1. Εισαγωγή: Δύο παραδόσεις της ανατρεπτικής σκέψης

Σοσιαλισμός και αναρχισμός μοιράζονται έναν κοινό τόπο εκκίνησης: την ριζική κριτική στον βιομηχανικό καπιταλισμό και τις κοινωνικές ανισότητες που αυτός παράγει. Ο σοσιαλισμός ανάγεται στον 19ο αιώνα ως εναλλακτική λύση στη φιλελεύθερη κοινωνία της αγοράς, ενώ ο αναρχισμός συγκροτείται ταυτόχρονα ως ακόμα πιο ριζική άρνηση, όχι μόνο του καπιταλισμού αλλά κάθε μορφής κρατικής εξουσίας και πολιτικής ιεραρχίας. Η ένταση και η γονιμότητα της σχέσης τους έγκειται ακριβώς στο ότι ξεκινούν από κοινές παραδοχές για την ανθρώπινη φύση — ότι τα άτομα είναι κοινωνικά πλάσματα, ικανά για συνεργασία και αλληλοβοήθεια — και καταλήγουν σε θεμελιωδώς διαφορετικές απαντήσεις στο ερώτημα: ποιος είναι ο δρόμος προς την ελευθερία;

2. Σοσιαλισμός: Το άτομο ως κοινωνικό ον και η κοινότητα ως πεδίο χειραφέτησης

Στον πυρήνα της σοσιαλιστικής σκέψης βρίσκεται μια ριζικά διαφορετική αντίληψη για τη φύση του ανθρώπου σε σχέση με τον φιλελευθερισμό. Ενώ ο τελευταίος εκλαμβάνει το άτομο ως προϋπάρχουσα, αυτόνομη οντότητα που έπειτα συνάπτει κοινωνικές σχέσεις, η σοσιαλιστική παράδοση υποστηρίζει ότι το άτομο είναι εξ ολοκλήρου αδιαχώριστο από την κοινωνία που το διαμορφώνει (Heywood, 2007). Η ατομιστική, εγωιστική συμπεριφορά δεν ερμηνεύεται ως έκφραση κάποιας αμετάβλητης ανθρώπινης φύσης, αλλά ως προϊόν συγκεκριμένων κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών, που εδράζονται πρωταρχικά στον καπιταλιστικό ανταγωνισμό. Η φυσική κατάσταση των ανθρώπων είναι, για τους σοσιαλιστές, η συνεργασία, η αλληλεγγύη και η αμοιβαία υποστήριξη.

Η κοινότητα δεν λειτουργεί εδώ ως αφηρημένη ηθική αξία, αλλά ως απαραίτητος χώρος για την υπέρβαση των κοινωνικών και οικονομικών προβλημάτων που δεν μπορούν να λυθούν με ατομική προσπάθεια (Heywood, 2007). Αυτό συνδέεται άμεσα με το ζήτημα της ισότητας, ο σοσιαλισμός αρνείται ότι η τυπική «ισότητα των ευκαιριών» αρκεί για να εξασφαλίσει κοινωνική δικαιοσύνη, υποστηρίζοντας ότι η ανθρώπινη ανισότητα αντανακλά σε μεγάλο βαθμό τη δομή της κοινωνίας και όχι φυσικές διαφορές μεταξύ ατόμων. Η αναδιανομή του πλούτου στη βάση των κοινωνικών αναγκών δια μέσου της μη αλλοτριωμένης εργασίας (απελευθερωμένη εργασία) αποτελεί προϋπόθεση της εκπλήρωσης της ανθρώπινης ειδολογικής ουσίας (Gattungswesen).

Ακριβώς εδώ ανακύπτει ένα κεντρικό ζήτημα που έχει επισημάνει ο Kymlicka (2014) στην κριτική ανάγνωση του για τον μαρξισμό. Ακόμα και στο «κατώτερο στάδιο» του κομμουνισμού, όπως το περιγράφει ο Μαρξ στην Κριτική του Προγράμματος της Γκότα, η αρχή «σε κάθε εργάτη ανάλογα με την εργασία του» παρουσιάζεται ως «δίκαιη», ενώ ο Μαρξ ο ίδιος αποκαλύπτει την εσωτερική αντίφασή της: το ίσο δικαίωμα παραβλέπει ότι οι άνθρωποι δεν μπαίνουν στην παραγωγή με τις ίδιες ανάγκες, κάποιος έχει οικογένεια, κάποιος άλλος όχι (Μαρξ, 2010). Η απάντηση του Μαρξ δεν είναι μια νέα θεωρία δικαιοσύνης, αλλά η υπέρβαση του ίδιου του ζητήματος στην ανώτερη φάση της κομμουνιστικής κοινωνίας, όπου θα επικρατεί αφθονία και θα έχει εξαλειφθεί η σπάνη, η κατανομή θα διέπεται από την αρχή «από τον καθένα ανάλογα με τις ικανότητές του, στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του» (Μαρξ, 2010). Η δικαιοσύνη παύει να είναι πρόβλημα όταν η σπάνη έχει ξεπεραστεί, μια λύση που ο Kymlicka (2014) θεωρεί ανεπαρκή, καθώς αποφεύγει να θεμελιώσει κανονιστικά κριτήρια κατανομής για τα μεταβατικά στάδια.

Το ζήτημα της κοινοτικής οργάνωσης στον σοσιαλισμό αναπόφευκτα οδηγεί στο ερώτημα του κράτους. Στον κλασικό μαρξισμό, η σχέση αυτή είναι ιδιαίτερα πολύπλοκη και, σε σημαντικά σημεία, ασαφής. Ο Μαρξ στον Εμφύλιο Πόλεμο στη Γαλλία περιγράφει την Παρισινή Κομμούνα ως «την ανοιχτή πολιτική μορφή» που θα επέτρεπε την οικονομική απελευθέρωση της εργασίας — ένα «εργαζόμενο σώμα» που συνδυάζει νομοθετική και εκτελεστική εξουσία, με εκλεγμένους αντιπροσώπους που μπορούν να ανακαλούνται ανά πάσα στιγμή και αμείβονται με εργατικό μισθό, ενώ παράλληλα αντικαθιστά τη συγκεντρωτική κυβέρνηση με ομοσπονδία κομμούνων (Μαρξ, 2011).

Ωστόσο, στην Κριτική του Προγράμματος της Γκότα, η «δικτατορία του προλεταριάτου» παραμένει αδιευκρίνιστη ως μορφή, αφήνοντας ανοιχτό εάν πρόκειται για μια αποκεντρωμένη δομή τύπου Κομμούνας ή για κάτι πιο συγκεντρωτικό (Μαρξ, 2010). Ο Ένγκελς στον Ουτοπικό και Επιστημονικό Σοσιαλισμό παρουσιάζει την κατοχή των παραγωγικών μέσων από το κράτος ως «μεταβατικό» βήμα που περιέχει «το κλειδί για τη λύση», διευκρινίζοντας ότι το κράτος δεν «καταργείται» αλλά σταδιακά «σβήνει», καθώς η ταξική κυριαρχία υποχωρεί (Ένγκελς, 2006). Αυτή η εσωτερική ασάφεια, μεταξύ μιας αποκεντρωμένης κομμουναλιστικής εκδοχής και ενός πιο αυταρχικού μεταβατικού κράτους, αποτέλεσε ιστορικά πεδίο οξύτατης διαμάχης και θεωρητικού επαναπροσδιορισμού εντός της σοσιαλιστικής παράδοσης.

Η θεωρητική αμφισημία του κλασικού μαρξισμού ως προς τη μορφή και τη διάρκεια της «δικτατορίας του προλεταριάτου» άφησε ανοικτό πεδίο σε πολύ διαφορετικές πρακτικές αναγνώσεις. Στον 20ό αιώνα, οι κομμουνιστικές επαναστάσεις που επικράτησαν σε σχετικά υπανάπτυκτες κοινωνίες οδήγησαν σε καθεστώτα όπου η «πρωτοπορία» του κόμματος ταυτίστηκε με το κράτος, εγκαθιδρύοντας ένα συγκεντρωτικό, μονοκομματικό σύστημα με ισχυρή γραφειοκρατία (Heywood, 2007). Ο Καστοριάδης (1985) χαρακτήρισε τη Σοβιετική Ένωση όχι «εργατικό κράτος», αλλά γραφειοκρατικό εκμεταλλευτικό καθεστώς, όπου μια νέα άρχουσα τάξη διαχειριστών μονοπωλούσε τον έλεγχο των μέσων παραγωγής και της πολιτικής εξουσίας. Από αυτή την οπτική, η σοβιετική εμπειρία μπορεί να ιδωθεί ως ιστορική κληρονομιά και της θεωρητικής ασάφειας γύρω από το μεταβατικό κράτος και της επιλογής μιας αυστηρά συγκεντρωτικής κομματικής οργάνωσης.

Εν τέλει, για τον μαρξισμό, το κράτος δεν έχει αυτόνομη ύπαρξη, «ρίζα του κράτους είναι η αστική κοινωνία», σημειώνει ο Μαρξ, υπονοώντας ότι το κράτος είναι αντανάκλαση — έστω και σχετικά αυτόνομη — των ταξικών σχέσεων (Μαρξ, 2010). Ο σοσιαλισμός στοχεύει όχι στην άμεση κατάργησή του, αλλά στη σταδιακή μεταμόρφωση των κοινωνικών σχέσεων παραγωγής, ώστε να καταστεί τελικά περιττό. Η κοινότητα στη σοσιαλιστική σκέψη είναι πεδίο ταξικής δράσης και πολιτικής οργάνωσης, σε αυτό ακριβώς εντοπίζεται η βαθύτερη διαφορά της από τον αναρχισμό.

3. Αναρχισμός: Αυτονομία, αλληλοβοήθεια και η κοινότητα ως απελευθερωσιακή Πράξη

Ο αναρχισμός μοιράζεται με τον σοσιαλισμό την κριτική του καπιταλισμού και την αξία της κοινότητας ως αντίδοτο στον κοινωνικό κατακερματισμό, αλλά εκκινεί από μια θεμελιωδώς διαφορετική ανθρωπολογία. Τα άτομα δεν ορίζονται πρωταρχικά από την ταξική τους θέση, αλλά είναι κοινωνικά πλάσματα ελκυόμενα φυσικά από την ελευθερία και την αυτονομία (Heywood, 2007). Η αισιόδοξη εικόνα για τη φύση των ανθρώπων, η πίστη στην έμφυτη τάση συνεργασίας, συνδυάζεται με βαθύτατη καχυποψία για κάθε μορφή θεσμοποιημένης εξουσίας, η οποία θεωρείται ότι αλλοιώνει τόσο εκείνον που την ασκεί όσο και εκείνον που την υφίσταται. Αυτή η «φυσική ευταξία», η ιδέα δηλαδή ότι η αρμονική κοινωνική συμβίωση δεν προϋποθέτει κρατική επιβολή, αποτελεί τον αξιωματικό πυρήνα του αναρχισμού.

Ο Κροπότκιν (2013) θεμελιώνει αυτή την αντίληψη επιστημονικά μέσα από την έννοια της «αλληλοβοήθειας» ως παράγοντα επιβίωσης του είδους. Η φυσική κατάσταση των ανθρώπων δεν είναι ο ανταγωνισμός του «bellum omnium contra omnes», αλλά η αυθόρμητη συνεργασία, στοιχείο που ο καπιταλισμός και το κράτος συστηματικά καταστρέφουν. Γι’ αυτό οι αναρχικοί αντλούν έμπνευση και κατονομάζουν ως προεικονιστικά εγχειρήματα τις μικρές αυτοδιαχειριζόμενες κοινότητες που λειτουργούν στη βάση αμεσοδημοκρατικής διαβούλευσης, ανακλητών εκπροσώπων και αμοιβαίας αλληλεγγύης. Η κοινότητα δεν είναι μέσο για έναν τελεολογικό σκοπό (την κομμουνιστική κοινωνία), αλλά αποτελεί αυτήν καθαυτήν την ελεύθερη κοινωνική οργάνωση, η διαδικασία είναι αδιαχώριστη από τον σκοπό .

Η αναρχική θεώρηση του κράτους διαφέρει ριζικά από τη μαρξιστική όχι μόνο στο ζήτημα της κατάργησής του, αλλά και στο ίδιο το ερώτημα τι είναι το κράτος. Ενώ ο Μαρξ το βλέπει ως μια αντανάκλαση, έστω και σχετικά αυτόνομη, της κοινωνίας και των ταξικών της σχέσεων, ο Landauer (2019) προτείνει μια διαφορετική ανάγνωση: «Το κράτος είναι μια κοινωνική σχέση, ένας ορισμένος τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι σχετίζονται μεταξύ τους. Μπορεί να καταστραφεί δημιουργώντας νέες κοινωνικές σχέσεις, δηλαδή φερόμενοι διαφορετικά ο ένας προς τον άλλον». Το κράτος δεν είναι ένα ξεχωριστό πράγμα που μπορεί κάποιος να «σπάσει» επαναστατικά σαν να ήταν φετίχ, αλλά ένα δίκτυο σχέσεων που αναπαράγεται στην καθημερινή εμπειρία: στην υπακοή, στην εξάρτηση, στον ιεραρχικό συγκεντρωτισμό (Landauer, 2019). Ακολουθώντας αυτή τη λογική, το κράτος δεν αντανακλά απλώς την κοινωνία αλλά αποτελεί έναν αυτόνομο μηχανισμό κυριαρχίας και γραφειοκρατίας που ζει και αναπαράγεται ανεξάρτητα από τη βούληση των κυβερνώντων — κάτι που ο Κροπότκιν ήδη διέβλεπε στη «λογική της πανταχόθεν ειδημοσύνης» και στην ανάδυση ενός διευθυντικού στρώματος που ταυτίζει τα συμφέροντά του με «τη διατήρηση της θέσης» (Κροπότκιν, 2011).

Εκεί εντοπίζεται η πιο οξεία αναρχική κριτική στον σοσιαλισμό: ακόμα και ένα «εργατικό κράτος» ή μια «δικτατορία του προλεταριάτου» δεν μπορεί παρά να συντηρεί τη λογική της γραφειοκρατικής κυριαρχίας. Ο Κροπότκιν παρατηρεί σαφώς: «Δεν θέλουμε εργατικό κράτος που το κυβερνά μια εθνοσυνέλευση από εργάτες — αυτό είναι ένα διεστραμμένο όνειρο», καθώς μια δικτατορία του προλεταριάτου «θα ανέκοπτε την αυτοδιεύθυνση και αυτενέργεια του επαναστατημένου λαού, επιστρέφοντάς τον στη συνηθισμένη υποτακτικότητά του» (Κροπότκιν, 2011). Η κριτική αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος ενόψει της ασάφειας που επισημάνθηκε παραπάνω για τον χαρακτήρα του μεταβατικού κράτους στον κλασικό μαρξισμό.

Απέναντι σε αυτή την αδιέξοδη διελκυστίνδα, ο Bookchin αναπτύσσει το πρόγραμμα του «ελευθεριακού δημοτισμού» (libertarian municipalism) ως σύγχρονη εφαρμογή ιδεών του αναρχικού προτάγματος (Bookchin, 2019). Η πρότασή του δεν είναι απλώς κατάργηση του κράτους, αλλά η δημιουργία ενός «διπλού εξουσιαστικού πόλου» (dual power): δημοτικές συνελεύσεις άμεσης δημοκρατίας που αναπτύσσονται στο πλαίσιο των κοινοτήτων, ομοσπονδούνται μεταξύ τους και αντιτίθενται μεθοδικά στη νομιμότητα του κράτους, έως ότου η ομοσπονδιακή δομή των κομμούνων να υπερισχύσει (Eiglad, 2024). Η ριζοσπαστικότητα του Bookchin έγκειται στο ότι αυτή η διαδικασία είναι ταυτόχρονα σκοπός και μέσο, η δημιουργία της νέας κοινωνίας δεν αναβάλλεται για «μετά την επανάσταση», αλλά ξεκινά εδώ και τώρα στις τοπικές κοινότητες. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι η επαναστατική διαδικασία οφείλει να προεικονίζει ήδη από τώρα τις θεσμικές μορφές της μελλοντικής κοινωνίας (Eigladm 2024).

Αυτή η αναρχική αντίληψη για τη σχέση ατόμου, κοινότητας και εξουσίας αντηχεί με το ερώτημα που θέτει σε άλλο επίπεδο ο Rosanvallon (2014) η κρίση της ισότητας σήμερα δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά αποτέλεσμα της αποσύνθεσης των κοινωνικών δεσμών αμοιβαιότητας και κοινοτικής αλληλεγγύης. Ο Rosanvallon (2014) υποστηρίζει ότι δεν αρκεί η επιστροφή στο αναδιανεμητικό κράτος πρόνοιας, αλλά απαιτείται ανανέωση της ισότητας ως «κοινωνικής σχέσης», θεμελιωμένης στις αρχές της αμοιβαιότητας (réciprocité) και της κοινοτικότητας (communalité). Ο Rosanvallon δεν ταυτίζεται με τον αναρχισμό, αλλά η επιμονή του στην «ισότητα ως σχέση» και η κριτική του στην αφηρημένο κρατική ισότητα αντικατοπτρίζουν μια συγγενή ευαισθησία, ότι η αληθινή ισότητα δεν κατοχυρώνεται μόνο ανάντι (με θεσμικές ρυθμίσεις), αλλά κατάντι, στη φύση των ίδιων των σχέσεων μεταξύ ατόμων και κοινοτήτων.

4. Σοσιαλδημοκρατία: ένας τρίτος δρόμος ανάμεσα σε φιλελευθερισμό και επαναστατικό σοσιαλισμό

Στο εσωτερικό της σοσιαλιστικής παράδοσης, η σοσιαλδημοκρατία συγκροτεί έναν τρίτο δρόμο που διαφοροποιείται τόσο από τον επαναστατικό μαρξισμό όσο και από τον κλασικό φιλελευθερισμό. Από τον τελευταίο κληρονομεί την έμφαση στα ατομικά δικαιώματα, την αντιπροσωπευτική δημοκρατία και το κράτος δικαίου· από τον πρώτο υιοθετεί την κριτική στην κοινωνική και οικονομική ανισότητα και τον στόχο μιας πιο ίσης κοινωνίας. Σε αντίθεση όμως με τον επαναστατικό σοσιαλισμό, δεν στοχεύει στην ανατροπή του καπιταλισμού και την αντικατάστασή του από ένα νέο τρόπο παραγωγής, αλλά στην προοδευτική μεταρρύθμισή του μέσα από θεσμικές παρεμβάσεις.
Κεντρική της παραδοχή είναι ότι το κράτος μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο κοινωνικής δικαιοσύνης, εφόσον δημοκρατικοποιηθεί και τεθεί υπό τον έλεγχο μιας διευρυμένης εκλογικής πλειοψηφίας (Heywood, 2007). Η ισότητα νοείται πρωτίστως ως μείωση της φτώχειας, εξασφάλιση ενός αξιοπρεπούς ελάχιστου εισοδήματος και καθολική πρόσβαση σε δημόσια αγαθά – εκπαίδευση, υγεία, κοινωνική ασφάλιση – παρά ως ριζική εξάλειψη των ταξικών διαφορών. Η «κοινωνική πολιτική» και το κράτος πρόνοιας αποτελούν συνεπώς το κύριο πεδίο στο οποίο η κοινότητα παρεμβαίνει για να στηρίξει το άτομο απέναντι στις αγορές, χωρίς να αμφισβητείται η ίδια η λογική της μισθωτής εργασίας ή της ιδιωτικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής.

Από τη σκοπιά της σχέσης ατόμου και κοινότητας, η σοσιαλδημοκρατία κινείται ανάμεσα σε δύο κόσμους. Διατηρεί τη φιλελεύθερη εικόνα του ατόμου ως φορέα δικαιωμάτων και ελευθεριών, το οποίο προστατεύεται από το κράτος απέναντι στην αυθαιρεσία και την αγορά, ενώ ταυτόχρονα αναγνωρίζει ότι χωρίς συλλογικούς μηχανισμούς αλληλεγγύης – ασφαλιστικά ταμεία, δημόσια υγεία, συστήματα πρόνοιας – η «τυπική» ισότητα ευκαιριών παραμένει κενή περιεχομένου (Heywood, 2007). Η κοινότητα εδώ δεν εμφανίζεται ως αυτοδιαχειριζόμενη κομμούνα ή ως δίκτυο οριζόντιων σχέσεων, αλλά ως ένα σύνολο πολιτών που διαμεσολαβείται από κόμματα, συνδικάτα και θεσμούς κοινωνικού διαλόγου.

Αυτή ακριβώς η θέση της σοσιαλδημοκρατίας ανάμεσα στον φιλελευθερισμό και τον επαναστατικό σοσιαλισμό εξηγεί και τις διπλές κριτικές που δέχεται. Από τη μια, οι μαρξιστές την κατηγορούν ότι, στην πράξη, δεν ξεπερνά τα όρια του συστήματος και συντελεί στη σταθεροποίηση του καπιταλισμού, ανακουφίζοντας τις πιο ακραίες του αντιφάσεις χωρίς να τις λύνει. Από την άλλη, οι αναρχικοί την βλέπουν ως μορφή «εξημέρωσης» του κράτους που αφήνει ανέγγιχτη τη δομική του λειτουργία ως μηχανισμού κυριαρχίας και γραφειοκρατικού ελέγχου. Σε αντίθεση τόσο με τον μαρξισμό όσο και με τον αναρχισμό, η σοσιαλδημοκρατία δεν αντιμετωπίζει το κράτος ως θεσμό που πρέπει να «μαραθεί» ή να καταργηθεί, αλλά ως πεδίο διαρκούς μεταρρυθμιστικής διαπραγμάτευσης, όπου η ισορροπία ανάμεσα στη ρύθμιση και την ατομική ελευθερία αναζητείται εκ νέου σε κάθε ιστορική συγκυρία.

5. Συμπεράσματα: Δύο διαδρομές από το άτομο και την κοινότητα

Ο σοσιαλισμός και ο αναρχισμός συγκλίνουν στην κριτική του καπιταλισμού ως συστήματος που αλλοτριώνει τόσο το άτομο όσο και την κοινωνία, και μοιράζονται το όραμα μιας κοινότητας όπου η αλληλεγγύη και η συνεργασία υπερβαίνουν τον ανταγωνισμό. Αποκλίνουν, ωστόσο, σε καθοριστικά σημεία που δεν μπορούν να αναχθούν αποκλειστικά στο ερώτημα του κράτους, αλλά εκπηγάζουν από τις βαθύτερες διαφορετικές τους αντιλήψεις για το άτομο και την κοινότητα.

Ο σοσιαλισμός αντιλαμβάνεται το άτομο ως ταξικό υποκείμενο που η χειραφέτησή του απαιτεί πρώτα τον συλλογικό μετασχηματισμό των υλικών συνθηκών. Η κοινότητα είναι πεδίο ταξικής πάλης, πολιτικής οργάνωσης και τελικά κοινωνικής ιδιοκτησίας. Ο αναρχισμός, αντίθετα, ορίζει το άτομο ως αυτόνομη οντότητα που η ολοκλήρωσή του επιτυγχάνεται μόνο μέσα σε ελεύθερες, οριζόντιες κοινότητες αμοιβαιότητας, χωρίς τη διαμεσολάβηση κανενός θεσμού που θα μπορούσε να αναπαράγει ιεραρχία. Η διαφορά αυτή στην ανθρωπολογία παράγει αναπόφευκτα και τη διαφορά στον ρόλο του κράτους. Για τον σοσιαλισμό, το κράτος είναι (έστω προσωρινά) εργαλείο μετασχηματισμού· για τον αναρχισμό, δεν μπορεί παρά να είναι εμπόδιο σε κάθε γνήσιο κοινοτικό αυτοκαθορισμό, όχι επειδή το κυβερνούν εξ ορισμού διεφθαρμένοι ή ανίκανοι άνθρωποι, αλλά επειδή η ίδια η λογική της συγκεντρωμένης και ανεπαρκώς ελεγχόμενης εξουσίας τείνει να αυτονομείται από την κοινωνία και να υπονομεύει την αυτοδιεύθυνση του λαού.

Βιβλιογραφία
Bookchin, M. (2019). Το πρόταγμα του κομμουναλισμού (μτφρ. Αλέξανδρος Γκεζερλής). Αθήνα: Εκδόσεις Αλεξάνδρεια.
Eiglad, E. (επιμ.). (2024). Ελεύθεροι δήμοι & κομμουναλισμός: Η πολιτική κληρονομιά του Μπούκτσιν. Αθήνα: Εκδόσεις Αυτολεξεί.
Gordon, U. (2008). Anarchy Alive!: Anti-Authoritarian Politics from Practice to Theory. London: Pluto Press
Heywood, A. (2007). Πολιτικές ιδεολογίες. Αθήνα: Επίκεντρο.
Kymlicka, Will (2014). Η πολιτική φιλοσοφία της εποχής μας. Αθήνα: Πόλις.
Rosanvallon, Pierre (2014). Η κοινωνία των ίσων. Αθήνα: Πόλις.
Άρεντ, Χ. (2013). Η ανθρώπινη κατάσταση (μτφρ. Σ. Ροζάνης). Αθήνα: Πατάκης.
Ένγκελς, Φ. (2004). Σοσιαλισμός: Ουτοπικός και επιστημονικός (μτφρ. Κ. Γαβριηλίδης). Αθήνα: Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο.
Καστοριάδης, Κ. (1981). Η γραφειοκρατική κοινωνία. Τόμος Ι: Οι παραγωγικές σχέσεις στη Ρωσία (μτφρ. Π. Παπαϊωάννου). Αθήνα: Ύψιλον.
Κροπότκιν, Π. (2009). Η αναρχική οργάνωση της κοινωνίας (μτφρ. Δ. Κατσανός). Αθήνα: Κατσάνος.
Κροπότκιν, Π. (2013). Αναρχία: η φιλοσοφία και το ιδανικό της (μτφρ. Ν. Αλεξίου). Αθήνα: Τύπος Ελεύθερος.
Λαντάουερ, Γ. (2011). Η κοινότητα ενάντια στο κράτος (μτφρ. Β. Τομανάς). Αθήνα: Πανοπτικόν.
Μαρξ, Κ. (2010). Κριτική του Προγράμματος της Γκότα (μτφρ. Κ. Καστογιαννόπουλος). Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή.
Μαρξ, Κ. (2010). Ο εμφύλιος πόλεμος στη Γαλλία (μτφρ. Κ. Καστογιαννόπουλος). Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή.

The post Άτομο, κοινότητα και κράτος στον σοσιαλισμό και τον αναρχισμό first appeared on Aυτολεξεί.

Με μεγάλη λύπη δημοσιεύουμε την είδηση ότι ο αγαπημένος Ουκρανός καλλιτέχνης, ζωγράφος, αναρχικός και αντιφασίστας David Chichkan σκοτώθηκε από τα ρωσικά πυρά στη Ζαπορίζια. Στις 9 Αυγούστου, τραυματίστηκε σοβαρά ενώ απωθούσε τη φασιστική επίθεση του ρωσικού πεζικού προς τη Ζαπορίζια. Νωρίς το πρωί της 10ης Αυγούστου, η καρδιά του σίγησε.

Ο Νταβίντ δεν φοβόταν να αμφισβητήσει ανοιχτά τον φασισμό και το έκανε στους δρόμους, στην τέχνη του και στο πεδίο της μάχης. Yποστήριξε και συμμετείχε σε όλες τις πολιτικές διαδικασίες και κοινωνικές διαμαρτυρίες τα τελευταία 20 χρόνια. Από νεαρό αγόρι ταυτίστηκε με την υποκουλτούρα των SHARP (skinheads ενάντια στις φυλετικές προκαταλήψεις) και απέδειξε γενναία τη δύναμη της αλληλεγγύης. Υπήρξε μέλος αρκετών αναρχικών πρωτοβουλιών, ακτιβιστής στο Maidan και σύμμαχος των συνδικάτων.

Χαρακτηριστικό ήταν το γκράφιτι του ιδίου που αποτύπωνει την αντίσταση των Ρομά στη ρωσική εισβολή. Ο Νταβίντ θα αποτελεί για πάντα σύμβολο για την ευρύτερη αριστερά και για τον αντιεξουσιαστικό αγώνα για δικαιοσύνη.

[…] Ονειρεύομαι ότι οι Αυτοκρατορικοί θα χάσουν φέτος, αν και αυτό είναι πολύ αφελές. Φέτος θα καταταγώ στον στρατό και θα ήθελα να μείνω ζωντανός. Φέτος θα ήθελα περισσότεροι Ουκρανοί να μάθουν για το σχέδιο του Κουρδιστάν, τις κουρδικές αυτονομίες και τους Κούρδους. Ελπίζω να μην ξεκινήσουν νέοι πόλεμοι στον πλανήτη. Ελπίζω οι συντηρητικές και αυταρχικές δυνάμεις να μην νικήσουν.”

Rest in Power, David

1986 — 2025

>>> UPDATE: Ντοκιμαντέρ για τον Νταβίντ από τον ουκρανικό αριστερό ιστότοπο https://commons.com.ua/en/:

 

View this post on Instagram

 

A post shared by oleksiyradynski (@oleksiy.radynski)

The post In memoriam: Για τον Ουκρανό καλλιτέχνη & αναρχικό David Chichkan (1986-2025) first appeared on Aυτολεξεί.

Η Πρωτομαγιά είναι μια από τις μέρες που οι αναρχικοί γιορτάζουν την αυτοδιάθεση και την αυτοπραγμάτωση. Οι άνθρωποι συνήθιζαν να ανάβουν φωτιές για να σηματοδοτήσουν το τέλος του χειμώνα εδώ και χιλιάδες χρόνια. Μόνο όταν η εκβιομηχάνιση αποσύνδεσε βίαια τους ανθρώπους από τη γη που τους έθρεψε, η Πρωτομαγιά άρχισε να γιορτάζεται ως εργατική αργία. Αλλά, στη βάση της, η Πρωτομαγιά δεν αφορά την εργασία: αφορά την αφθονία. Αφορά την υπέρβαση, την ευχαρίστηση, την ελευθερία – την ακμάζουσα πηγή της ίδιας της ζωής.

Ως μια χιλιετής ιερή ημέρα που τιμά την επιστροφή της άνοιξης, η Πρωτομαγιά κατευθύνει τις σκέψεις μας προς τη φύση – ένα άγριο και όμορφο χάος που ρέει μέσα μας και μας θρέφει, το οποίο μπορούμε να απολαύσουμε αλλά ποτέ να ελέγξουμε. Οι χαρούμενες πράξεις εξέγερσής μας δεν υποδεικνύουν έναν κόσμο στον οποίο οι εργαζόμενοι πληρώνονται λίγο καλύτερα για την εργασία τους, αλλά τη δυνατότητα να μπορέσουμε να εξαλείψουμε όλες τις μορφές καταπίεσης που στέκονται ανάμεσα σε εμάς και στην τεράστια προοπτική της ζωής μας.

Ακολουθούν μερικές πρόσφατες συναρπαστικές στιγμές από την αιώνια κληρονομιά της Πρωτομαγιάς. Ευχόμαστε ό,τι καλύτερο στις δικές σας προσπάθειες σήμερα, όπως τραγουδά ο λαϊκός τραγουδιστής: «Το να αγωνίζεσαι για κάτι σημαίνει να το κάνεις δικό σου».

Πριν από την Πρωτομαγιά: 1871, 1877, 1884

Προτού να γίνει η Πρωτομαγιά διεθνής ημέρα εορτασμού των εργατικών αγώνων, οι εργάτες και άλλοι επαναστάτες τηρούσαν ως αντίστοιχη μέρα την 18η Μαρτίου, την επέτειο της έναρξης της Παρισινής Κομμούνας το 1871.

Για παράδειγμα, στις 18 Μαρτίου 1877, ο νεαρός Πίτερ Κροπότκιν ενώθηκε με τον Πίντι, τον Στέπνιακ και αναρχικούς από όλη την Ελβετία προς μια διαδήλωση στη Βέρνη. Ο Κροπότκιν έχει μείνει στην ιστορία ως ένας ειρηνικός υποστηρικτής της επιστήμης και της αλληλοβοήθειας, παρ’ όλα αυτά αυτός και οι φίλοι του έφεραν κοντάρια σημαιών, σιδερογροθιές και άλλο εξοπλισμό ώστε να αμυνθούν. Έπειτα από μια μακρά αντιπαράθεση στους δρόμους, κατάφεραν να σώσουν την κόκκινη σημαία τους από την αστυνομία που προσπάθησε να την πάρει και προχώρησαν σε μια συνάντηση 2.000 ατόμων στην οποία απήγγειλαν λόγους, τραγούδησαν επαναστατικά τραγούδια και διάβασαν τηλεγραφήματα ενθάρρυνσης από τη Γαλλία και την Ισπανία.

Σε συνάντηση στο Σικάγο στις 7 Οκτωβρίου 1884, η Ομοσπονδία Οργανωμένων Συνδικάτων Εργασίας αποφάσισε να απαιτήσει τον περιορισμό της εργάσιμης ημέρας σε 8 ώρες έως την Πρωτομαγιά του 1886. Η ηγεσία αυτής της οργάνωσης, η οποία αργότερα έγινε η Αμερικανική Ομοσπονδία Εργασίας (AFL), εξέδωσε κρυφά μια ανακοίνωση συμβουλεύοντας τα μέλη να μην εμπλακούν στο κίνημα γύρω από αυτό το αίτημα, αλλά οι απλοί άνθρωποι το ασπάστηκαν σε μεγάλους αριθμούς.

