών που ανησυχούν για την περιβαλλοντική καταστροφή της Γης. Με την ακραία ζέστη να γίνεται η κύρια αιτία θανάτου από καιρικές συνθήκες, οι νεότεροι άνθρωποι έχουν πολύ μικρό ενδιαφέρον για νοσταλγικά διαστημικά ταξίδια, τύπου Apollo, και θα χρησιμοποιούσαν το κόστος του υποτιθέμενου διαστημικού εισιτηρίου τους μάλλον για να πληρώσουν για στέγαση, τροφή και εκπαίδευση.

Η περιπλάνηση και η επιθυμία για ταξίδια είναι απολύτως φυσική και δεν είναι κάτι για το οποίο πρέπει να ντρέπεστε. Η εξερεύνηση του διαστήματος ήταν ένα όνειρο (ή τουλάχιστον μια περαστική σκέψη) για κάθε άνθρωπο που κοίταξε ποτέ τη Μεγάλη Άρκτο. Αλλά ο διαστημικός περίπατος του Jared Isaacman δεν είναι κάποιο ηρωικό επίτευγμα που θα ανοίξει τον δρόμο για τα όνειρά μας. Αντιθέτως, δείχνει πώς, αντιμετωπίζοντας μια απειλή για την επιβίωση της ζωής στη Γη, οι ελίτ ετοιμάζονται ήδη να εξαγοράσουν τον δρόμο τους εκτός πλανήτη.

ΒΛ. ΕΠΙΣΗΣ:

Ναόμι Κλάιν: «Κολλημένοι στον καπνό καθώς οι δισεκατομμυριούχοι εκτοξεύονται»

Η Γη στη Σελήνη

The post Δισεκατομμυριούχοι στο διάστημα (Σχόλιο για τον πρώτο ιδιωτικό διαστημικό περίπατο) first appeared on Aυτολεξεί.

“Σε μια ξάστερη νύχτα, μπορώ να κατονομάσω περίπου 20 αστέρια, ενώ ο Μπιλ Γιντουμντούμα Άρνει μπορεί να κατονομάσει 3.000!! Εγώ είμαι από τη Βρετανία, και σπούδασα αστρονομία στα πανεπιστήμια του Κέιμπριτζ και του Μάντσεστερ. Ο Μπιλ απλώς μεγάλωσε σε μια κοινότητα Αβοριγίνων στη Βόρεια Αυστραλία.” – Ρέι Νόρις, αστρονόμος.

Οι Αβορίγινες έχουν τεράστια παράδοση στην αστρονομία, φαίνεται πως είναι οι πρώτοι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο που παρατήρησαν τον ουρανό, πολύ πριν τους Βαβυλώνιους και τους Έλληνες, και κατάφεραν να υπολογίσουν αποστάσεις και να κατανοήσουν αστρονομικές κατευθύνσεις, γι’ αυτό άλλωστε υπάρχουν στην Αυστραλία τόσο μεγαλιθικά μνημεία με απολύτως ευθυγραμμισμένες τις πέτρες τους στα σημεία του ορίζοντα. Παρατηρούν τον ουρανό για 65.000 χρόνια, και στις προφορικές τους παραδόσεις έχουν μιλήσει για όλα τα ουράνια γεγονότα, διερχόμενους κομήτες, εκλείψεις σελήνης και ήλιου, κρούσεις μετεωριτών.

Νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Australian Journal of Anthropology απέδειξε ότι οι Αβορίγινες είχαν μιλήσει ακόμα και για τους τρεις κόκκινους γίγαντες αστέρες, τον Μπετελγκέζ, τον Αντάρες και τον πολύ γνωστό μας Αλντεμπαράν, για τον οποίο ο Νίκος Καββαδίας έγραψε: Ο Αλτεμπαράν ψάχνει να βρει μες στα νερά Το παλινώριο που τον γέλασε δυο κάρτες Στης προβολής να τρέχουν βλέπαμε τους χάρτες Του Σαγκάλ άλογα τσίρκο του Σερά… Αν κάποιος θέλει να κατανοήσει γιατί ο Καββαδίας μπερδεύει στους στίχους του τον Αλντεμπαράν, Αστερισμό του ταύρου κατά τους Άραβες αστρονόμους, με το άλογο του Μαρκ Σαγκάλ που μοιάζει copy paste με τα μινωικά Ταυροκαθάψια, θα πρέπει να μελετήσει λίγο, εμείς εδώ θα σταθούμε μόνο στην ευαισθησία του ποιητή που μετέτρεψε για άλλη μια φορά τη βαθύτατη καλλιέργεια του σε ένα ποίημα που φαίνεται να υποκρύπτει μια ιστορία ερωτική, ίσως ατυχή, όπως αυτή του ίδιου του Αλντεμπαράν που πάντα κυνηγάει την Πούλια και ποτέ δεν τη φτάνει. Δεν είναι τυχαίο που ο Αλντεμπαράν έχει το προσωνύμιο «ξελογιασμένος».

Κάπου εκεί οι μυθολογίες συναντιούνται. Ο ελληνικός μύθος για τις Πλειάδες, μοιάζει πολύ με τους θρύλους των Αβοριγίνων, και στις δύο μυθολογίες τα εφτά αστέρια είναι νεαρές γυναίκες που κυνηγιούνται από έναν άντρα. Το ίδιο θέμα συναντάται επίσης στη μυθολογία των Μαορί. Είναι εντυπωσιακό πόσο μοιάζουμε οι άνθρωποι ακόμα κι όταν είμαστε απολύτως διαφορετικοί…

Οι Αβορίγινες έδιναν μια κοινωνική διάσταση στην αστρονομία τους. Κάπου έβλεπαν ένα ηλικιωμένο ζευγάρι που κουράζεται να γυρίσει σπίτι του, και τους θύμιζε πως οι νεότεροι πρέπει να βοηθάνε τους ηλικιωμένους,. Αλλού, τρία αδέρφια σκότωναν ένα ιερό φαγκρί και ο ουρανός έστελνε μια καταιγίδα να τους φέρει ψηλά, για τιμωρία. Το βέβαιο είναι πως η τεράστια γνώση τους για τον ουρανό δεν χάθηκε, ένα μεγάλο μέρος της διατηρήθηκε μέσω της προφορικής τους παράδοσης, και μπορεί ακόμα και σήμερα να συνεισφέρει στον τρόπο που οι σύγχρονοι πολιτισμοί μελετούν τον ουρανό. Φυσικά, για τους ίδιους τους Αβορίγινες η σχέση με τον ουρανό παραμένει θεμελιώδης για τη ζωή και τον πολιτισμό τους.

Δυστυχώς, οι λάμπες led με το μπλε φως, οι τεράστιες διαφημιστικές πινακίδες, ο τρόπος ανάπτυξης των πόλεων που ποτέ δεν νοιάστηκε πού πηγαίνει το φως των αθλητικών γηπέδων, των βιομηχανικών συγκροτημάτων, των πολυώροφων κτιρίων γραφείων, όλα αυτά ενώ είναι «ανάπτυξη» για κάποιους, για άλλους είναι πρόβλημα. Σήμερα το 80% του πληθυσμού της γης ζει σε περιοχές όπου δεν μπορεί να δει τ’ αστέρια. Η φωτορύπανση που έχει επιβάλλει η καπιταλιστική ανάπτυξη μπορεί σ’ εμάς να επιφέρει μια κάποια στέρηση νυχτερινής ρομαντζάδας (αν και πλέον οι επιστήμονες μιλούν και για άλλους κινδύνους όπως την καταστολή παραγωγής της μελατονίνης, της «ορμόνης του ύπνου»), είναι όμως θάνατος για πλάσματα της νύχτας όπως οι πυγολαμπίδες, οι νυχτερίδες, τα νυκτόβια πτηνά και έντομα, είναι επικίνδυνη ακόμα και για τα φυτά!!