1886

Οι αναρχικοί οργανωτές Άλμπερτ και Λούσι Πάρσονς οδήγησαν 80.000 ανθρώπους στη Λεωφόρο Μίσιγκαν του Σικάγο στην πρώτη σύγχρονη διαδήλωση της Πρωτομαγιάς, φωνάζοντας συνθήματα όπως «Οκτάωρη εργασία χωρίς μείωση μισθών!». Τις επόμενες ημέρες, 350.000 εργάτες σε όλες τις ΗΠΑ απεργούσαν σε 1.200 εργοστάσια, συμπεριλαμβανομένων 70.000 στο Σικάγο, 45.000 στη Νέα Υόρκη και 32.000 στο Σινσινάτι.

Τέσσερις μέρες αργότερα, η αστυνομία επιτέθηκε σε μια συγκέντρωση εργατών στο Σικάγο, κάποιος απάντησε πετώντας μια βόμβα και τα υπόλοιπα είναι ιστορία.

Ο Άλμπερτ Πάρσονς και τέσσερις άλλοι αναρχικοί έχασαν τη ζωή τους στην επακόλουθη δίκη-παρωδία, η οποία θεωρήθηκε τόσο ευρέως στημένη και άδικη που το 1893 ο κυβερνήτης ανέτρεψε τις καταδίκες και επέκρινε τη δικαστική διαδικασία. Η Λούσι Πάρσονς, αργότερα συνιδρύτρια των Βιομηχανικών Εργατών του Κόσμου, αφιερώθηκε σε μια ζωή επαναστατικής οργάνωσης.

1891

Αποφασισμένος να εκδικηθεί για τους μάρτυρες του Χέιμαρκετ και να οικοδομήσει ένα επαναστατικό κίνημα ικανό να καταργήσει τον καπιταλισμό και το κράτος, ο έμπειρος αναρχικός οργανωτής Ερρίκο Μαλατέστα επέστρεψε κρυφά στην Ιταλία για να προετοιμάσει έντονες διαδηλώσεις για την Πρωτομαγιά.

Το απόγευμα της 1ης Μαΐου 1891, χιλιάδες εργάτες συγκεντρώθηκαν στην πλατεία Santa Croce στη Ρώμη για να ακούσουν μια σειρά ομιλητών. Σύντομα ακολούθησε μια πορεία χιλιάδων ακόμη ατόμων, συμπεριλαμβανομένων μελών της αναρχικής ομοσπονδίας με κόκκινα πανό. Όπως σημείωσε ο αρχηγός της αστυνομίας, «Η εμφάνιση της Federazione Anarchica προκάλεσε τον άμεσο ενθουσιασμό μέσα στο πλήθος».

Ο αναρχικός Αμίλκαρε Τσιπριάνι [Amilcare Cipriani], ο οποίος είχε καταδικαστεί σε θάνατο και στη συνέχεια εξορίστηκε στη Νέα Καληδονία ως τιμωρία επειδή ενήργησε ως Αρχηγός του Επιτελείου κατά την υπεράσπιση της Παρισινής Κομμούνας, σηκώθηκε να μιλήσει. Παρατηρώντας ένα «δάσος» από ξιφολόγχες με τις οποίες εκατοντάδες στρατιώτες και ιππικό είχαν περικυκλώσει την πλατεία, ο Τσιπριάνι ζήτησε ηρεμία, υποστηρίζοντας ότι δεν ήταν η κατάλληλη στιγμή για να αντιμετωπιστούν οι Αρχές. Ωστόσο, ένας ομιλητής εκτός προγράμματος, ο αναρχικός Galileo Palla, ο οποίος είχε ζήσει εξόριστος στην Αργεντινή με τον Μαλατέστα, πήδηξε στο βήμα και προέτρεψε το πλήθος να ξεσηκωθεί σε εξέγερση, καταλήγοντας: «Ζήτω η επανάσταση!».

Οι επακόλουθες ταραχές εξαπλώθηκαν σε όλη την πόλη και διήρκεσαν μέχρι αργά το βράδυ.

1894

Μαζικές ταραχές σάρωσαν το Κλίβελαντ του Οχάιο την Πρωτομαγιά του 1894 σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την ανεργία που φούντωνε από την οικονομική κρίση του προηγούμενου έτους. Η απεργία στην Pullman ξεκίνησε λίγες μέρες αργότερα, στις 11 Μαΐου, και κορυφώθηκε με αναταραχές σε όλη τη χώρα και δολοφονίες πολλών εργατών από αστυνομικούς και άλλους μισθοφόρους.

Ως απάντηση, ο Πρόεδρος Γκρόβερ Κλίβελαντ ανακοίνωσε ότι η Εργατική Πρωτομαγιά τον Σεπτέμβριο θα γινόταν εθνική εορτή, επιχειρώντας να οικειοποιηθεί τους αγώνες των εργατών χωρίς να επιβεβαιώνει την επέτειο του περιστατικού στο Χέιμαρκετ. Ο Σάμιουελ Γκόμπερς, ιδρυτής της AFL και σφοδρός αντίπαλος της μετανάστευσης, του αναρχισμού, του σοσιαλισμού και, αργότερα, των Βιομηχανικών Εργατών του Κόσμου, υποστήριξε την ομοσπονδιακή κυβέρνηση στη συντριβή της απεργίας στην Πούλμαν και υποστήριξε την προσπάθεια του Γκρόβερ Κλίβελαντ να υπονομεύσει τη δυναμική της Πρωτομαγιάς. Μην κάνετε λάθος: η επίσημη ηγεσία των νομιμοποιημένων εργατικών οργανώσεων είχε ως στόχο σε μεγάλο βαθμό να τις τιθασεύσει και να τις παραλύσει από την αρχή.

1909

Δύο εργατικές συγκεντρώσεις ανακοινώθηκαν για την Πρωτομαγιά του 1909 στο Μπουένος Άιρες. Η μία οργανώθηκε από τη σοσιαλιστική Γενική Ένωση Εργατών (UGT) και η άλλη από την αναρχική Περιφερειακή Ομοσπονδία Εργατών της Αργεντινής (FORA).

Όπως αφηγείται ο ιστορικός Οσβάλντο Μπάγιερ, «Μετά το μεσημέρι, η Πλατεία Λορέα άρχισε να γεμίζει με ανθρώπους που δεν ήταν θαμώνες της πόλης: πολλά μουστάκια, μπερέδες, μαντήλια, μπαλωμένα παντελόνια, πολλά ξανθά μαλλιά, πολλά φακιδωτά πρόσωπα, πολλοί Ιταλοί, πολλοί «Ρώσοι» (όπως αποκαλούσαν τον Εβραίο μετανάστη εκείνη την εποχή) και κάποιοι Καταλανοί. Μαζί ήρθαν και οι αναρχικοί με τις κόκκινες σημαίες τους: «Θάνατος στην μπουρζουαζία! Πόλεμος στην μπουρζουαζία!» ήταν οι πρώτες κραυγές που ακούστηκαν.

Η πιο θορυβώδης ομάδα φαινόταν να είναι οι αναρχικοί της ένωσης «Luz al Soldado» («Φωτίστε τον στρατιώτη»). Σύμφωνα με την αστυνομική αναφορά της ημέρας, κατέστρεψαν τραμ, απελευθέρωσαν άλογα από τις άμαξες της πόλης και κατέστρεψαν αρτοποιεία που αρνήθηκαν να κλείσουν τις βιτρίνες τους για τον εορτασμό της εργατικής αργίας.

Ο αρχηγός της αστυνομίας, συνταγματάρχης Ραμόν Φαλκόν, έφτασε και έδωσε την εντολή για επίθεση. Η αστυνομία έσπαγε κεφάλια, πυροβόλησε διαδηλωτές και τους ποδοπάτησε με τα άλογα, σκοτώνοντας αρκετούς εργάτες και τραυματίζοντας σοβαρά δεκάδες άλλους.

Οι σοσιαλιστές ενώθηκαν με τους αναρχικούς ζητώντας γενική απεργία αορίστου χρόνου απαιτώντας την παραίτηση του Φαλκόν. Ο συνταγματάρχης απάντησε με συλλήψεις και επιδρομές και έκλεισε τον αναρχικό τύπο. Στις 4 Μαΐου, 33 χρόνια μετά το περιστατικό στο Χέιμαρκετ, ένα πλήθος έως και 80.000 ατόμων συγκεντρώθηκε για να συνοδεύσει τα λείψανα των μαρτύρων του στο νεκροταφείο. Η αστυνομία του Φαλκόν εμφανίστηκε ξανά για να ξυλοκοπήσει και να πυροβολήσει τους πενθούντες.

Ένας από τους αναρχικούς που επηρεάστηκαν από τη σφαγή εκείνης της Πρωτομαγιάς ήταν ένας έφηβος ουκρανικής καταγωγής, ο Σάιμον Ραντοβίτσκι [Simon Radowitzky]. Έξι μήνες αργότερα, ο Ραντοβίτσκι χρησιμοποίησε μια αυτοσχέδια βόμβα για να ανατινάξει την άμαξα του Φαλκόν, σκοτώνοντας τον ίδιο τον συνταγματάρχη και τον γραμματέα του Χουάν Λαρτιγκάου. Όταν τελικά συνελήφθη και ξυλοκοπήθηκε από την αστυνομία, φώναξε «Viva el anarquismo!». Ο Ραντοβίτσκι έγινε ένας από τους πιο εξέχοντες πολιτικούς κρατούμενους στην ιστορία της Αργεντινής.

1919

Ταραχές ξέσπασαν ξανά στο Κλίβελαντ του Οχάιο όταν αντιδραστικοί κύκλοι μαζί με την αστυνομία επιτέθηκαν σε μια διαδήλωση της Πρωτομαγιάς, στην οποία συμμετείχαν μέλη συνδικάτων, αναρχικοί και σοσιαλιστές που διαμαρτύρονταν για τη φυλάκιση του Γιουτζίν Ντεμπς, ενός συνδικαλιστή που είχε αποκτήσει την πρώτη του εμπειρία στην απεργία στην Πούλμαν δεκαετίες νωρίτερα.

1937

Την Πρωτομαγιά του 1937, η Έμμα Γκόλντμαν μίλησε στο Χάιντ Παρκ του Λονδίνου για τους αναρχικούς στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο, επιδεικνύοντας ένα τεράστιο πανό που υποστήριζε τη CNT.

Στην Καταλονία, μεταξύ 3ης και 8ης Μαΐου, σε αυτό που έγινε γνωστό ως οι Ημέρες του Μάη, ξέσπασαν συγκρούσεις στη Βαρκελώνη μεταξύ αναρχικών και άλλων τοπικών συμμετεχόντων στην Ισπανική Επανάσταση, από τη μία πλευρά, και από την άλλη, της αστυνομίας, μελών του Κομμουνιστικού Κόμματος που υπηρετούσαν τον Στάλιν καθώς και άλλων μελών της Ρεπουμπλικανικής κυβέρνησης. Αυτό προμήνυε την ήττα της Ισπανικής Επανάστασης υπέρ του Φράνκο, προδομένη από αυταρχικούς μέσα από τις ίδιες της τις τάξεις.

«Αυτό για το οποίο εργάζονταν οι κομμουνιστές δεν ήταν να αναβάλουν την Ισπανική Επανάσταση μέχρι να έρθει μια καταλληλότερη στιγμή, αλλά να διασφαλίσουν ότι αυτή δεν θα συνέβαινε ποτέ. Αυτό γινόταν όλο και πιο προφανές με την πάροδο του χρόνου, καθώς η εξουσία αποσπόταν όλο και περισσότερο από τα χέρια της εργατικής τάξης και ενώ όλο και περισσότεροι επαναστάτες κάθε απόχρωσης ρίχνονταν στη φυλακή. Κάθε κίνηση γινόταν στο όνομα της στρατιωτικής αναγκαιότητας, επειδή αυτό το πρόσχημα ήταν, ας πούμε, έτοιμο, αλλά το αποτέλεσμα ήταν να οδηγηθούν οι εργάτες πίσω από μια πλεονεκτική θέση και προς μια θέση στην οποία, όταν τελείωνε ο πόλεμος, θα ήταν αδύνατο να αντισταθούν στην επανεισαγωγή του καπιταλισμού… Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι τα όπλα είχαν σκόπιμα παρακρατηθεί για να μην πέσουν πολλά από αυτά στα χέρια των αναρχικών, οι οποίοι αργότερα θα τα χρησιμοποιούσαν για επαναστατικό σκοπό».

~ Τζορτζ Όργουελ, Φόρος τιμής στην Καταλονία

1945

Ως έφηβος, ο Ισπανός αναρχικός Αντόνιο Γκαρσία Μπαρόν εντάχθηκε στη Φάλαγγα Ντουρούτι για να νικήσει τον φασισμό και να προωθήσει την αναρχική επανάσταση κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου. Εξαιτίας της αδιαφορίας των καπιταλιστικών εθνών, της υποστήριξης των Ναζί προς τις δυνάμεις του Φράνκο και τις προδοσίες των κομμουνιστών προς άλλους αντιφασίστες, η Επανάσταση στην Ισπανία ηττήθηκε το 1939, αλλά ο ίδιος ο Μπαρόν δεν τα παράτησε ποτέ. Πήγε στη μάχη της Δουνκέρκης, όπου έδωσε σε έναν πεινασμένο Βρετανό στρατιώτη ένα πολύτιμο διάλειμμα για μεσημεριανό γεύμα, αρπάζοντας το όπλο του και καταρρίπτοντας δύο ναζιστικά πολεμικά αεροσκάφη, προς μεγάλη έκπληξη του στρατιώτη.

Λίγο αργότερα, ο Μπαρόν συνελήφθη και στάλθηκε στο ναζιστικό στρατόπεδο θανάτου στο Μαουτχάουζεν. Ακόμα και περιτριγυρισμένος από μαζικές εκτελέσεις και λιμοκτονία, ο Μπαρόν κουβαλούσε μαζί του τα αναρχικά του ιδανικά. Κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης του ίδιου του Χίμλερ, ο Μπαρόν κατάφερε να αντιμετωπίσει τον ηγέτη των SS. Η Ισπανία είχε αφαιρέσει την υπηκοότητα του Μπαρόν όταν εισήλθε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Ο ίδιος δεν προσπάθησε ποτέ να την ανακτήσει. Στο Μαουτχάουζεν, ο Μπαρόν ήταν σημαδεμένος με ένα μπλε τρίγωνο και το γράμμα «S» – το σήμα που χαρακτήριζε τους κρατούμενους που θεωρούνταν απάτριδες.

Οι εκτελέσεις στους θαλάμους αερίων στο Μαουτχάουζεν συνεχίστηκαν μέχρι λίγο πριν από την αυτοκτονία του Αδόλφου Χίτλερ [που ανακοινώθηκε] την 1η Μαΐου 1945. Στις 5 Μαΐου, οι Συμμαχικές Δυνάμεις απελευθέρωσαν το στρατόπεδο συγκέντρωσης Μαουτχάουζεν. Οι κρατούμενοι τους υποδέχτηκαν με ένα πανό που έγραφε: «Οι Ισπανοί αντιφασίστες χαιρετίζουν τις απελευθερωτικές δυνάμεις». Με την ήττα του φασισμού και την απελευθέρωση των στρατοπέδων συγκέντρωσης, ο Αντόνιο Γκαρσία Μπαρόν ξεκίνησε να ζήσει τη ζωή του μακριά από την εμβέλεια του κράτους, του καπιταλισμού και, κυρίως, της εκκλησίας. Εγκαταστάθηκε στη βολιβιανή ζούγκλα όπου, παρά τις επιθέσεις ιαγουάρων και τις πολλαπλές απόπειρες δολοφονίας, κατάφερε να ζήσει ως ο τελευταίος επιζών της Φάλαγγας Ντουρούτι.

1950

Οι μαύροι εργάτες στη Νότια Αφρική συμμετείχαν σε διαδηλώσεις της Πρωτομαγιάς ήδη από το 1928, όταν η πορεία τους επισκίασε τη διαδήλωση μόνο-για-λευκούς που διοργάνωσε το ρατσιστικό Εργατικό Κόμμα.

Το 1950, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Νότιας Αφρικής κάλεσε σε απεργία την Πρωτομαγιά σε ένδειξη διαμαρτυρίας κατά του Νόμου για την Καταστολή του Κομμουνισμού. Η αστυνομία της Νότιας Αφρικής ανταπέδωσε με βάναυση βία, σκοτώνοντας 18 άτομα σε όλο το Σοβέτο. Ο νεαρός Νέλσον Μαντέλα αναζήτησε καταφύγιο σε έναν κοιτώνα νοσοκόμων όλη τη νύχτα για να ξεφύγει από τους πυροβολισμούς.

Πρωτομαγιά στην Αβάνα της Κούβας το 1961: η κρατική οικειοποίηση μιας λαϊκής γιορτής.

1968

Την 1η Μαΐου 1968, τη χρονιά κατά την οποία η Πολιτικοστρατιωτική Δικτατορία στη Βραζιλία έγινε ακόμη πιο καταπιεστική, στο Σάο Πάολο, φοιτητές, διοργανωτές γειτονιάς και εργάτες οργανωμένοι στο Grupo de Osasco ξεκίνησαν να σαμποτάρουν τις επίσημες εορταστικές εκδηλώσεις της Πρωτομαγιάς. Οι συμμετέχοντες στην ομάδα χαρτογράφησαν όλες τις εισόδους και εξόδους της Praça da Sé, της πλατείας στο κέντρο της πόλης, και οργάνωσαν μια ομάδα αυτοάμυνας με εξήντα σιδερένιες ράβδους τυλιγμένες σε εφημερίδα. Όταν ο κυβερνήτης της πολιτείας έφτασε στο σημείο, ξέσπασαν ταραχές. Το πλήθος έδιωξε τον κυβερνήτη και την αστυνομία από τη σκηνή και την πυρπόλησε με κραυγές υποστήριξης για την απεργία των Contagem στη Minas Gerais, την πρώτη μεγάλη απεργία κατά τη διάρκεια του στρατιωτικού καθεστώτος.

Στη Γαλλία, έπειτα από μήνες συγκρούσεων μεταξύ φοιτητών και Αρχών στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού στη Ναντέρ, η διοίκηση έκλεισε το πανεπιστήμιο στις 2 Μαΐου 1968. Φοιτητές του Πανεπιστημίου της Σορβόννης στο Παρίσι συναντήθηκαν στις 3 Μαΐου για να διαμαρτυρηθούν σε ένδειξη αλληλεγγύης προς τους φοιτητές στη Ναντέρ. Στις 6 Μαΐου, περισσότεροι από 20.000 φοιτητές, καθηγητές και υποστηρικτές πορεύτηκαν προς τη Σορβόννη για να αντιμετωπίσουν την αστυνομία που προσπαθούσε να την αποκλείσει. Ακολούθησαν μαζικές συγκρούσεις, οι οποίες προκάλεσαν έναν μήνα απεργιών και καταλήψεων που σχεδόν ανέτρεψαν τη γαλλική κυβέρνηση.

1971

Την 1η Μαΐου, πάνω από 50.000 άνθρωποι παρακολούθησαν μια αντιπολεμική συναυλία στην Ουάσινγκτον, η οποία διοργανώθηκε σε συντονισμό με τη May Day Tribe, ένα ριζοσπαστικό αριστερό σχηματισμό που περιλάμβανε ομάδες Yippie, ομοφυλόφιλων και φεμινιστριών. Η κυβέρνηση ανακάλεσε την άδεια και εκκένωσε το πάρκο στο οποίο λάμβανε χώρα η συναυλία. Παρ’ όλα αυτά, τα ξημερώματα της 3ης Μαΐου, πάνω από 15.000 αντιπολεμικοί διαδηλωτές, οργανωμένοι σε ομάδες συγγένειας, επιχείρησαν να κλείσουν ολόκληρη την πόλη της Ουάσινγκτον μέσω μιας συντονισμένης πολιτικής ανυπακοής. Ένας ίσος αριθμός αστυνομικών, στρατιωτών και πεζοναυτών απάντησαν με δακρυγόνα και βίαιες επιθέσεις, κατάσχοντας και καταστρέφοντας περιουσιακά στοιχεία τυχαία, συμπεριλαμβανομένων δύο σημαδεμένων ασθενοφόρων. Πάνω από 7.000 άτομα συνελήφθησαν μέχρι τις 8π.μ. και ο αριθμός πλησίαζε τους 13.000 μέχρι το τέλος της εβδομάδας – μόνο 79 από τους οποίους καταδικάστηκαν τελικά. Ένα ομοσπονδιακό δικαστήριο αργότερα επιδίκασε συνολικά 12 εκατομμύρια δολάρια στους συλληφθέντες.

1983

Στο Λονδίνο, το αναρχικό περιοδικό Class War δημοσίευσε το πρώτο του τεύχος την Πρωτομαγιά. Αναγνωρίζοντας διαισθητικά ότι οι αγώνες στους χώρους εργασίας είχαν σε μεγάλο βαθμό παρακαμφθεί από την αναδιάρθρωση του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού, το Class War επικεντρώθηκε στους αγώνες της κοινότητας και στις αστικές αναταραχές, προκαλώντας τους Θατσερικούς με ένα ασεβές χιούμορ που συνεχίζει να επηρεάζει μερικούς από τους καλύτερους αναρχικούς προπαγανδιστές έως σήμερα.

Συμμετέχοντας σε αντιφασιστικές οργανώσεις, στις ταραχές κατά του Κεφαλικού Φόρου που ανέτρεψαν την κυβέρνηση της Θάτσερ και στο Καρναβάλι κατά του Καπιταλισμού της 18ης Ιουνίου 1999 που έθεσε το σκηνικό για τις διαδηλώσεις κατά της Συνόδου Κορυφής του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου στο Σιάτλ το 1999, ο ταξικός πόλεμος βοήθησε στη δημιουργία των θεμελίων για τα σημερινά αναδυόμενα αναρχικά κινήματα.

1986

Στην Ουκρανία, οι κρατικοί εορτασμοί για την εκατονταετηρίδα της Πρωτομαγιάς προχώρησαν όπως είχε προγραμματιστεί, αν και πολλά από τα στελέχη του κυβερνώντος Κομμουνιστικού Κόμματος απουσίαζαν χωρίς εξήγηση. Αυτό οφειλόταν στο ότι ο πυρηνικός αντιδραστήρας στο Τσερνόμπιλ έλιωνε, εκπέμποντας θανατηφόρα ακτινοβολία στον αέρα. Οι γραφειοκράτες του κόμματος γνώριζαν ότι αυτό συνέβαινε, αλλά δεν το είχαν ακόμη παραδεχτεί στο κοινό, εκθέτοντας αμέτρητους εργάτες σε δηλητηρίαση από ακτινοβολία.

Αυτή η καταστροφή καταδεικνύει τις μοιραίες συνέπειες της αφομοίωσης της Πρωτομαγιάς και των εργατικών κινημάτων γενικότερα από τα αυταρχικά κόμματα. Είτε σοσιαλιστική είτε δημοκρατική, η ίδια η ύπαρξη του Κράτους προϋποθέτει ιεραρχίες που αναπόφευκτα εκθέτουν τους εργαζόμενους και όλους μας σε δυσανάλογο κίνδυνο.

1987

Στο Βερολίνο, ένα πάρτι δρόμου στην περιοχή Κρόιτσμπεργκ την Πρωτομαγιά εξελίχθηκε απροσδόκητα σε μια μεγάλη σύγκρουση, προσελκύοντας πολλά τμήματα του πληθυσμού, αναγκάζοντας την αστυνομία να εγκαταλείψει την περιοχή για ώρες. Από εκείνη τη νύχτα ελευθερίας ξεκίνησε μια παράδοση μαζικής αντιπαράθεσης, μια ετήσια ημέρα ταραχών στο κέντρο του Βερολίνου που συνεχίζεται έως σήμερα.

Οι Atari Teenage Riot σε συναυλία κατά τη διάρκεια των ταραχών της Πρωτομαγιάς του 1999 στο Βερολίνο.

The post Οι Μέρες του Μάη: Ιστορίες Θάρρους & Αντίστασης – Στιγμιότυπα από την ιστορία της Πρωτομαγιάς (19ος-20ός αι) first appeared on Aυτολεξεί.

«Η ιστορία θυμάται τους βασιλιάδες και τους πολεμιστές, γιατί κατέστρεψαν. Η τέχνη θυμάται τους ανθρώπους, γιατί δημιούργησαν»
Ουίλιαμ Μόρις

Στους ανθρώπους της τέχνης με βαθιές αναρχικές ιδέες οι οποίοι άφησαν μεγάλη παρακαταθήκη, τόσο σε θεωρητικό, όσο και σε πρακτικό επίπεδο, συγκαταλέγονται αδιαμφισβήτητα ο Ουίλλιαμ Μόρις και οι εκφραστές του κινήματος Αρτς εντ Κραφτς [Arts and Crafts]. Ο Μόρις, όπως και ο κριτικός τέχνης και ζωγράφος Τζον Ράσκιν [John Ruskin, 1819-1900] –ο οποίος συμμετείχε στην «αδελφότητα των Προραφαηλιτών» που ιδρύθηκε το 1849–, διέθεταν μια αγνή αγάπη και έναν αγνό σεβασμό για τη δουλειά του καλλιτέχνη τον οποίο, πολύ σωστά, όριζαν πρωτίστως ως τεχνίτη. Το κίνημα Αρτς εντ Κραφτς ήταν το πρώτο στην ιστορία της τέχνης που συνδέθηκε τόσο έντονα με τις ιδέες τού ουτοπικού σοσιαλισμού, οι οποίες αποτέλεσαν δομικό στοιχείο στην εξέλιξη του αναρχισμού. Το πιο αξιοσημείωτο, όμως, είναι ότι όλοι οι εκφραστές του κινήματος μετουσίωσαν τις ελευθεριακές ιδέες στην αισθητική των έργων τους. Όπως ακριβώς συνέβη με τους προραφαηλίτες ζωγράφους, το ίδιο και αυτοί εστίασαν ιδιαίτερα στο όραμα της ουτοπίας, το οποίο χαρακτηρίζεται από ρομαντισμό, καλαισθησία, λειτουργικότητα και έντονο γυναικείο αισθησιασμό. [4]

Ο Ράσκιν και ο Μόρις εξέφρασαν μια «παραδοσιακή» αναρχοπρολεταριακή αντίληψη για την τέχνη και τον σκοπό των αντικειμένων, που όμοιά της δεν έχει συναντηθεί μέχρι σήμερα – ούτε από το Μπάουχαους [Bauhaus] ή τους Ρώσους κονστρουκτιβιστές, όπως θα δούμε παρακάτω. [5]

Αρχικά, η εναντίωσή τους στην αντικατάσταση του εργόχειρου από το βιομηχανοποιημένο προϊόν, όπως και το πρόταγμα της ουτοπίας, όπως το παρουσίασε ο Μόρις μέσα από το εξαιρετικό του έργο Νέα από πουθενά [6] έχουν σαφής αναρχικές βάσεις. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι ο αναρχισμός εμπεριέχει πάντα το όραμα της ουτοπίας, μιας αναρχικής κοινωνίας η οποία βασίζεται σ’ ένα ολοκληρωμένο αρχιτεκτονικό σχέδιο και δεν αποτελεί απλώς μια φανταστική κατάσταση. [7] Δεν γίνεται να υπάρξει αναρχικό καλλιτεχνικό έργο αν αυτό δεν συνδέεται με το όραμα της ουτοπίας.

Ο αναρχισμός δεν έρχεται απλώς σε σύγκρουση με την εξουσία και κάθε είδους νοσηρές συμπεριφορές που καταδυναστεύουν τις ανθρώπινες σχέσεις, αλλά διαθέτει και ένα πλήρως ολοκληρωμένο σύστημα οργάνωσης και λειτουργίας της κοινωνίας. Η αναρχία είναι η απόλυτη ανθρώπινη φυσική κατάσταση όπου τα πάντα οργανώνονται και λειτουργούν μέσω της κοινής συλλογικής συνδιαμόρφωσης, κατά την οποία εκλείπει παντελώς η ιεραρχία. Το κίνημα Αρτς εντ Κραφτς τήρησε απόλυτα τον σκοπό του ουτοπικού-αναρχικού οράματος με όρους που δεν ξαναεμφανίστηκαν από κανένα άλλο κίνημα στην τέχνη.

Αυτό που χαρακτηρίζει την προλεταριακή κουλτούρα είναι το στοιχείο της εργατικής ηθικής. Οποιοσδήποτε εργάτης που κατασκευάζει, οποιασδήποτε μορφής και λειτουργίας, προϊόντα, είναι πάντα ξεκάθαρος –δηλαδή τίμιος– απέναντι σε αυτούς που θα τα αγοράσουν. Ο εργάτης, σε αντίθεση με τον αμόρφωτο και ανήθικο καπιταλιστική-έμπορο-βιομήχανο-επιχειρηματία, δεν σκέφτεται το προσωπικό του όφελος, αλλά το πώς το προϊόν του θα ευχαριστήσει στον μέγιστο βαθμό τον ή τούς χρήστες του, εξυπηρετώντας απόλυτα τον σκοπό για τον οποίο κατασκευάστηκε. Ακόμη και στην υπάρχουσα κατάσταση, που ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής έχει απομακρύνει τον εργάτη-κατασκευαστή από τη διαδικασία κατασκευής-παραγωγής, η εργατική ηθική παραμένει ίδια και απαράλλαχτη. Ακόμη κι αν ένας εργάτης συμμετέχει μόνο σ’ ένα μικρό κομμάτι της παραγωγικής διαδικασίας, επιδιώκει να κάνει τη δουλειά του σωστά, όχι γιατί μπορεί να το επιβάλλουν οι «αρχές» και η φιλοσοφία της εταιρείας στην οποία εργάζεται, αλλά γιατί η σκέψη του είναι πάντα στην ικανοποίηση του αγοραστή. Μπορούμε λοιπόν να καταλάβουμε τι εκπληκτικά, από κάθε άποψη, αγαθά θα παράγουμε σε μια ιδανική αναρχική κοινωνία, όπου η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο θα αποτελεί παρελθόν.

Το Αρτς εντ Κραφτς εφάρμοσε στην πράξη την εργατική ηθική με αποτέλεσμα να γεννηθεί αυτό που ονομάστηκε «ηθική του design» – το οποίο αποτελεί και μια από τις μεγαλύτερες παρακαταθήκες τού συγκεκριμένου κινήματος.

Ο Μόρις στο κείμενό του “Οι κατώτερες τέχνες” έγραψε: «(…) γνωρίζω ότι οι άνθρωποι γενικά θέλουν να αποκτούν πράγματα στη φθηνότερη τιμή, κι είναι τόσο αδαείς που δεν καταλαβαίνουν ποτέ ότι, εκτός από φτηνά, εκείνα που αποκτούν είναι και άθλια. Γνωρίζω ότι η βιομηχανία [οι λεγόμενοι και κατασκευαστές] είναι τόσο αποφασισμένοι να προωθήσουν τον ανταγωνισμό στο έπακρο –ανταγωνισμό, όμως, στη φτήνια και όχι στην αρτιότητα των προϊόντων–, ώστε να είναι έτοιμοι να συναντήσουν εκείνους που κυνηγάνε ευκαιρίες στα μισά της διαδρομής, σαν σ’ ένα νέο ανατολίτικο παζάρι, προμηθεύοντάς τους με μεγάλη ευχαρίστηση τα άθλια σκεύη στη φτηνή τιμή που τους ζητείται, μέσω μιας διαδικασίας που δεν μπορεί να περιγραφεί με καμία ομορφότερη λέξη από την Απάτη… Πότε, όμως, θα το φροντίσουν αυτό για να μας βοηθήσουν να γίνουμε όλοι άνθρωποι, επιμένοντας σ’ αυτό το τόσο σημαντικό θέμα συμπεριφοράς; Έτσι ώστε να στολίσουμε τη ζωή με την απόλαυση του να αγοράζουμε ευχαρίστως αγαθά στη σωστή τους τιμή, με την απόλαυση να πουλάμε αγαθά για τα οποία μπορούμε να είμαστε υπερήφανοι τόσο για τη σωστή τιμή τους, όσο και για τη σωστή κατασκευή τους, με την απόλαυση του να δουλεύουμε κανονικά, χωρίς βιασύνη, για να φτιάξουμε πράγματα για τα οποία θα είμαστε υπερήφανοι. Και η μεγαλύτερη απόλαυση -κατά πολύ- είναι σαφώς η τελευταία, μια απόλαυση που, νομίζω, δεν έχει όμοιά της στον κόσμο. Σας ικετεύω να θυμάστε, τόσο για να μπορέσουμε να διορθώσουμε αυτή την κατάσταση, όσο και για να κατανοήσετε αυτό που εννοώ, ότι τίποτε δεν μπορεί να είναι έργο τέχνης αν δεν είναι χρήσιμο, δηλαδή, αν δεν υπηρετεί το σώμα όταν βρίσκεται υπό τον έλεγχο του νου, ή δεν ψυχαγωγεί, ανακουφίζει ή εξυψώνει το νου σε μια υγιή κατάσταση». [8]

Ο αναρχισμός, είτε αναφερόμαστε σε αυτόν ως φιλοσοφικό σύστημα, είτε στην εφαρμογή του στην τέχνη, εμπεριέχει κάποιες βασικές ηθικές αρχές οι οποίες δεν μπορούν να αποσπαστούν από αυτόν. Οι πιο χαρακτηριστικές εξ αυτών είναι η οικολογία και ο φεμινισμός. Το Αρτς εντ Κραφτς ήταν το πρώτο κίνημα στην τέχνη που εφάρμοσε και στη θεωρία και στην πράξη οικολογικές και φεμινιστικές ιδέες.

Η ιδιαίτερη αγάπη για την ομορφιά της φύσης, η εξιδανίκευση του γυναικείου σώματος και της γυναικείας ομορφιάς, ο απόλυτος σεβασμός των πρώτων υλών ήταν μερικές από τις βασικές αρχές που τηρήθηκαν. Η λογική της σπατάλης υλικών, ειδικότερα μέσω της σπάταλης χρήσης για λόγους καθαρά αισθητικούς και όχι λειτουργικούς, αποτελεί εχθρό για ένα έργο που βασίζεται στην αναρχική ηθική. Για να γίνει περισσότερο κατανοητό, πρέπει να σκεφτόμαστε σαν να είμαστε οι ίδιοι παραγωγοί των πρώτων υλών που χρησιμοποιούμε για τη δημιουργία ενός καλλιτεχνικού έργου-αντικειμένου. Αν έπρεπε να χτίσουμε ένα κτήριο με υλικά που οι ίδιοι θα έπρεπε να εξορύξουμε, να συλλέξουμε και να επεξεργαστούμε, γεγονός το οποίο από μόνο του απαιτεί πολλές εργατοώρες και φέρνει σωματική κούραση, είναι δεδομένο ότι κατά τον σχεδιασμό του θα επιλέγαμε πολύ συγκεκριμένες μορφές και διαστάσεις που θα ελαχιστοποιούσαν τον αναγκαίο κόπο. Με άλλα λόγια, θα ακολουθούσαμε τον δρόμο της απόλυτης λειτουργικότητας –χωρίς αυτό να σημαίνει καταστρατήγηση της συνολικής αισθητικής–, καθώς αυτή διασφαλίζει τις λιγότερο αναγκαίες εργατοώρες και την έλλογη [οικολογική] χρήση των πρώτων υλών. [9]

Ο Ράσκιν και ο Μόρις, σε αντίθεση με το Bauhaus και τους Ρώσους κονστρουκτιβιστές, απέρριψαν εξ αρχής τη χρήση της μηχανής και το μοντέλο της βιομηχανικής παραγωγής, μια θέση που συμβαδίζει απόλυτα με τις ιδέες του αναρχισμού. Ο άνθρωπος, ως εκ φύσεως εργατικό και δημιουργικό ον, ως homo faber, όπως ανέλυσε διεξοδικά η Χάνα Άρεντ, είναι αδύνατο να αναθέσει την εργασία του σε άλλους – πόσο μάλλον στις μηχανές. Αν συμβεί αυτό, τότε θα χάσει τον εαυτό του, την ταυτότητά του, που τον καθορίζει ως ανθρώπινο ον και τον κάνει να ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα έμβια όντα.

Όπως ανέφερε η Άρεντ: «Mόνο εμείς που έχουμε οικοδομήσει την αντικειμενικότητα ενός δικού μας κόσμου απ’ όσα υλικά μας παρέχει η φύση, μόνο εμείς που έχουμε κατασκευάσει αυτόν τον κόσμο μέσα στον περίγυρο της φύσης ώστε να προστατευόμαστε απ’ αυτήν, μπορούμε να θεωρούμε τη φύση ως κάτι αντικειμενικό. Χωρίς έναν κόσμο που να μεσολαβεί ανάμεσα στους ανθρώπους και τη φύση, υπάρχει αιώνια κίνηση, αλλά όχι αντικειμενικότητα». [10]

Όσο ο άνθρωπος αποφεύγει τον μόχθο και τη χειρωνακτική-πνευματική εργασία, τόσο πιο γρήγορα οδηγείται στην αποκτήνωσή του – γι’ αυτό και η σύγχρονη κοινωνία είναι τόσο έντονα νευρωτική. Όσο η τεχνολογία αντικαθιστά την ανθρώπινη δραστηριότητα, την ανθρώπινη σκέψη και λογική, ο άνθρωπος χάνει τη ζωτικότητά του που αυτό με τη σειρά του σημαίνει ότι χάνει και το ενδιαφέρον του για τη ζωή. Ως εκ τούτου, γίνεται ακόμη πιο εύκολα διαχειρίσιμος από τη εξουσία, γι’ αυτό και βλέπουμε ότι οι σημερινές κοινωνίες της μεταψηφιακής εποχής παραμένουν παντελώς απαθείς στα τερατουργήματα της εξουσίας. Η επιλογή ή, πιο σωστά, ηθική θέση του Αρτς εντ Κραφτς να απορρίψει παντελώς τη μηχανή ήταν μια αγνή αναρχική πρακτική, καθώς έθετε τον άνθρωπο, την ανθρώπινη δημιουργικότητα και την ανθρώπινη εργασία, πάνω απ’ όλα και, προ πάντων, προσάρμοσε την τελευταία αποκλειστικά στις ανάγκες της κοινωνίας. Το Bauhaus και ο ρωσικός κονστρουκτιβισμός, επηρεασμένα από τη λατρεία της μηχανής που διέδωσε ο ιταλικός φουτουρισμός, δεν κατάφεραν να δουν το πρόβλημα που θα γεννούσε η βιομηχανική παραγωγή και γενικότερα η ανάθεση της ανθρώπινης εργασίας στις μηχανές. Αυτή η μικρή λεπτομέρεια δείχνει μια εξασθένιση των αναρχικών και σοσιαλιστικών ιδεών, μια εμφανή αποδυνάμωσή τους από την «κροκοδείλια λάμψη» των μηχανών.

Το κίνημα Αρτς εντ Κραφτς ακολούθησε πιστά την αναρχική ανθρώπινη λογική της μελετημένης παραγωγής η οποία ανταποκρίνεται απόλυτα στις ανάγκες των ατόμων που συγκροτούν μια κοινωνία όπου αποφασίζουν οι ίδιοι οι πολίτες για τις ανάγκες τους. Το όραμα της ουτοπίας εμπεριέχει την ελεγχόμενη παραγωγή προς αποφυγή της υπερπληθώρας και υπερ-συγκέντρωσης αγαθών –πέραν του αναγκαίου αποθέματος– που μπορεί να επιφέρει καταστροφικά αποτελέσματα όπως υποστήριξε και ο Ζορζ Σαμπό: «(…) όλη η ανθρώπινη ζωή εξαρτάται, στην ουσία, από την αγροτική λειτουργία, τη μοναδική που παραμένει θεμελιώδης, αφού εξασφαλίζει την τροφή. Κάθε υπερτροφία των αστικών λειτουργιών απειλεί την ακεραιότητα της κοινωνίας» [11].

Σ’ αυτό το σημείο πρέπει να τονιστεί ότι η θέση του Σαμπό είναι πολύ εύστοχη καθώς η υπερσυσσώρευση τροφικών αποθεμάτων, η οποία έγινε εφικτή μόνο όταν εφαρμόστηκε η σταθερή γεωργία και κτηνοτροφία, αποτέλεσε την αιτία της γέννησης παρασιτικών κοινωνικών τάξεων, οι οποίες μετέπειτα μετατράπηκαν σε ελίτ. Η θέση του κινήματος Αρτς εντ Κραφτς για ελεγχόμενη παραγωγή προϊόντων σύμφωνα με τις ανάγκες της κοινωνίας, αποτεθεί μια από τις πιο, κυριολεκτικά σοφές, θέσεις της αναρχικής θεωρίας.

Όπως παρατήρησε και ο Γιάννης Μανέτας, η αποθήκευση μεγάλων αποθεμάτων ήταν η αιτία να γεννηθούν οι πρώτες εξουσιαστικές, ταξικές κοινωνίες: «Τοπικά, τα πρώτα μεγάλα απολυταρχικά βασίλεια της περιοχής, οι πρώτες πολυάνθρωπες πόλεις-κράτη, στήριξαν τη δύναμή τους σε μονοκαλλιέργειες αρδευόμενων δημητριακών, εγκαταλείποντας τις προηγούμενες διατροφικές συνήθειες. Όμως τα δημητριακά είναι φτωχά σε βιταμίνες και ιχνοστοιχεία, με αποτέλεσμα ο πληθυσμός των πόλεων να αρχίσει να πάσχει από τις αντίστοιχες ελλείψεις. Στους σκελετούς αρχίζουν να διαπιστώνονται συμπτώματα αναιμίας και ραχιτισμού, και στα δόντια ίχνη τερηδόνας και περιοδοντίτιδας. Επιπλέον, η σκληρή, μονότονη και κατά κύριο λόγο χειρωνακτική δουλειά στους αγρούς και στα δημόσια έργα αφήνει τα ίχνη της στη σπονδυλική στήλη, στις αρθρώσεις και στα γόνατα. Την κατάσταση φαίνεται να επιβαρύνει ακόμα περισσότερο το γεγονός ότι τα δημητριακά περιέχουν ικανά ποσά ουσιών που δεσμεύουν ιχνοστοιχεία και τα κάνουν μη αφομοιώσιμα. Γενικά, η Νεολιθική εποχή, για τους κατοίκους του αστικού και γεωργοκτηνοτροφικού συμπλέγματος, επεφύλασσε περισσότερη ίσως τροφή, αλλά κακής ποιότητας, και μεγαλύτερη κούραση». [12]

Ο Μόρις και ο Ράσκιν έθεσαν το ζήτημα της ουτοπικής κοινωνίας η οποία θα έπρεπε να έρθει χωρίς τη βοήθεια της μηχανής, με άλλα λόγια, ο άνθρωπος έπρεπε και πάλι να επιστρέψει στη φύση, στο φυσικό του σπίτι, και να λειτουργήσει και πάλι ως συνεργάτης της. Οι Ρώσοι κονστρουκτιβιστές και οι εκφραστές του Bauhaus θεώρησαν ότι η βιομηχανική παραγωγή θα μπορούσε να λειτουργήσει προς όφελος μιας κοινωνικής ευφορίας. Όπως είδαμε, η ιστορία απέδειξε ότι η ανεπτυγμένη τεχνολογία και η βιομηχανική παραγωγή οδήγησαν στο ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα, δηλαδή στην απόλυτη κοινωνική δυσφορία, στην απόλυτη υποδούλωση των κοινωνιών και στον απόλυτο έλεγχο των ανθρώπων από τοπικές, εθνικές και παγκόσμιες εξουσίες. Στην ανθρώπινη ιστορία υπάρχει ένα πολύ δυσάρεστο παράδοξο, το οποίο δεν αφορά μόνο τον τομέα της τέχνης, αλλά ολόκληρη την κοινωνία. Όποια φιλοσοφικά συστήματα ή ιδέες εμφανιστούν, όσο ριζοσπαστικό χαρακτήρα κι αν διαθέτουν, στο πέρας του χρόνου χάνουν όλο και πιο πολύ την αρχική τους επαναστατικότητα.

Πιο απλά, θα λέγαμε ότι στρογγυλεύουν οι επαναστατικές γωνίες που είναι και αυτές που προκαλούν τον «πόνο» στο εξουσιαστικό σύστημα. Αυτές τις στρογγυλεμένες γωνίες θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτέλεσαν το Bauhaus και ο ρωσικός κονστρουκτιβισμός που εμφανίστηκαν, κατά μια έννοια, ως απόηχος του Αρτς εντ Κραφτς. Γιατί, όμως, συμβαίνει αυτό; Γιατί οι αναρχικές και γενικότερα οι επαναστατικές ιδέες χάνονται στο βάθος του χρόνου και αυτό αποτελεί ιδιαίτερα έντονο φαινόμενο στον κόσμο της τέχνης;

Αν και δεν είναι του παρόντος να δοθεί μια εκτενής απάντηση, μπορούμε να δούμε τα δύο σημεία στα οποία χτυπήθηκε, σχεδόν θανάσιμα, ο αναρχισμός στην τέχνη. Μετά την ολοκλήρωση του κύκλου του κινήματος Αρτς εντ Κραφτς, του οποίου η επιρροή συνέχισε να υφίσταται για αρκετές δεκαετίες μετέπειτα και ιδιαίτερα στον τομέα της αρχιτεκτονικής –με ενδιαφέρουσες προσωπικότητες όπως οι αρχιτέκτονες Λούις Σάλλιβαν και Φρανκ Λόιντ Ράιτ– άρχισαν μαζί του να χάνονται και οι δύο βασικές αναρχικές θέσεις που είναι: α) το όραμα της ουτοπίας, β) η άρνηση της βιομηχανικής παραγωγής και η απόρριψη της συνεργασίας ανθρώπου και μηχανής με τους όρους που έθεσε ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής.

Ο καπιταλισμός φάνηκε από την αρχή της ζωής του πως ήταν πολύ πιο δυνατός από τις επαναστατικές ιδέες και το μεγαλύτερό του όπλο ήταν, είναι και θα είναι η αφομοίωση μέσω της συνήθειας. Η συνήθεια των μαζών να μαθαίνουν να ζουν στην υποτέλεια και να υιοθετούν κάθε είδους εξουσιαστική συμπεριφορά που προέρχεται από το κράτος και να την κάνουν κτήμα τους, και η αφομοίωση από την πλευρά του κράτους κάθε κίνησης αντίστασης –κινήματα, ιδέες, υποκουλτούρες κ.λπ.–, αποδείχθηκε ότι πραγματοποιείται με τρομακτικά γρήγορο και επιτυχημένο τρόπο. [13]

Πολύ σωστά ο Μίλτος Φραγκόπουλος [Εισαγωγή στην ιστορία και τη θεωρία του Graphic Design, εκδόσεις Futura, Αθήνα, 2006] στην ανάλυσή του για την εξέλιξη του ρωσικού κονστρουκτιβισμού υποστήριξε ότι εγκαταλείφθηκε η προηγούμενη αναρχίζουσα στάση απέναντι στο κατεστημένο που είχε διαμορφώσει το Αρτς εντ Κραφτς. Είναι πλέον ολοφάνερο ότι για να επανέλθει ο χαμένος αναρχισμός της τέχνης, πρέπει πρωτίστως να επανέλθει το όραμα της ουτοπίας – και αυτό αφορά και τα ριζοσπαστικά κινήματα που και αυτά έβγαλαν το όραμα της αναρχικής κοινωνίας από το επαναστατικό τους πρόγραμμα. Την ίδια στιγμή πρέπει να επανέλθει το φυσικό, ανθρώπινο, αντανακλαστικό της μηδενικής εμπιστοσύνης στην εξουσία και οτιδήποτε αποτελεί παράγωγο αυτής. Το να δηλώνει ένας καλλιτέχνης αρνητής της εξουσίας και πολέμιος του καπιταλιστικού συστήματος, αυτό από μόνο του δεν αρκεί αν ο ίδιος χρησιμοποιεί τα εργαλεία του συστήματος για να επικοινωνήσει το καλλιτεχνικό του έργο. Κανένα καλλιτεχνικό έργο δεν πρόκειται να πείσει την κοινωνία όταν αυτό είναι ελλιπές, όταν δηλαδή δεν κουβαλάει μαζί του ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για το πώς θα είναι η ιδανική κοινωνία.

Όσο ολοκληρωμένο απαιτείται να είναι ένα καλλιτεχνικό έργο που χρησιμοποιεί επάξια τις αναρχικές ιδέες, άλλο τόσο ολοκληρωμένος σε συνειδησιακό και πρακτικό επίπεδο πρέπει να είναι και ο δημιουργός του. Τα κινήματα στην τέχνη, τα πρωτοπόρα στυλ και οι πρωτοπόρες τεχνοτροπίες που εμφανίστηκαν, καθρέφτιζαν το ιδεολογικό υπόβαθρο των εκφραστών τους. Όσο πιο αδύναμος πνευματικά είναι ένας καλλιτέχνης, τόσο πιο επικίνδυνο για την κοινωνία μπορεί να γίνει το έργο του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η πορεία του μοντερνισμού στην αρχιτεκτονική που ενώ ξεκίνησε, στην ουσία γεννήθηκε, από το όραμα του ουτοπικού σοσιαλισμού και των πρώτων ουτοπιστών κατέληξε να μετατραπεί σ’ ένα εργαλείο της εξουσίας και του καπιταλισμού. Όπως προαναφέρθηκε, αυτή η παντελώς αντίθετη πορεία προέκυψε από το γεγονός ότι οι συνεχιστές του πρωταρχικού ουτοπικού οράματος διέθεταν πιο αδύναμες ιδέες από τους προκατόχους τους. Από το κίνημα Αρτς εντ Κραφτς και τις ιδέες του Μόρις και του Ράσκιν επηρεάστηκαν αρχιτέκτονες όπως ο Λούντβιχ Μις φαν ντερ Ρόε, ο ιδρυτής τού Bauhaus Βάλτερ Γκρόπιους, όπως και ο Λε Κορμπιζιέ ο οποίος έκανε μια τρομακτική στροφή στις ιδέες του, εγκαταλείποντας το όραμα της αταξικής κοινωνίας – ο ίδιος είχε πει κάποτε τη φράση «η ουτοπία δεν είναι παρά η πραγματικότητα του αύριο» [14]

Ο Ρώσος αρχιτέκτονας Moisei Ginzburg, σε προσωπική αντιπαράθεση που είχε έρθει με τον Λε Κορμπιζιέ, μέσω της ανταλλαγής γραμμάτων, έγραψε μεταξύ άλλων κάτι που αποκαλύπτει την τραγική πορεία που πήρε η μοντέρνα αρχιτεκτονική από υπερασπιστής της ουτοπίας σε εργαλείο του συστήματος:

«Μ’ άλλα λόγια, και παρά τα λαμπρά σας χαρίσματα, αναγνωρίζετε την αδυναμία σας να ξεπεράσετε τις αντικειμενικές αντιφάσεις του σημερινού καπιταλισμού. Μελετώντας κανείς με προσοχή όλα σας τα έργα, δεν μπορεί να τα δει διαφορετικά απ’ ό,τι είναι, από μια προσπάθεια δηλαδή να λιμαριστούν τα νύχια της ζωής των πόλεων· να στρογγυλευτούν οι γωνίες. Είστε ο καλύτερος ανάμεσα στους χειρότερους της σύγχρονης πόλης· θέλετε οπωσδήποτε να τη θεραπεύσετε. Γι’ αυτό βάζετε όλη την πόλη σε κολώνες [pilotis]· για να λύσετε το άλυτο πρόβλημα της κυκλοφορίας μέσα σ’ αυτήν. Γι’ αυτό δημιουργείται τους θαυμαστούς κήπους στις στέγες των πανύψηλων κτηρίων· για να προσφέρεται στους κατοίκους λίγο επιπλέον φυτεμένο χώρο. Γι’ αυτό στις γοητευτικές βίλλες σας δίνεται στους κατοίκους ιδανικές συνθήκες ζωής από την άποψη της ησυχίας και των ανέσεων. Αλλά όλα αυτά τα κάνετε γιατί θέλετε να θεραπεύσετε την πόλη· επειδή, σε τελευταία ανάλυση, θέλετε να τη διατηρήσετε βασικά όπως είναι· όπως έχει δημιουργηθεί από τον καπιταλισμό» [15]

Βλέπουμε ότι η εγκατάλειψη των αναρχικών ιδεών και του οράματος της ουτοπίας οδήγησε σ’ ένα από τα μεγαλύτερα δεινά που βίωσε ποτέ η ανθρωπότητα: στη δημιουργία των σύγχρονων πόλεων και των εγκλωβισμό των ανθρώπων μέσα σε αυτές. Η επαναφορά τού χαμένου αναρχισμού τής τέχνης είναι η μοναδική ελπίδα τής κοινωνίας για να μπορέσει ν’ απαλλαγεί οριστικά από τα βάσανά της και να πλεύσει επιτέλους προς την ελευθερία, προς μια μαγική ζωή, που μόνο η ουτοπία μπορεί να προσφέρει.

—————————————————–

Βιβλιογραφία
Άρεντ, Χάννα, Η ανθρώπινη κατάσταση, μτφρ. Στέφανος Ροζάνης – Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος, εκδόσεις Γνώση, Θεσσαλονίκη, 1986
Ζολί, Ρομπέρ, Η πόλη και ο αστικός πολιτισμός, μτφρ. Σώτη Τριανταφύλλου, εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 1991
Μανέτας, Γιάννης, Η συμβιωτική περιπέτεια, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο, 2024
Μόρις, Ουίλλιαμ, Νέα από πουθενά, μτφρ. Νίκος Ζ. Αλέξανδρος, εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα, 1989
Στεφανίδης, Μάνος, Μια ιστορία της ζωγραφικής, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα, 1994
Τζαμπαλάτης, Ευστράτιος, Η αναρχία είναι γένους θηλυκού, εκδόσεις Νησίδες, Θεσσαλονίκη, 2018
Τζαμπαλάτης, Ευστράτιος, Σανατόπια: Η αναρχική κοινωνία από τη θεωρία στην πράξη, εκδόσεις Νησίδες, Θεσσαλονίκη, 2014.
Φραγκόπουλος, Μίλτος, Εισαγωγή στην ιστορία και τη θεωρία του graphic design: Μια μικρή ανθολογία, εκδόσεις Futura, Αθήνα, 2006

Σημειώσεις**
4. Η σύνδεση του αναρχισμού με τη γυναίκα και τη γυναικεία κουλτούρα έχει βαθύ παρελθόν. Περισσότερα στο βιβλίο μου Η αναρχία είναι γένους θηλυκού, εκδόσεις Νησίδες, Θεσσαλονίκη, 2018.

5. Να τονιστεί ότι αυτό δεν σημαίνει ότι υποτιμάμε τον ανατρεπτικό έργο των εν λόγω κινημάτων. Ειδικότερα η «Σχολή του Μπάουχαους», σε μια εποχή που η μαζική παραγωγή προϊόντων ενίσχυε στο μέγιστο την καπιταλιστική οικονομία, όπως πολύ σωστά παρατήρησε ο Μάνος Στεφανίδης [Μια ιστορία της ζωγραφικής, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα, 1994] παρήγαγαν αξιόλογα προϊόντα που «αντιστρατευόταν τα συμφέροντα των βιομηχάνων».

6. Ουίλλιαμ Μόρις, Νέα από πουθενά, μτφρ. Νίκος Ζ. Αλέξανδρος, εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα, 1989.

7. Η δική μου αρχιτεκτονική πρόταση παρουσιάζεται στο βιβλίο Σανατόπια: Η αναρχική κοινωνία από τη θεωρία στην πράξη, εκδόσεις Νησίδες, Θεσσαλονίκη, 2014.

8. Μίλτος Φραγκόπουλος, Εισαγωγή στην ιστορία και τη θεωρία του graphic design: Μια μικρή ανθολογία, εκδόσεις Futura, Αθήνα, 2006, σσ. 30-31.Φιλολογικός Όμιλος Ελλάδος

9. Καθαροί γεωμετρικά χώροι και μικρές διαστάσεις δεν σημαίνουν απαραίτητα και λιγότερες ώρες εργασίας. Η συμπεριφορά του κάθε υλικού, η αρχιτεκτονική του κτηρίου, οι κατασκευαστικές λεπτομέρειες κι ένα σωρό ακόμη παράγοντες επηρεάζουν τον χρόνο κατασκευής. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι πολλές φυλές ινδιάνων της Αμερικής, οι οποίες εφάρμοζαν στην πράξη ένα αναρχικό σύστημα κοινωνικής οργάνωσης, είχαν υιοθετήσει μια πολύ «απλή», φυσική αρχιτεκτονική. Μια αναρχική κοινωνία δεν μας θέλει σκλάβους των τεχνουργημάτων μας.

10. Χάννα Άρεντ, Η ανθρώπινη κατάσταση, μτφρ. Στέφανος Ροζάνης – Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος, εκδόσεις Γνώση, Θεσσαλονίκη, 1986, σελ. 19.

11. Παρατίθεται από τον Ρομπέρ Ζολί στο Η πόλη και ο αστικός πολιτισμός, μτφρ. Σώτη Τριανταφύλλου, εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 1991, σελ. 15.

12. Γιάννης Μανέτας, Η συμβιωτική περιπέτεια, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο, 2024, σσ. 141- 142.

13. Οι αντικουλτούρες του χιπ χοπ και του πανκ είναι τα πιο χαρακτηριστικά σύγχρονα παραδείγματα ολικής αφομοίωσης από το καπιταλιστικό σύστημα. Στους όρους αντικουλτούρα και υποκουλτούρα έχει αναφερθεί διεξοδικά ο Μάριο Μάφι στο βιβλίο του Underground, μτφρ. Τασούλα Καραϊσκάκη, εκδόσεις Οδυσσέας, Αθήνα, 2000. Εξαιρετική ανάλυση για το συγκεκριμένο ζήτημα προσφέρει και ο Ντικ Χέμπντιτζ στο βιβλίο του Υποκουλτούρα: Το νόημα του στυλ, μτφρ. Έφη Καλλιφατίδη, εκδόσεις Γνώση, Θεσσαλονίκη, 1988.

14. Οι ουτοπικές απόψεις του καταγράφονται στο, αρχικά συλλογικά γραμμένο έργο, η Χάρτα των Αθηνών – Λε Κορμπυζιέ, Η χάρτα των Αθηνών, μτφρ. Σταύρος Κουρεμένος, εκδόσεις Ύψιλον, Αθήνα, 1987.

15. Anatole Kopp, Παντελής Λαζαρίδης, Πόλη και επανάσταση, Η πτώχευση της αρχιτεκτονικής, μτφρ. Παντελής Λαζαρίδης, εκδόσεις Νέα Σύνορα, Αθήνα 1976, σελ. 338.

**Δεν γνωρίζουμε γιατί η αρίθμηση των σημειώσεων αρχίζει από το 4, ωστόσο το αφήνουμε ως έχει.

The post Το κίνημα Αρτς εντ Κραφτς (Arts and Crafts) & η σχέση του με τον αναρχισμό first appeared on Aυτολεξεί.

Η ζωή και το έργο του αναρχικού Ομάρ Αζίζ και η επίδρασή του στην αυτοοργάνωση της συριακής επανάστασης

Της Leila Al Shami στο TAHRIR ICN

Ο Omar Aziz (γνωστός στους φίλους του ως Abu Kamel) γεννήθηκε στη Δαμασκό. Επέστρεψε στη Συρία από την εξορία στη Σαουδική Αραβία και τις Ηνωμένες Πολιτείες τις πρώτες ημέρες της Συριακής Επανάστασης [2011]. Διανοούμενος, οικονομολόγος, αναρχικός, σύζυγος και πατέρας, σε ηλικία 63 ετών, αφοσιώθηκε στον επαναστατικό αγώνα. Συνεργάστηκε με τοπικούς ακτιβιστές για τη συλλογή ανθρωπιστικής βοήθειας και τη διανομή της σε προάστια της Δαμασκού που δέχονταν επιθέσεις από το καθεστώς. Μέσα από το συγγραφικό του έργο και τη δραστηριότητά του προώθησε την τοπική αυτοκυβέρνηση, την οριζόντια οργάνωση, τη συνεργασία, την αλληλεγγύη και την αλληλοβοήθεια ως τα μέσα με τα οποία οι άνθρωποι θα μπορούσαν να χειραφετηθούν από την τυραννία του κράτους. Μαζί με συντρόφους του, ο Αζίζ ίδρυσε την πρώτη Τοπική Επιτροπή στο Barzeh της Δαμασκού. Το παράδειγμα εξαπλώθηκε σε όλη τη Συρία και μαζί του μερικά από τα πιο ελπιδοφόρα και διαρκή παραδείγματα μη ιεραρχικής αυτοοργάνωσης που προέκυψαν από τις χώρες της Αραβικής Άνοιξης.

Στο αφιέρωμά της στον Ομάρ Αζίζ, η Budour Hassan λέει, ότι «δεν φορούσε μάσκα V for Vendetta, ούτε σχημάτισε μαύρα μπλοκ. Δεν είχε εμμονή με το να δίνει συνεντεύξεις στον Τύπο… [Ωστόσο] σε μια εποχή που οι περισσότεροι αντιιμπεριαλιστές θρηνούσαν για την κατάρρευση του συριακού κράτους και την «αεροπειρατεία» μιας επανάστασης που ποτέ δεν υποστήριξαν εξ αρχής, ο Αζίζ και οι σύντροφοί του αγωνίζονταν ακούραστα για την άνευ όρων ελευθερία από κάθε μορφή δεσποτισμού και κρατικής ηγεμονίας»[1].

Ο Αζίζ ενθαρρυνόταν από το επαναστατικό κύμα που κατέλαβε τη χώρα και πίστευε ότι «οι συνεχιζόμενες διαδηλώσεις ήταν σε θέση να σπάσουν την κυριαρχία της απόλυτης εξουσίας»[2], αλλά έβλεπε έλλειψη συνέργειας μεταξύ της επαναστατικής δραστηριότητας και της καθημερινής ζωής των ανθρώπων. Για τον Aziz, δεν είχε νόημα να συμμετέχει κανείς σε διαδηλώσεις που απαιτούσαν την ανατροπή του καθεστώτος, ενώ εξακολουθούσε να ζει μέσα σε αυστηρές ιεραρχικές και αυταρχικές δομές που επέβαλε το κράτος. Περιέγραψε έναν τέτοιο διαχωρισμό σαν η Συρία να επικαλύπτεται από δύο χρονικότητες: «τον χρόνο της Εξουσίας» που «εξακολουθεί να διαχειρίζεται τις δραστηριότητες της ζωής» και «τον χρόνο της Επανάστασης» που ανήκει στους ακτιβιστές που εργάζονται για την ανατροπή του καθεστώτος».[3] Ο Αζίζ πίστευε ότι για τη συνέχεια και τη νίκη της επανάστασης, η επαναστατική δραστηριότητα έπρεπε να διαπεράσει όλες τις πτυχές της ζωής των ανθρώπων. Υποστήριζε ριζικές αλλαγές στην κοινωνική οργάνωση και τις σχέσεις, προκειμένου να αμφισβητηθούν τα θεμέλια ενός συστήματος που βασιζόταν στην κυριαρχία και την καταπίεση.

Ο Αζίζ έβλεπε θετικά παραδείγματα παντού γύρω του. Ενθαρρύνθηκε από τις πολλαπλές πρωτοβουλίες που ξεπήδησαν σε όλη τη χώρα, όπως η εθελοντική παροχή επείγουσας ιατρικής και νομικής υποστήριξης, η μετατροπή σπιτιών σε νοσοκομεία πεδίου και η οργάνωση καλαθιών τροφίμων για διανομή. Είδε σε αυτές τις πράξεις «το πνεύμα της αντίστασης του συριακού λαού στη βαρβαρότητα του συστήματος, στη συστηματική δολοφονία και την καταστροφή της κοινότητας».[4] Το όραμα του Ομάρ ήταν να διαδοθούν αυτές οι πρακτικές και πίστευε ότι ο τρόπος για να επιτευχθεί αυτό ήταν η δημιουργία Τοπικών Συμβουλίων. Τον όγδοο μήνα της συριακής επανάστασης, όταν οι εκτεταμένες διαδηλώσεις κατά του καθεστώτος ήταν ακόμη σε μεγάλο βαθμό ειρηνικές, ο Ομάρ Αζίζ συνέταξε ένα έγγραφο συζήτησης για τα Τοπικά Συμβούλια στη Συρία, όπου περιέγραφε το όραμά του.

Κατά την άποψη του Αζίζ, το Τοπικό Συμβούλιο ήταν το φόρουμ μέσω του οποίου οι άνθρωποι που προέρχονται από διαφορετικές κουλτούρες και διαφορετικά κοινωνικά στρώματα θα μπορούσαν να συνεργαστούν για την επίτευξη τριών πρωταρχικών στόχων: να διαχειριστούν τη ζωή τους ανεξάρτητα από τους θεσμούς και τα όργανα του κράτους, να παράσχουν τον χώρο που θα επέτρεπε τη συλλογική συνεργασία των ατόμων και να ενεργοποιήσουν την κοινωνική επανάσταση σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο.