Για τους αυτόχθονες πληθυσμούς που ο πολιτισμός τους βασίζεται στην παρατήρηση του ουρανού και των αστρικών φαινομένων, η φωτορύπανση θεωρείται πια μια μορφή πολιτισμικής γενοκτονίας. Υπάρχουν επιστημονικές κοινότητες, πολιτιστικοί οργανισμοί,  συλλογικότητες υποστήριξης των δικαιωμάτων των αυτόχθονων, ακόμα και μία δραστήρια Διεθνής Ένωση Σκοτεινού Ουρανού, που ασχολούνται με αυτό και διαμορφώνουν προτάσεις και ένα κινηματικό πλαίσιο που διεκδικεί την πρόσβαση στο αστρικό φως ως επιστημονικό, περιβαλλοντικό και πολιτισμικό δικαίωμα όλης της ανθρωπότητας.

Ο πρόεδρος του Dark Skies Tasmania, Λάντον Μπάνιστερ, λέει: ««Είναι πραγματικά ο πιο εύκολος ρύπος από όλους να επιλυθεί. Σε αντίθεση με τη ρύπανση του νερού και της ατμόσφαιρας, η φωτορύπανση δεν χρειάζεται δεκαετίες για να αντιστραφεί. Τα αστέρια είναι ακόμα εκεί… είναι κυριολεκτικά ένα απλό πάτημα ενός διακόπτη.» Ίσως ο κύριος Μπάνιστερ να είναι αισιόδοξος. Το σίγουρο είναι πως όλοι έχουμε ανάγκη τ’ αστέρια. Αν δεν βλέπουμε πόσο μικροί είμαστε στο σύμπαν, πώς θα ονειρευτούμε μεγάλα πράγματα;

Πηγές

1. http://www.aboriginalastronomy.com.au/
2. Starlight, Μια κοινή κληρονομιά (Πρακτικά της Διεθνούς Αστρονομικής Ένωσης), Τσιπριάνο Μάριν, 2009
3. Η φωτορύπανση ως μορφή πολιτισμικής γενοκτονίας, των Duane Hamacher, Krystal De Napoli and Bon Mott, Journal of Dark Sky Studies, 2023
4. https://www.theguardian.com/travel/2022/sep/12/seeing-stars-the-astronomical-rise-of-australian-dark-sky-tourism

Στην κεντρική φωτογραφία είναι ο αστερισμός του Εμού! Δεδομένου πως ήταν ορατός μόνο δυό τρεις μήνες το χρόνο, τους μήνες που το εμού γεννάει τα αυγά του, οι Αβορίγινες έλεγαν πως ο ουρανός τούς ειδοποιεί να πάνε για το φαγητό τους! Οι υπόλοιπες φωτογραφίες του άρθρου είναι νυχτερινός ουρανός από τους τρεις επίσημους πια «τόπους σκοτεινού ουρανού» της Αυστραλίας, όπως αυτοί έχουν οριστεί από τη Διεθνή Ένωση Σκοτεινού Ουρανού.

The post Οι Αβορίγινες και η απελευθέρωση του ουρανού first appeared on Aυτολεξεί.

«Η Γη δεν πεθαίνει, σκοτώνεται. Και αυτοί που τη σκοτώνουν έχουν ονόματα και διευθύνσεις»
— Utah Philips

Εργάζομαι στη ζωντανή ψυχαγωγία στη Νέα Υόρκη – μια πόλη που, όπως σχεδόν σίγουρα γνωρίζετε, βιώνει αρκετά το κύμα της εξάπλωσης του covid αυτή τη στιγμή. Εδώ και εβδομάδες –αν όχι μήνες– οι συνάδελφοί μου κι εγώ κάναμε την ίδια βασικά συζήτηση σε κάθε βάρδια: «Πώς στο διάολο είμαστε ακόμα ανοιχτοί; Σίγουρα είναι θέμα χρόνου μέχρι να κλείσουμε, σωστά;» Αυτό οδηγεί σε έναν περίπλοκο συνδυασμό φόβου, δυσπιστίας και ελπίδας-πέρα-από-κάθε-λογική σε όσους έχουν δείξει, επανειλημμένως, ότι δεν είναι άξιοι εμπιστοσύνης. Αυτό αποτελεί ένα βαθιά αποπροσανατολιστικό, επιβαρυντικό και καταθλιπτικό συναίσθημα. Και αυτό το συναίσθημα είναι ολοένα και πιο κοινό, καθώς οι εργαζόμενοι συνειδητοποιούν ότι εκείνοι που έχουν εξουσία δεν ενδιαφέρονται πραγματικά για το αν θα ζήσουμε ή θα πεθάνουμε.

Εντός αυτού του σημασιακού πλαισίου, της οργής, του φόβου και της απόγνωσης, κάθισα να δω τη νέα ταινία του Άνταμ ΜακΚέι: Don’t Look Up. Το Don’t Look Up γράφτηκε από τον McKay (ο οποίος έχει αποκαλέσει τον γνωστό φιλελεύθερο του Χόλιγουντ Aaron Sorkin «η δεξιά εκδοχή μου») και αποτελεί μια ιστορία του ίδιου του ΜακΚέι και του David Sirota, συντάκτη του περιοδικού Jacobin. Αυτή η συγγραφική ομάδα –σε συνδυασμό με το τυπικό σκηνοθετικό στυλ του ΜακΚέι– βρίσκει έναν τρόπο να αποτυπώσει την τρέχουσα αίσθηση οργής, μαύρου χιούμορ και παραίτησης.

Η βασική πλοκή της ταινίας βασίζεται σε μια (εσκεμμένα) ολοφάνερη μεταφορά για την κλιματική αλλαγή – που μεταφέρεται στην ταινία ως ένας κομήτης που πρόκειται να πέσει στη Γη, εξαφανίζοντας όλη τη ζωή. Αυτός ο κομήτης ανακαλύπτεται από μια μεταπτυχιακή φοιτήτρια (την οποία υποδύεται η Τζένιφερ Λόρενς στη θριαμβευτική επιστροφή της στον κινηματογράφο), η οποία στη συνέχεια ταξιδεύει με τον καθηγητή της (που τον υποδύεται ο Λεονάρντο Ντι Κάπριο) έως την Ουάσιγκτον για να πείσουν την αδιάφορη πρόεδρο (Μέριλ Στριπ). Άλλα μέλη του καστ είναι ο Jonah Hill ως επικεφαλής του προσωπικού του Λευκού Οίκου, η Κέιτ Μπλάνσετ και ο Τάιλερ Πέρι ως παρουσιαστές στα μέσα ενημέρωσης που ενδιαφέρονται περισσότερο για τα νούμερα τηλεθέασης παρά για τις ειδήσεις, ο Τίμοθε Σαλαμέτ ως σκέιτερ της γενιάς “Z” και ο Μαρκ Ράιλανς ως μία ταυτόχρονη ενσάρκωση του Έλον Μασκ και του Τζεφ Μπέζος.

Καθώς η ταινία προχωρά, ο ΜακΚέι μάς ματαιώνει, σχεδόν με κεφάτο τρόπο, την ελπίδα. Γνωρίζουμε αμέσως ότι η Στριπ και ο Χιλ δεν πρόκειται να πάρουν στα σοβαρά τη Λόρενς και τον Ντι Κάπριο. Σε τελική ανάλυση, οι ερευνητές αυτοί προέρχονται από μία κρατική σχολή, όχι από κάποιο “Ivy” κολέγιο –μια λεπτομέρεια στην πλοκή που χτυπά ιδιαιτέρως έντονα ως κριτική της τεχνοκρατικής διακυβέρνησης. Και γνωρίζουμε πως ακόμη κι όταν οι πολιτικοί λάβουν σοβαρά υπόψη τις προειδοποιήσεις, τίποτα ουσιώδες δεν θα προκύψει – πρόκειται απλώς για ένα πολιτικό θέατρο. Όταν η Λόρενς και ο Ντι Κάπριο πηγαίνουν στην εκπομπή ειδήσεων της Μπλάνσετ και του Πέρι, ξέρουμε ότι ούτε αυτό θα έχει κάποια σημασία.

Ο ΜακΚέι δεν μας αφήνει ποτέ να έχουμε ελπίδα καθ’ όλη τη διάρκεια της ταινίας – και τη μοναδική φορά που το κάνει, μας την αφαιρεί επιμελώς στην πιο εξοργιστική, ίσως, σκηνή της ταινίας, όταν ο καπιταλιστής χαρακτήρας του Ράιλανς επεμβαίνει για να αλλάξει κυριολεκτικά το σχέδιο της σωτηρίας του πλανήτη.