Στο έγγραφό του ο Aziz απαριθμεί ποιες πιστεύει ότι πρέπει να είναι οι βασικές ανησυχίες των τοπικών συμβουλίων:

1. Η προώθηση της ανθρώπινης και πολιτικής αλληλεγγύης μέσω της βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης, ιδίως μέσω της παροχής ασφαλούς στέγασης στους εκτοπισμένους, της παροχής ψυχολογικής και υλικής βοήθειας στις οικογένειες των τραυματιών ή των κρατουμένων, της παροχής ιατρικής και επισιτιστικής υποστήριξης, της διασφάλισης της συνέχειας των εκπαιδευτικών υπηρεσιών και της υποστήριξης και του συντονισμού των δραστηριοτήτων των μέσων ενημέρωσης. Ο Aziz σημειώνει ότι οι πράξεις αυτές θα πρέπει να είναι εθελοντικές και δεν θα πρέπει να υποκαθιστούν τα οικογενειακά ή συγγενικά δίκτυα υποστήριξης. Πιστεύει ότι θα χρειαστεί χρόνος για να νιώσουν οι άνθρωποι άνετα εκτός της παροχής κρατικών υπηρεσιών και να προσαρμόσουν την κοινωνική τους συμπεριφορά ώστε να είναι πιο συνεργάσιμοι. Ο Aziz πίστευε ότι ο ρόλος του συμβουλίου θα πρέπει να περιοριστεί στο ελάχιστο, επιτρέποντας την ανάπτυξη μοναδικών κοινοτικών πρωτοβουλιών.
2. Η προώθηση της συνεργασίας, συμπεριλαμβανομένης της οικοδόμησης τοπικών κοινοτικών πρωτοβουλιών και δράσεων και της προώθησης της καινοτομίας και της εφευρετικότητας, την οποία ο Aziz είδε ότι καταπνίγεται από μισό αιώνα τυραννίας. Το τοπικό συμβούλιο θα αποτελούσε το φόρουμ μέσω του οποίου οι άνθρωποι θα μπορούσαν να συζητήσουν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν στη ζωή και τις καθημερινές τους συνθήκες. Το τοπικό συμβούλιο θα υποστήριζε τη συνεργασία και θα επέτρεπε στους ανθρώπους να επινοούν τις κατάλληλες λύσεις στα προβλήματα που αντιμετώπιζαν, συμπεριλαμβανομένων των θεμάτων που αφορούσαν τις υποδομές, την κοινωνική αρμονία και το εμπόριο, καθώς και των θεμάτων που απαιτούσαν λύσεις εκτός της τοπικής κοινότητας. Ο Aziz είδε, επίσης, ως βασικό ρόλο την υπεράσπιση εδαφών σε αγροτικές και αστικές περιοχές που είχαν υποστεί απαλλοτριώσεις και εξαγορές από το κράτος. Απέρριπτε την αστική απαλλοτρίωση της γης και την περιθωριοποίηση και τον εκτοπισμό των αγροτικών κοινοτήτων, τις οποίες θεωρούσε ως μέθοδο που χρησιμοποιούσε το καθεστώς για να επιβάλει την πολιτική της κυριαρχίας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Ο Aziz πίστευε ότι ήταν απαραίτητο να εξασφαλιστεί η πρόσβαση στη γη που μπορεί να ικανοποιήσει τις ανάγκες της ζωής για όλους και ζήτησε την εκ νέου ανακάλυψη των κοινών αγαθών. Ήταν ρεαλιστής αλλά αισιόδοξος. Σημείωνε ότι «είναι σαφές ότι οι πράξεις αυτές εφαρμόζονται σε ασφαλείς τοποθεσίες ή σε περιοχές οιονεί “απελευθερωμένες” από την εξουσία. Αλλά είναι δυνατόν να αξιολογηθεί η κατάσταση κάθε περιοχής και να καθοριστεί τι μπορεί να επιτευχθεί». Ο Aziz τάχθηκε υπέρ της δημιουργίας οριζόντιων συνδέσμων μεταξύ των συμβουλίων για τη δημιουργία δεσμών και αλληλεξάρτησης μεταξύ διαφορετικών γεωγραφικών περιοχών.
3. Η σχέση με τον Ελεύθερο Συριακό Στρατό (FSA) και η διασύνδεση μεταξύ της προστασίας και της υπεράσπισης της κοινότητας και της συνέχειας της Επανάστασης. Ο Aziz πίστευε ότι ήταν σημαντικό να υπάρξει συντονισμός μεταξύ της λαϊκής πολιτικής και της λαϊκής ένοπλης αντίστασης. Θεωρούσε ότι ο ρόλος του FSA ήταν να διασφαλίζει την ασφάλεια και την άμυνα της κοινότητας ιδίως κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων, να υποστηρίζει τη διασφάλιση των γραμμών επικοινωνίας μεταξύ των περιοχών και να παρέχει προστασία για τη μετακίνηση ανθρώπων και υλικοτεχνικών εφοδίων. Ο ρόλος του Συμβουλίου θα ήταν να παρέχει τροφή και στέγαση σε όλα τα μέλη του FSA και να συντονίζει με τον FSA την ασφάλεια της κοινότητας και την αμυντική στρατηγική της περιοχής.
4. Η σύνθεση των τοπικών συμβουλίων και η οργανωτική δομή. Ο Aziz είδε μια σειρά προκλήσεων που αντιμετωπίζει η συγκρότηση πολλαπλών τοπικών συμβουλίων. Η πρώτη ήταν το καθεστώς, το οποίο επανειλημμένα εισέβαλε σε πόλεις και κωμοπόλεις προκειμένου να παραλύσει το κίνημα, να απομονώσει τον κόσμο σε θύλακες και να εμποδίσει τη συνεργασία. Ο Aziz υποστήριξε ότι για να απαντήσουν σε τέτοιες επιθέσεις του κράτους, οι μηχανισμοί αντίστασης έπρεπε να παραμείνουν ευέλικτοι και καινοτόμοι. Τα Συμβούλια θα πρέπει να αναβαθμίζονται ή να μειώνονται ανάλογα με τις ανάγκες και να προσαρμόζονται στις σχέσεις εξουσίας επί τόπου. Πίστευε ότι αυτή η ευελιξία ήταν απαραίτητη για να πραγματοποιηθεί η επιθυμία της κοινότητας για ελευθερία. Είδε επίσης την πρόκληση στο να ενθαρρυνθούν οι άνθρωποι να εφαρμόσουν έναν τρόπο ζωής και κοινωνικές σχέσεις που ήταν νέοι και άγνωστοι. Επίσης, η παροχή υπηρεσιών έπρεπε να διατηρηθεί και ήταν απαραίτητο να βρεθεί ένας τρόπος για να αποκτήσει μια ανεξάρτητη πηγή ενέργειας εν όψει των περικοπών, καθώς και να υποστηριχθεί η ανάπτυξη οικονομικών και κοινωνικών δραστηριοτήτων. Για τον λόγο αυτό, πίστευε ότι στα μέλη των τοπικών συμβουλίων θα έπρεπε να περιλαμβάνονται κοινωνικοί λειτουργοί και άτομα με εξειδίκευση σε διάφορους κοινωνικούς, οργανωτικούς και τεχνικούς τομείς, τα οποία να έχουν τόσο τον σεβασμό των ανθρώπων όσο και τη δυνατότητα και την επιθυμία να εργαστούν εθελοντικά. Για τον Aziz, η οργανωτική δομή του τοπικού συμβουλίου είναι μια διαδικασία που ξεκινά με τα ελάχιστα απαιτούμενα και θα πρέπει να εξελίσσεται ανάλογα με το επίπεδο του μετασχηματισμού που επιτεύχθηκε από την επανάσταση, την ισορροπία δυνάμεων εντός μιας συγκεκριμένης περιοχής και τη σχέση με τις γειτονικές περιοχές. Ενθάρρυνε τα τοπικά συμβούλια να μοιράζονται γνώσεις, να μαθαίνουν από την εμπειρία άλλων συμβουλίων και να συντονίζονται σε περιφερειακό επίπεδο.
5. Ο ρόλος του Εθνικού Συμβουλίου είναι να δώσει νομιμοποίηση στην πρωτοβουλία και να κερδίσει την αποδοχή των ακτιβιστών. Θα πρέπει να αναζητήσει χρηματοδότηση προκειμένου να πραγματοποιήσει τις απαραίτητες εργασίες και να καλύψει τα έξοδα που ενδεχομένως δεν είναι δυνατόν να καλυφθούν σε περιφερειακό επίπεδο. Το Εθνικό Συμβούλιο θα διευκολύνει τον συντονισμό μεταξύ των περιφερειών, προκειμένου να βρεθεί κοινός τόπος και να ενισχυθεί η στενότερη αλληλεξάρτηση [5].

Το έργο του Ομάρ Αζίζ είχε τεράστιο αντίκτυπο στην επαναστατική οργάνωση στη Συρία. Ενώ η κυρίαρχη πολιτική αντιπολίτευση απέτυχε να επιτύχει κάτι αξιόλογο από το 2011 και μετά, το κίνημα της από-τα-κάτω αντιπολίτευσης, μπροστά στη βίαιη καταστολή, παρέμεινε δυναμικό και καινοτόμο και ενσάρκωσε το αναρχικό πνεύμα. Ο πυρήνας της αντιπολίτευσης βάσης είναι η νεολαία, κυρίως από τις φτωχές και μεσαίες τάξεις, στην οποία οι γυναίκες και διάφορες θρησκευτικές και εθνοτικές ομάδες παίζουν ενεργό ρόλο (βλ. εδώ και εδώ). Πολλοί από αυτούς τους ακτιβιστές παραμένουν μη προσκείμενοι σε παραδοσιακές πολιτικές ιδεολογίες, αλλά παρακινούνται από ανησυχίες για την ελευθερία, την αξιοπρέπεια και τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα. Ο πρωταρχικός τους στόχος παραμένει η ανατροπή του καθεστώτος και όχι η ανάπτυξη μεγάλων προτάσεων για μια μελλοντική Συρία.

Η κύρια μορφή επαναστατικής οργάνωσης ήταν η ανάπτυξη των tansiqiyyat – εκατοντάδες τοπικές επιτροπές που δημιουργήθηκαν σε γειτονιές και πόλεις σε ολόκληρη τη χώρα. Εδώ, οι επαναστάτες ακτιβιστές συμμετέχουν σε πολλαπλές δραστηριότητες, από την καταγραφή και την αναφορά των παραβιάσεων που πραγματοποιούνται από το καθεστώς (και όλο και περισσότερο κι από άτομα της αντιπολίτευσης) έως την οργάνωση διαμαρτυριών και εκστρατειών πολιτικής ανυπακοής (όπως απεργίες και άρνηση πληρωμής λογαριασμών κοινής ωφέλειας) και τη συλλογή και παροχή βοήθειας καθώς και ανθρωπιστικών προμηθειών σε περιοχές που βομβαρδίζονται ή πολιορκούνται. Δεν υπάρχει ένα ενιαίο μοντέλο, αλλά συχνά λειτουργούν ως οριζόντια οργανωμένες, χωρίς ηγέτες ομάδες, που αποτελούνται από όλα τα τμήματα της κοινωνίας. Αποτελούν το θεμέλιο του επαναστατικού κινήματος δημιουργώντας αλληλεγγύη μεταξύ των ανθρώπων, αίσθηση κοινότητας και συλλογικής δράσης. Δείτε εδώ για τις προσπάθειες του Yabroud (προάστιο της Δαμασκού) να οργανωθεί με απουσία του κράτους. Ορισμένες τοπικές επιτροπές έχουν εκλεγμένους αντιπροσώπους, όπως στο Kafranbel Idlib, όπου μια επιτροπή εκλεγμένων αντιπροσώπων έφτιαξε το δικό της σύνταγμα (δείτε εδώ). Οι ακτιβιστές της νεολαίας από το Kafranbel κρατούν ζωντανό το λαϊκό κίνημα διαμαρτυρίας και έχουν αποκτήσει παγκόσμια φήμη για τη χρήση πολύχρωμων και σατιρικών πανό στις εβδομαδιαίες διαμαρτυρίες τους (δείτε εδώ). Συμμετέχουν επίσης σε πολιτικές δραστηριότητες, όπως η παροχή ψυχοκοινωνικής υποστήριξης σε παιδιά και φόρουμ για ενήλικες που συζητούν θέματα όπως η πολιτική ανυπακοή και η ειρηνική αντίσταση.

Σε επίπεδο πόλης και περιφέρειας έχουν συσταθεί Επαναστατικά Συμβούλια ή majlis thawar. Αποτελούν συχνά την πρωταρχική πολιτική διοικητική δομή σε περιοχές που απελευθερώθηκαν από το κράτος, καθώς και σε ορισμένες περιοχές που παραμένουν υπό κρατικό έλεγχο. [6] Αυτά εξασφαλίζουν την παροχή βασικών υπηρεσιών, συντονίζουν τις δραστηριότητες των τοπικών επιτροπών και συντονίζονται με τη λαϊκή ένοπλη αντίσταση. Αναμφίβολα, καθώς η κρατική παροχή υπηρεσιών έχει εξαφανιστεί από ορισμένες περιοχές και η ανθρωπιστική κατάσταση έχει επιδεινωθεί, έχουν διαδραματίσει ολοένα και πιο ζωτικό ρόλο. Δεν υπάρχει ένα ενιαίο μοντέλο για τα Τοπικά Συμβούλια, αλλά κυρίως ακολουθούν κάποια μορφή αντιπροσωπευτικού δημοκρατικού μοντέλου. Ορισμένα έχουν δημιουργήσει διάφορες διοικητικές υπηρεσίες για να αναλάβουν λειτουργίες που προηγουμένως κατείχε το κράτος. Ορισμένα ήταν πιο επιτυχημένα και χωρίς αποκλεισμούς από άλλα, τα οποία αγωνίστηκαν να εκτοπίσουν τη γραφειοκρατία του παλαιού καθεστώτος ή ταλαιπωρήθηκαν από εσωτερικές διαμάχες [7].

Ενώ η κύρια βάση της δραστηριότητας βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό σε τοπικό επίπεδο, υπάρχουν ορισμένες διαφορετικές ομάδες-ομπρέλες που έχουν δημιουργηθεί για να συντονίζουν και να δικτυώνονται σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο. Αυτές περιλαμβάνουν τις Τοπικές Επιτροπές Συντονισμού, τις Εθνικές Επιτροπές Δράσης, την Ομοσπονδία των Επιτροπών Συντονισμού της Συριακής Επανάστασης και τη Γενική Επιτροπή της Συριακής Επανάστασης. Καμία δεν αντιπροσωπεύει το σύνολο των τοπικών επιτροπών/συμβουλίων και έχουν διαφορετικές οργανωτικές δομές και διαφορετικά επίπεδα εμπλοκής ή μη εμπλοκής με την επίσημη πολιτική αντιπολίτευση. Υπήρχε ένας διαδραστικός χάρτης που έδειχνε τις συντονιστικές επιτροπές και τα συμβούλια, καθώς και την άνθηση πολλών άλλων πρωτοβουλιών και εκστρατειών των πολιτών σε μια χώρα όπου η δραστηριότητα αυτή είχε προηγουμένως κατασταλεί βάναυσα.

Μια σημαντική απειλή που αντιμετωπίζουν αυτές οι ποικίλες πρωτοβουλίες δεν είναι μόνο οι διώξεις των ακτιβιστών από το καθεστώς, η έλλειψη πόρων, η επίθεση του κράτους σε μη στρατιωτικές περιοχές και η ολοένα και μεγαλύτερη επιδείνωση των συνθηκών ασφαλείας και ανθρωπιστικής βοήθειας. Ορισμένα τοπικά συμβούλια έχουν καταληφθεί από αντιδραστικές και αντεπαναστατικές δυνάμεις. Για παράδειγμα, στην Αλ Ράκα μη τοπικές ομάδες ανταρτών με σαλαφιστικές/τακφιρίτικες τάσεις πήραν μεγάλο μέρος της εξουσίας από το τοπικό συμβούλιο. Καθώς προσπάθησαν να επιβάλουν ένα ισλαμικό όραμα που είναι ξένο σχεδόν σε όλους, ο λαός της Ράκα πραγματοποιούσε συνεχείς διαμαρτυρίες εναντίον τους. Σε αυτό το βίντεο εδώ από τον Ιούνιο του 2013 οι άνθρωποι διαδηλώνουν ενάντια στις συλλήψεις μελών της οικογένειάς τους από την Jabhat Al Nusra. Οι γυναίκες φωνάζουν «ντροπή σας! Μας προδώσατε στο όνομα του Ισλάμ». Καθ’ όλη τη διάρκεια του Αυγούστου 2013, οι κάτοικοι της Αλ Ράκα διαμαρτύρονται σχεδόν καθημερινά κατά του Ισλαμικού Κράτους του Ιράκ και της Αλ Σαμ (ISIS) απαιτώντας την απελευθέρωση εκατοντάδων κρατουμένων, απαχθέντων και αγνοουμένων. Παρομοίως, στο Χαλέπι επαναστάτες ξεκίνησαν την εκστρατεία «φτάνει πια» ζητώντας να σταματήσουν οι καταχρήσεις των ανταρτών και να αποδοθούν ευθύνες. Αυτή η διαδήλωση, από τον Ιούνιο του 2013, πραγματοποιήθηκε μπροστά από το δικαστήριο της Σαρία στο Χαλέπι μετά τη δολοφονία ενός παιδιού επειδή φέρεται να προσέβαλε τον προφήτη Μωάμεθ. Ο κόσμος εδώ ζητά να προσαχθούν οι δολοφόνοι στη δικαιοσύνη λέγοντας «Η Επιτροπή της Σαρία έχει γίνει η Υπηρεσία Πληροφοριών της Πολεμικής Αεροπορίας!» (ο πιο βάναυσος κλάδος ασφαλείας του καθεστώτος Άσαντ). Στο Idlib οι άνθρωποι διαμαρτύρονται επίσης κατά της Επιτροπής Σαρία που έχει συσταθεί, εδώ λένε «είμαστε ενάντια στο καθεστώς, ενάντια στις εξτρεμιστικές δολοφονίες και την καταπίεση» και ζητούν την επιστροφή επαγγελματιών δικηγόρων (ανεξάρτητη δικαιοσύνη) στο δικαστήριο (αντί για θρησκευόμενους).

Ο Ομάρ Αζίζ δεν έζησε για να δει τις συχνά φαινομενικά ανυπέρβλητες προκλήσεις που θα έπλητταν τους επαναστάτες της Συρίας ή τις επιτυχίες και τις αποτυχίες των πειραμάτων τοπικής αυτοοργάνωσης. Στις 20 Νοεμβρίου 2012, συνελήφθη στο σπίτι του από τη mukhabarat (την τρομακτική υπηρεσία πληροφοριών).

Λίγο πριν από τη σύλληψή του δήλωσε: «Δεν είμαστε τίποτα λιγότερο από τους εργάτες της Παρισινής Κομμούνας: αυτοί αντιστάθηκαν για 70 ημέρες κι εμείς συνεχίζουμε για ενάμιση χρόνο». [8]

Ο Αζίζ κρατήθηκε σε ένα κελί κράτησης της υπηρεσίας πληροφοριών διαστάσεων 4 επί 4 μέτρων, το οποίο μοιραζόταν με άλλα 85 άτομα. Αυτό πιθανότατα συνέβαλε στην επιδείνωση της ήδη αδύναμης υγείας του. Αργότερα μεταφέρθηκε στις φυλακές Άντρα, όπου πέθανε από καρδιακές επιπλοκές τον Φεβρουάριο του 2013, μια ημέρα πριν από τα 64α γενέθλιά του.

Το όνομα του Ομάρ Αζίζ μπορεί να μην γίνει ποτέ ευρέως γνωστό, αλλά αξίζει να αναγνωριστεί ως κορυφαία σύγχρονη μορφή στην ανάπτυξη της αναρχικής σκέψης και πρακτικής. Τα πειράματα προς τη λαϊκή επαναστατική οργάνωση που ο ίδιος ενέπνευσε παρέχουν διορατικότητα και μαθήματα αναρχικής οργάνωσης για τις μελλοντικές επαναστάσεις σε όλο τον κόσμο.

Σημειώσεις:
1 Budour Hassan, ‘Omar Aziz: Rest in Power’, 20 February 2013, http://budourhassan.wordpress.com/2013/02/20/omar-aziz/
2 Omar Aziz, ‘A discussion paper on Local Councils,’ (in Arabic) http://www.facebook.com/note.php?note_id=143690742461532
3 Ό.π.
4 Ό.π.
5 Ό.π.
6 For a report on Local Councils see in Gayath Naisse ‘Self organization in the Syrian people’s revolution’: http://www.internationalviewpoint.org/spip.php?article3025
7 Ό.π.
8 Via @Darth Nader https://twitter.com/DarthNader/status/304015567231266816

Καταστατικές αρχές των τοπικών συμβουλίων στη Συρία: Κείμενο του Ομάρ Αζίζ από το 2011

“Αν η επανάσταση αποτύχει, η ζωή μου όπως κι ολόκληρης της γενιάς μου θα είναι πια κενή νοήματος αφού όλα όσα έχουμε ονειρευτεί κι έχουμε πιστέψει θα είναι απλά χίμαιρες” – Ομάρ Αζίζ

Πρόλογος: Ο χρόνος της εξουσίας και ο χρόνος της επανάστασης

Η επανάσταση είναι ένα εξαιρετικό γεγονός που αλλάζει την ιστορία των ανθρώπινων κοινωνιών. Είναι μια ρήξη στον χρόνο και τον χώρο ταυτόχρονα, στην οποία οι άνθρωποι ζουν μεταξύ δύο χρόνων, του χρόνου της εξουσίας και του χρόνου της επανάστασης. Η επανάσταση φέρνει την κοινωνία σε μια νέα εποχή όπου συναντά την απελευθέρωση του χρόνου της.

Η επανάσταση στη Συρία ξεκίνησε οκτώ μήνες νωρίτερα και έχει ακόμη πολύ χρόνο μπροστά της, στον αγώνα να αποκαθηλώσει το καθεστώς και να ανοίξει νέους χώρους για τη ζωή. Ως τώρα, οι τρέχουσες διαδηλώσεις στάθηκαν ικανές να σπάσουν την απόλυτη κυριαρχία της εξουσίας στους δρόμους. Η γεωγραφία της εξουσίας είναι κατακερματισμένη από το ένα σημείο στο άλλο και απ’ την μια μέρα στην άλλη, κι απ’ την μια ώρα στην άλλη μέσα στην ίδια μέρα. Οι συνεχόμενες διαδηλώσεις επίσης παρήγαγαν ένα εθνικό συμβούλιο που περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα από κινητοποιήσεις, οργανώσεις και πολιτικά κόμματα, που αντιπροσωπεύουν αξιοπρεπώς μια εναλλακτική αντι-εξουσία σε αραβικό και διεθνές επίπεδο, και αναλαμβάνουν την προστασία του συριακού λαού απ’ τους φόνους και την αγριότητα του καθεστώτος.

Ωστόσο, το επαναστατικό κίνημα αυτό παρέμεινε αποστασιοποιημένο απ’ τις κοινωνικές σχέσεις των ανθρώπων και δεν κατάφερε να αναμειχθεί με την καθημερινή ζωή τους. Έπεσε στην παλιά παγίδα του “καταμερισμού της εργασίας” μεταξύ επαναστατικής δραστηριότητας και καθημερινής ζωής. Αυτό σημαίνει ότι οι κοινωνικές σχέσεις στη Συρία υφίστανται μια αλληλοεπικάλυψη, καθώς ο χρόνος της εξουσίας καταφέρνει ακόμα να απλώνεται πάνω απ’ τις καθημερινές δραστηριότητες ενάντια στον χρόνο της επανάστασης, που είναι αυτός στον οποίο οι ακτιβιστές προσπαθούν να ρίξουν το καθεστώς. Η αλληλοεπικάλυψη αυτή είναι επικίνδυνη, καθώς οι επαναστάσεις από τη φύση τους βασίζονται πάνω στην ταύτιση των γραμμών της ζωής των ανθρώπων και της επαναστατικής τους δραστηριότητας.

Ο ένας μεγάλος κίνδυνος της επερχόμενης περιόδου είναι ο φόβος να κινηθούμε, ο άλλος η κούραση των ανθρώπων απ’ τον συνεχόμενο αντίκτυπο της επανάστασης στις ζωές τους και στις οικογένειές τους. Επίσης, ο κίνδυνος της αυξανόμενης χρήσης των όπλων στη δίνη της οποίας μπορεί να παγιδευτεί η επανάσταση.

Ακολούθως, όσο η κοινωνικές σχέσεις της εξουσίας μένουν αλώβητες στην προσπάθεια των ανθρώπων να κρατήσουν διαχωρισμένο τον χρόνο της εξουσίας και τον χρόνο της επανάστασης, η επανάσταση δε θα μπορεί να δημιουργήσει μια νικηφόρο ατμόσφαιρα. Θα πρέπει να κρατήσουμε στην μνήμη μας ότι οι πιο γόνιμες μάχες που δώσαμε τους τελευταίους μήνες ήταν οι αποκεντρωτικές, ιδιαίτερα στους τομείς της ιατρικής περίθαλψης και της υποστήριξης συλληφθέντων, πρωτοβουλίες που τώρα χρειάζεται να εμπλουτίσουμε, περιλαμβάνοντας ευρύτερους χώρους της ζωής. Η επανάσταση στην καθημερινή ζωή είναι η αναγκαία προϋπόθεση για τη συνέχιση της επανάστασης ως την νίκη. Είναι απαραίτητη μια ρευστή κοινωνική δικτύωση βάσει της δραστηριοποίησης των συνάψεων μεταξύ της επανάστασης και της καθημερινής ζωής των ανθρώπων. Και αυτή μπορεί να προκύψει από τα “τοπικά συμβούλια”.

Ο πρόλογος αυτός και το κείμενο που ακολουθεί προς συζήτηση, στοχεύουν στην ανίχνευση της δυνατότητας σχηματισμού τοπικών συμβουλίων, που θα απαρτίζονται από μέλη με διαφορετικές κουλτούρες και που θα ανήκουν σε διαφορετικά κοινωνικά στρώματα, αλλά που θα εργαστούν από κοινού για να πετύχουν τα κάτωθι:

* Την υποστήριξη των ανθρώπων στο να οργανώσουν τις ζωές τους ανεξάρτητα από τους θεσμούς και τα όργανα του κράτους

* Τη δημιουργία χώρων όπου θα μπορεί να οργανωθεί η συλλογική αλληλεγγύη πάνω σε πολιτικά ζητήματα, σε σύνδεση με τις καθημερινές ζωές των ανθρώπων

* Την επέκταση της κοινωνικής επανάστασης σε επίπεδο συνοικείας και την ενοποίηση των σχημάτων αλληλεγγύης

* Τα ζητήματα πυρηνικού ενδιαφέροντος των τοπικών συμβουλίων είναι τα εξής: επικοινωνία με τον κόσμο, δημιουργία άμεσων σχέσεων εμπιστοσύνης μεταξύ των ανθρώπων

* Παροχή υποστήριξης και βοήθειας σε όσους φτάνουν σε μια νέα περιοχή ή σε όσους φεύγουν [1]

* Οικονομική στήριξη στις οικογένειες των συλληφθέντων

* Ηθική-συναισθηματική στήριξη στις πληγείσες οικογένειες και διασφάλιση της παροχής προμηθειών

Πέρασε πολύς καιρός που οι άνθρωποι ξοδεύουν τη ζωή τους ψάχνοντας για ένα ασφαλέστερο μέρος να εγκατασταθούν με τις οικογένειές τους. Επίσης, πολύς καιρός που προσπαθούν όλη μέρα να μάθουν πού βρίσκονται οι αγνοούμενοί τους, ή αυτοί για κάποιον τρόπο να αποδράσουν, βασιζόμενοι σε συγγενείς ή στη γνώση του μέρους όπου οδηγούνται. Ο ρόλος των τοπικών συμβουλίων είναι η απόδραση απ’ αυτήν την αθλιότητα, που υποπίπτει στον χρόνο της εξουσίας, μέσω ενός πλήθους μοναδικών κοινοτικών πρωτοβουλιών. Αυτό σημαίνει ότι τα συμβούλια αναλαμβάνουν τουλάχιστον:

1. Την εύρεση ασφαλών σπιτιών και την παροχή προμηθειών για τα άτομα και τις οικογένειές τους που έρχονται στην περιοχή όπου υπάρχει συμβούλιο, σε συνεργασία με το συμβούλιο της περιοχής απ’ όπου έφυγαν.

2. Την οργάνωση αρχείων δεδομένων για τους συλληφθέντες και τους φυλακισμένους, και την ενημέρωση των σχετικών φορέων της επανάστασης, και επικοινωνία με τις νομικές οργανώσεις και τις οικογένειες προκειμένου να παρακολουθούν την κατάσταση των δικών τους που βρίσκονται κρατούμενοι.

3. Την οργάνωση αρχείων για τις πληγείσες οικογένειες και την εξασφάλιση των δαπανών μέσω της οικονομικής υποστήριξης του κόσμου, και των “περιφερειακών ταμείων της επανάστασης”.

Αυτές οι δράσεις χρειάζεται να οργανωθούν και να επικοινωνηθούν οι πληροφορίες και η γνώση της οργάνωσής των καθηκόντων τους, ωστόσο δεν είναι σε καμμία περίπτωση αδύνατον να αναληφθούν. Η επανάσταση δημιούργησε μια γενιά ειδικών στην οργάνωση των διαδηλώσεων και των απεργιών και των διαμαρτυριών, μπορεί να ωθήσει τις έμφυτες ικανότητες των ανθρώπων πέρα απ’ τα επίπεδα ειδικών της διοίκησης. Μια τέτοια ευθύνη δεν μπορεί να περιορίζεται στον κύκλο συγγενών και φίλων (ή τουλάχιστον θα πρέπει να ξεπεράσει πλέον αυτό το πρώιμο στάδιο) και δε θα πρέπει με κανέναν τρόπο να περιορίζεται. Οι άνθρωποι χρειάζονται χρόνο και εξάσκηση στην επαφή και την πιο αποτελεσματική κοινωνική δράση ώστε να κινούνται πιο άνετα από την κρατική ασφάλεια.

Η ελεύθερη ανταλλαγή μεταξύ των ανθρώπων δημιουργεί η ίδια τη συμμετοχή

* Παρέχει ένα πεδίο για συζήτηση, ανταλλαγή ιδεών και αναζήτηση λύσεων στα προβλήματα της ζωής

* Παράγει οριζόντιους δεσμούς μεταξύ των τοπικών συμβουλίων μιας γεωγραφικής περιοχής με μια άλλη, που επεκτείνονται ώστε να καλύψουν την αλληλεξάρτηση μεταξύ όλων των περιοχών.

Η επανάσταση μεταμορφώνει τις προοπτικές της ζωής μόλις διαφανεί η βεβαιότητα επικράτησης της ελευθερίας και ενός εφικτού διαφορετικού μέλλοντος, και μετά την ανακάλυψη ότι αυτό διαμορφώνεται από τις ικανότητες και τις καινοτομίες και την επινοητικότητα των ανθρώπων που διαφέρουν από την μοναδική παθητική μοίρα της υποταγής που τους επιφύλασε μισός αιώνας δεσποτισμού, ενώ οι ίδιοι ανοίγουν ποικιλόμορφες προοπτικές συμμετοχής στον κοινωνικό πλούτο. Ο ρόλος των τοπικών συμβουλίων εδώ έγκειται στην ενεργοποίηση αυτής της συνεργασίας, και στο μπόλιασμα μ’ αυτήν, όλων των κοινωνικών χώρων που ζουν τώρα κάτω απ’ το ακλόνητο πρόσωπο της εξουσίας, πχ:

1. Στην ενθάρρυνση των ανθρώπων να συζητούν τις συνθήκες της καθημερινής ζωής τους (σχετικά με την εργασία και τις απαιτήσεις της ζωής κλπ), την κυκλοφορία των ιδεών και την έμπρακτη απόπειρα επίλυσης των κοινωνικών προβλημάτων.

2. Στην επεξεργασία των ζητημάτων όπου απαιτούνται λύσεις που ξεπερνούν την τοπική κοινότητα, όπως το οικονομικό, ή η υποστήριξη δράσεων από άλλες περιοχές.

Το θέμα της γης: να την ανακαλύψουμε εκ νέου μαζί

* Υπεράσπιση του εδάφους της κοινότητας οπουδήποτε το κράτος επιχειρήσει να επέμβει ή κατέχει ήδη. Η αρπαγή της καλύτερης γης σε αστικές και αγροτικές περιοχές και η εκτόπιση των τοπικών πληθυσμών της Συρίας υπήρξε το θεμέλιο της πολιτικής κυριαρχίας και κοινωνικής περιθωριοποίησης, που υιοθέτησε το καθεστώς. Αυτή η πολιτική είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ζωνών κατοικιών “ασφαλών” για τους αστυνομικούς ή στρατιωτικούς, και επαναλήφθηκε όσον αφορά την οικοδόμηση των εμπορικών κέντρων των πλουσίων και των εμπορικών ζωνών κατανάλωσης. Το επαναστατικό κίνημα που έχουμε μπροστά μας στις αγροτικές και στις αστικές περιοχές είναι μία απ’ τις όψεις της αντίστασης των ανθρώπων στην πολιτική της αρπαγής γαιών, της αποκοπής τους απ’ τη γη τους και της περιθωριοποίησής τους. Ο ρόλος των τοπικών συμβουλίων θα είναι η άμεση υπεράσπιση της γης που κατέχει η εξουσία με οποιοδήποτε πρόσχημα.

Είναι απαραίτητο να αναληφθούν τα παρακάτω καθήκοντα:

* Μια γρήγορη έρευνα των περιουσιακών υποθέσεων που κινήθηκαν δικαστικά και των σχετικών αποφάσεων.

* Η επικοινωνία με δίκτυα νομικής υποστήριξης της επανάστασης και το ξεκίνημα νέων δικών για να αμφισβητηθούν νομικά οι αρπαγές γης και να ακυρωθούν οι σχεδιαζόμενες.

* Να γίνει η υπεράσπιση της γης και της προσωπικής ιδιοκτησίας των πληγέντων ζήτημα των μαζών.

Η Δημιουργία των τοπικών συμβουλίων:

* Η δημιουργία τοπικών συμβουλίων είναι κτήμα της κινητοποίησης σε κάθε περιοχή, που σημαίνει ότι θα είναι δύσκολο να σχηματιστούν σε περιοχές που υπόκεινται σε έντονη παρουσία των δυνάμεων ασφαλείας και ευκολότερο σε περιοχές όπου το επαναστατικό κίνημα είναι ισχυρό.

* Η επιτυχία του έργου του συμβουλίου στον τόπο του βαδίζει σε συμφωνία με τις ανάγκες και τις συνθήκες των ανθρώπων και με το πώς αυτοί αλληλεπιδρούν μαζί του.