Αυτό θα μπορούσε εύκολα να ερμηνευτεί ως κάτι το μηδενιστικό. Αλλά, για μένα, όχι. Περισσότερο, φαίνεται ότι ο ΜακΚέι θέλει να μας υπενθυμίσει (και έπειτα μας το ξανα-υπενθυμίζει) ότι δεν μπορούμε να πιστεύουμε πως οι ίδιοι άνθρωποι που σκοτώνουν τη Γη θα τη σώσουν.

Πάνω απ’ όλα, το Don’t Look Up αποτελεί μια κριτική του φιλελευθερισμού, της ιδέας ότι το σύστημα μπορεί να διορθώσει τον εαυτό του.

Μεγάλο μέρος αυτής της κριτικής φαίνεται μέσα από τον χαρακτήρα του Ντι Κάπριο – ενός καθηγητή που αποφασίζει να είναι ο «ενήλικας στο δωμάτιο» για τη Στριπ και τον Ράιλανς. Μέσω του Ντι Κάπριο, βλέπουμε την ανοησία να εργάζεται κανείς εντός του συστήματος, εμπιστευόμενος ότι το κράτος και οι μεγάλες επιχειρήσεις θα θέσουν ή θα ακολουθήσουν οποιουσδήποτε κανόνες για την προστασία του πλανήτη. Ο ΜακΚέι μάς αναγκάζει να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της φιλελεύθερης στρατηγικής και να δούμε πώς αυτή θα τελειώσει.

Έχει ασκηθεί μεγάλη κριτική σε αυτή την ταινία. Κάποιοι βρίσκουν την ταινία μη αστεία, κακογραμμένη και άγαρμπη. Ενώ τα δύο πρώτα αποτελούν υποκειμενικά παράπονα –δεν πρόκειται να προσπαθήσω να πω σε κανέναν τι θα έπρεπε να του φανεί αστείο–, η κριτική της ταινίας ως άγαρμπης ή αυθόρμητης, δίχως λεπτότητα, ύλης χρειάζεται περαιτέρω ανάλυση.

Για να το πω ωμά: ζούμε μια καταστροφική και άνευ προηγουμένου περιβαλλοντική κρίση. Πυρκαγιές σάρωσαν όλο τον κόσμο φέτος, χιλιάδες έχασαν τη ζωή τους, πρόσφυγες πνίγονται στους ωκεανούς και τα ηλεκτρικά δίκτυα καταρρέουν υπό από το βάρος του χιονιού. Στη Νέα Υόρκη, πολλοί άνθρωποι πνίγηκαν στα υπόγεια διαμερίσματά τους λόγω πλημμύρων. Η συντάκτρια Nina DeMeo συνέκρινε τις φετινές σκηνές της Νέας Υόρκης με το The Day After Tomorrow. Τίποτα από αυτά δεν είναι λεπτεπίλεπτο.

Προσθέτοντας και την πανδημία μέσα σε όλο αυτό, το CDC απλώς άλλαξε τις οδηγίες καραντίνας επειδή το ζήτησε ο διευθύνων σύμβουλος της Delta Air Lines. Τα σχολεία παραμένουν ανοιχτά στα αστικά κέντρα που αντιμετωπίζουν αριθμούς ρεκόρ μολύνσεων. Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών –ένας άνθρωπος που εξελέγη ρητά ώστε να χειριστεί καλύτερα την πανδημία– είπε βασικά στους ανεμβολίαστους ότι ήταν δικό τους λάθος που ο covid συνεχιζόταν ακόμα – παρόλο που συνεχίζει να αρνείται να άρει τις πατέντες εμβολίων, να θεσπίσει διακοπή λειτουργίας ή τυχόν άλλες διαρθρωτικές αλλαγές που θα βοηθούσαν στην προστασία των εργαζομένων. Δεν είναι λεπτεπίλεπτες οι στιγμές.

Όλο και περισσότερο, ανησυχώ ότι έχουμε πέσει εντός ενός μικροαστικού μοντέλου καλλιτεχνικής κριτικής, σύμφωνα με το οποίο το να μιλάμε δυνατά για τα προβλήματα είναι κάπως «λιγότερο βαθύ» από το να μιλάμε για αυτά ήσυχα. Ο Γερμανός θεατρικός συγγραφέας Μπέρτολτ Μπρεχτ, στα γραπτά του, έκανε πολύ, πολύ χαλαρές μεταφορές για τα πολιτικά ζητήματα της εποχής του ως έναν τρόπο για να τα κάνει πιο προσιτά –για παράδειγμα, αντί να συζητά ρητά για την εισβολή του Χίτλερ στη Γερμανία, ο Μπρεχτ έγραψε το Η Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της, που αντιμάχεται τον καπιταλιστικό χαρακτήρα του πολέμου αλλά διαδραματίζεται στον 17ο αιώνα. Σε όλα όμως τα γραπτά του, είναι το ίδιο άγαρμπος και αδίστακτος με τον ΜακΚέι – στο Μάνα Κουράγιο, έχει έναν χαρακτήρα που λέει: «Δεν θα σε αφήσω να μου χαλάσεις τον πόλεμο. Καταστρέφει τους αδύναμους, έτσι δεν είναι; Ε, και λοιπόν, τι τους κάνει η ειρήνη, ε; Ο πόλεμος ταΐζει καλύτερα τους ανθρώπους του». Σίγουρα αυτό δεν αποτελεί μια λεπτεπίλεπτη γραμμή.

Τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε δεν είναι λεπτά. Η καπιταλιστική εκμετάλλευση και οι περιβαλλοντικές κρίσεις δεν είναι λεπτεπίλεπτες. Γιατί λοιπόν να είναι η τέχνη μας;

Ίσως εγωιστικά, ίσως ως αντίδραση στην εποχή που ζούμε, να λαχταρώ τον θάνατο της λεπτότητας στην τέχνη. Λαχταρώ την τέχνη –αλλά συγκεκριμένα την πολιτική τέχνη– που απλώς θα εμφανιστεί και θα αρχίσει να μιλά για τα προβλήματα. Και, είτε σας αρέσει είτε όχι, το Don’t Look Up κάνει ακριβώς αυτό: εμφανίζεται και αρχίζει να μιλά για τα προβλήματα.

Πολλοί –συμπεριλαμβανομένων πολλών μελών του ιστοτόπου Left Voice– βρίσκουν το Don’t Look Up καταθλιπτικό και δίχως να έχει κάποιο σχέδιο απελευθέρωσης. Και, ως έναν βαθμό, συμφωνώ. Συμφωνώ ότι το Don’t Look Up δεν μιλά αρκετά για την επανάσταση ή την εργατική τάξη ή την οργάνωση. Θα μου άρεσε καλύτερα η ταινία αν η τελική πράξη ήταν η Λόρενς και ο Σαλαμέτ να οργανώνουν μια εξέγερση; Πιθανώς. Αλλά, για μένα, δεν είναι αυτό το θέμα αυτής της ταινίας.

Το Don’t Look Up είναι, για μένα, αυτό το συναίσθημα –το συναίσθημα που περιέγραψα στην αρχή αυτού του άρθρου– της επίγνωσης ότι οδεύουμε προς την καταστροφή και ότι κανένας, που έχει εξουσία στα χέρια του, δεν θα κάνει κάτι για να τη σταματήσει.

Στη δουλειά και στη ζωή, νιώθω να κοιτάζω συνεχώς ψηλά –εγώ και οι συνάδελφοί μου βλέπουμε τον κομήτη να κινείται προς το μέρος μας– αλλά όλα τα αφεντικά, οι πολιτικοί και η επιστημονική γραφειοκρατία βγαίνουν στις ειδήσεις και μας λένε ότι όλα είναι καλά. «Μην κοιτάς ψηλά, είμαστε καλά, συνέχισε απλώς να δουλεύεις, δεν είναι τόσο καλύτερο;» Και, κάθε μέρα που περνά, ο κομήτης πλησιάζει όλο και περισσότερο.