* Η επιτυχία που απολαμβάνει το κάθε συμβούλιο είναι επιτυχία των εμπειριών άλλων συμβουλίων και επεκτείνει την επιτυχία όλων τους.

* Η δημιουργία συμβουλίων δεν είναι εύκολο έργο, αλλά αποτελεί τη βάση για τη συνέχιση της επανάστασης. Η δυσκολία δεν βρίσκεται μόνο στην ασφυκτική πίεση των δυνάμεων ασφαλείας, τις απαγωγές και τις επιθέσεις, αλλά στη δημιουργία ζωών και σχέσεων ολότελα νέων και ανοίκειων. Πρέπει να βρούμε τη συνταγή για μια εναλλακτική εξουσία, ο ρόλος της οποίας θα είναι να στηρίζει και να αναπτύσσει τις οικονομικές και κοινωνικές δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα ήδη, και να εντείνει την οργανωτική εμπειρία των διαφόρων τομέων.

* Το εγχείρημα των τοπικών συμβουλίων μπορεί να τεθεί σε εφαρμογή αρχικά εκεί όπου βρίσκονται οι πιο ικανές συνθήκες. Τα μέρη αυτά θα παίξουν έναν πιλοτικό ρόλο για τη δημιουργία συμβουλίων σε άλλες περιοχές, όπου οι συνθήκες είναι πιο δυσχερείς.

* Εξαιτίας της έλλειψης εκλογικής πρακτικής τα υπάρχοντα τοπικά συμβούλια μπορούν να απαρτίζονται από άτομα γνωστά στις κοινότητες που εμπνέουν σεβασμό και που έχουν κάποια ειδικότητα σε κοινωνικούς, ρυθμιστικούς και τεχνολογικούς τομείς και που έχουν τη δυνατότητα και επιθυμούν να εργαστούν εθελοντικά.

* Η τοπική λειτουργία του συμβουλίου διεξάγεται σε συμφωνία με τις προτεραιότητες της περιοχής του και συνενώνει: μέλη του τοπικού συμβουλίου, ακτιβιστές της ευρύτερης περιοχής, εθελοντές ακτιβιστές εκτός της περιοχής που όμως έχουν ειδικές γνώσεις πάνω στις δράσεις που θα αναληφθούν.

Ο Ρόλος του Εθνικού Συμβουλίου

Το συμβούλιο αυτό έχει έναν κεντρικό ρόλο για τους εξής λόγους:

* Για την νομιμοποίηση του εγχειρήματος: η προσαρμογή σε εθνικό επίπεδο της ιδέας των τοπικών συμβουλίων στοχεύει στην αναγκαία νομιμοποίηση της γενίκευσής τους και της αποδοχής τους από τους ακτιβιστές κάθε περιοχής

* Τη χρηματοδότηση: η χρηματοδότηση της συριακής επανάστασης είναι ένα απ’ τα καθήκοντα που πρέπει να αναληφθούν προκειμένου να επιτραπεί η μέγιστη δυνατή ευελιξία των συμβουλίων ώστε να καλυφθούν τα πολεμοφόδια και όλα τα άλλα έξοδα και οι δαπάνες που ενδεχομένως να μην μπορεί να καλύπτει σε κάθε φάση ένα τοπικό συμβούλιο από μόνο του.

* Τη διευκόλυνση του συντονισμού μεταξύ διαφορετικών περιοχών και την άνοδο του επιπέδου οργάνωσης στα πλαίσια που κάθε περιοχή και κάθε άνθρωπος θα εξακολουθήσει να λαμβάνει πρωτοβουλίες σε συμφωνία με την έννοια της ρευστότητας. Η αυτονομία στη δράση, είναι που παρέχει αναμφισβήτητα την μέγιστη ρευστότητα στο κίνημα, που συχνά ζημιώνεται απ’ την απουσία καλυμμένων φιλικών χώρων. Και ο ρόλος του εθνικού συμβουλίου εδώ θα είναι πρωταρχικά να βρίσκει κοινά εδάφη και να συντονίζει την αλληλεξάρτηση μεταξύ διαφορετικών περιοχών.

Περισσότερα για τον Ομάρ Αζίζ βλ. το ακόλουθο άρθρο:

Aπό το Παρίσι έως τη Συρία: δημιουργώντας εναλλακτικά μέλλοντα στο παρόν

Φάκελος Αυτολεξεί για τη ΣΥΡΙΑ: https://www.aftoleksi.gr/tag/syria/

#Σαν_σήμερα

The post Η ζωή & το έργο του Σύριου αναρχικού επαναστάτη Ομάρ Αζίζ – Ημέρα μνήμης Remember Omar Aziz first appeared on Aυτολεξεί.

Για πρόλογο…

Στις αρχές της δεκαετίας του ’90, μια παρέα νεαρών αναρχικών επέστρεφε στη Σαλονίκη απ’ την Αθήνα, με το βραδινό φτηνό τρένο. Η κουβέντα τους στράφηκε κάποια στιγμή αναπόφευκτα στα «πολιτικά» κι έμεινε ’κεί για ώρα. Στη γωνιά του φουλαρισμένου κουπέ, καθόταν με κλειστό στόμα κι ανοιχτά αυτιά ένας πενηντάρης, που φορούσε ένα τριμμένο καφετί σακάκι μ’ άσπρη ρίγα, πολυκαιρισμένα σκαρπίνια κι έφερνε κάπως του Τενγκίζ Σουλακβελίτζε – δε χρειαζόταν κοφτερή αντίληψη για να καταλάβει κάποιος ότι προερχόταν απ’ την πρώην Σοβιετική Ένωση, μιας και τα σύνορα είχαν ανοίξει πρόσφατα. Λίγο πριν τη στάση στη Λάρισα, ο νυχτερινός συνταξιδιώτης εκδηλώθηκε: «Αυτά που λέτε τόσην ώρα τά ’λεγε κι ο Μάχνο». Έκπληκτοι, οι νεαροί θέλησαν να μάθουν από που γνώριζε το Νέστορ Μάχνο. Ο ομογενής φάνηκε να εκπλήσσεται περισσότερο απ’ τους αναρχικούς – «Εγώ πως τον ξέρω ή εσείς;».

Αφού οι τελευταίοι του εξήγησαν πως ό,τι γνώσεις διέθεταν προέρχονταν απ’ τα βιβλία, εκείνος ετοιμάστηκε να κατεβεί και πριν το κάνει τους απάντησε χαμογελαστός: «Εγώ τον ξέρω καλά επειδή ο παππούς μου πολέμησε στον Στρατό του!».

Ο Νέστορ Μάχνο (1888-1934) ήταν Ουκρανός αναρχικός, καταγόμενος από φτωχή αγροτική οικογένεια του Γκιουλάι-Πολέ, στα όρια της σημερινής περιφέρειας της Ζαπορίζια. Κατορθώνοντας να επιβιώσει από μια σειρά διώξεων και φυλακίσεων του Τσαρικού καθεστώτος, αναδεικνύεται στο φυσικό ηγέτη του αναρχικού αγροτικού κινήματος της Μαχνοβτσίνα, παίρνοντας το προσωνύμιο «Μπάτκο – Πατέρας». Με το ξέσπασμα της Οχτωβριανής Επανάστασης, οργανώνει τον τοπικό πληθυσμό σε πολιτοφυλακές/μιλίτσιες και ρίχνεται στον επαναστατικό αγώνα εναντίον του καθεστώτος Σκοροπάντσκυ (ντόπιου συνεργάτη των Γερμανο-Αυστριακών δυνάμεων κατοχής) κι αργότερα ενάντια στους Λευκοφρουρούς αντεπαναστάτες που επιθυμούν να επαναφέρουν τον Τσαρισμό. Παράλληλα, δίνει ξεχωριστό βάρος στο χτίσιμο της νέας κοινωνίας πάνω στις αρχές του διεθνισμού, της αλληλεγγύης των καταπιεσμένων και της κοινωνικής ισότητας, οργανώνοντας κομμούνες και σοβιέτ στα εδάφη που ελέγχει ο Εξεγερτικός Επαναστατικός Στρατός της Ουκρανίας (Μαχνοβίτες). Συνάπτει στρατιωτική συμμαχία με τους Μπολσεβίκους αλλά είναι φανερό ότι αυτή δεν πρόκειται να κρατήσει για πολύ – ο απολυταρχισμός κι η δεσποτική αντίληψη των τελευταίων για τον «κομμουνισμό», τους κάνει να στραφούν σύντομα εναντίον του, συντρίβοντας με προδοτικό και κτηνώδη τρόπο τα επαναστατικά επιτεύγματα της Μαχνοβτσίνα. Ο Μάχνο καταφεύγει αρχικά στη Ρουμανία κι ύστερα στο Παρίσι, όπου πεθαίνει μέσα στη φτώχεια και φυματικός το 1934.

Αποφασίσαμε στην πρώτη εκδοτική απόπειρα της Λαϊκής Βιβλιοθήκης να καταπιαστούμε μ’ ένα ζήτημα μάλλον παραμελημένο, αν όχι άγνωστο – τη συμμετοχή των Ελλήνων Ποντίων (των Β.Α. ακτών της Μαύρης Θάλασσας – Αζοφική) στο κίνημα της Μαχνοβτσίνα. Βασικό ρόλο στην επιλογή μας έπαιξε μια παρεξήγηση που θεωρούμε ότι επικρατεί γύρω απ’ το συγκεκριμένο θέμα: ο εθνικισμός, ο μεγαλοϊδεατισμός κι η πατριωτική θρηνωδία έχουν σφιχταγκαλιάσει σε τόσο μεγάλο βαθμό το «Ποντιακό», ώστε κι εμείς, οι αναρχικοί, καταλήγουμε ορισμένες φορές να δεχτούμε άκριτα τούτη την ταύτιση. Η ιστορία μας διδάσκει ότι τα πράγματα δεν είναι έτσι. Δεν υπάρχουν λαοί κι εθνοτικές ομάδες που είναι απ’ τη φύση τους «αντιδραστικοί» ή «επαναστάτες», μιας κι είναι η ανάγκη, όπως κι οι συνθήκες που επικρατούν σε μια δεδομένη εποχή, που έχουν τον πρώτο ρόλο. Είναι ακριβώς αυτές που έφεραν στις γειτονιές μας, στη διάρκεια της τελευταίας 25ετίας, ένα μεγάλο αριθμό ανθρώπων απ’ τις περιοχές όπου έδρασαν οι Μαχνοβίτες παρτιζάνοι. Δεν θεωρούμε απίθανο να συναντήσουμε αργά ή γρήγορα κάποιον απ’ τους πρώτους, στον οποίο να έχει μεταφερθεί ο απόηχος εκείνων των ιστορικών γεγονότων με τη μορφή παραμυθιών, θρύλων ή διηγήσεων του παππούδων και των γιαγιάδων του. Υποσχόμαστε να τον ψάξουμε!

Απρίλης του 2017
Λαϊκή Βιβλιοθήκη

Ακολουθεί το pdf του βιβλίου (πατήστε refresh αν δεν εμφανίζεται με την πρώτη φορά):

https://drive.google.com/file/d/1BbH8jgdUwEhis9_1g9zsawWuJke_M_y5/view

The post Η Συμμετοχή των Ελλήνων Εποίκων της Αζοφικής στο Μαχνοβιτικό Κίνημα (1918-1921) (e-book) first appeared on Aυτολεξεί.

Την πρωτομαγιά του 1985, η Συντονιστική Επιτροπή Νότιας Ελλάδας (ΣΕΝΕ) για τη διοργάνωση της πρώτης πανελλαδικής αναρχικής συνδιάσκεψης, έκανε εκδήλωση στα Προπύλαια σχετικά με το πραγματικό νόημα της μέρας αυτής, προσπαθώντας να δείξει πώς τ’ αφεντικά και το κράτος έχουν προσπαθήσει να αλλοιώσουν και να διαστρεβλώσουν τόσο τη μέρα εκείνη στο Σικάγο, όσο και τους εργατικούς αγώνες που ακολούθησαν και συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Στο πλαίσιο αυτής της εκδήλωσης, επισκεφτήκαμε στις 30 Απρίλη τον γέροντα αγωνιστή Α. Στίνα, προκειμένου να μας δώσει στοιχεία από πρωτομαγιές που έζησε εκείνος, από τα πρώτα χρόνια της ζωής του ελληνικού εργατικού κινήματος. Τα στοιχεία αυτά (μαζί και με άλλα που μας έδωσε ο συναγωνιστής του Α. Στίνα από τη Θεσσαλονίκη Γιάννης Ταμτάκος) παρουσιάστηκαν σε ομιλίες τη μέρα της εκδήλωσης. Όμως με τον Α. Στίνα η συζήτηση δεν μπορούσε να παραμείνει μόνο στα ιστορικά ζητήματα και τις αναμνήσεις. Ακολούθησε και κουβέντα σχετικά με τη σημερινή κατάσταση του παγκόσμιου και ελληνικού επαναστατικού και εργατικού κινήματος, το ρόλο του κομμουνιστικού κόμματος, για τους νέους, την οργάνωση του κινήματος κλπ. Αυτή την κουβέντα δημοσιεύουμε, πιστεύοντας ότι βοηθάει ουσιαστικά στην κατανόηση ορισμένων ζητημάτων, μιας και η πολύχρονη πείρα του Α. Στίνα είναι κάτι παραπάνω από πολύτιμη για μας τους νεότερους. Η απόδοση έχει ελάχιστες διορθώσεις από το πρωτότυπο και αυτό έγινε, για να διατηρηθεί το ύφος της συζήτησης. Συμμετείχαν πέρα από τον Α. Στίνα ο Γιώργος Χ. και ο Παναγιώτης Κ. από την εφημερίδα Αρένα και ο σύντροφος Χρηστός από την αναρχική ομάδα Κηφισιάς.

[Τα παραπάνω επρόκειτο να αποτελούσαν το εισαγωγικό κείμενο στη δημοσίευση της κουβέντας στο τεύχος 6 της εφημερίδας Αρένα, που δεν κυκλοφόρησε ποτέ]

Γιώργος: Το προηγούμενο Σάββατο σας επισκέφτηκε ο Κορνήλιος Καστοριάδης. Tι σας είπε σε γενικές γραμμές για τη σημερινή κατάσταση του επαναστατικού κινήματος;

Α. Στίνας: Μου έλεγε ότι στη Γαλλία δεν παρατηρείται το φαινόμενο που βλέπουμε εδώ, δηλαδή ότι έρχονται και με βρίσκουν παιδιά του λυκείου και μιλάμε και θέλουν να μάθουν. Η κατάργηση της ιεραρχίας, η αποδέσμευση από την κηδεμονία, έχουν γίνει αντικείμενο ευρύτερων συζητήσεων μέσα στους νέους. Στη Γαλλία δεν γίνεται κάτι τέτοιο, υπάρχει η παλιά αναρχική ομοσπονδία που όμως δεν κάνει και πολλά πράγματα. Από τα παλιά μέλη του Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα τα περισσότερα δρουν σαν ξεχωριστά άτομα και ορισμένα δουλεύουν μέσα στα συνδικάτα. Από τις παλιές ομάδες μόνο στην Αγγλία υπάρχει ακόμη η Solidarity, κι αυτό γιατί ανέχονται τις καταστάσεις και δεν διασπώνται.

Γιώργος: Σήμερα στην Ελλάδα πράγματι παρουσιάζεται αυτό το φαινόμενο των νέων παιδιών που με πολύ πάθος και ενεργητικότητα θέλουν να κάνουν διάφορα πράγματα. Όμως παρουσιάζεται ένα πρόβλημα, αυτό της έλλειψης θεωρητικού υπόβαθρου. Έτσι περιμένουν από κάποιον άλλο μεγαλύτερο και πεπειραμένο να πάρει πρωτοβουλίες, ενώ άλλες φορές λένε ότι θα κάνουν διάφορα και τελικά δεν κάνουν τίποτα. Πάντως το κύριο χαρακτηριστικό που έχουμε σήμερα είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος του ενεργού χώρου αποτελείται από νέα παιδιά 18-22 χρόνων.

Α. Στίνας: Νομίζω όμως ότι τελικά είναι καλύτερα έτσι. Οι παλιότεροι έχουν κάποια επιρροή, κάνουν τίποτα;

Γιώργος: Υπάρχουν σαν άτομα, αλλά από εκεί και πέρα τίποτα, καμιά οργανωμένη προσπάθεια.

Α. Στίνας: Διάβασα ένα άρθρο στον Αναρχο σχετικά με το τι είναι ο αναρχισμός. Πολύ θεωρητικό κείμενο, στο τέλος δεν καταλήγει πουθενά.

Γιώργος: Ναι, ήταν ένα καθαρά θεωρητικό κείμενο, που δεν έχει και πολύ σχέση με την πραγματικότητα. Στην αρχή έλεγε ότι προσπαθούσε να δώσει τον ορισμό του αναρχισμού, όταν τελικά κάτι τέτοιο μόνο από την πράξη μπορεί να προκόψει.

Α. Στίνας: Συμφωνώ, γιατί τελικά ο αναρχισμός είναι αυτό το ίδιο το κίνημα που είδαμε στο αποκορύφωμά του, δηλαδή στην επανάσταση, όταν καταργούνται οι αρχηγοί, καταργούνται τα πάντα και μένουν οι μάζες. Δηλαδή ο αναρχισμός είναι ότι είναι η ίδια η επανάσταση, ότι είναι η ίδια η εργατική τάξη μέσα στην επανάσταση. Εκεί στην Ισπανία, οι αναρχικοί τελικά απέτυχαν. Βεβαία και να επικρατούσαν, θα τους χτυπούσαν κατόπιν και η Αμερική και η Ρωσία, προπάντων αυτή. Αλλά πέρα απ αυτό, η άποψη που επικράτησε τότε, ότι δηλαδή πήραμε την παραγωγή στα χέρια μας και η πολιτική εξουσία δε μας χρειάζεται, είναι εντελώς ανόητη, γιατί ναι μεν δεν σου χρειάζεται, αλλά δεν την καταργείς κιόλα. αφού δεν αφοπλίζεις τους χωροφύλακες και δεν στέλνεις τον Λίστερ που έδρασε στην Καταλωνία είτε στο σπίτι του, είτε στη φυλακή. Τους άφησαν όπως ήταν και πριν και βέβαια οι χωροφύλακες τους χτύπησαν. Έπειτα αυτό που έγινε, με ολόκληρες αναρχικές ταξιαρχίες να δίνουν μάχες στα μέτωπα, ενώ πίσω τους ο Λίστερ κρέμαγε τους αναρχικούς εργάτες και διέλυε τις κολεκτίβες. Πολύ συναισθηματικοί, κάτι τέτοιο πρέπει να λείψει.

Παναγιώτης: Αυτό είναι ένα πρόβλημα που υπάρχει και σήμερα στο δικό μας τον χώρο, δεν έγινε μόνο στην Ισπανία. Αυτό που κυριαρχεί τελικά είναι το συναίσθημα. Δηλαδή ορισμένοι εμφανίζονται σαν λυσσασμένοι με τους μπάτσους και λένε να κάνουμε το ένα και το άλλο, όμως όταν πάνε να κάνουν κάτι τους βγαίνει πάντα το συναίσθημα, ενώ σε τέτοιες μορφές πάλης δεν μπαίνει μόνο θέμα συναισθήματος, αλλά κύρια λογικής. Για παραδείγματος χάριν με τα επεισόδια που γίνονται τώρα στην πλατεία Εξαρχείων, τους πιάνει μια υπερεπαναστικότητα, φτιάχνουν τις μολότωφ, τις πετάνε, τους κυνηγάνε μετά οι μπάτσοι, πιάνονται 5-6, τους αφήνουν βέβαια την άλλη μέρα, αλλά εκκρεμούν εις βάρος τους βαριές κατηγορίες και πάει λέγοντας. Κάτι τέτοιο γίνεται συνέχεια, με τον ίδιο ρυθμό.

Α. Στίνας: Αυτό που λες για τις κατηγορίες δεν πειράζει, εκείνο που έχει ενδιαφέρον είναι οι απολογίες. Γιατί μέχρι τώρα αυτό που λένε είναι ότι δεν ήμουν εγώ, περνούσα τυχαία κλπ, ενώ πρέπει να αναλάβουν κάποιες ευθύνες και να πουν ότι ναι είμαστε αυτοί και πάμε να κάνουμε εκείνο, δηλαδή όχι να ομολογήσουν ότι ρίξανε μολότωφ, αλλά να πουν ότι αγωνιζόμαστε για να καταργήσουμε αυτό το καθεστώς. Όπως παραδείγματος χάριν μ’ αυτό που έμεινε στην ιστορία σαν «Συμμορία Μπονό», που κρεμάστηκαν τελικά αφού αγωνίστηκαν σαν αναρχικοί ενάντια σ’ ένα σύστημα που σκότωσε 15.000.000 ανθρώπους στον Α’ παγκόσμιο πόλεμο. Δηλαδή πρέπει να δείξουν πιο είναι αυτό το καθεστώς εναντίον του οποίου αγωνίζονται και το οποίο τελικά γι’ αυτόν τον λόγο τους βάζει φυλακή.

Γιώργος: Ναι, το πρόβλημα μ’ αυτά τα παιδιά είναι ότι τελικά αυτά που κάνουν, τα κάνουν ενστικτώδικα, μη ενταγμένα σ’ ένα γενικότερο θεωρητικό πλαίσιο, έτσι ώστε να πουν ναι εμείς το κάναμε γι’ αυτόν και εκείνο το λόγο. Και μετά βέβαια φοβούνται τις συνέπειες και λένε ήμασταν περαστικοί, δεν ξέρουμε τίποτα κλπ.

Χρήστος: Επιπλέον ο αναρχικός χώρος δεν έχει τη δυνατότητα τώρα να καλύψει όλες αυτές τις πράξεις και να στηρίξει αυτούς τους ανθρώπους.

Α. Στίνας: Κοίτα, όλη αυτή η κατάσταση με τους αναρχικούς είναι κάτι το καινούργιο για την ελληνική πραγματικότητα. Μπορεί να υπάρχει κάμποσα χρόνια, αλλά από άποψη ιδεολογικής και οργανωτικής συγκρότησης, είναι κάτι το καινούργιο. Αυτό πάλι, με την άποψη ότι δεν χρειάζεται καμιά οργάνωση. Άλλο πράγμα είναι η οργάνωση για την οργάνωση που πάει να πάρει την εξουσία στα χέρια της για να καταπιέσει τις μάζες, κι άλλο πράγμα είναι η οργάνωση σαν κατάκτηση των ανθρώπων, απαραίτητη για να κινηθούν τα πράγματα.

Γιώργος: Πάντως σήμερα η άποψη που υπήρχε παλιότερα ότι δεν θέλουμε καμιά οργάνωση, δεν ακούγεται σχεδόν καθόλου. Αντίθετα υπάρχει η τάση για συνεργασία των ομάδων και η εκδήλωση της Πρωτομαγιάς που γίνεται από τη Συντονιστική Επιτροπή Νότιας Ελλάδας (ΣΕΝΕ), είναι μια ακόμη απόδειξη. Στην κοινά οργανωμένη παρουσία αποσκοπεί και η 1η πανελλαδική αναρχική συνδιάσκεψη. Τώρα πού θα φτάσουμε, μόνο το μέλλον μπορεί να το δείξει.

Α. Στίνας: Πάντως αυτό που γίνεται τώρα εδώ, δεν γίνεται αλλού. Ας πούμε στην Αμερική, η IWW, που κάποτε ήταν πολύ ισχυρή, με 800.00 μέλη, στην πλειοψηφία τους αναρχικούς, σήμερα αποτελείται απλά από μερικούς γέροντες και κάποιους νεότερους, που βγάζουν μια εφημερίδα και τίποτα παραπάνω. Στην Ισπανία πάλι, η παλιά ομοσπονδία ουσιαστικά είναι ανύπαρκτη και τά-κανε θάλασσα με τις διασπάσεις της. Το κομμουνιστικό κόμμα παίζει κι εδώ τον ρόλο του. Γίνεται παραδείγματος χάριν επανάσταση στη Νικαράγουα και παίρνουν αυτοί την εξουσία. Εγώ είχα γνωρίσει δύο ζευγάρια Σαντινίστας που τους είχαν φιλοξενήσει κάτι φίλοι και δεν ήταν καθόλου σταλινικοί, αλλά αντίθετα είχαν συνειδητοποιήσει τι είναι το κομμουνιστικό κόμμα και τι σκοπούς έχει. Και βλέπεις τώρα από τη μια μεριά η Αμερική να παίρνει το μέρος των αντεπαναστατών δεξιών, ενώ από την άλλη η Ρωσία εκφράζει τη συμπάθειά της, η Κούβα το ίδιο, στέλνουν ανθρώπους για να τους οργανώσουν, τους δίνουν και όπλα, τα πουλάνε δηλαδή, τσάμπα δεν δίνουν τίποτα, με αποτέλεσμα να πέφτουν από τη σκύλα στη χάρυβδη. Και δεν είναι μόνο αυτό, είναι και η απογοήτευση γιατί λέμε κάναμε μια επανάσταση και βρεθήκαμε χειρότερα απ’ ότι ήμασταν πριν. Αν κάνουμε μια δεύτερη μπορεί να είναι ακόμη χειρότερα. Πώς εξηγείται το γεγονός ότι στη Ρωσία, σε μια χώρα με τέτοια επαναστατική παράδοση, δεν γίνεται τίποτα, οι εργάτες το ρίχνουν στο μεθύσι, ή το πολύ-πολύ να χαλάνε τις μηχανές, ή να μη δουλεύουν καθόλου. Έχουν απογοητευτεί, δεν υπάρχει προοπτική, δεν βλέπουν τι άλλο να κάνουν. Κάποιους διανοούμενους που ξεφυτρώνουν τους αφήνουν και φεύγουν, πάνε στην Αμερική, μπαίνουν σε κάποια πανεπιστήμια και χάνονται.

Παναγιώτης: Στην Αγγλία, τον αγώνα των ανθρακωρύχων πώς τον είδατε;

Α. Στίνας: Κοίτα, εκεί πράγματι κάτι έγινε, τουλάχιστον από πλευράς αντοχής. Στην Αγγλία από παλιά το συνέδριο των εργατικών συνδικάτων δεν εξέφραζε ούτε τα πραγματικά αισθήματα των άγγλων εργατών, ούτε τον συσχετισμό των δυνάμεων. Υπήρχαν παλιά μέσα στο κίνημα πολλές επαναστατικές οργανώσεις με επιρροή (τις είχε κριτικάρει μάλιστα ο Λένιν στο βιβλίο του Αριστερισμός, η παιδική αρρώστεια του κομμουνισμού) που δεν φαίνονταν στα συνέδρια των εργατικών συνδικάτων. Στην Αγγλία ίσως το κίνημα να είναι καλύτερα από αλλού, γιατί υπάρχει μια παράδοση από τα εργατικά συμβούλια. Αυτή τη συμβουλιακή οργάνωση την επέβαλλε η δομή των συνδικάτων που είναι ομοιοεπαγγελματικά, με αποτέλεσμα να υποχρεωθούν οι εργάτες των μεγάλων εργοστασίων να βγάζουν κοινές επιτροπές. Ο Καστοριάδης που είχε πάει και τους είχε δει, είπε ότι κάθε 15 μέρες έχουν συνέλευση, όπου υπάρχει λογοδοσία και απολογισμός από τη συνδικαλιστική ηγεσία.

Παναγιώτης: Ειδικά με τους ανθρακωρύχους πιστεύω ότι μεγάλο ρόλο παίζει το γεγονός ότι ζουν μαζί, έχουν δικά τους χωριά, έχουν δηλαδή τη λεγόμενη εργατική αλληλεγγύη. Στα χωριά δεν είναι εύκολο παραδείγματος χάριν να μπει ένας μπάτσος και να κάνει εξακρίβωση στοιχείων. Αυτή η αλληλεγγύη ήταν ένας σημαντικός παράγοντας και για τη διάρκεια της απεργίας, αλλά και για τη μαχητικότητα που έδειξαν οι απεργοί, με τα σαμποτάζ, τις μάχες με τους μπάτσους κλπ.

Α. Στίνας: Πάντως αυτό που είναι απολύτως βέβαιο είναι ότι αν υπάρξει επαναστατικό κίνημα στη σύγχρονη κοινωνία, αυτό θα είναι οι αναρχικοί. Δεν χωράει πια τίποτ’ άλλο.

Γιώργος: Δεν μπορώ να πω ακριβώς τι θα γίνει στο εξωτερικό, αλλά στην Ελλάδα πιστεύω ότι αν κινηθούμε οργανωμένα σε όλους τους κοινωνικούς χώρους, θα δούμε πολύ κόσμο να ενστερνίζεται τις ιδέες μας. Θέλω να πω ότι πρέπει να γίνει μια συνεπής και συνεχής δουλειά σ’ αυτούς τους χώρους, κι όχι να εμφανιζόμαστε ευκαιριακά με μια προκήρυξη ή με μια μπροσούρα, λίγες φορές τον χρόνο. Το θετικό στην Ελλάδα είναι ότι πέρα από την παραδοσιακή Αριστερά και τους φορείς της, δεν υπάρχει τίποτα, ενώ κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει παραδείγματος χάριν στη Γαλλία, όπου υπάρχουν, τουλάχιστον στον εργατικό χώρο, οι αυτοδιαχειριστές της CFDT κλπ. Έτσι πολλοί, αν και είναι δυσαρεστημένοι μ’ όλα αυτά που συμβαίνουν, ψηφίζουν τους συνδικαλιστές του ΠΑΣΟΚ ή του ΚΚΕ γιατί απλά δεν έχουν άλλη επιλογή. Αν λοιπόν εμείς κινηθούμε με συνέπεια και επιμονή, τα περιθώρια είναι πράγματι μεγάλα. Άλλωστε εδώ η παράδοση του αναρχικού κινήματος είναι μικρή, ώστε δεν μπορεί να πει κάποιος ότι και οι αναρχικοί τι έκαναν, τίποτα. Είναι καινούργια όλα αυτά τα πράγματα.

Α. Στίνας: Είναι καινούργια, μόνο που γίνονται και κάποιες ενέργειες που μάλλον δυσφημούν το κίνημα. Οι δε δημοσιογράφοι αυτά παίρνουν και παρουσιάζουν σαν αναρχικό κίνημα, διαστρεβλώνοντας την πραγματικότητα. Αλλά και πώς να καταργήσεις αυτές τις ενέργειες;

Παναγιώτης: Καλά, όσον αφορά τους δημοσιογράφους πάντα αυτό θα κάνουν, γιατί για κάτι τέτοιο πληρώνονται. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε εμείς είναι να δουλέψουμε έτσι ώστε να δώσουμε στον κόσμο να καταλάβει, όσο είναι δυνατόν, ποιοι είμαστε και τι θέλουμε.

Α. Στίνας: Έχω συζητήσει με πολλά παιδιά που έρχονται εδώ και τους λέω να μαζευτούν και να κάνουν μια ομάδα, να συνδεθούν με κάποιους άλλους ανθρώπους, κι έτσι να διαδίδονται οι ιδέες. Αν τυχόν βρεθείς σε μια συζήτηση να παρεμβαίνεις και να λες την κουβέντα σου, ή αν γίνεται κάποια διάλεξη και επιτρέπεται να γίνονται ερωτήσεις, να τις κάνεις, έτσι ώστε να αποκαλύπτεις τι κρύβει ο ομιλητής. Έπειτα υπάρχουν κι αυτές οι συνελεύσεις των συνοικιών, αν και δεν ξέρω τι γίνεται εκεί ακριβώς. Θέλω να πω ότι πρέπει να πηγαίνεις σ’ αυτές τις συνελεύσεις, κι όταν έρχεται ο υπουργός και βγάζει λόγο, εσύ να σηκωθείς και να πεις ότι εδώ πέρα έχουμε να κάνουμε με μια δική μας υπόθεση, τι δουλειά έχει και έρχεται ο υπουργός, μπορούμε να λύσουμε τα ζητήματά μας και μόνοι μας. Ή στα σωματεία να λέμε ότι πρέπει να γίνεται τακτικά λογοδοσία και πως πρέπει να έχουμε το δικαίωμα ν’ αλλάζουμε το διοικητικό συμβούλιο όταν θέλουμε εμείς και όχι όταν λέει το καταστατικό. Μια βασική διεκδίκηση είναι και το ίσο ημερομίσθιο. Να, παραδείγματος χάριν τώρα που είχαν απεργία οι υπάλληλοι του Δήμου Αθήνας. Ζητάς να παίρνεις όσα και ο Μπέης, ή ακόμα και περισσότερα, γιατί ο Μπέης δεν κάνει και τίποτα. Αλλά το πιο σημαντικό είναι να μιλήσεις για το τι είναι τελικά το ημερομίσθιο. Είναι δηλαδή όπως λέει ο Μαρξ εμπόρευμα του οποίου η αξία καθορίζεται από το τι χρειάζεται για να μπορέσει να ξαναδουλέψει την άλλη μέρα ο εργάτης, ή είναι εκείνο που χρειάζεται για να ζήσει ο άνθρωπος τελικά. Βάζεις δηλαδή το ζήτημα σε μια τελείως διαφορετική βάση. Σήμερα, επίσης, προσπαθούν να δημιουργήσουν ένα νέο ιδιαίτερο κοινωνικό στρώμα, τους συνδικαλιστές, δηλαδή ανθρώπους των κομμάτων και όχι της εργατικής τάξης. Έτσι προσπαθούν να αποξενώσουν τις μάζες από κάθε πολιτική εκδήλωση, από κάθε πολιτική δράση.