Για μένα, το Don’t Look Up είναι μια ταινία για το να κοιτάς ψηλά, να βλέπεις την καταστροφή και μετά να συνειδητοποιείς ότι το σύστημα δεν μπορεί να την αντιμετωπίσει – έτσι προσπαθεί να σε πείσει ότι όλα βαίνουν καλώς. Και, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, το Don’t Look Up αφορά το απόσπασμα του Utah Phillips με το οποίο άνοιξα την παρούσα κριτική. Μιλάμε για τη συνειδητοποίηση ότι δεν πρόκειται για μία φυσική καταστροφή. Είναι η καταστροφή που δημιουργήθηκε από μια χούφτα ανθρώπων με τεράστιο πλούτο και εξουσία. Και ξέρουμε ακριβώς ποιοι είναι αυτοί –ή, τουλάχιστον, έχουμε την ικανότητα να ξέρουμε ποιοι είναι– και ξέρουμε ότι είναι πανευτυχείς με το να συνεχίζουν τις δουλειές τους «ως συνήθως» μέχρι να πεθάνουμε όλοι –μια ακόμη εξοργιστική στιγμή στην ταινία του ΜακΚέι είναι όταν, ενώ η καταστροφή τελικά γίνεται αναπόφευκτη, η άρχουσα τάξη χρησιμοποιεί έναν μυστικό πύραυλο για να δραπετεύσει ενώ όλοι οι άλλοι καίγονται.

Οι άνθρωποι που σκοτώνουν τη Γη έχουν ονόματα και διευθύνσεις. Και είμαστε πολλοί, πολλοί, πολύ περισσότεροι από αυτούς, πράγμα που σημαίνει ότι έχουμε τεράστια δύναμη – άλλωστε, εμείς κάνουμε κυριολεκτικά τα πάντα να λειτουργούν και μπορούμε να τα κλείσουμε όλα αν το επιλέξουμε.

Και βαρέθηκα να ρισκάρω τη ζωή μου για τα κέρδη τους. Κοίταξα ψηλά. Είδα τον κομήτη.

Κοίταξα ψηλά.

Βλ. επίσης:

Το πρόβλημα με το κλίμα δεν είναι ζήτημα ατομικής ευθύνης

Ναόμι Κλάιν: «Κολλημένοι στον καπνό καθώς οι δισεκατομμυριούχοι εκτοξεύονται»

The post Γιατί το «Don’t Look Up» είναι η ταινία της εποχής μας first appeared on Aυτολεξεί.

Μετά τη πρόσφατη σύντομη απόδραση του Τζεφ Μπέζος από τη Γη, ο ιδρυτής του γίγαντα του λιανεμπορίου Amazon είχε μια ιδέα: «Πρέπει να πάρουμε όλη τη βαριά βιομηχανία, όλη τη ρυπογόνο βιομηχανία, και να τη μεταφέρουμε στο διάστημα και να διατηρήσουμε τη Γη ως αυτό το πανέμορφο κόσμημα ενός πλανήτη που είναι», δήλωσε σε συνέντευξή του στο NBC News. «Αυτό θα πάρει δεκαετίες για να επιτευχθεί, αλλά πρέπει να ξεκινήσουμε. Και τα μεγάλα πράγματα ξεκινούν με μικρά βήματα».

Τα μεγάλα πράγματα ξεκινούν όντως με μικρά βήματα, αλλά η συγκεκριμένη ιδέα είναι ένα μεγάλο βήμα προς τα πίσω. Το να πετάξεις στο διάστημα για να κατασκευάσεις πράγματα υπό μηδενική βαρύτητα είναι ένας υλικοτεχνικός εφιάλτης με αστρονομικό κόστος, για να πούμε το ελάχιστο. Και στην πραγματικότητα δεν είναι και τόσο καινοτόμο σχέδιο. Το να χώνεις ανεπιθύμητα πράγματα σε ένα μέρος το οποίο φαινομενικά βρίσκεται εκτός οπτικού πεδίου και εκτός μυαλού αποτελεί μια αρκετά παλιά ιδέα. Είναι η ίδια παλιά νοοτροπία που πετά βιομηχανικά απόβλητα σε αποικισμένους λαούς και έγχρωμες γειτονιές εδώ και αιώνες.

Πολύ προτού οι πλούσιοι, λευκοί άνδρες ξεκινήσουν να εκτοξεύονται στο διάστημα, προσέγγιζαν οτιδήποτε αποτελούσε το «σύνορο» εκείνης της εποχής με τα σημάδια του δολαρίου στα μάτια τους και την καταστροφή στο πέρασμά τους. Ως αποτέλεσμα σήμερα, η ιερή γη για τις φυλές Shoshone και Paiute στη Νεβάδα χαρακτηρίστηκε ως χώρος πυρηνικών αποβλήπτων. Μια άλλη αγροτική έκταση γης κατά μήκος του ποταμού Μισισιπή, όπου οι πρώην σκλάβοι και οι απόγονοί τους έκαναν τα σπίτια τους, έγινε ο «δρόμος του καρκίνου» της Λουιζιάνα, αφού μεταφέρθηκαν εκεί περισσότερα από 150 διυλιστήρια και πετροχημικές εγκαταστάσεις.

Η γη και τα σπίτια τους μετατράπηκαν σε «ζώνες θυσίας» για τη βιομηχανία και τη δυτική ανάπτυξη, λένε συχνά οι υποστηρικτές της περιβαλλοντικής δικαιοσύνης. Ως ιδρυτής της Amazon, ο Μπέζος είναι υπεύθυνος για τη δημιουργία νέων «ζωνών θυσίας» για τις αποθήκες της αυτοκρατορίας του λιανεμπορίου του. Αυτές χρειάζεται να αντιμετωπιστούν άμεσα –μήπως να ξεκινήσει βλέποντας αυτές, πριν δημιουργήσει νέες στο διάστημα;

Μιλώντας προσωπικά, η Amazon έχει πλέον ένα τεράστιο αποτύπωμα στην περιοχή όπου μεγάλωσα, την «Inland Empire» της Καλιφόρνιας. Όταν ήμουν παιδί εκεί, το μέρος έμοιαζε ακόμη σαν τις κακοτράχαλες περιοχές του Λος Άντζελες –μια πιθανή στάση για τους κατοίκους των παραλιακών πόλεων κατά τη διαδρομή τους μέσω της ερήμου προς το Λας Βέγκας. Αποτελούσε ένα μέρος που δεν το έβλεπαν και δεν το είχαν στο μυαλό τους οι απανταχού «Μπέζος».

Τώρα η περιοχή κυριαρχείται όλο και περισσότερο από αποθήκες λιανικού εμπορίου δίπλα στα σπίτια των ανθρώπων, αποτελώντας «μαγνήτες» για τα ρυπογόνα φορτηγά και αεροπλάνα. Η Inland Empire κατέχει μερικά από τα χειρότερα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης στις ΗΠΑ. Η Amazon είναι ο μεγαλύτερος ιδιωτικός εργοδότης στην περιοχή και αντιμετωπίζει πιέσεις από τους κατοίκους και τους ίδιους τους υπαλλήλους της για να καθαρίσει την κατάσταση.

«Κάθε φορά που βλέπω ένα από αυτά τα φορτηγά [της Amazon] με χαμογελαστή φατσούλα πάνω του, νιώθω σαν να κοροϊδεύει τους ανθρώπους», αναφέρει ο Adrian Martinez, ανώτερος δικηγόρος της Earthjustice. Η Earthjustice εκπροσωπεί επί του παρόντος περιβαλλοντικές ομάδες που έχουν καταθέσει αγωγή κατά του κατασκευαστή ενός νέου κέντρου logistics αεροπορικού φορτίου στην Inland Empire που στεγάζει την Amazon.

Η Amazon και ο Μπέζος ανακοινώνουν θολές υποσχέσεις για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Οι κάτοικοι που εκπροσωπεί όμως ο Martinez εξακολουθούν να αναπνέουν τη ρύπανση της Amazon.

Άνθρωποι όπως ο Martinez δεν ζητούν από τον Μπέζο, την Amazon ή άλλους εταιρικούς ρυπαντές να μεταφέρουν τη ρύπανσή τους στο διάστημα. Απαιτούν να σταματήσει η ρύπανση εξαρχής και οι δισεκατομμυριούχοι να σταματήσουν να σχεδιάζουν νέες «ζώνες θυσίας».

The post Για τις λεγόμενες «περιοχές-ζώνες θυσίας» που ονειρεύεται ο Τζεφ Μπέζος first appeared on Aυτολεξεί.