Χρήστος: Πράγματι υπάρχει μια ελίτ, αλλά όχι στη βάση των συνδικάτων, γιατί στις διάφορες περιοχές, στις γειτονιές, ο ένας ξέρει τον άλλο, υπάρχουν δεσμοί, ακόμα και συγγενικοί, κι έτσι μπορεί να υπάρξει διάλογος για ένα ζήτημα ακόμα και μέσα στο καφενείο. Το πρόβλημα είναι με την κεντρική διοίκηση. Έτσι που λειτουργούν τα συνδικάτα, μ’ όλες τις γραμμές κι όλες τις αποφάσεις, ακόμα και για το παραμικρότερο θέμα, όπως παραδείγματος χάριν αν θα κολληθεί μια χειρόγραφη αφίσα στον χώρο εργασίας, να παίρνονται στα κεντρικά γραφεία, καταλαβαίνει κανείς ότι το πρόβλημα είναι ο συγκεντρωτισμός και η γραφειοκρατικοποίηση των συνδικάτων. Έπειτα υπάρχουν πολλοί εργάτες, απλά μέλη, που θα ήθελαν ν’ αντιταχθούν στους εργατοπατέρες. Έτσι όμως που είναι το καταστατικό, δεν τους αφήνει και πολλά περιθώρια για αντίλογο και πρωτοβουλίες από τα κάτω.

Α. Στίνας: Αυτοί ξέρουν καλά τι κάνουν. Ας πούμε τότε παλιά, επί μοναρχίας, οι καπνεργάτες διάλεγαν την εποχή που τα καπνά αν έμεναν θα σάπιζαν και τότε έκαναν απεργία. Τώρα το αιφνίδιο έχει καταργηθεί, αφού σε υποχρεώνουν να ειδοποιήσεις από μέρες πριν, πότε θα απεργήσεις. Είναι σαν ο στρατός να προειδοποιεί τον αντίπαλό του ότι την τάδε μέρα θα επιτεθούμε, γι’ αυτό φυλαχτείτε. Θυμάμαι που στη Θεσσαλονίκη, κατά την τρίτη διοργάνωση της έκθεσης, ενώ ήταν όλα έτοιμα για να ξεκινήσει, οι εργάτες τη μέρα των εγκαινίων ξεκίνησαν απεργία.

Χφήστος: Υπάρχουν ακόμα και τα διαιτητικά δικαστήρια που μας χτυπάνε.

Α. Στίνας: Ναι, ουσιαστικά έχει καταργηθεί η απεργία. Και πέρα απ’ όσα είπαμε προηγουμένως, έχουν καταργήσει κι αλλιώς την απεργία. Για παράδειγμα αν απεργήσουν οι ηλεκτροτεχνίτες, υπάρχει παρακαταθήκη ρεύματος για να δουλέψουν τα εργοστάσια. Έπειτα υπάρχει και το οργανωμένο σώμα των απεργοσπαστών. Ενώ παλιά που το εργοστάσιο ήταν στο Φάληρο, όταν απεργούσαν οι εργάτες, σταματούσαν τα πάντα. Μια φορά είχε έρθει στο εργοστάσιο ο Βενιζέλος και ο εκπρόσωπος των εργατών Παπανικολάου πήγε να του δώσει τα αιτήματα. Ο Βενιζέλος όμως αρνήθηκε να τα συζητήσει και πήγε να φύγει. Τότε, αμέσως, σταμάτησαν τα πάντα, φώτα, τρένα κλπ, κι έτσι αναγκάστηκε να ξαναγυρίσει και να συζητήσει. Ήταν κάτι άλλο που λες εκείνα τα χρόνια, εγώ θεωρώ ευτύχημα για τον εαυτό μου που έχω ζήσει αυτό το κίνημα, που ο άνθρωπος, ο εργάτης, ήταν πραγματικός αγωνιστής. Έβλεπες στη Θεσσαλονίκη πως όταν έφευγε από τη δουλειά του πήγαινε γραμμή στο εργατικό κέντρο, ούτε σπίτι του, ούτε πουθενά αλλού. Στις αίθουσες του εργατικού κέντρου, στο καφενείο, γίνονταν συζητήσεις όχι για το αν θα πάρουμε μεγαλύτερο μεροκάματο, αλλά για τον σοσιαλισμό, για διάφορα βιβλία που έβγαιναν κλπ. Αν κυκλοφορούσε μια μπροσούρα, γινόταν ανάρπαστη από τους εργάτες. Τώρα τα πράγματα δεν είναι έτσι. Ας ελπίσουμε και περισσότερο ας παλέψουμε για να έρθουν καλύτερες μέρες για το κίνημα και το προλεταριάτο.

The post Άγις Στίνας: Συζητώντας με την Κολεκτίβα Αρένα (1985) first appeared on Aυτολεξεί.

Ο αναρχικός/αντιεξουσιαστικός “χώρος” δεν έχει τυπικές διαδικασίες ένταξης, καταγραφής της εμπειρίας, αναστοχασμού της δράσης και αποχώρησης. Δηλαδή δεν έχει συνειδητά καταγεγραμμένη ιστορικότητα, ούτε ρητές δομές οργάνωσης, ούτε τρόπο αυτοκριτικής. Αντιθέτως, περιέχει μια αντίσταση αδράνειας σε οποιαδήποτε αυτοκριτική. Ας πούμε, το δικό μου κείμενο αποχώρησης πριν από πέντε χρόνια θάφτηκε από τη συλλογικότητα, χωρίς καν να αναγνωσθεί.

Έτσι ο “χώρος” παραμένει ανιστορικός, ανοργάνωτος και μυθοποιητικός. Με αποτέλεσμα οι “φασαίοι”, αν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε τον νεολογισμό αυτό, να αποτελούν, εξ ορισμού, την πλειοψηφία του “χώρου” και να συγκροτούν το κριτήριο αυτοπροσδιορισμού αυτής της πολιτικής παράδοσης ως “χώρο”, δηλαδή πεδίο κινητικότητας και ακανόνιστων διαδρομών – η πλειοψηφία των “αγωνιστριών/ών” ασχολούνται έντονα για μία περίοδο πριν οδηγηθούν στην παραίτηση. Αυτή η περίοδος ενασχόλησης χαρακτηρίζεται, ανάλογα προς τον βαθμό εμπλοκής ως “φάση” από τους εναπομείναντες. Πώς λέμε: “Περνάει φάση”, μια φράση των glamour ’90s.

Οπότε ο χαρακτηρισμός “φασαίος” ξεκινά ως μια εκ των υστέρων επίκριση για τους αποχωρήσαντες από τους εναπομείναντες. Είναι μια λέξη που υποκαθιστά το νόημα που είχαν παλαιότερα οι έννοιες “ψευτομπλούκι” ή “part-time punks” ή, κατά Μπούκτσιν, “lifestyle αναρχισμός”. Μοναδικό κριτήριο ήταν η διαρκής φυσική παρουσία στις εκδηλώσεις του “χώρου”.

Η αντίθεσή της δεν είναι το “πολιτικοποιημένος”, αλλά το “αναρχοπατέρας” που είναι ο επικριτικός χαρακτηρισμός που αποδίδεται στους εναπομείναντες από τους αποχωρήσαντες, ως μια πικρόχολη απάντηση που στεριώνεται στην επίγνωση ότι στον “χώρο” η πραγματική ιστορική μνήμη πνίγεται στη μυθοπλασία. Οι “αναρχοπατέρες” κουβαλούν και τους μύθους των Εξαρχείων, για τους οποίους έγραψε κάποτε ο Λεωνίδας Χρηστάκης πως τα “Εξάρχεια δεν υπάρχουν.”

Με τη διάνοιξη του ψηφιακού κόσμου, έστω και τα ασαφή και μη τυπικά κριτήρια που έθετε η φυσική παρουσία διαλύθηκαν. Πίσω από το πληκτρολόγιο, όλοι διεκδικούν τη μνήμη του Ντουρούτι. Οπότε οι “φασαίοι” έγιναν ο κορμός του “χώρου”, καθότι η ίδια η ενασχόληση με την πολιτική μέσω τηλεπαρουσίας είναι η ουσία της “φάσης”. Οι πάλαι ποτέ “αναρχοπατέρες” έχασαν την αυθεντία επί των μύθων, καθώς ο πολλαπλασιασμός των εικονικών μύθων έκανε τους πάντες οριακά “φασαίους”.

Όλοι θα αποσυρθούμε, εξάλλου, κανείς δεν είναι αθάνατος.

Τώρα βλέπω ότι οι “φασαίοι” προκαλούν δυσαρέσκεια, όχι γέλωτα όπως παλαιότερα. Κατανοώ ότι πλέον είμαστε όλοι “φασαίοι”.

Αλλά υπάρχει και κάτι επιπλέον στον πυρήνα της έννοιας “φασαίος”. Το θέαμα. Είναι η προέκταση του τουριστικού χρόνου στον πολιτικό. Η “φάση” είναι φάση φαντασμαγορίας, οπότε ζητείται θέαμα προκειμένου οι “φασαίοι” να νιώσουν πιο αυθεντικοί και να κατακτήσουν την κορυφή του “χώρου”, δηλαδή το δικαίωμα να επικρίνουν χωρίς κριτήρια.

Το θέαμα του Δεκέμβρη έφερε μία ολόκληρη γενιά “φασαίων” που κατέστησαν τη μνήμη της εξέγερσης τουριστική αναπαράσταση. Ενδεικτικά, οι συζητήσεις έπαψαν να αφορούν την τακτική των διαδηλώσεων και εστίασαν στην πρακτική των πάρτυ.

Ο “χώρος”, κατεξοχήν θεαματικός, ζητεί να απαλλαγεί από τους “φασαίους” μα η αναπαραγωγή του ως “χώρου” εξαρτάται απόλυτα από τον πολλαπλασιασμό της “φάσης”, όπερ φαύλος κύκλος. Η μόνη διέξοδος θα ήταν πολιτική.

Μα αυτό δεν γίνεται στα ικαριώτικα πανηγύρια, ούτε με ποιητικό παραλήρημα, ούτε για λόγους κινηματογραφικής νοσταλγίας. Η διαμάχη των “φασαίων” έχει γίνει πλέον διασκέδαση για τους θιασώτες του βιωματικού καταναλωτισμού, τύπου LIFO.

Το πιο ενδιαφέρον είναι πως, με όλους αυτούς τους εκατέρωθεν χαρακτηρισμούς, η μάχη των ιδεών και των σημασιών έχει εγκαταλειφθεί προς όφελος της μάχης των εντυπώσεων. Και ο αναστοχασμός; Είναι άβολος και οι περισσότεροι κριντζάρουν.

The post Σχόλιο για τη «φάση» first appeared on Aυτολεξεί.

Προυντόν, ένα σεξουαλικά καταπιεσμένο άτομο

Θα ήθελα να εξετάσω μια από τις λιγότερο γνωστές πτυχές του έργου του μεγάλου κοινωνικού μεταρρυθμιστή: την έντονη και παράξενη περιέργειά του για την ομοφυλοφιλία.^[1] Περιέργεια που προκαλεί ακόμα μεγαλύτερη έκπληξη, δεδομένου ότι δικαίως εθεωρείτο άνθρωπος με άκαμπτα ήθη, επιπλέον δε, ο συγγραφέας της μεταθανάτιας Πορνοκρατίας, είχε την τάση να εναντιώνεται με ζήλο κατά των παρεκκλίσεων της σάρκας.

Ο Προυντόν είχε πεισθεί ότι η ομοφυλοφιλία, στην εποχή του, δεν παρατηρείτο καθόλου στα κατώτερα κοινωνικά εργατικά στρώματα. Οπαδοί της ως επί το πλείστον ήταν, όπως έλεγε, «εκλεπτυσμένοι άνθρωποι, καλλιτέχνες, άνθρωποι των γραμμάτων, δικαστές, ιερείς». Γιατί; διότι οι εργαζόμενοι δεν είχαν «υψηλό το αίσθημα του ιδεώδους». Για αυτόν, ο μονόφυλος^[2] έρωτας προέκυπτε από «σφάλμα κρίσεως ως αποτέλεσμα ψευδαίσθησης του ιδεώδους», κατά την επιδίωξη «του ωραίου και του καλού». Αυτό που τον εντυπωσίαζε από τα ήθη της αρχαιότητας ήταν πως «οι μεγάλοι ποιητές κατέληξαν εορταστικά να εντρυφήσουν στο τερατώδες αυτό πάθος, προνόμιο κατά τα λεγόμενά τους, θεών και ηρώων». Προσθέτοντας ότι η «ποιητική» της ομοφυλοφιλίας ήταν που έπρεπε κυρίως να εξηγηθεί. Και απολογείτο εκ των προτέρων για το θράσος του να παρεισφρήσει σε τέτοιου είδους τομέα, τολμώντας να γράψει:

«Συμβουλεύτηκα τις γραπτές μαρτυρίες· ρώτησα εκείνους τους αρχαίους που ήξεραν να βάζουν παντού την ποίηση και τη φιλοσοφία και που, μιλώντας σε μια κοινωνία συνηθισμένη στα σωκρατικά ήθη, δεν έρχονταν σχεδόν καθόλου σε αμηχανία (…) Αυτό που θα πω (…) θα έχει (…) το πλεονέκτημα να ελαφρύνει μοναδικά το έγκλημα εκείνων που πρώτοι το ύμνησαν και το εκθείασαν (…) Συνηγορήσαμε υπέρ μερικών από τις μεγαλύτερες μορφές που απεικόνισαν τη φυλή μας, υπέρ της ελληνικής ποίησης και φιλοσοφίας, υπέρ της αιώνιας τιμής του ανθρώπινου πνεύματος, υπέρ της αθωότητας του μονόφυλου έρωτα.»

Ο Προυντόν ξεκινάει τη μελέτη του απορρίπτοντας σκοπίμως την εξήγηση του αγίου Παύλου «ο οποίος νομίζει ότι τα έχει πει όλα όταν αποδίδει το φαινόμενο με το οποίο ασχολούμαστε στη λατρεία ψευδών θεών». Για αυτόν, «η εξήγηση του αγίου Παύλου δεν εξηγεί τίποτα». Ήταν πολύ βολικό για τον χριστιανισμό να κατηγορεί τον πολυθεϊσμό και την κοινωνία που στηρίχθηκε σε αυτόν για τη συμπεριφορά από την οποία ισχυριζόταν ότι θα καθάριζε τη γη. «Αλλά (…) ο χριστιανισμός δεν πέτυχε το εγχείρημά του» και τα πάθη που κατήγγειλε ο απόστολος «διαιωνίστηκαν στην Εκκλησία του Χριστού».

Επιστρέφοντας στις ρίζες του ελληνικού έρωτα, ο Προυντόν ορθώς υποστηρίζει ότι η ομοφυλοφιλία υπήρχε στην Ελλάδα πολύ πριν από τον Σωκράτη. Στην Ιωνία αυτός ο έρωτας «τραγουδήθηκε και θεοποιήθηκε» για πρώτη φορά. Μεταξύ των Σύρων, των Βαβυλωνίων και άλλων Ανατολιτών, η θρησκεία είχε ήδη καταστήσει την ομοφυλοφιλία ένα από τα μυστήριά της. Στην αυγή της ανθρωπότητας βασίλευε ένας «ερωτικός πανθεϊσμός», αυτό που ο Σαρλ Φουριέ^[3], στον οποίο ο Προυντόν χρωστούσε τόσα πολλά, ονόμασε πανγαμία (omnigamie) και στον οποίο ο Προυντόν παραπέμπει με αυτούς τους όρους:

«Αυτός ο υπέρτατος έρωτας, που ξετυλίγει το χάος και ζωογονεί όλα τα όντα, δεν έχει ανάγκη την ανθρώπινη μορφή για να απολαύσει τον εαυτό του. Για αυτόν, τα βασίλεια, τα γένη, τα είδη και τα φύλα είναι όλα μπερδεμένα (…) Είναι η Καινίς, που μεταμορφώνεται από κορίτσι σε αγόρι· ο Ερμαφρόδιτος, που είναι και αρσενικό και θηλυκό· ο Πρωτέας, με τις χίλιες μεταμορφώσεις του (…) Ο Θεόκριτος προχωράει ακόμη παραπέρα: σε έναν θρήνο για τον θάνατο του Άδωνη, ισχυρίζεται ότι ο κάπρος που τον σκότωσε με έναν κυνόδοντα ήταν ένοχος μόνο για αδεξιότητα. Το άμοιρο ζώο επιθυμώντας να φιλήσει τον όμορφο νεαρό: πάνω στη θέρμη του πάθους του, τον διαμέλισε!»

Όταν η ανθρωπότητα βγαίνοντας από το χάος μπήκε στον πολιτισμό, αυτός ο ερωτικός πανθεϊσμός μετατράπηκε σε «ερωτικό ιδεαλισμό»:

«Πάνω απ᾽ όλα ο άνθρωπος, πίστευαν οι αρχαίοι, δεν μπορεί να ζήσει χωρίς έρωτα· χωρίς έρωτα η ζωή είναι αναμονή θανάτου. Η αρχαιότητα είναι γεμάτη από αυτή την ιδέα· έχει τραγουδήσει και εκθειάσει τον έρωτα· έχει αμφισβητήσει ατελείωτα τη φύση του, όπως ακριβώς έχει αμφισβητήσει το κυρίαρχο Αγαθό, και περισσότερες από μία φορές τα έχει μπερδέψει. Με την ίδια δύναμη που οι καλλιτέχνες της εξιδανίκευαν την ανθρώπινη μορφή, οι φιλόσοφοι και οι ποιητές της εξιδανίκευσαν τον Έρωτα (…) Αναμεταξύ τους το διακύβευμα ήταν ποιος θα ανακάλυπτε και θα πραγμάτωνε τον τέλειο έρωτα (…) Αλλά αυτή η ιδεατότητα του έρωτα, που βρίσκεται; Πως να την απολαύσει κανείς και σε ποιο βαθμό;»

Στο γάμο; Ο Προυντόν απαντά με μια παροιμία:

 «Ο γάμος είναι ο τάφος του έρωτα. Και αυτό ίσχυε για τους Έλληνες (…) ασύγκριτα περισσότερο απ᾽ ό,τι ισχύει για εμάς. Η αξιοπρέπεια της συζύγου, αριστοκρατική στην αρχή και στη μορφή, δεν προσέδιδε στην αρχαία γυναίκα παρά υπεροπτικές αξιώσεις που την έκαναν όχι τόσο θελκτική.»

Ο συγγραφέας υπαινίσσεται εδώ, αλλά πολύ συνοπτικά, τις κοινωνικές συνθήκες (πατριαρχία) στις οποίες υπέκειντο οι Ελληνίδες:

«Με την σύζυγο, όπως την κατέστησε ο πολιτισμός στο τέλος της ηρωικής εποχής, να έχει μόνο την υπερηφάνεια της, την κοινοτοπία των ενασχολήσεών της και την επαχθή λαγνεία της, που μόλις και μετά βίας κατέπνιγαν τις ταλαιπωρίες της εγκυμοσύνης και τις συζυγικές συγκρούσεις, ο έρωτας έκανε φτερά στο ξημέρωμα του γάμου και η καρδιά έμενε στεγνή. Δεν υπάρχει ίχνος  έρωτα στον γυναικωνίτη, δηλώνει εμφατικά ο Πλούταρχος.»

Αν ο συζυγικός δεσμός ήταν έτσι «απογυμνωμένος από το ιδεώδες και επομένως από τον έρωτα», από ποιόν να ζητηθεί ο έρωτας; Από την εταίρα, την παλλακίδα, την ιερόδουλη; Αλλά αυτό το είδος «αγοραίου έρωτα» περιορίζεται στην «ικανοποίηση των αισθήσεων», στις «οργανικές εκκρίσεις» σε «κάτι το βρώμικο», όπως αποδοκιμάζει ο Προυντόν. «Μου αρέσει, λέτε· ναι, όπως μου αρέσει το κρασί, τα ψάρια και ό,τι μου δίνει ευχαρίστηση.»

«Έτσι, η εταίρα και η ιερόδουλη δεν προσφέρουν τίποτα περισσότερο, από άποψη ερωτικής απόλαυσης, ακόμη λιγότερο από τη νόμιμη γυναίκα, τον έρωτα όπως τον επιθυμεί η ανθρώπινη ψυχή, και ο εξιδανικευμένος έρωτας καθίσταται αδύνατος μεταξύ των δύο φύλων (…) Οι αρχαίοι μελετώντας σε βάθος αυτή την ανάλυση, κατάλαβαν θαυμάσια ότι η ομορφιά, τόσο η φυσική όσο και η ηθική, είναι άυλη, ότι ο έρωτας που εμπνέει αφορά εξ ολοκλήρου την ψυχή (…) Πού είναι λοιπόν, αναρωτιόταν ο αρχαίος άνθρωπος, ο έρωτας χωρίς τον οποίο δεν μπορώ να ζήσω και τον οποία δεν μπορώ να νιώσω ούτε με τη γυναίκα μου, ούτε με την ερωμένη μου, ούτε με τη σκλάβα μου; Πού είναι αυτός ο έρωτας, αυτό το ξάναμμα που εμφανίζεται μόνο για να εξαπατήσει τους ανθρώπους; Βρήκα τη γυναίκα πιο πικρή κι από τον θάνατο^[4], φωνάζει ο Σολομώντας· προφανώς δεν αναφέρεται στο πρόσωπο αλλά στο φύλο. Κενό παντού, έρωτας πουθενά.»

Ο Προυντόν ακολουθώντας με προσοχή «την εξέλιξη αυτής της ιδεαλιστικής αποπλάνησης που, αφού απορρίψει το γάμο ως ξένο από την ίδια του τη φύση προς τον έρωτα», καταλήγει στην «ψευδαίσθηση» της ομοφυλοφιλίας:

«Επομένως, μέσα από την εκλέπτυνση της ευαισθησίας και αναζητώντας την πεμπτουσία του ωραίου και του αγαθού, οι αρχαίοι κατέληξαν να περιφρονούν τον συζυγικό έρωτα και μαζί με αυτόν κάθε σωματική σχέση με μια γυναίκα. Μέσα από αυτή την ακολουθία ιδεών οι Έλληνες, επενδύοντας στον έρωτα και καθαρίζοντάς τον από τις σαρκικές χυδαιότητες, έφτασαν στις έσχατες υπερβολές. Μπορεί να φαίνεται ανήκουστο, αλλά έτσι είναι: και ολόκληρη η ιστορία το μαρτυρεί.»

Ο Προυντόν, με έντονη αυταρέσκεια, αφήνει εδώ τη θεωρία για τα παραδείγματα:

«Ο Ανακρέων^[5], σύμφωνα με τον Αιλιανό, όντας στην αυλή του Πολυκράτη, τυράννου της Σάμου, ένιωσε μια έντονη τρυφερότητα για τον νεαρό Σμερδίη. Ποθούσε την ψυχή του, λέει ο ιστορικός, όχι το σώμα του. Ο δε έφηβος έτρεφε για τον ποιητή μια τρυφερή εκτίμηση.»

Και ο Προυντόν υπερθεματίζοντας λέει:

«Ο όμορφος έφηβος Σμερδίης που αναφέρεται εδώ αγαπήθηκε επίσης από τον τύραννο Πολυκράτη.»

Έχοντας επιτέλους ξεπεράσει τόσο την επιφυλακτικότητα όσο και τις αναστολές, ο συγγραφέας ρίχνεται ολόψυχα στην εξύψωση του ελληνικού έρωτα:

«Πρέπει να πιστέψουμε ότι αυτή η εξαιρετική θεωρία είχε διεισδύσει σε ένα ορισμένο σημείο στα ήθη, όταν βλέπουμε τους πιο ενάρετους ανθρώπους της αρχαιότητας και τους λιγότερο καχύποπτους να την υιοθετούν. Ο Σωκράτης, ο οποίος έδωσε το όνομά του στον τέλειο έρωτα πριν δώσει το δικό του ο Πλάτων, έκανε φανερά και εν γνώσει όλης της πόλης έρωτα με τον Αλκιβιάδη. Τον δίδασκε φιλοσοφία, επέπληττε την έπαρσή του, τον απομάκρυνε από τον δελεασμό των ιερόδουλων, τον εκπαίδευε στην εγκράτεια και με το παράδειγμά του και τους λόγους του, δίδασκε τους Αθηναίους να αγαπούν και να σέβονται τη νεολαία. Δίνει ένα ωραίο παράδειγμα στο διάλογο του Πλάτωνα που ονομάζεται Θεαίτητος. Ο Θεαίτητος είναι ένας άχαρος νέος με αγκυλωτή μύτη και μικρά, βαθουλωτά μάτια, ένα αληθινό πορτρέτο του Σωκράτη, που παρουσιάζεται και συστήνεται στον φιλόσοφο από έναν πολίτη της Αθήνας, τον οποίο οι φίλοι του κατηγορούσαν ειρωνικά, προς μεγάλη του δυσαρέσκεια, ότι έκανε έρωτα με αυτό το άσχημο αγόρι. Ο Σωκράτης αφού ανέκρινε τον Θεαίτητο, αναγκάζοντάς τον με τις ερωτήσεις του να δείξει την ευφυία του και αναδεικνύοντας την ευτυχισμένη φύση του, τελικά του είπε μπροστά σε όλους: Πήγαινε, είσαι όμορφος, Θεαίτητε· γιατί κατέχεις την ομορφιά της ψυχής, χίλιες φορές πιο πολύτιμη από εκείνη του σώματος. Λόγος αντάξιος του Ευαγγελίου που πρέπει να άγγιξε τους Αθηναίους, και που ο Πλάτωνας δεν θα έχανε ποτέ.

«Ο Κορνήλιος Νέπως^[6], στο βίο του Επαμεινώνδα, αναφέρει ότι όταν ο βασιλιάς της Περσίας σκόπευε να τον εξαγοράσει, ο Διομέδων ο Κυζικηνός, στον οποίο ανατέθηκε αυτή η δουλειά, επηρέασε τον Μίκυθο, έναν πολύ νεαρό άνδρα, τον οποίο ο Επαμεινώνδας αγαπούσε από καρδιάς. Τι έκανε ο Θηβαίος ήρωας; Αφού νουθέτησε αυστηρά τον μεσάζοντα του μεγάλου βασιλιά, είπε στον νεαρό φίλο του: Όσο για σένα, Μίκυθε, δώσε γρήγορα πίσω τα χρήματά του, αλλιώς θα σε αναφέρω στον δικαστή! (…) Παράξενη ασχολία για τους παιδεραστές, να κηρύττουν στους προστατευόμενούς τους, με λόγια και παραδείγματα, τη σεμνότητα, τη μελέτη, την ανιδιοτέλεια, την αγνότητα, κάθε είδους αρετή, και να τα απειλούν με τιμωρία αν παρεκκλίνουν!

«Σε έναν πόλεμο που διεξήγαγαν οι Χαλκιδείς εναντίον των γειτόνων τους, νίκησαν χάρη στο θάρρος του Κλεόμαχου, ενός συμμάχου τους, ο οποίος συναίνεσε να πολεμήσει (…) με μοναδικό όρο ότι προτού πεθάνει, παρουσία του στρατού, θα δεχόταν ένα φιλί από τον φίλο του. Ο Πλούταρχος διηγείται την ιστορία. Αναρωτιέμαι αν ο ιπποτισμός έχει γεννήσει κάτι πιο όμορφο και πιο αγνό από αυτόν τον χαρακτήρα.

«Όλοι γνωρίζουν ότι το ιερό τάγμα της Θήβας, που χάθηκε ολόκληρο στη Χαιρώνεια, αποτελούνταν από τριακόσιους νέους, εκατόν πενήντα ζευγάρια, των οποίων η πειθαρχία διαμορφώθηκε τόσο από τον έρωτα όσο και από τον πατριωτισμό.»

Περνώντας από την ελληνική λογοτεχνία στη λατινική ποίηση, ο Προυντόν συνεχίζει με τον ίδιο τρόπο:

«Ο Βιργίλιος^[7], μαθητής του Πλάτωνα, τραγουδώντας τον ρωμαϊκό μεσσιανισμό και την παγκόσμια αναγέννηση, δεν λησμονεί τον εξαγνισμό του παιδεραστικού έρωτα. Το επεισόδιό του με τον Νίσο και τον Ευρύαλο^[8] είναι εμπνευσμένο από την ελληνική φιλία, όπου ο έρωτας συνδυάζεται με την πολεμική άμιλλα: Ο ίδιος έρωτας τους ένωνε και ορμούσαν μαζί στις μάχες^[9], λέει για τους νεαρούς ήρωες: Ο Ευρύαλος, τύπος λαμπρής νιότης και ενάρετης χάρης, που τον αγαπάει όλος ο στρατός και τον θαυμάζει, ο Ευρύαλος αξιοσημείωτος για την ομορφιά και την ανθισμένη νιότη του^[10], Εκείνη η πιο σαγηνευτική γοητεία που εμφανίζεται σε ένα όμορφο σώμα^[11], και ο Νίσος, ο αγνός και ευσεβής εραστής του. Διαβάστε τη συγκινητική ιστορία αυτού του έρωτα στο 5ο και 9ο βιβλίο της Αινειάδας: ακούγεται σαν επεισόδιο από το ιερό τάγμα της Θήβας. Και είναι αφού αφηγηθεί τον θάνατό τους που ο ποιητής αναφωνεί: Ευτυχισμένο ζεύγος! Αν οι στίχοι μου έχουν κάποια δύναμη, η μνήμη σας θα διαρκέσει όσο το Καπιτώλιο, ενόσω η Ρώμη κατέχει την αυτοκρατορία του κόσμου!»

Και ο Προυντόν, που τίποτα πια δεν τον εκπλήσσει και τίποτα δεν τον συγκρατεί, αναφωνεί:

«Γιατί μας εκπλήσσει τόσο πολύ, τελικά, ένας δεσμός που έχει τις ρίζες του στην ίδια τη φύση; Δεν γνωρίζουμε μήπως ότι υπάρχει μια αμοιβαία έλξη μεταξύ του εφήβου και του ώριμου άνδρα, αποτελούμενη από χίλια διαφορετικά συναισθήματα, που οι επιδράσεις τους υπερβαίνουν κατά πολύ την απλή φιλία; Ποια ήταν η στοργή του Φενελόν^[12] για τον Δούκα της Βουργουνδίας, πνευματικό παιδί της αγάπης του, που δημιούργησε, διαμόρφωσε, εγέννησε κατά την Βίβλο, όπως είχε δημιουργήσει τον “Τηλέμαχό” του; Έρωτας, με την πιο αγνή και υψηλή έννοια που του έδιναν οι Έλληνες. Ο Φενελόν διδάσκοντας τον Δούκα της Βουργουνδίας, είναι ο Σωκράτης που αποκαλύπτει την ομορφιά του Θεαίτητου στους ακροατές του, είναι ο Επαμεινώνδας που επιπλήττει τον Μίκυθο. Πόσο θα ήθελε να πεθάνει γι’ αυτόν “τον καρπό της κοιλίας του”, ο τρυφερός Φενελόν!

«Θα πήγαινα ακόμη παραπέρα: τι είδους ήταν η ξεχωριστή προτίμηση του Χριστού για τον νεότερο από τους αποστόλους του;^[13] Εγώ βλέπω εδώ, όπως και στο επεισόδιο του Νίσου και του Ευρύαλου, μια χριστιανική μίμηση του ελληνικού έρωτα. Και αυτό είναι η πιο τρανή απόδειξη ότι ο συγγραφέας του 4ου Ευαγγελίου δεν ήταν Εβραίος από την Ιερουσαλήμ, ανίκανος για τέτοιες τρυφερότητες, αλλά ελληνιστής από την Αλεξάνδρεια, που γνώριζε το ακροατήριό του και δεν μπορούσε να σκεφτεί τίποτα καλύτερο, για να εξυμνήσει την αγιότητα του Χριστού, από το να τον κάνει ερωμένο κατά τον τρόπο του Σωκράτη. Συκοφαντούμε τους αρχαίους και δεν βλέπουμε ότι οι ιδέες τους, στις σωστές τους διαστάσεις, έχουν την πηγή τους στο ανθρώπινο συναίσθημα και έχουν περάσει και στη θρησκεία μας.

«Ο διαχωρισμός μεταξύ ερώτων και η διαφορά των χαρακτήρων τους ήταν τόσο ξεκάθαρη για τους Έλληνες, που τους βλέπουμε να συμβιώνουν, χωρίς να ανταγωνίζονται ή να συγχέονται. Η ερωτική σύντροφος του Αχιλλέα, είναι η όμορφη αιχμάλωτη εταίρα Βρισηίδα· ο εγκάρδιος φίλος του είναι ο Πάτροκλος, ο εταίρος του. Και τι διαφορά στις λύπες που τους προσδίδει! Για τη Βρισηίδα κλαίει, ορκίζεται να μην πολεμήσει πια και να επιστρέψει στη Θεσσαλία· για τον Πάτροκλο, παραβιάζει τον όρκο του, σκοτώνει τον Έκτορα, σφαγιάζει τους αιχμαλώτους και αποφασίζει να καταλάβει την Τροία.

«Όλοι οι Έλληνες ποιητές που τραγούδησαν τον έρωτα στη διπλή του υπόσταση ακολούθησαν το παράδειγμα του Ομήρου. Ο Βάθυλλος^[14] του Ανακρέοντα μού εμπνέει υποψίες: η αδιακρισία της περιγραφής από τον ποιητή  του πορτραίτου του φίλου του ρίχνει στην αγνότητά του μια σκιά χυδαιότητας· αλλά πόσο πολύ το συναίσθημα που του εμπνέει ο Βάθυλλος ξεπερνά την κάθε φαντασίωσή του με ερωμένες! Τι πιο γοητευτικό από το τραγούδι του αγγελιαφόρου περιστεριού! Και ω ποία ονειροπόληση σε αυτούς τους δύο στίχους, που οι μεταφραστές διαχωρίζουν σαν να ήταν δύο ωδές:
Δροσίστε, γυναίκες, το ξεραμένο μου λαρύγγι με γλυκόπιοτο κρασί·
το πυρωμένο μου κεφάλι με φρέσκα τριαντάφυλλα.
Αλλά ποιος να δροσίσει την καρδιά μου, που φλέγεται από έρωτα;
Στη σκιερή φυλλωσιά του Βάθυλλου θα καθίσω,
του νεαρού δένδρου με τα πράσινα μαλλιά·
που πλάι του της πειθούς η πηγή κελαρύζει ψυθιρίζοντας:
εδώ, κουρασμένε ταξιδιώτη, ξαπόστασε.»^[15]

Εδώ εκείνο που κινεί το ενδιαφέρον του Προυντόν δεν είναι τόσο ο ελληνικός έρωτας όσο η αγνότητά του:

«Αυτό που με εκπλήσσει σε όλη αυτή τη σωκρατική, πλατωνική, ανακρεοντική ή σαπφική ποίηση, όπως και να την αποκαλέσει κανείς, είναι η εξαιρετική αγνότητα τόσο της σκέψης όσο και της γλώσσας, αγνότητα ισοδύναμη μόνο με την ένταση του πάθους. Ας πει κανείς αν μπορεί, εάν υποθέσουμε ότι πρόκειται για ανήθικο έρωτα, τι θα μπορούσε να προσφέρει από διαπεραστικά  χαρακτηριστικά, χαριτωμένες εικόνες και ανείπωτη αρμονία, αυτή η αδιανόητη μίξη της πλέον υψηλής τρυφερότητας, της πλέον αυστηρής σκέψης, της πλέον θεϊκής ποίησης, με ό,τι θα μπορούσε να εφεύρει πιο αποτρόπαιο η έξαψη των αισθήσεων· εγώ δε, μια τέτοια συνύπαρξη παραδείσου και κόλασης στην ίδια καρδιά τη θεωρώ απαράδεκτη, και είμαι πεπεισμένος ότι, οτιδήποτε φρικτό υπάρχει σ᾽ αυτό, είναι εξαιτίας μας.»

Ήταν όντως αγνός ο «μονόφυλος» έρωτας των αρχαίων; Ο Προυντόν, αφού στην αρχή τον υποστήριξε, δεν είναι τόσο σίγουρος πια. Αλλά το ιδανικό τους τουλάχιστον ήταν, κατά τον ίδιο, ένα ιδανικό καθαρότητας:

«Σε ό,τι μας αφορά, χωρίς να διεκδικούμε περισσότερες γνώσεις σε τέτοια θέματα απ’ όσες μπορεί να έχει ένας σωστός άνθρωπος, διατηρούμε την άποψη που καθιερώσαμε στο κείμενο, ότι δηλαδή ο παιδεραστικός έρωτας δεν σήμαινε κατ’ ανάγκη, για τους αρχαίους Έλληνες, όπως σήμερα για μας, σωματικές σχέσεις· αντίθετα, ο έρωτας αυτός επιδίωκε να παραμείνει αγνός, και έτσι τον ασκούσαν ο Σωκράτης, ο Επαμεινώνδας και πλήθος άλλοι. Τα αποσπάσματα που παραθέσαμε από τον Πλούταρχο, τον Πλάτωνα, τον Βιργίλιο και το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο αποτελούν αδιάψευστη απόδειξη γι’ αυτό. Θα υποστηρίξουμε λοιπόν ότι αυτόν τον αγνό έρωτα τραγουδούσαν ο Ανακρέων και η Σαπφώ· ότι είναι σημαντικό, για να είμαστε δίκαιοι, να διαχωρίσουμε εδώ την θεωρία περί πάθους των αρχαίων από αυτό που θα μπορούσε να ήταν η πρακτική τους, και ότι πριν κατηγορήσουμε τους μεγαλύτερους ποιητές για αισχρά ήθη, οφείλουμε να ξεκινήσουμε κατανοώντας τα συναισθήματα και τις ιδέες τους. Με όποιον κρυφό τρόπο κι αν χρησιμοποίησε ο Ανακρέων με τον Βάθυλλο ή η Σαπφώ με τη φίλη της την πρακτική αυτή, για την οποία δεν ξέρουμε απολύτως τίποτα και δεν θα μάθουμε ποτέ τίποτα, ένα πράγμα παραμένει θετικό, αποδεδειγμένο και καθιερωμένο (…) οι αρχαίοι είχαν ένα διαφορετικό ιδανικό για τον έρωτα από ό,τι εμείς, ένα ιδανικό που δεν είναι σκοπός μας εδώ να δικαιολογήσουμε (…)· αλλά ένα ιδανικό που ήταν άμεμπτο σύμφωνα με το τι πίστευαν και που είχε την ποιητικότητά του.»

Ο Προυντόν, ωστόσο, έχοντας υπόψη την προσωπική του εμπειρία, έχει πολύ βαθιά αντίληψη της «έξαψης των αισθήσεων» ώστε να αυταπατάται με αφελείς ψευδαισθήσεις. Γνωρίζει πολύ καλά ότι είναι αδύνατο να παρεμβληθεί φράγμα αδιαπέραστο ανάμεσα στον πλατωνισμό και τη σάρκα: τέτοιου είδους έρωτας, «όσο πνευματική κι αν είναι η αρχή του», παραμένει σωματικός:

«Ένας από τους συνομιλητές του Πλουτάρχου, που υπερασπιζόταν την περίπτωση του αμφιφυλικού έρωτα, έφερε την ακόλουθη ένσταση στον αντίπαλό του, ο οποίος διαμαρτυρόταν εκ μέρους των οπαδών του τέλειου έρωτα για τις κατηγορίες που τους καταλογίζονταν, λέγοντας: Ισχυρίζεστε ότι ο έρωτάς σας είναι καθαρός από κάθε σύνδεση μεταξύ των σωμάτων και ότι η ένωση υπάρχει μόνο μεταξύ των ψυχών· αλλά πως μπορεί να υπάρξει έρωτας όπου δεν υπάρχει κατοχή; Είναι σαν να μας λέτε ότι μεθούμε κάνοντας σπονδή στους θεούς ή ότι χορταίνουμε την πείνα μας με την κνίσσα της θυσίας. Δεν υπάρχει απάντηση σε αυτή την ένσταση. Όσο κι αν αναλωθούμε στις συζητήσεις περί διάκρισης σωμάτων και ψυχών, παραμένει γεγονός ότι για να ενωθούν οι μεν πρέπει να συνενωθούν και τα δε.»

Και ο Προυντόν καταλήγει, σαν ένας άνθρωπος που έχει καταστραφεί μέχρι το βάθος της ύπαρξής του από την πάλη μεταξύ “Αγγέλου και Κτήνους”^[16]:

«Κάθε έρωτας, ανεξάρτητα από το πόσο ιδανικό είναι το αντικείμενό του, όπως ο έρωτας των πιστών για τον Χριστό ή εκείνος των μοναχών για την Παρθένο, πόσο μάλλον ο έρωτας που αφορά ένα ζωντανό, χειροπιαστό ον, αναγκαστικά έχει αντίκτυπο στον οργανισμό και κλονίζει τη σεξουαλικότητα. Υπάρχει ερωτική απόλαυση στη νεαρή Παρθένο που χαϊδεύει το τρυγόνι της· και τι  παραλήρημα, όπως είναι τοις πάσι γνωστό, κατακαίει τις αισθήσεις τους η φαντασία των μυστικιστών! Έχοντας φτάσει στο απόγειο, ο ουράνιος έρωτας, που έλκεται από την υλική ομορφιά, της οποίας η ενατένιση τον καταδιώκει, πέφτει στην Άβυσσο: όπως η Ελόα^[17], η όμορφη αρχάγγελος που ερωτεύθηκε τον Σατανά και που μόνο στο αντίκρισμά του χάνεται. Τέτοια είναι (…) η αντινομία στην οποία υπόκειται ο έρωτας, όπως κάθε πάθος: όπως δεν μπορεί να κάνει χωρίς ιδανικό, έτσι δεν μπορεί να κάνει και χωρίς κατοχή. Το πρώτο ωθεί μοιραία προς το δεύτερο.»

*  *  *

Γιατί ο Προυντόν ενδιαφερόταν τόσο πολύ για την ομοφυλοφιλία; Δεν απομένει παρά να βρω το κλειδί του αινίγματος στη ζωή και στην προσωπικότητά του. Οι περισσότεροι από τους πολλούς σχολιαστές του έχουν αποφύγει μια τέτοια αδιάκριτη έρευνα. Ένας όμως από αυτούς, ο Ζυλ-Λουί Πουές^[18], περιορίστηκε να δηλώσει, συνοπτικά, ότι η πηγή των καταπιέσεών του θα αποκαλυφθεί «χωρίς αμφιβολία» με την ψυχανάλυση.^[19]

Όταν ήταν πολύ νέος, σε ηλικία 17 ετών, ο Προυντόν βίωσε, όπως μας λέει ο ίδιος, έναν «πλατωνικό έρωτα» που τον έκανε «τόσο απερίσκεπτο όσο και λυπημένο». Ερωτεύτηκε μια νεαρή κοπέλα σαν χριστιανός, δηλαδή με «πίστη στο απόλυτο».^[20]

Παρά την «σεξουαλικά έντονη νιότη» του, η οποία απαιτεί πιο συγκεκριμένες ικανοποιήσεις, γίνεται  «φύλακας» και «προστάτης» της παρθενίας της νεαράς. Στο τέλος, «αφού περίμενε πολύ καιρό, η νεαρή γυναίκα απομακρύνθηκε και παντρεύτηκε κάποιον άλλον».

Γιατί εμφανίζεται αυτή η ιδιότυπη ερωτική συμπεριφορά, η οποία διαρκεί πέντε χρόνια; Ο Προυντόν απέδωσε τον «πνευματικό του έρωτα» στην ανάγνωση του έργου Παύλος και Βιργινία (1788) του Μπερναρντέν ντε Σαίν-Πιερ, «ένα δήθεν αθώο ποιμενικό αφήγημα που όφειλε να βρίσκεται στον κατάλογο αναγνωσμάτων κάθε οικογένειας». Και καταγγέλλει «τον κίνδυνο αυτού του πλατωνισμού που μια ματαιόδοξη λογοτεχνία θα ήθελε να ανάγει σε αρετή». Προτείνει μια άλλη εξήγηση όταν σημειώνει στα Ημερολόγιά του: «Εύχομαι, αν ποτέ παντρευτώ, να αγαπήσω τη γυναίκα μου όσο αγάπησα και τη μητέρα μου».^[21] Ίσως ήταν συναισθηματικά μπλοκαρισμένος, όπως τόσοι άλλοι, από το πασίγνωστο Οιδιπόδειο σύμπλεγμα. Το γεγονός είναι ότι, εξαιτίας αυτής της δυστυχούς ερωτικής σχέσης, παρέμεινε παρθένος για δέκα χρόνια μετά την εφηβεία:

«Τον συνεπήρε ένα ιδανικό πάθος σε νεαρή ηλικία που τον οδήγησε πολύ νωρίς στην αρρενωπότητα, και εξ αιτίας του ιδεαλισμού του, έγινε άτσαλος και αδέξιος με το σεξ, περιφρονούσε τον ιπποτισμό όπου ήταν ανεπιτυχής, ήταν απότομος και σαρκαστικός απέναντι στα όμορφα άτομα, αδιάλλακτος προς τις μεσοβέζικες θέσεις, τις οποίες χαρακτήριζε, όχι άδικα, ως ανήθικες. Εν ολίγοις, παρά τις ορέξεις του, δυσανασχετεί με τον έρωτα που τον ενοχλεί, τον ερεθίζει, τον κάνει να κοκκινίζει σαν λιοντάρι (…) Αισθάνεται υπερβολικός, γελοίος (…) αντιπαθεί και τον έρωτα, και τον γάμο και τις γυναίκες. »

Για χρόνια, ο Προυντόν, «θλιβερός μάρτυρας της εγκράτειας», «δέχθηκε επίθεση από τον διάβολο που πείραζε τον Άγιο Παύλο»:

«Ο διάβολος, που για τόσο καιρό μού έκαιγε στην καρδιά, τώρα μού έψηνε τα σπλάχνα, και καμία εργασία, κανένα διάβασμα, περπάτημα ή απαντοχή οποιουδήποτε είδους δεν μπορούσε να αποκαταστήσει την ψυχική μου γαλήνη (…) Μια οδυνηρή διάσπαση γινόταν μέσα μου μεταξύ θέλησης και φύσης. Η σάρκα έλεγε: θέλω, η συνείδηση: δεν θέλω…»

Σε αυτό το σημείο ο Προυντόν μάς αποκαλύπτει τα πιο ενδόμυχά του μυστικά. Αυτόν τον «πλατωνισμό», του οποίου τον «κίνδυνο» κατήγγειλε προηγουμένως ασαφώς^[22], τον καθιστά τώρα σαφέστατο:

«Ω, όλοι εσείς οι νέοι άνδρες και νέες γυναίκες που ονειρεύεστε τον τέλειο έρωτα, ένα να ξέρετε: ο πλατωνισμός σας είναι μία ευθεία προς τα Σόδομα.»^[23]

*  *  *

Ανασκαλεύοντας τα νεανικά χρόνια του Προυντόν, δεν θα βρούμε, εκτός από αυτό το αγνό πάθος, καμία γυναικεία περιπέτεια. Ο βιογράφος του, Ντανιέλ Αλεβύ, δηλώνει ότι «δεν ήταν του γούστου του να παίζει με το ωραίο φύλο».^[24] Ο ίδιος παραδέχεται ότι όταν ζούσε ακόμα στην ύπαιθρο και έβλεπε χωριατοπούλες να αυνανίζουν ταύρους, «δεν ένιωσε ποτέ τίποτα γι’ αυτές τις λάγνες γυναίκες».^[25]

Από την άλλη, ανακαλύψαμε ότι είχε σχέση με έναν άνδρα. Σε ηλικία 22 ετών, γνώρισε έναν νεαρό φοιτητή από την Μπεζανσόν στο τυπογραφείο όπου εργαζόταν. Αν και από διαφορετικό κοινωνικό στρώμα, οι δύο νέοι έγιναν αχώριστοι: «Σας γνώρισα, σας αγάπησα» έγραψε αργότερα ο Γκυστάβ Φαλό στον Πιερ-Ζοζέφ Προυντόν.^[26] Παρότρυνε τον φίλο του να τον ακολουθήσει στο Παρίσι. Ο Προυντόν δεν μπόρεσε να αντισταθεί σ’ αυτό το κάλεσμα. Είχαν τα πάντα κοινά: κρεβατοκάμαρα, κρεβάτι, τραπέζι, βιβλιοθήκη, αποταμίευση. Μαζί, «πλατωνοποιήθηκαν». Όμως η τρομερή επιδημία χολέρας του 1836 χτύπησε και τον Φαλό. Ο φίλος του τον φρόντιζε μέρα-νύχτα. Έκανε τα πάντα για να σώσει αυτόν που αγαπούσε. Αλλά δεν μπόρεσε να τον γλιτώσει από τον θάνατο. Ο πόνος του ήταν φρικιαστικός:

«Ένιωσα να χάνω το ήμισυ της ζωής και του πνεύματός μου: βρέθηκα μόνος στον κόσμο.»

Η ανάμνηση του Φαλό τον απασχολούσε «σαν μια έμμονη ιδέα, μια πραγματική μονομανία». Πηγαίνει στο Περ-Λασαίζ^[27] όπου μένει για μια ολόκληρη ώρα διαλογιζόμενος μπροστά στον τάφο του.^[28]

Καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του, ο Προυντόν παρέμεινε πιστός στην ανδρική φιλία. Σε ένα μεταθανάτιο κείμενό του, διαβάζουμε:

«Κάθε άνθρωπος έχει μυστικά που ενώ τα εμπιστεύεται σε έναν φίλο δεν τα λέει στη γυναίκα του.»^[29]

Σε έναν σύντροφο, που του τον στερεί η σύζυγός του, γράφει με πικρία:

«Ο γάμος κύριοι έχει μια παράξενη επίδραση σε εσάς που έχετε νυμφευθεί (…) Καθώς αποσύρεστε σταδιακά στο νοικοκυριό σας και λησμονάτε ότι κάποτε ήσασταν σύντροφοι. Πίστευα ότι ο έρωτας και η πατρότητα δυναμώνουν τη φιλία μεταξύ των ανδρών· σήμερα συνειδητοποιώ ότι αυτό ήταν απλώς μια ψευδαίσθηση.»

Και προσθέτει αυτή τη σημαντική παρατήρηση, για τον αναγνώστη που ήδη γνωρίζει την σπουδαιότητα που απέδιδε στην αρχαία φιλία:

«Αν ο Ορέστης είχε παντρευτεί την Ερμιόνη, από την ίδια εκείνη ημέρα θα είχε ξεχάσει τον Πυλάδη.»^[30]

Αλλού ο Προυντόν προτρέπει έναν εραστή, στον οποίο εύχεται τα καλύτερα, να διαφυλάξει την ελευθερία του:

«Να θυμάσαι, νεαρέ μου, ότι τα φιλιά που σου δίνουν είναι τα δεσμά με τα οποία σε δένουν, και ότι χωρίς να το καταλάβεις τρεις ημέρες νηστείας και αποχής είναι αρκετές για να μετατρέψουν μια γυναίκα από γλυκιά ερωμένη σε τύραννο.»^[31]

Ο Προυντόν ήθελε να προστατεύσει τους φίλους του από τη βλαβερή γυναικεία επιρροή:

«Η συζήτηση και η κοινωνία των γυναικών επισκιάζουν το μυαλό των ανδρών, το θηλυκοποιούν, το φθείρουν.»^[32]

*  *  *

Περιγράφοντας ένα ωραίο αρσενικό, ο Προυντόν δυσκολεύεται να συγκρατήσει τη ταραχή του. Σε μια παράξενη παραβολή, περιγράφει ένα πρόσωπο πληβειακής καταγωγής, που «το σθένος του, η σφριγηλότητα των μυών του, η χροιά της φωνής του (…) ασκούσαν μια ακαταμάχητη σαγήνη» σε τέτοιο βαθμό, ώστε η νεαρή χήρα της οποίας ήταν ένας από τους θαυμαστές «δεν μπορούσε, εμπρός του, να αντισταθεί στην ηδονική έξαψη που της γεννούσε».^[33] Από την άλλη, η θηλυπρέπεια, τού ήταν αποκρουστική:

«Η λεπτότητα που διαθέτουν οι γυναικείες χάρες είναι αηδιαστική.»

Τρομοκρατείται από την προοπτική μιας κοινωνίας στην οποία οι άνδρες θα είναι «όμορφοι, ευγενικοί,  χαριτωμένοι» και δεν θα υπάρχουν πια «ούτε αρσενικά ούτε θηλυκά»^[34]. Σε άλλο σημείο, ο Προυντόν προδίδει την προτίμησή του για την ανδρική ανατομία. Σε σύγκριση με το ανδρικό σώμα, το γυναικείο σώμα είναι, στα μάτια του, «ελάσσων, μια υποτάξη»:

«Οι μυς είναι ανύπαρκτοι· το αρρενωπό παράστημα είναι αμβλυμένο· οι δυνατές, εκφραστικές γραμμές σβήνουν και πλαδαρεύουν.»^[35]

Ο Προυντόν δεν ήταν ευγενικός με το ασθενές φύλο. Δεν μπορούσε να βρει ικανοποιητικά εξευτελιστικές λέξεις για να στιγματίσει τη γυναίκα που διακατέχεται από έρωτα. Φλυαρεί και αποκτηνώνεται, τρελή, πόρνη, κακάσχημη, πάσχει από άσβεστη λαγνεία, είναι ένα πηγάδι προστυχιάς.

«Η γυναίκα απαιτεί, εκνευρίζει και προκαλεί τον άνδρα· τον αηδιάζει και τον παρενοχλεί: ξανά, ξανά και ξανά!.»^[36]

Για τον Προυντόν, η γυναίκα ήταν κατώτερο, «υποδεέστερο» πλάσμα. Ποτέ δεν θα γίνει «δυνατό μυαλό». Αρνείται ριζικά τη γυναικεία ιδιοφυΐα. «Μια γυναίκα δεν μπορεί πλέον να κάνει παιδιά όταν το μυαλό, η φαντασία και η καρδιά της ενασχολούνται  με την πολιτική, την κοινωνία και τη λογοτεχνία». Η πραγματική της κλίση ήταν στην οικιακή εργασία:

«Εμείς οι άντρες πιστεύουμε ότι μία γυναίκα ξέρει ήδη αρκετά όταν μπορεί να μας επιδιορθώνει τα πουκάμισα και να μας φτιάχνει μπιφτέκια.»^[37]

Η παραχώρηση του δικαιώματος ψήφου στις γυναίκες θα αποτελούσε «προσβολή της οικογενειακής αξιοπρέπειας» και ο Προυντόν, που είχε για σύζυγο μια νοικοκυρά, έκανε αυτή τη αστεία απειλή:

«Την ημέρα που ο νομοθέτης θα παραχωρήσει στις γυναίκες δικαίωμα ψήφου θα είναι και η ημέρα του διαζυγίου μου.»^[38]

Φτάνει στο σημείο να υπαγορεύει στους άνδρες να διοικούν τις γυναίκες τους με την μαγκούρα:

«Θέλει να την τιθασεύσεις και χαίρεται όταν το κάνεις (…) Ο άνδρας έχει δύναμη· και πρέπει να τη χρησιμοποιεί· χωρίς τη δύναμη, η γυναίκα τον περιφρονεί (…) Της γυναίκας της αρέσει κατά κάποιο τρόπο να την βασανίζουν, ακόμα και να τη βιάζουν.»^[39]

Η μεγαλύτερη αντιπάθεια του Προυντόν είναι η χειραφετημένη γυναίκα, που πάσχει από «διανοητική νυμφομανία», η οποία μιμείται τα ανδρικά ήθη, η «μέγαιρα», η γυναίκα των γραμμάτων, της οποίας η Γεωργία Σάνδη ήταν, στα μάτια του, το απεχθές πρότυπο.^[40] Για αυτή του την αντιφεμινιστική μανία, εισέπραξε καυστικά σχόλια. Μια νεαρή μυθιστοριογράφος, δεκαοκτώ μόλις ετών, δημοσίευσε έναν σθεναρό λίβελο κατά του Προυντόν, και σύντομα την ακολούθησε μια συνάδελφός της.^[41] Εξοργισμένος από αυτές τις επιθέσεις, ο Προυντόν έγραψε μια λυσσαλέα απάντηση, ημιτελή άλλωστε, η οποία, ευτυχώς για τον ίδιο, δεν δημοσιεύτηκε παρά μόνο μετά το θάνατό του.^[42]

*  *  *

Πέρα από τη γυναίκα, η οργή του Προυντόν στρεφόταν εναντίον ολόκληρης της σύγχρονης κοινωνίας, η οποία βίωνε μια σεξουαλική επανάσταση. Κατήγγειλε «την ερωτική τρέλα που βασανίζει τη γενιά μας», «αυτή την πορνοκρατία που εδώ και τριάντα χρόνια έχει προκαλέσει την υποχώρηση της δημόσιας αιδούς στη Γαλλία», «αυτό το πνεύμα της λαγνείας και της ακολασίας» που είναι «η πληγή της δημοκρατίας», «η λατρεία του έρωτα και της ηδονής (…) ο καρκίνος του γαλλικού έθνους». Αποστρεφόμενος τους σύγχρονούς του, τους λέει:

«Σάρκα θέλετε! θα την έχετε μέχρι αηδίας.»^[43]

Το σφάλμα έγκειται στις τέχνες και τα γράμματα, που διεγείρουν υπερβολικά τις αισθήσεις.^[44] Μήπως την ανάγνωση ενός ερωτικού μυθιστορήματος δεν ακολουθεί πάντα μια επίσκεψη σε οίκο ανοχής – όπου «δεν συναντά κανείς τίποτε άλλο παρά αηδία, δυσαρέσκεια και τύψεις»;^[45] Και ο Προυντόν συνεχίζει επιτιθέμενος στους ουτοπιστές σοσιαλιστές, τους προκατόχους του, που επιδίωκαν να αποκαταστήσουν τη σάρκα: στον Μπαρτελεμύ-Προσπέρ Ανφαντέν (1796 – 1864), τον επικεφαλής της «θρησκείας των σαινσιμονιστών^[46]», στον οποίο είπε: «Είστε μια εκκλησία νταβατζήδων και ασώτων»^[47] και στον Σαρλ Φουριέ, ο οποίος κήρυττε την ελεύθερη ανάπτυξη των παθών και ισχυριζόταν ότι θα τα έθετε στην υπηρεσία της αναγεννημένης κοινωνίας του.^[48]

Αλλά περισσότερο από τη λαγνεία, ήταν η ομοφυλοφιλία που δεν έπαψε ποτέ να στοιχειώνει το διαταραγμένο μυαλό του Προυντόν. Τείνοντας «προς τη σύγχυση των φύλων», ο κομμουνισμός θα ήταν «μοιραία παιδεραστικός από την άποψη των ερωτικών σχέσεων».^[49] Υποπτευόταν την «ιερατική ανδρογυνία» των σαινσιμονιστών και την «πανγαμία» του Φουριέ, στον οποίο έθεσε την ιεροεξεταστική υποψία ότι «επέκτεινε τις ερωτικές σχέσεις πολύ πιο πέρα από τα παραδοσιακά όρια» και ότι «καθαγίασε ακόμη και τις μονόφυλες συνευρέσεις».^[50] Η μανία των αισθήσεων, εάν την ακολουθήσεις, οδηγεί αναγκαστικά σε «αφύσικες» απολαύσεις, στον «σοδομισμό».^[51]

«Βρισκόμαστε εν μέσω ασυδοσίας, τόσο καθολική έχει γίνει η ακολασία… Πλέον καταλήξαμε στον μονόφυλο έρωτα.»^[52]

Κάθε έθνος που επιδίδεται στην ηδονή «είναι ένα έθνος που καταβροχθίζεται από τη γάγγραινα του σοδομισμού, μια σύναξη παιδεραστών».^[53] Η παιδεραστία λέγεται ότι είναι «το αποτέλεσμα μιάς μανιώδους ηδονής που τίποτα δεν μπορεί να ικανοποιήσει».^[54] Και ρωτάει, με έναν τόνο παράξενης ευχαρίστησης:

«Μήπως υπάρχει (…) σ’ αυτό το τρίψιμο μεταξύ δύο αρσενικών, μια στυφή απόλαυση που ξυπνά τις απαθείς αισθήσεις, όπως λέγεται ότι η ανθρώπινη σάρκα καθιστά κάθε άλλη τελετή βαρετή για τον κανίβαλο;»^[55]

*  *  *

Εν κατακλείδι ο Προυντόν εξαίρει την αντισεξουαλική τρομοκρατία. Αφημένο αδέσποτο, το σαρκικό πάθος δεν φαίνεται να έχει κανένα φάρμακο: «Ήταν ανώφελο για τους Βερνάρδο, Ιερώνυμο και Ωριγένη να προσπαθούν να δαμάσουν τη σάρκα τους μέσω της εργασίας, της νηστείας, των αγρυπνιών και της απομόνωσης». Καταπιεσμένο, το πάθος ξεσπά με ακόμη μεγαλύτερη μανία. Αντί να υποχωρήσει, αναγεννάται μέσω της λαγνείας και αναζητά νέο αντικείμενο:

«Χύσε, χύσε ξανά, χύσε ατελείωτα.»^[56]

Ο Προυντόν δεν διστάζει λοιπόν να καλέσει τον νομοθέτη, τον αστυνόμο και τον δικαστή για βοήθεια. Ας απαγορευτεί το διαζύγιο, ας εξομοιωθεί ο σοδομισμός με τον βιασμό και ας τιμωρείται με είκοσι χρόνια φυλάκιση.^[57] Ακόμα καλύτερα, ας κηρυχθεί νομικά συγχωρητέος ο φόνος ενός «σοδομιστή» που συλλαμβάνεται επ’ αυτοφώρω από τον πρώτο που θα βρεθεί μπροστά του.^[58] Ο Προυντόν σκέφτηκε σοβαρά να καταθέσει αγωγή στον εισαγγελέα προκειμένου να διωχθεί η φαλανστηριακή^[59] σχολή για «ανηθικότητα»:

«Από τώρα και στο εξής, κόμπαζε, έχουμε το δικαίωμα να λέμε στους φουριεριστές είστε παιδεραστές (…) Αν αποδειχθεί ότι ο φουριερισμός είναι ανήθικος, πρέπει να απαγορευτούν (…) Αυτό δεν καθιστά δίωξη αλλά αυτοάμυνα.»^[60]

Για να εξαλείψει τη λαγνεία, ο Προυντόν υποστηρίζει τον πλέον αδυσώπητο εξευγενισμό:

«Πρέπει να εξολοθρεύσουμε πάσα κακή φύση ώστε να ανανεωθεί το φύλο εξαλείφοντας τα βρομερά υποκείμενα, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που οι Άγγλοι βελτιώνουν φυλές βοδιών, προβάτων και γουρουνιών.»^[61]

Ο σοσιαλισμός, όπως τον βλέπει, θα χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα που έχει στη διάθεσή του. Το σφάλμα του χριστιανισμού δεν ήταν, κατά την άποψή του, το ότι ήθελε να καταδικάσει όλες τις σεξουαλικές σχέσεις εκτός του νόμιμου γάμου, αλλά το ότι απέτυχε να το κάνει. Η Επανάσταση θα το έκανε.^[62]

Έχουμε προειδοποιηθεί: «Τα πάντα προετοιμάζονται για αυστηρά ήθη». Στην κοινωνία του μέλλοντος, «ένας διαρκής πόλεμος» θα διεξάγεται «στις ερωτικές ορέξεις»· «ένας πόλεμος που θα γίνεται ολοένα και πιο επιτυχημένος». Θα μας εμφυσήσουν «μια απέχθεια για τη σάρκα».^[63]

Έτσι, ω του παραδόξου, προκειμένου να σβήσει το «ερωτικό πάθος»^[64] που τον κατέτρωγε και το οποίο καταπίεζε απεγνωσμένα, ο Προυντόν, αναρχικός από άποψη κοινωνικής οργάνωσης, βυθίστηκε στον πιο αυταρχικό πουριτανισμό.

Αποδεικνύει έτσι, με την εις άτοπον απαγωγή, ότι χρειάζεται μια σεξουαλική επανάσταση για την απελευθέρωση των θυμάτων του είδους του.

Daniel Guérin

*  *  *

Πιο εκπληκτικά, ο Πιέρ-Ζοζέφ ΠΡΟΥΝΤΟΝ (1809-1865), ο οποίος μερικές φορές αναφέρεται ως «ο πατέρας του αναρχισμού» -«ΠΑΤΕΡΑΣ» είπατε;- δεν είχε τίποτα να ζηλέψει από τους μάτσο συμπατριώτες του… Εξίσου «αμφίβολος» από άλλες απόψεις, αχρείαστο να αρνηθείτε κάθε λατρεία προσωπικότητας για να διαγράψετε έναν τέτοιο αντιδραστικό από τη λίστα με τα αγαπημένα σας αναγνώσματα! Δεν θέλουμε ούτε Θεό ούτε Αφέντη, ούτε Πατρίδα ούτε Πατριάρχη, δεν θέλουμε τον ΠΡΟΥΝΤΟΝ ως θετική αναφορά, κρίνετε μόνοι σας:

«Οι γυναίκες, που έχουν μεγαλύτερη κλίση στο συναίσθημα παρά στη λογική, μισούν γενικά τους στοχαστές (…). Τους αρέσει αυτό που τις κάνει να φτάνουν σε οργασμό, όχι αυτό που τις κάνει να σκέφτονται. Αφήνονται στην επιβολή του νόμου της αγνότητας (…), αλλά αυτό απλά το οικειοποιούνται· δεν είναι καθόλου αγνές. Εμείς είμαστε οι αγνοί, και εμείς τους δίνουμε όλη την τιμή.»
(Carnet αρ. 3, 1846)

«Η πραγματική αξιοπρέπεια της γυναίκας βρίσκεται στο νοικοκυριό: αυτό αποδεικνύεται οικονομικά (…)· η εργασία στην κουζίνα, στο πλυσταριό κ.λπ. είναι ίση σε τιμή με εκείνη της λογοτεχνίας.»
(Carnet αρ. 4, 1846)

«Ό,τι έχουν παράξει οι γυναίκες στη λογοτεχνία θα μπορούσαν να αφαιρεθούν, χωρίς η λογοτεχνία να χάσει τίποτα.»
(Carnet αρ. 4, 1847)

«Η συζήτηση και η κοινωνία των γυναικών επισκιάζουν το μυαλό των ανδρών, το θηλυκοποιούν, το φθείρουν. Η γυναίκα, εκτός συζυγικής κοινωνίας, είναι κακή παρέα για τον άνδρα, κουραστική, εκνευριστική και απογοητευτική. Η σχέση μεταξύ άνδρα και γυναίκας σε ένα ζευγάρι πρέπει να είναι αυτή του λοχαγού με τον υπολοχαγό, του ιερέα με τον εφημέριο, του βασιλιά με τον υπουργό, όχι του συντρόφου με την σύντροφο. Είναι παράλογο να λέγεται ότι η κοινωνία μπορεί να μεταρρυθμιστεί από τις γυναίκες· διότι η γυναίκα είναι μόνο αυτό που ο άνδρας την κάνει να είναι.»
(Carnet αρ. 4, 1847)

«Περιπτώσεις όπου ο σύζυγος μπορεί να σκοτώσει τη γυναίκα του, σύμφωνα με την αυστηρότητα της πατρικής δικαιοσύνης:

1. μοιχεία,
2. πορνεία,
3. προδοσία,
4. μέθη και ακολασία,
5. σπατάλη και κλοπή,
6. πεισματική, αυταρχική και περιφρονητική ανυπακοή.