Επιστρέφουμε σε εκείνες, λοιπόν, τις ιστορίες που τόσοι πολλοί από εμάς στον πλούσιο κόσμο λέμε στους εαυτούς μας για τη σχετική μας ασφάλεια: ότι όταν η κλιματική κρίση χτυπήσει, θα είναι άλλοι (βλ. μαύροι, καφέ, ιθαγενείς, ξένοι) που θα επωμιστούν τους κινδύνους. Κι αν αυτό αποδεικνυόταν ένα κακό στοίχημα και η κρίση έφτανε στις κοινότητές μας, τότε απλά θα μετακομίζαμε κάπου πιο προστατευμένα: στο Όρεγκον ή στη Βρετανική Κολομβία ή στις Μεγάλες Λίμνες ή ίσως, αν τα πράγματα γίνονταν πραγματικά άσχημα, στην Αλάσκα ή στο Γιούκον.«»

Με άλλα λόγια, θα κάναμε ακριβώς αυτό για το οποίο οι κυβερνήσεις της Βόρειας Αμερικής, της Ευρώπης και της Αυστραλίας τιμωρούν και συκοφαντούν ανελέητα τους μετανάστες στα σύνορά μας (συμπεριλαμβανομένων των κλιματικών μεταναστών): θα προσπαθούσαμε να φτάσουμε σε ένα ασφαλές μέρος. Όπως έγραψε πρόσφατα ο επιστήμονας του νερού Peter Gleick, βλέπουμε την ανάδυση «δύο κατηγοριών προσφύγων: εκείνων που έχουν την ελευθερία και τους οικονομικούς πόρους να προσπαθήσουν, για λίγο τουλάχιστον, να φύγουν από τις αυξανόμενες απειλές εκ των προτέρων, και εκείνων που θα μείνουν πίσω και θα υποστούν τις συνέπειες με τη μορφή ασθενειών, θανάτου και καταστροφής».

Αυτό το καλοκαίρι των πυρκαγιών και των πλημμυρών, φαίνεται να συνειδητοποιούν πολλοί ότι ακόμη και αυτή η δυσοίωνη μορφή κλιματικού απαρτχάιντ είναι πιθανότατα μια ψευδαίσθηση για όλους εκτός από τους υπερπλούσιους. Όπως σημείωσε ο Nasheed, και όπως επανέλαβαν οι New York Times σε έναν δυσοίωνο τίτλο που επικαλύφθηκε από τη φωτογραφία ενός φλεγόμενου κτιρίου: «Κανείς δεν είναι ασφαλής». Όλοι είμαστε παγιδευμένοι σε αυτή την κρίση –είτε κάτω από αυτό το αδυσώπητο πέπλο καπνού, είτε σε μια ζέστη που χτυπάει σαν φυσικός τοίχος, είτε κάτω από βροχές και ανέμους που δεν θα σταματήσουν. Ακόμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες χτίστηκαν πάνω στο θεμελιώδες ψέμα των συνόρων, η κλιματική κρίση δεν μπορεί πλέον να μεταφερθεί σε κάποιο μακρινό μέρος ή σε κάποιο μακρινό μελλοντικό χρόνο. Έχουμε πλέον ξεμείνει από το «εκεί έξω» –είτε χωρικά είτε χρονικά.

Εκτός, φυσικά, από τον Τζεφ Μπέζος, τον άνθρωπο που, σε περίπτωση που μας ξέφυγε η γραφική φαντασίωσή του περί πολυπλανητικών συνόρων, φόρεσε καουμπόικο καπέλο και μπότες για τη βόλτα και επέστρεψε, παραληρώντας για το πώς βλέπει το μέλλον· ένα μέλλον γεμάτο από τοξικές διαστημικές χωματερές:

«Πρέπει να πάρουμε όλη τη βαριά βιομηχανία, όλη τη ρυπογόνο βιομηχανία, και να τη μεταφέρουμε στο διάστημα και να διατηρήσουμε τη Γη ως αυτό το πανέμορφο κόσμημα ενός πλανήτη που είναι», είπε λίγα μόλις λεπτά μετά την προσγείωση.

Αυτή ακριβώς είναι η ουσία της κρίσης μας: η επίμονη φαντασίωση, παρά από κάθε λογική και απόδειξη, ότι δεν υπάρχουν σκληρά όρια στη δυνατότητα του κεφαλαίου να συνεχίζει να μετατρέπει τη ζωή σε κέρδος· ότι πάντα θα υπάρχει ένα νέο σύνορο για να συνεχίσει το κερδοφόρο παιχνίδι. Όπως έγραψε η Justine Calma στο The Verge, «Το να στριμώχνεις τα ανεπιθύμητα πράγματα σε ένα μέρος όπου φαινομενικά βρίσκεται εκτός οπτικού πεδίου, εκτός μυαλού, είναι μια κουραστική ιδέα. Είναι η ίδια παλιά νοοτροπία που πετάει βιομηχανικά απόβλητα σε αποικισμένους λαούς και έγχρωμες γειτονιές εδώ και αιώνες». Και είναι η ίδια παλιά νοοτροπία που έπεισε τους κατοίκους της Γερμανίας και των Ηνωμένων Πολιτειών ότι η κλιματική κατάρρευση δεν αποτελεί μία επείγουσα κρίση – μέχρι που ξέσπασε πάνω τους.

Αν ήταν μόνο ο Μπέζος που σκεφτόταν έτσι, θα μπορούσαμε να τον τιμωρήσουμε, να τον φορολογήσουμε και να τελειώνουμε με αυτό. Αλλά αυτός αποτελεί μόνο την πιο χοντροκομμένη εκδοχή μιας λογικής που διαπερνά την άρχουσα τάξη μας: από τον γερουσιαστή Τεντ Κρουζ που «πετάγεται» στο πεντάστερο Ritz-Carlton στο Κανκούν του Μεξικού, ενώ το Τέξας παγώνει, μέχρι τον Πίτερ Θιλ που σχεδιάζει το πολυτελές καταφύγιό του στη Νέα Ζηλανδία. Και όσο οι πλούσιοι και οι ισχυροί συνεχίζουν να πιστεύουν ότι υπάρχει ένα «εκεί έξω» για να απορροφήσει τα χάλια τους, θα προστατεύουν σθεναρά τη μηχανή του business-as-usual που θα κρατάει τους υπόλοιπους από εμάς να καιγόμαστε εδώ κάτω.

Βλ. επίσης:

Η Γη στη Σελήνη

Η Ναόμι Κλάιν για τον κορονοϊό και τον καπιταλισμό της καταστροφής

Το πρόβλημα με το κλίμα δεν είναι ζήτημα ατομικής ευθύνης

The post Ναόμι Κλάιν: «Κολλημένοι στον καπνό καθώς οι δισεκατομμυριούχοι εκτοξεύονται» first appeared on Aυτολεξεί.

Τον Ιούλιο του 1969, η αμερικάνικη αποστολή Apollo 11 προσεδαφίστηκε στη Σελήνη. Δύο από τους τρεις αστροναύτες έγιναν τα πρώτα ανθρώπινα όντα που πάτησαν την επιφάνεια του φεγγαριού. Κατά τη γνώμη μου, εκείνη η στιγμή του πρώτου βήματος σηματοδοτεί και μια ριζική αντιστροφή προοπτικής όσον αφορά τη σχέση της ανθρωπότητας με τον πλανήτη μας, με φιλοσοφικές και πολιτικές προεκτάσεις, κάποιες από τις οποίες θέλω απλώς να αναφέρω σε αυτό το μικρό σημείωμα.

Ας αρχίσουμε με μία φιλοσοφική απόφανση που διατυπώθηκε λίγες δεκαετίες πριν την προσελήνωση, από έναν από τους σημαντικότερους φιλοσόφους του 20^ου αιώνα, τον Έντμουντ Χούσσερλ:

«Η Γη, η πρωταρχική Κιβωτός, δεν κινείται»

Ο φιλόσοφος Έντμουντ Χούσσερλ ζήτησε με τόλμη να αντιστρέψει την Κοπερνίκεια προοπτική, που αποκαθήλωσε τη Γη από το κέντρο του σύμπαντος· όχι για να εκθέσει κάποια εναλλακτική επιστημονική θεωρία, αλλά για να δείξει τη διαφορά ανάμεσα στην κατεστημένη επιστημονική θεώρηση του κόσμου και την βιωματική εμπειρία του υποκειμένου. Γνωρίζουμε επιστημονικά ότι η Γη κινείται, μα βιώνουμε τη Γη ως το μέτρο κάθε κίνησης, σαν ακίνητη.

«Είναι πάνω στη Γη, λόγω της Γης, με βάση αυτή και με την απομάκρυνση από αυτή που η κίνηση λαμβάνει χώρα. Η ίδια η Γη, όπως παρουσιάζεται σε μας αρχικά, δεν κινείται, ούτε είναι σε κατάσταση ηρεμίας. Μάλλον, μόνο σε σχέση με αυτή η κίνηση και η ηρεμία αποκτούν νόημα».[1]

Για τον Γερμανοεβραίο στοχαστή, η Γη αναδεικνύεται σε μία προ-εμπειρική και προ-υπερβατολογική, δηλαδή πριν από κάθε παρατηρούσα συνείδηση, συγκροτητική μήτρα της εμπειρίας. Η Γη αποτελεί την ικανή και αναγκαία συνθήκη για τη σύσταση του σώματος που είναι το μοναδικό και μοναχικό στήριγμα της συνείδησης, η Γη προσφέρει το έδαφος και το περιβάλλον του κόσμου που στέκεται απέναντι στο υποκείμενο και εμφανίζεται ως πρωτο-νόημα, σκιά κάθε νοήματος. Συνεπώς η Γη, ως καταγωγικός τόπος, ως κοιτίδα του ανθρώπινου όντος, αποτελεί τον ιδεότυπο κάθε καταγωγής, με την έννοια ότι ένα ον που γεννήθηκε στη Σελήνη θα θεωρεί τη Σελήνη ως Γη, δηλαδή ως ακίνητη ‘κιβωτό’.

«Γιατί να μη φανταστώ το φεγγάρι ως ένα είδος Γης, σαν ένα είδος κατοικία ζώων; Ναι, μπορώ πολύ εύκολα να φανταστώ τον εαυτό μου να πετάει σαν ένα πουλί από τη Γη προς κάποιο άλλο απομακρυσμένο σώμα ή σαν τον πιλότο ενός αεροπλάνου που απογειώνεται και προσγειώνεται εκεί. Αλλά αν κατά τύχη θελήσω να ρωτήσω: «Πώς έφτασα εκεί;» η ερώτησή μου είναι της ίδιας τάξης με εκείνη που σχετίζεται με κάποια πρόσφατα ανακαλυφθέντα νησιά, όπου, βρίσκοντας σφηνοειδείς επιγραφές, ρωτώ: «Πώς έφτασαν αυτοί οι άνθρωποι εδώ;» Όλα τα ζώα, όλα τα ζωντανά όντα, όλα τα όντα γενικά, αποκτούν το νόημα του είναι τους αποκλειστικά από τη δική μου συγκροτητική γένεση, και η τελευταία συνεπώς απολαμβάνει μια γήινη υπεροχή».[2]

Το νόημα του είναι των ζωντανών όντων καθορίζεται από τον πρωταρχικό τόπο γένεσης και διαβίωσης, από τον κόσμο που αναδύεται μέσα από το καταγωγικό περιβάλλον, ως συγκροτητική συσχέτιση της Γης και του υποκειμένου σε μία υπερβατολογική ολότητα και μία εμπειρική ενότητα.

Αυτά έγραφε ο Χούσσερλ το 1934, όταν η Σελήνη ήταν μια αντανάκλαση στο τηλεσκόπιο, μία απεικόνιση στους αστρολογικούς χάρτες και κυρίως, ένα μυθικό πλάσμα στο κοινωνικο-ιστορικό φαντασιακό. Ένα μυθικό πλάσμα που, στην αρχαιότητα, από άλλους θεωρούταν ως έμβιο ον και από άλλους ως μία μικρή Γη με τους δικούς της Σεληνανθρώπους, όπως την απεικονίζει ο Λουκιανός στην Αληθή Ιστορία.

Στις 20 Ιουλίου του 1969, δύο Αμερικάνοι αστροναύτες, ο Μπαζ Όλντριν και ο Νηλ Άρμστρονγκ πάτησαν στη Σελήνη. Για πρώτη φορά άνθρωποι είδαν και βίωσαν τη Γη όχι όπως μας περιγράφει ο Χούσσερλ, σαν ακίνητη κιβωτό, αλλά όπως μας δίδαξε η Κοπερνίκεια επανάσταση, σαν έναν πλανήτη στον αστρικό ουρανό.

Θα μπορούσαμε να υποθέσουμε πως για τους ίδιους τους αστροναύτες, τις λίγες ώρες που πέρασαν στο σεληνιακό τοπίο, η Σελήνη ήταν ακίνητη. Αλλά δεν μας λέει αυτό ο Χούσσερλ, δεν μιλά για μια προοπτική, αλλά για μια συγκροτητική γένεση. Οι αστροναύτες μετέφεραν τη Γη στη Σελήνη, μετέφεραν τη γήινη ματιά τους στο σεληνιακό έδαφος. Μα έτσι, είδαν την πραγματική Γη σαν Σελήνη, στάθηκαν προσωρινά απέναντι στην προ-συνειδησιακή μήτρα της γήινης συνείδησης, είδαν τους εαυτούς τους εκτός Γης.

Εδώ φτάνουμε στα όρια της χουσσερλιανής φαινομενολογίας, που είναι τα όρια του Eγώ. Οι αστροναύτες δεν έφτασαν στη Σελήνη σαν μοναχικές συνειδήσεις, δεν ρίχθηκαν εκεί, δεν ξεριζώθηκαν από τη Γη τους. Αντιθέτως πραγματοποίησαν και επιτέλεσαν ένα κυβερνητικό πρόγραμμα, υλοποίησαν ένα καταρχάς πολιτικό και έπειτα επιστημονικό σχέδιο, μετέφεραν στη Σελήνη εκτός από την ανθρώπινη συνείδηση και μία αμερικάνικη σημαία. Δεν πήγαν απλώς ως ανθρώπινα υποκείμενα αλλά ως μέλη μιας αποστολής υπό την αιγίδα του πιο ισχυρού κράτους της Γης, εν μέσω του Ψυχρού Πολέμου, εν μέσω ενός πολυεπίπεδου ανταγωνισμού μεταξύ των Η.Π.Α. και της Ε.Σ.Σ.Δ. για την κυριαρχία στη γήινη κοιτίδα. Πράγματι, οι δύο αστροναύτες μετέφεραν τη Γη στη Σελήνη, αλλά όχι το γήινο περιβάλλον, αλλά τους αμερικάνικους θεσμούς και την πραγματική συγκροτητική τους γένεση, το κοινωνικο-ιστορικό τους φαντασιακό.

Ασφαλώς η Γη, ως πραγματική κοιτίδα, ως μήτρα όλων των φαντασιακών πατρίδων, αποτελεί συστατικό στοιχείο του κοινωνικού φαντασιακού, και προσφέρει τον πρώτο καμβά κάθε γεωμετρίας, με την ευρεία έννοια. Μα η γεωμετρία γίνεται γεωμετρία όταν ξεφεύγει από την εμπειρική θέαση της Γης στην αφαιρετική θεώρηση των γεωμετρικών μεγεθών, όταν θέτει ως στοιχειώδεις αξιωματικές οντότητες την ευθεία, το σημείο, τον κύκλο, το επίπεδο, που δεν υπάρχουν πουθενά στη Γη ως τέτοια.

Και είναι άραγε η Γη η πρωταρχική βιωματική κοιτίδα; Δεν θα έπρεπε να υποθέσουμε ότι, όσον αφορά το εκάστοτε έμβιο η πρωταρχική βιωματική κοιτίδα είναι η πραγματική μήτρα, είτε αυτό είναι ο σπόρος, είτε είναι το μητρικό σώμα; Δεν θα έπρεπε να συναγάγουμε ότι όσον αφορά το εκάστοτε είδος η πρωταρχική βιωματική κοιτίδα είναι το ίδιο το είδος, ότι πρωταρχική κοιτίδα της ζωής είναι η ζωή; Δεν δημιουργεί το έμβιο κατηγορίες και λειτουργίες που δεν υπάρχουν στον κόσμο της πέτρας και της άψυχης ύλης, όπως τον σκοπό, την αναπαραγωγή, την επιβίωση, τον μεταβολικό μετασχηματισμό της ενέργειας σε κάτι έτερο; Δεν δημιουργεί τον αναλογισμό και την αυτοτελική αιτιότητα;

Ναι, αλλά επίσης κάθε έμβιο δημιουργεί τον ιδιόκοσμό του μέσα σε ένα οικοσύστημα. Η ζωή είναι πάντοτε πληθυντική. Δεν μπορεί να υπάρξει απομονωμένο είδος, όπως δεν μπορεί να υπάρξει ούτε απομονωμένο άτομο. Συνεπώς η πρωταρχική κοιτίδα είναι ήδη ένας κόσμος ζωής, η Γη προσφέρει τον τόπο της άγνωστης καθ’ εαυτής πρώτης ύλης, αλλά το κάθε είδος διαφοροποιείται ως μορφή ανάλογα με το νόημα που δίνει σε αυτό τον κόσμο, με το νόημα που αυτό κάνει τον κόσμο να έχει.

Και το νόημα της ‘κατάκτησης της Σελήνης’ είναι κοινωνικο-ιστορικό νόημα. Η πρωταρχική κοιτίδα του ανθρώπου είναι η κοινωνία και η κοινωνία φαίνεται να επεκτάθηκε πέρα από τη Γη, να άγγιξε εμπειρικά το φυσικό της περιβάλλον απ’ έξω. Αυτή η φαντασιακή επέκταση της ανθρωπότητας πέρα από τον πλανήτη ενέχει δύο διαστάσεις.

Η μία είναι η υβριστική διάσταση της ορθολογικής κυριαρχίας, κεντρικής φαντασιακής σημασίας του καπιταλισμού, που είναι και η καθοδηγητική βλέψη της ίδιας της αποστολής. Ας ακούσουμε δύο επιστήμονες από το 1963, έξι χρόνια πριν την προσελήνωση που γράφουν στο πολιτικό περιοδικό The Atlantic για να συνηγορήσουν υπέρ της αποστολής:

“Ωστόσο, ενώ η επιστήμη διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη σεληνιακή εξερεύνηση, δεν επρόκειτο ποτέ να αποτελέσει τον πρωταρχικό στόχο αυτού του έργου. Η ώθηση του σεληνιακού προγράμματος προέρχεται από τη θέση του στο μακρινό πρόγραμμα ΗΠΑ για εξερεύνηση του ηλιακού συστήματος. Η καρδιά αυτού του προγράμματος είναι ο άνθρωπος στο διάστημα, η επέκταση του ελέγχου του ανθρώπου πάνω στο φυσικό του περιβάλλον. Η επιστήμη και η τεχνολογία της διαστημικής πτήσης είναι βοηθητικές εξελίξεις που υποστηρίζουν την κύρια ώθηση της επανδρωμένης εξερεύνησης, ενώ ταυτόχρονα φέρνουν πολύτιμες αποδόσεις στην οικονομία και στον πολιτισμό μας. Η επιστήμη που κάνουμε στο διάστημα παρέχει το ισοδύναμο του χρυσού και των μπαχαρικών που ανακτήθηκαν από προηγούμενα ταξίδια εξερεύνησης. Είναι η επιστροφή στον φορολογούμενο για την επένδυσή του στο μέλλον του έθνους του. […] Αυτές είναι οι συγκεκριμένες αξίες της εξερεύνησης του διαστήματος: τα οφέλη της βασικής έρευνας, οι οικονομικά πολύτιμες εφαρμογές δορυφόρων, οι συνεισφορές στη βιομηχανική τεχνολογία, το γενικό κίνητρο για την εκπαίδευση και τη νεότερη γενιά και η ενίσχυση της διεθνούς θέσης μας με την αποδοχή της ηγεσίας μας μια ιστορική ανθρώπινη επιχείρηση”.[3]

Οι δύο επιστήμονες είναι ειλικρινείς και, σύμφωνοι προς την εποχή τους, δηλαδή αναίσθητοι στις τραγωδίες της γενοκτονικής αποικιοκρατικής πολιτικής του παρελθόντος. Η επιστήμη είναι δευτερεύουσας σημασίας για αυτή την ‘επιστημονική’ αποστολή. Προτεραιότητα έχει η ‘επέκταση του ελέγχου του ανθρώπου’, τα οικονομικά κέρδη και η πολιτική κυριαρχία των Η.Π.Α. στο διεθνές, γήινο, περιβάλλον.

Υπό αυτή την έννοια, οι δύο αστροναύτες μετέφεραν στη Σελήνη τους κυρίαρχους οικονομικούς και πολιτικούς ανταγωνισμούς της Γης και το ‘συγκροτητικό τους έδαφος’, δηλαδή το κυρίαρχο φαντασιακό του απεριόριστου ορθολογικού ελέγχου και της κρατικής και καπιταλιστικής ύβρεως. Διότι, όπως πολύ καλά γνωρίζουμε, ο έλεγχος του ‘ανθρώπου πάνω στο φυσικό του περιβάλλον’ σημαίνει έλεγχος του κράτους πάνω στην ανθρώπινη κοινωνία και τη φύση, έλεγχος του ανθρώπινου περιβάλλοντος από τους θεσμικούς μηχανισμούς.

Αυτό το γνωρίζουν βιωματικά οι άνθρωποι, που γεννιούνται στην κοινωνία και όχι στην προκοινωνική φύση, που βιώνουν τον έλεγχο όχι θεωρητικά, αλλά στο πετσί τους.

Τι νόημα είχε η επιτυχία του αμερικάνικου τεχνοεπιστημονικού συστήματος για τους περιθωριοποιημένους και καταπιεσμένους ανθρώπους αυτού του ίδιου συστήματος; Ο μαύρος ποιητής Gil Scott-Heron έγραψε στις αρχές του 1970: “I can’t pay no doctor bills, but Whitey’s on the moon” (“Δεν μπορώ να πληρώσω τον γιατρό, αλλά ο Λευκός είναι στη σελήνη”) Έως τώρα, στη σελήνη έχουν περπατήσει μόλις 12 άνθρωποι, και όλοι τους ήταν λευκοί άνδρες.

Κάποια από τα άμεσα ‘οφέλη’ της προσελήνωσης ήταν πράγματι πολιτικά, τα οποία γρήγορα έδρεψε η προπαγάνδα του προέδρου Νίξον εν μέσω του γενικού ξεσηκωμού της αμερικάνικης κοινωνίας, και οικονομικά, τα οποία αυξήθηκαν με την προσαρμογή της νέας τεχνολογίας σε καθημερινές εφαρμογές.

Όμως υπάρχει και η άλλη διάσταση. Η πιο βαθιά, η πανανθρώπινη. Διότι το κατώφλι που διέβησαν οι αστροναύτες κατά μία έννοια το διάβηκε όλη η ανθρωπότητα. Σε αυτό συνέβαλε και η τηλεοπτική μετάδοση της αποστολής σε όλο τον κόσμο, μία μετάδοση που εν μέσω Ψυχρού Πολέμου, έφερε μια πρώτη αίσθηση παγκόσμιας κοινότητας ενδιαφέροντος.

Ακριβώς επειδή ποτέ η Σελήνη δεν εγκατέλειψε την φαντασία της ανθρωπότητας, το βήμα του Άρμστρονγκ στην επιφάνειά της, δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο στο αμερικάνικο κοινό. Και στην περίφημη φράση του, ‘Ένα μικρό βήμα για τον άνθρωπο, ένα άλμα για την ανθρωπότητα’, η ανθρωπότητα αναφέρεται, όχι οι Η.Π.Α. μόνο.

Η ανθρωπότητα, που είναι και αυτή μία φαντασιακή σημασία και ταυτόχρονα μια συγκροτητική καθολικότητα, απέκτησε μία νέα υπόσταση μπροστά στο βήμα του Αρμστρονγκ που ξεπερνά το αυστηρό κοινωνικο-ιστορικό περιβάλλον, ακριβώς γιατί αυτή η ‘κατάκτηση’ δεν έγινε εις βάρος κάποιου άλλου κομματιού της ανθρωπότητας.

Τη στιγμή που ένας άνθρωπος πάτησε στη Σελήνη, δεν ξεριζώθηκε αυτός, ως ξεχωριστό υποκείμενο, από τη Γη, ξεριζώθηκε μαζί του όλη η ανθρωπότητα από την ακίνητη Γη της, γεννήθηκε το σπέρμα της επιστημονικής φαντασίωσης του ‘διαπλανητικού είδους’. Και μέσα στο ξερίζωμά της, συνενώθηκε όλη η ανθρωπότητα σε ένα μικρό βήμα, λησμονώντας, μέσα στη νέα φιλοδοξία ενός απέραντου ορίζοντα, την πεπερασμένη εμμένεια της γήινης ύπαρξής της.

Πράγματι, πέρα από τους συγκεκριμένους και περιορισμένους σκοπούς της αμερικάνικης πολιτικής, η προσελήνωση αντιμετωπίστηκε παγκοσμίως ως συλλογικό, παναθρώπινο κατόρθωμα. Ακόμη και οι εχθροί των Η.Π.Α έστειλαν συγχαρητήρια τηλεγραφήματα που τόνιζαν τον παράγοντα της ‘ανθρωπότητας’.

Έτσι έχουμε μία δεύτερη, παράδοξη και πλασματικά αντιφατική, διάσταση. Η αλληλεγγύη και ενότητα της ανθρωπότητας που εκφράζεται μέσα από μία βούληση που συνδυάζει τη γνώση, την κυριαρχία, την ανάληψη του κινδύνου και τη φιλοδοξία του απόλυτου ελέγχου. Έχουμε το αντιθετικό και ανταγωνιστικό, ετερογενές αμάλγαμα σημασιών που είναι το σύγχρονο κοινωνικο-ιστορικό φαντασιακό, όπου οι ελευθερωτικές σημασίες της ανθρώπινης υπέρβασης και αλληλεγγύης συμπλέκονται με τις ετερόνομες ροπές της κυριαρχίας και της ύβρεως.

Αυτή η ενότητα υπήρξε στιγμιαία και αμέσως κατακερματίστηκε. 12 λευκοί άνδρες πάτησαν στη Σελήνη, δείγμα της κυρίαρχης μειοψηφίας της γήινης κοινωνίας, αλλά κανείς μετά τον Αρμστρονγκ δεν κίνησε το παγκόσμιο ενδιαφέρον. Οι αποστολές εγκαταλείφθηκαν καθώς άλλαξαν οι προτεραιότητες της αμερικάνικης πολιτικής και οι πρόσφατες ρητορικές του Τραμπ ότι θα επαναφέρει τις προσεληνώσεις, σε μια εποχή που η ΝΑΣΑ δεν διαθέτει καν λειτουργικό όχημα απογείωσης, εξυπηρετούν ακόμη πιο στενές πολιτικές σκοπιμότητες.

Όμως ζούμε σε έναν κόσμο μετά την προσελήνωση. Οι θρυλικές περιγραφές της, όπως και μία σειρά από έργα του κινηματογράφου, των κόμικ και της λογοτεχνίας έχουν βοηθήσει να χαραχτεί στο σύγχρονο φαντασιακό η επικίνδυνη φαντασίωση του ‘διαπλανητικού είδους’. Η προσεληνωμένη ανθρωπότητα θαύμασε τη Γη από απέναντι και την ίδια στιγμή υποβάθμισε τη Γη στη θέση της Σελήνης. Ως έναν τόπο προς εκμετάλλευση δίχως τέλος, ως έναν εξωτερικό πλανήτη, όχι ως έδαφος αλλά ως φυλακή της ανθρωπότητας.

Η αλλαγή προοπτικής που επέφερε η 20^η Ιουλίου 1969 είναι μοναδική και, ως ένα βαθμό, τρομακτική. Δεν είναι τυχαία η συνωμοσιολογία πως η προσελήνωση δεν συνέβη. Εκφράζει τον τρόμο του παραδοσιακού για την επέκταση του κοινωνικο-ιστορικού ορίζοντα σε έναν τόπο όπου το παραδοσιακό δεν έχει δικαιοδοσία. Οι μεγαλύτερες αντιδράσεις στην προσελήνωση έρχονται από τους παραθρησκευτικές σέχτες και παραδοσιακούς θρησκευτικούς οργανισμούς, με αποκορύφωμα, στη χώρα μας, την αξίωση του ‘επίτιμου διδάκτορα του ΑΠΘ’ μητροπολίτη Άνθιμου το 2018, πως ‘δεν υπάρχουν άλλοι πλανήτες εκτός από τη Γη.’

Υπ’ αυτή την έννοια, δεν μπορούμε παρά να χαιρετίσουμε αυτό το καινούργιο βλέμμα που σχετικοποιεί την απόλυτη θέση του ανθρώπου στο σύμπαν και κλονίζει τους παραδοσιακούς μύθους. Από την άλλη, δεν μπορούμε να αφήσουμε αυτό το καινούργιο βλέμμα να θολώσει την όρασή μας. Γιατί ταυτόχρονα μεγαλώνει την απόσταση μεταξύ του τεχνολογικού ανθρώπου και της γήινης φύσης και επιβεβαιώνει την αυτοκαταστρεπτική όρεξη για ορθολογικό έλεγχο του πραγματικού.

Το βλέμμα του αστροναύτη μοιάζει και απελευθερωτικό και μοναχικό. Δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο εντελώς. Δεν υπήρξε ποτέ μόνος του ο αστροναύτης στη Σελήνη. Πάντα τον παρακολουθούν και τον ελέγχουν κάμερες από τη Γη. Ειδάλλως θα πέθαινε αυτοστιγμεί. Δεν υπάρχει στη Σελήνη ως άνθρωπος, αλλά ως το ανθρώπινο μέλος ενός πολιτικού και τεχνοεπιστημονικού μηχανισμού.

Το γεγονός ότι δεν μπορούμε να αρνηθούμε πόσο σπουδαίο υπήρξε το επίτευγμα του μηχανισμού δεν πρέπει να μας οδηγεί στην τυφλή λατρεία της τεχνοεπιστήμης, ούτε να μας κάνει τυφλούς μπροστά στους διακηρυγμένους, αντι-ανθρώπινους, σκοπούς της κρατικής μηχανής που τη διοικεί.

Πενήντα συν ένα έτη μετά την προσελήνωση, η καταστροφή της Γης φτάνει σε μη αντιστρέψιμα επίπεδα. Μαζί με την καταστροφή της Γης καταστρέφεται η ανθρώπινη κοινωνία που ζει στη Γη. Μαζί με την ανθρώπινη κοινωνία καταστρέφεται η ανθρωπότητα. Και στη συλλογική φαντασία, το διάστημα μοιάζει πια ως έξοδος κινδύνου και όχι ως ένας τόπος ‘μπαχαρικών’, καθώς οι ουτοπίες έχουν μετασχηματιστεί σε δυστοπίες. Αρχίζουν οι άνθρωποι να συνειδητοποιούν ότι δεν έφτασε μόνη της η ανθρωπότητα στη Σελήνη, μεταφέρθηκε εκεί στις πλάτες των κυρίαρχων μηχανισμών του κράτους. Και άφησε εκεί, η πλασματική ανθρωπότητα, τη σημαία ενός συγκεκριμένου κράτους, δείγμα της φιλοδοξίας του να κυριαρχήσει στον άνθρωπο και τη φύση.

Ο ηλιακός άνεμος σάρωσε τα χρώματα της σημαίας και την άφησε λευκή. Αν δεν αντισταθούμε στην καταστροφή της Γης, θα μείνει αυτή μόνη, σημάδι παράδοσης της ανθρωπότητας στις ορμές της κυριαρχίας, σημείο αφανισμού που ίσως μελετηθεί από κάποια εξωγήινη συνείδηση.

[1] The Earth Does not Move’. (1934) Philosophical Essays in Memory of Edmund Husserl, Cambridge, Mass.,Harvard University Press, 1940, σελ. 309.

[2] Ο.π. σ. 27.

[3] Robert Jastrow and Homer E. Newell, The Atlantic, Αύγουστος 1963, σ.41-45 – ανάκτηση 15/7/2019:

https://www.theatlantic.com/past/docs/issues/63aug/jastrow.htm

The post Η Γη στη Σελήνη first appeared on Aυτολεξεί.