(…) Ο σύζυγος έχει το δικαίωμα της δικαιοσύνης επί της συζύγου του· η σύζυγος δεν έχει το δικαίωμα της δικαιοσύνης επί του συζύγου της. Μια τέτοια αμοιβαιότητα είναι ασυμβίβαστη με τη συζυγική υποταγή. (…) Είναι ντροπή για την κοινωνία μας, σημάδι παρακμής, το να μπορεί η σύζυγος να ζητήσει διαζύγιο λόγω ασυμβίβαστου χαρακτήρων ή βίας εκ μέρους του συζύγου· εφόσον δεν υπάρχει μίσος από τον σύζυγο, ανηθικότητα, ανικανότητα, μεγάλες και αδικαιολόγητες κακίες, η γυναίκα που παραπονιέται πρέπει να θεωρείται ένοχη και να παραπέμπεται στο νοικοκυριό της. (…) Αν στον άνδρα έχει δοθεί η νοητική υπεροχή έναντι της γυναίκας, είναι για να τη χειρίζεται. Υποχρέωση της ευφυίας και του χαρακτήρα.»
(La Pornocratie ou les femmes dans les temps modernes, μεταθανάτιο, 1875)

«Σημειώστε ότι οι γυναίκες, οι οποίες έχουν απομακρυνθεί από το πλύσιμο των ρούχων, την αρτοποιία και τη φροντίδα των ζώων, έχουν επίσης εγκαταλείψει το πλέξιμο και το ράψιμο. Είδα τη μητέρα μου να τα κάνει όλα αυτά. Ζύμωνε, έπλενε, σιδέρωνε, μαγείρευε, άρμεγε την αγελάδα, πήγαινε στο χωράφι να της φέρει χορτάρι· έπλεκε για πέντε άτομα και επιδιόρθωνε τα ρούχα της.»
(La Pornocratie ou les femmes dans les temps modernes, μεταθανάτιο, 1875)

«Νεαρέ, αν θέλεις να παντρευτείς, να ξέρεις πριν ότι ο πρώτος όρος για έναν άνδρα είναι να κυριαρχεί επί της συζήγου του και να είναι αφέντης.»
(Notes et Pensées)

«Μια γυναίκα δεν μπορεί πλέον να κάνει παιδιά όταν το μυαλό, η φαντασία και η καρδιά της ενασχολούνται με την πολιτική, την κοινωνία και τη λογοτεχνία.»
(Notes et Pensées)

«Έκανα λάθος που έλεγα πάρα πολλά καλά για τις γυναίκες, ήμουν γελοίος.»
(Notes et Pensées)

Εντυπωσιακό, δεν είναι…; Ας προσέχουμε τους θρύλους.

L’Empereur Tom@to Ketchup

———————————————-

ΒΛ. ΕΠΙΣΗΣ:

Αντιφάσεις στο έργο του Προυντόν/ Ομιλία στο Συνέδριο «Πιέρ-Ζοζέφ Προυντόν: ο άνθρωπος των παραδόξων»

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: 

^[1] Όλες οι αναφορές του Προυντόν που ακολουθούν είναι παρμένες από το έργο Justice dans la Révolution et dans l’Eglise (Περί Δικαιοσύνης στην Επανάσταση και στην Εκκλησία), 1858, έκδοση Rivière, τ. IV.

^[2] (Σ.τ.Μ.) Στα γαλλικά γίνεται χρήση του επιθέτου unisexuel που μεταφράζουμε ως μονόφυλος, παλαιότερος τύπος για το ομόφυλος (homosexuel).

^[3] (Σ.τ.Μ.) Γάλλος φιλόσοφος (1772 – 1837), θεωρήθηκε από τους Μαρξ και Ένγκελς μια μορφή του “κριτικού-ουτοπικού σοσιαλισμού”.

^[4] (Σ.τ.Μ.) Εκκλησιαστής Ζ’:26

^[5] (Σ.τ.Μ.) Ένας από τους εννέα λυρικούς ποιητές της αρχαιότητας  (π. 572  – π. 485 π.Χ.)

^[6] (Σ.τ.Μ.) Ρωμαίος βιογράφος και ιστορικός (π. 100 – π. 24 π.Χ.)

^[7] (Σ.τ.Μ.) Ρωμαίος ποιητής (70 – 19 π.Χ.)

^[8] (Σ.τ.Μ.) Σύντροφοι του Αινεία που τον ακολούθησαν στο ταξίδι του προς την Ιταλία μετά τον Τρωικό πόλεμο.

^[9] Αινειάδα, IX, 188.

^[10] ό.π., V, 295.

^[11] ό.π., V, 344.

^[12] (Σ.τ.Μ.) Γάλλος φιλόσοφος, ιερωμένος, θεολόγος και συγγραφέας (1651 – 1715), γνωστός κυρίως για το έργο του Οι περιπέτειες του Τηλέμαχου.

^[13] Κατά Ιωάννην, XIII, 23 ; XIX, 26, 27 ; XXI, 20.

^[14] (Σ.τ.Μ.) Ανακρέοντος Ωδαί, κθ’ Εις Βάθυλλον

^[15] (Σ.τ.Μ.) Συναντάται στη βιβλιογραφία είτε ως ωδές 21 και 22 είτε ως ωδή 18. Μεταφράζουμε τη γαλλική μετάφραση του Προυντόν και παραθέτουμε εδώ μια εκδοχή του αρχαιοελληνικού κειμένου:

Δότε μοι, δότ᾽, ὦ γυναῖκες, / Βρομίου πιεῖν ἀμυστί· / ὑπὸ καύματος γὰρ ἤδη / προδοθεὶς ἀναστενάζω. /Δότε δ᾽ ἀνθέων ἑκείνου· / στεφάνους οἵοις πυκάζω / τὰ μέτωπα μὴ ᾽πικαίειν / τὸδε καῦμα· τῶν δ᾽ Ἐρώτων, / κραδίην, τίνι σκεπάζω;

Παρὰ τὴν σκιὴν Βαθύλλου / καθίσω· καλὸν τὸ δένδρον· / ἁπαλὰς δ᾽ ἔσεισε χαίτας / μαλακωτάτῳ κλαδίσκῳ. / Παρὰ δ᾽ αὐτὸ ψιθυρίζει / πηγὴ ῥέουσα Πειθοῦς· / τίς ἂν οὖν ὁρῶν παρέλθοι / καταγώγιον τοιοῦτο;

^[16] (Σ.τ.Μ.) Πιθανώς εμπνευσμένο από το ρητό του Πασκάλ: “Ο άνθρωπος δεν είναι ούτε Άγγελος ούτε Κτήνος, και η δυστυχία είναι ότι όποιος θέλει να γίνει Άγγελος γίνεται Κτήνος.”

^[17] (Σ.τ.Μ.) Η Ελόα, η άγγελος της συμπόνιας, που γεννήθηκε από τα δάκρυα του Χριστού κατά τον θάνατο του φίλου του Λαζάρου, γοητεύεται από τον Σατανά, ο οποίος την παρασύρει με τα δικά του δάκρυα. Τελικά την απαγάγει, αποκαλύπτοντας τον εαυτό του ως τον έκπτωτο, απαρηγόρητο άγγελο.

^[18] (Σ.τ.Μ.) Ιστορικός των ιδεών και νομικός (1879-1957)

^[19] Εισαγωγή στον τόμο των πλήρων Έργων του Προυντόν που περιέχει τα έργα Du Principe de l’Art (Περί Αρχής της Τέχνης), La Pornocratie ou les femmes dans les temps modernes (Η Πορνοκρατία ή οι γυναίκες στους σύγχρονους καιρούς), 1939, σ. 304.

^[20] Παρατίθεται από τον Daniel Halévy, La Jeunesse de Proudhon (Τα νεανικά χρόνια του Προυντόν), 1913, σ. 36.

^[21] Philosophie de la Misère (Φιλοσοφία της Μιζέριας), 1867, τ. ΙΙ, σ. 384; – Carnets (Ημερολόγια), 1960-1961, τ. Ι.

^[22] Justice dans la Révolution et dans l’Eglise (Περί Δικαιοσύνης στην Επανάσταση και στην Εκκλησία), έκδοση Rivière, τ. IV,  σ. 131-132.

^[23] ό.π.,  σ. 69.

^[24] Daniel Halévy, La Jeunesse de Proudhon (Τα νεανικά χρόνια του Προυντόν), 1913, σ. 102.

^[25] La Pornocratie ou les femmes dans les temps modernes (Η Πορνοκρατία ή οι γυναίκες στους σύγχρονους καιρούς), μεταθανάτιο έργο, 1875, σ. 304.

^[26] Επιστολή της 5ης Δεκεμβρίου 1831, Correspondance (Αλληλογραφία), 1875, τ. Ι, σ. XV.

^[27] (Σ.τ.Μ.) Το μεγαλύτερο κοιμητήριο του Παρισιού.

^[28] Halévy, ό.π., σ. 122, 133.

^[29] La Pornocratie… , σ. 193.

^[30] Επιστολή προς Ackermann της 4ης Οκτωβρίου 1844, Correspondance, τ. ΙI, σ. 158,159.

^[31] La Pornocratie… , σ. 264.

^[32] Carnets, 1961, II, σ. 12.

^[33] Contradictions Politiques (Πολιτικές Αντιφάσεις), 1864, μεταθανάτιο έργο, έκδοση Rivière, σ. 297. Μπορούμε να συγκρίνουμε αυτό το πορτρέτο με εκείνο του Ηρακλή, ενός αθλητή «με μακριούς, δυνατούς μηρούς» που δανείστηκε ο Προυντόν με αυταρέσκεια από ένα σχολικό εγχειρίδιο λατινικών (La Guerre et la Paix, 1861, έκδοση Rivière, σ. 15)

^[34] La Pornocratie… , σ. 33, 59-63.

^[35] Carnets, 1961, II, σ. 11.

^[36] La Pornocratie… , σ. 30, 92, 198, 235, 265 – Contradictions Politiques, σ. 298.

^[37] La Pornocratie… , σ. 33, 225, 170 – De la Justice… , τ. IV, σ. 304 – Carnets, 1961, II, σ. 12.

^[38] La Pornocratie… , σ. 59 – Contradictions Politiques, σ. 274.

^[39] La Pornocratie… , σ. 191, 194, 267.

^[40] ό.π., σ. 28 – Carnets, τ. I, σ. 227, 321, 342-343, 354 ;  τ. II, σ. 202, 363.

^[41] Juliette La Messine (η μελλοντική Madame Adam, γνωστή στη λογοτεχνία ως Juliette Lamber), Idées antiproudhoniennes (Αντι-Προυντονικές ιδέες), 1858 – Jenny d’Héricourt, La femme affranchie (Η χειραφετημένη γυναίκα), 1860 – βλ. Jules L. Puech, Εισαγωγή στο La Pornocratie…, έκδοση Rivière, 1939, σ. 315.

^[42] La Pornocratie…

^[43] Philosophie de la Misère, τ. II, σ. 376 – βλ. επίσης Carnets 1960, τ. I, σ. 242: «Όλοι είναι ευτυχισμένοι όσο γαμιούνται (…) Κάνουμε έρωτα σαν τα σκυλιά».

^[44] De la Justice…, τ. IV, σ. 71- Philosophie de la Misère, τόμος II, σ. 384- Επιστολή του Προυντόν προς τον Ζοζέφ Γκαρνιέ, 23 Φεβρουαρίου 1844, που παρατίθεται από τον Sainte-Beuve, P.-J. Proudhon, 1872, σ. 105.

^[45] La Pornocratie…, σ. 250 – De la Justice…, τόμος IV, σ. 132.

^[46] (Σ.τ.Μ.) Ιδεολογικό ρεύμα, από τον Ανρί Σαιν-Σιμόν, έναν εκ των ουτοπιστών προδρόμων του επιστημονικού σοσιαλισμού και θεμελιωτών της γαλλικής Κοινωνιολογίας.

^[47] La Pornocratie…, σ. 166 καὶ 23, 31, 108, 113.

^[48] ό.π.,  σ. 229.

^[49] De la Justice…, τ. IV, σ. 71.

^[50] Avertissement aux Propriétaires (Προειδοποίηση προς τους ιδιοκτήτες), 1842, έκδοση Rivière, 1939, σ. 222.

^[51] La Pornocratie…, σ. 164, 247, 261.

^[52] De la Justice…, τ. IV, σ. 231.

^[53] ό.π.,  σ. 71.

^[54] ό.π.,  σ. 54.

^[55] ό.π.,  σ. 54-55.

^[56] Philosophie de la Misère, έκδοση 1867, τ. II, σ. 376, 385.

^[57] De la Justice…, τ. IV, σ. 52, 298.

^[58] Carnets, τ. I, σ. 232.

^[59] (Σ.τ.Μ.) Φαλανστήριον < φάλαγξ + μοναστήριον, λέξη που επινόησε ο Σαρλ Φουριέ. Ως εκ τούτου φαλανστηριακή σχολή αναφέρεται στη σχολή που ακολουθούσε τα δόγματα του Φουριέ.

^[60] La Justice poursuivie par l’Eglise (Η δικαιοσύνη που επιδιώκεται από την Εκκλησία), 1861, έκδοση Rivière, 1946, σ. 237 – Carnets, I, σ. 168, 275, 288-289 ; II, σ. 113, 128.

^[61] La Pornocratie…, σ. 252.

^[62] De la Justice…, τ. IV, σ. 155.

^[63] Carnets, I, σ. 135, 190.

^[64] Philosophie de la Misère, σ. 379.

The post Για την ομοφοβία & τον σεξισμό στο έργο του Προυντόν first appeared on Aυτολεξεί.

«Το συναρπαστικό μυστικό ενός καλά λειτουργικού κοινωνικού οργανισμού φαίνεται λοιπόν να έγκειται όχι στη συνολική του ενότητα αλλά στη δομή του, η οποία διατηρείται υγιής από τον μηχανισμό διαίρεσης που διατηρεί τη ζωή και λειτουργεί μέσω μυριάδων κυτταρικών διαχωρισμών και αναζωογονήσεων που λαμβάνουν χώρα κάτω από το λείο δέρμα ενός φαινομενικά αμετάβλητου σώματος. Όπου, λόγω ηλικίας ή κακού σχεδιασμού, αυτή η αναζωογονητική διαδικασία της υποδιαίρεσης δίνει τη θέση της στην ασβεστοποιητική διαδικασία της ενοποίησης των κυττάρων. Των κυττάρων, που τώρα αναπτύσσονται υπό την προστασία του σκληρυμένου σκελετού τους πέρα από τα θεϊκά τους όρια και αρχίζουν, όπως στον καρκίνο, να αναπτύσσουν εκείνα τα εχθρικά, αλαζονικά συμπλέγματα παντοδυναμίας που δεν μπορούν να τερματιστούν μέχρις ότου ο μολυσμένος οργανισμός είτε καταβροχθιστεί, είτε μέσω μιας δυναμικής επέμβασης επιτύχει την αποκατάσταση του μοτίβου των μικρών κυττάρων».

∼Leopold Kohr, The Breakdown of Nations

Ο κόσμος συνήθιζε να χαμογελάει με τον Κροπότκιν όταν ανέφερε την παρομοίωση της σωσίβιας λέμβου, ως παράδειγμα του είδους της οργάνωσης που οραματίζονταν οι αναρχικοί, αλλά το έκανε απλά για να δείξει ότι οι εθελοντικές και εντελώς μη εξαναγκαστικές οργανώσεις έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν ένα πολύπλοκο δίκτυο υπηρεσιών χωρίς να παρεμβάλλεται η εξουσία. Δύο άλλα παραδείγματα που χρησιμοποιούμε συχνά για να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να κατανοήσουν την έννοια της ομοσπονδιακής αρχής – την οποία οι αναρχικοί βλέπουν ως τον τρόπο με τον οποίο τοπικές ομάδες και ενώσεις θα μπορούσαν να συνδυάζονται για σύνθετες λειτουργίες χωρίς καμία κεντρική εξουσία – είναι η ταχυδρομική υπηρεσία και οι σιδηρόδρομοι. Μπορείτε να ταχυδρομήσετε ένα γράμμα από εδώ στην Κίνα ή στη Χιλή, με την πεποίθηση ότι θα φτάσει, ως αποτέλεσμα των ελεύθερων συμφωνιών μεταξύ των διαφόρων εθνικών ταχυδρομείων, χωρίς να υπάρχει καμία κεντρική παγκόσμια ταχυδρομική αρχή. Ή μπορείτε να ταξιδέψετε σε όλη την Ευρώπη μέσω των γραμμών δώδεκα σιδηροδρομικών συστημάτων -καπιταλιστικών και κομμουνιστικών- που συντονίζονται μέσω συμφωνίας μεταξύ διαφορετικών σιδηροδρομικών επιχειρήσεων, χωρίς να υπάρχει κανενός είδους κεντρική σιδηροδρομική αρχή. Το ίδιο ισχύει και για τους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς και πολλά άλλα είδη διεθνώς συντονισμένων δραστηριοτήτων.

Επίσης, δεν υπάρχει κανένας λόγος να υποθέσουμε ότι τα συστατικά μέρη πολύπλοκων ομοσπονδιών δεν θα μπορούσαν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά με βάση την εθελοντική ένωση. Όταν έχουμε στη Βρετανία περισσότερες από μία σιδηροδρομικές γραμμές που εκτελούν προγραμματισμένα δρομολόγια στην ώρα τους, σε συντονισμό με τη British Rail και τα οποία λειτουργούν από ένα μάτσο ερασιτέχνες, ποιος τολμά να πει ότι οι σιδηροδρομικοί δεν θα μπορούσαν να πραγματοποιήσουν τα δρομολόγιά τους χωρίς τη βοήθεια της γραφειοκρατικής ιεραρχίας; Ακόμη και μέσα στη δομή της καπιταλιστικής βιομηχανίας, υπάρχουν ενδιαφέροντα πειράματα οργάνωσης της εργασίας στη βάση μικρών αυτόνομων ομάδων. Οι αγωνιστές της βιομηχανίας αντιμετωπίζουν με καχυποψία τέτοια εγχειρήματα, και καλά κάνουν, γιατί δεν πραγματοποιούνται με την ιδέα της τόνωσης της αυτονομίας των εργαζομένων, αλλά με την ιδέα της αύξησης της παραγωγικότητας. Είναι όμως πολύτιμες για να καταδείξουν τον ισχυρισμό μας ότι ολόκληρη η πυραμίδα της ιεραρχικής εξουσίας, η οποία έχει οικοδομηθεί στη βιομηχανία, όπως και σε κάθε άλλη σφαίρα της ζωής, είναι ένα γιγάντιο τέχνασμα εμπιστοσύνης με το οποίο γενιές εργατών έχουν εξαναγκαστεί σε πρώτη φάση, έχουν εξαπατηθεί σε δεύτερη και τελικά έχουν υποστεί πλύση εγκεφάλου για να το αποδεχτούν.

Με εδαφικούς όρους, ο Προυντόν, ο μεγάλος αναρχικός υποστηρικτής του φεντεραλισμού, ο οποίος δεν σκεφτόταν τελωνειακές ενώσεις όπως η Ευρωπαϊκή Κοινή Αγορά, ούτε μια συνομοσπονδία κρατών ή μια παγκόσμια ομοσπονδιακή κυβέρνηση, αλλά έβλεπε μια βασική αρχή της ανθρώπινης οργάνωσης:

«Κατά την άποψή του, η ομοσπονδιακή αρχή πρέπει να λειτουργεί από το απλούστερο επίπεδο της κοινωνίας. Η οργάνωση της διοίκησης θα πρέπει να ξεκινά σε τοπικό επίπεδο και όσο το δυνατόν πιο κοντά στον άμεσο έλεγχο του λαού- τα άτομα θα πρέπει να ξεκινούν τη διαδικασία με την ομοσπονδιοποίηση σε κοινότητες και ενώσεις. Πάνω από αυτό το πρωταρχικό επίπεδο η συνομοσπονδιακή οργάνωση θα γινόταν λιγότερο όργανο διοίκησης παρά συντονισμού μεταξύ των τοπικών μονάδων. Έτσι, το έθνος αντικαθίσταται από μια γεωγραφική συνομοσπονδία περιφερειών και η Ευρώπη θα γίνει μια συνομοσπονδία συνομοσπονδιών, στην οποία το συμφέρον της μικρότερης επαρχίας θα έχει την ίδια έκφραση με εκείνο της μεγαλύτερης και στην οποία όλες οι υποθέσεις θα διευθετούνται με αμοιβαία συμφωνία, συμβόλαιο και διαιτησία. Από την άποψη της εξέλιξης των αναρχικών ιδεών, το Du Principe Federatif (1863) είναι ένα από τα σημαντικότερα βιβλία του Προυντόν, καθώς παρουσιάζει την πρώτη εντατική ελευθεριακή ανάπτυξη της ιδέας της ομοσπονδιακής οργάνωσης ως πρακτικής εναλλακτικής λύσης στον πολιτικό εθνικισμό» (George Woodcock, Anarchism: A History if Libertarian Ideas and Movements. Cleveland 1962- Λονδίνο 1963).

Τώρα, χωρίς να θέλουμε να υμνήσουμε το ελβετικό πολιτικό σύστημα, μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι, από εδαφική άποψη, τα είκοσι δύο κυρίαρχα καντόνια της Ελβετίας αποτελούν εξαιρετικό παράδειγμα μιας επιτυχημένης ομοσπονδίας. Πρόκειται για μια ομοσπονδία ομοειδών μονάδων, μικρών κυττάρων, με τα όρια των καντονιών να τέμνουν τα γλωσσικά και εθνοτικά σύνορα έτσι ώστε, σε αντίθεση με τα πολλά παραδείγματα ανεπιτυχών πολιτικών ομοσπονδιών, η συνομοσπονδία να μην κυριαρχείται από μια μονάχα ισχυρή μονάδα, η οποία είναι διαφορετική σε μέγεθος και κλίμακα από τις υπόλοιπες, με συνέπεια την απορρύθμιση της ένωσης. Το πρόβλημα της ομοσπονδίας, όπως το θέτει ο Leopold Kohr στο βιβλίο του The Breakdown of Nations, είναι πρόβλημα διαίρεσης και όχι ένωσης.

Ο Προυντόν το είχε προβλέψει αυτό:

«Η Ευρώπη είναι πολύ μεγάλη για να σχηματίσει μια ενιαία συνομοσπονδία – θα έπρεπε να είναι μια συνομοσπονδία συνομοσπονδιών. Για τον λόγο αυτό επεσήμανα στην πιο πρόσφατη δημοσίευσή μου (Ομοσπονδία και ενότητα στην Ιταλία) ότι το πρώτο μεταρρυθμιστικό μέτρο που πρέπει να γίνει στο δημόσιο δίκαιο είναι η επανίδρυση της ιταλικής, της ελληνικής, της βαυαρικής (Κάτω Χώρες), της σκανδιναβικής και της παραδουνάβιας συνομοσπονδίας ως προοίμιο της αποκέντρωσης των μεγάλων κρατών, ακολουθούμενη από έναν γενικό αφοπλισμό. Υπό αυτές τις συνθήκες όλα τα έθνη θα ανακτούσαν την ελευθερία τους και η ισορροπία δυνάμεων στην Ευρώπη θα γινόταν πραγματικότητα. Αυτό έχει προβλεφθεί από όλους τους πολιτικούς συγγραφείς και πολιτικούς άνδρες, αλλά παραμένει αδύνατο όσο οι μεγάλες δυνάμεις είναι συγκεντρωτικά κράτη. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η έννοια της ομοσπονδίας χάθηκε μέσα στο μεγαλείο των μεγάλων κρατών, καθώς είναι από τη φύση της ειρηνική και ήπια και παίζει έναν αυτο-εξευτελιστικό ρόλο στην πολιτική σκηνή» (P.-J. Proudhon, Du Principe Federatif, παρατίθεται στο Stewart Edwards επιμ. Selected Writings of Pierre Joseph Proudhon. Λονδίνο, 1970).

Μπορεί οι Ελβετοί να είναι ειρηνικοί, ήπιοι και μετριοπαθείς και εμείς να τους θεωρούμε μάλλον δύστροπους και επαρχιώτες, αλλά έχουν κάτι στην εθνική τους ζωή που εμείς στα έθνη που δεν είναι ούτε ήπια ούτε μετριοπαθή έχουμε χάσει. Συζητούσα με έναν Ελβετό πολίτη (ή μάλλον πολίτη της Ζυρίχης, γιατί αυστηρά μιλώντας αυτό ήταν) για την περικοπή των κερδοφόρων υπεραστικών δρομολογίων του βρετανικού σιδηροδρομικού συστήματος και παρατήρησε ότι θα ήταν αδιανόητο σε ένα ελβετικό περιβάλλον να αποφασίσει ένας πρόεδρος στο Λονδίνο, όπως έκανε ο Δρ. Μπίτσινγκ τη δεκαετία του 1960, να «διαγράψει το σιδηροδρομικό σύστημα της βόρειας Σκωτίας».

Ανέφερε τη μελέτη του Herbert Luethy για το πολιτικό σύστημα της χώρας του, στην οποία εξηγούσε ότι:

«Κάθε Κυριακή οι κάτοικοι δεκάδων κοινοτήτων πηγαίνουν στις κάλπες για να εκλέξουν τους δημόσιους υπαλλήλους τους, να επικυρώσουν το ένα ή το άλλο στοιχείο δαπάνης ή να αποφασίσουν αν πρέπει να κατασκευαστεί ένας δρόμος ή ένα σχολείο – αφού διευθετήσουν τις υποθέσεις της κοινότητας, ασχολούνται με τις εκλογές στα καντόνια και την ψηφοφορία για τα θέματα των καντονιών – τέλος… έρχονται οι αποφάσεις για ομοσπονδιακά θέματα. Σε ορισμένα καντόνια ο κυρίαρχος λαός εξακολουθεί να συνεδριάζει με τρόπο που μοιάζει με τον Ρουσσώ για να συζητήσει θέματα κοινού ενδιαφέροντος. Μπορεί να σκεφτεί κανείς ότι αυτή η αρχαία μορφή συνέλευσης δεν είναι παρά μια ευσεβής παράδοση με κάποια αξία ως τουριστικό αξιοθέατο. Αν είναι έτσι, αξίζει να εξετάσουμε τα αποτελέσματα της τοπικής δημοκρατίας.

Το απλούστερο παράδειγμα είναι το ελβετικό σιδηροδρομικό σύστημα, το οποίο είναι το πιο πυκνό δίκτυο στον κόσμο. Με πολύ μεγάλο κόστος και με πολύ κόπο έχει φτιαχτεί για να εξυπηρετεί τις ανάγκες ακόμη και των πιο μικρών τόπων και των πιο απομακρυσμένων κοιλάδων, επειδή αυτή ήταν η θέληση του λαού. Είναι το αποτέλεσμα σκληρών πολιτικών αγώνων. Τον δέκατο ένατο αιώνα το «δημοκρατικό σιδηροδρομικό κίνημα» έφερε τις μικρές ελβετικές κοινότητες σε σύγκρουση με τις μεγάλες πόλεις, οι οποίες είχαν σχέδια συγκεντρωτισμού…

Και αν συγκρίνουμε το ελβετικό σύστημα με το γαλλικό, το οποίο, με θαυμαστή γεωμετρική κανονικότητα, είναι εξ’ ολοκλήρου επικεντρωμένο στο Παρίσι, με τρόπο ώστε η ευημερία, η ζωή ή ο θάνατος ολόκληρων περιοχών να εξαρτάται από την ποιότητα της σύνδεσης με την πρωτεύουσα, βλέπουμε τη διαφορά μεταξύ ενός συγκεντρωτικού κράτους και μιας ομοσπονδιακής συμμαχίας. Η κατανομή της βιομηχανικής δραστηριότητας σε όλη την Ελβετία, ακόμη και στις απομακρυσμένες περιοχές, ευθύνεται για τη δύναμη και τη σταθερότητα της κοινωνικής δομής της χώρας και απέτρεψε εκείνες τις φρικτές βιομηχανικές συγκεντρώσεις του δέκατου ένατου αιώνα, με τις παραγκουπόλεις και το προλεταριάτο χωρίς ρίζες (Herbert Luethy, «Έχει η Ελβετία μέλλον;», Encounter, Δεκέμβριος 1962)».

Υποψιάζομαι ότι οι καιροί έχουν αλλάξει, ακόμη και στην Ελβετία, και αναφέρω τον Δρ. Luethy, όχι για να επαινέσω την ελβετική δημοκρατία, αλλά για να δείξω ότι η ομοσπονδιακή αρχή, η οποία βρίσκεται στο κέντρο της αναρχικής θεωρίας, αξίζει πολύ περισσότερη προσοχή από όση δίνεται στα εγχειρίδια της πολιτικής επιστήμης. Ακόμη και στο πλαίσιο των συνηθισμένων πολιτικών και οικονομικών θεσμών, η υιοθέτησή της έχει εκτεταμένες επιπτώσεις. Αν αμφιβάλλετε γι’ αυτό, συμβουλευτείτε έναν ενημερωμένο χάρτη των βρετανικών σιδηροδρόμων.

Η ομοσπονδιακή αρχή εφαρμόζεται σε κάθε είδος ανθρώπινης οργάνωσης. Μπορείτε εύκολα να δείτε την εφαρμογή της στις επικοινωνίες όλων των ειδών: ένα δίκτυο τοπικών εφημερίδων, ένα δίκτυο τοπικών ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών σταθμών που υποστηρίζονται από τοπικούς ακροατές (όπως ήδη συμβαίνει με μια χούφτα σταθμούς στις Ηνωμένες Πολιτείες) που μοιράζονται προγράμματα, ένα δίκτυο τοπικών τηλεφωνικών υπηρεσιών (αυτό συμβαίνει ήδη στο Χαλ, το οποίο λόγω κάποιας ιστορικής ανωμαλίας λειτουργεί το δικό του τηλεφωνικό σύστημα και παρέχει στους πολίτες του μάλλον καλύτερες υπηρεσίες από αυτές που παρέχει το ταχυδρομείο στους υπόλοιπους από εμάς).

Εφαρμόζεται ήδη στον κόσμο των εθελοντικών ενώσεων, των συνδικάτων και των ομάδων πίεσης, και δεν θα διαφωνήσετε ότι οι ζωντανές και ενεργές κοινωνίες είναι εκείνες στις οποίες η δραστηριότητα και η λήψη αποφάσεων ξεκινά σε τοπικό επίπεδο, ενώ εκείνες που ελέγχονται κεντρικά, είναι οστεοποιημένες και εκτός επαφής με τα απαθή μέλη τους. Οι αναγνώστες που θυμούνται τις ημέρες της CND και της Επιτροπής των 100 μπορεί να θυμούνται το επεισόδιο των Κατασκόπων για την Ειρήνη. Μια ομάδα ανθρώπων έφερε στο φως λεπτομέρειες για τις RSGs ή Regional Seats of Government, υπόγειες κρυψώνες για να εξασφαλιστεί η επιβίωση της άρχουσας ελίτ σε περίπτωση πυρηνικού πολέμου. Ήταν φυσικά παράνομο να δημοσιευτούν αυτές οι πληροφορίες, ωστόσο σε όλη τη χώρα εμφανίστηκαν σε μικρά ανώνυμα φυλλάδια που αναπαράγονταν μέσα σε λίγες ημέρες, παρέχοντας ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον παράδειγμα ad hoc ομοσπονδιακής δραστηριότητας μέσω χαλαρών δικτύων ενεργών ατόμων.

Αργότερα δημοσιεύσαμε στην Αναρχία κάποιους προβληματισμούς σχετικά με τις συνέπειες αυτού του γεγονότος:

«Ένα μάθημα που μπορεί να αντληθεί από το βιβλίο Κατάσκοποι για την Ειρήνη είναι το πλεονέκτημα της ad hoc οργάνωσης, η οποία δημιουργείται γρήγορα και, αν χρειαστεί, εξαφανίζεται με την ίδια ταχύτητα, αλλά αφήνει πίσω της αναρίθμητα κέντρα δραστηριότητας, όπως οι κυματισμοί και οι στροβιλισμοί σε μια λίμνη μετά τη ρίψη μιας πέτρας σε αυτήν».

Η παραδοσιακή πολιτική (τόσο η «επαναστατική» όσο και η «ρεφορμιστική») βασίζεται σε έναν κεντρικό δυναμό, με έναν ιμάντα μετάδοσης που οδηγεί προς τα έξω. Η κατάληψη του δυναμό, ή η μετατροπή του για άλλους σκοπούς, μπορεί να διακόψει εντελώς τη μετάδοση. Οι «Κατάσκοποι για την Ειρήνη» φαίνεται ότι λειτουργούσαν σε μια εντελώς διαφορετική βάση. Τα μηνύματα μεταφέρονταν από στόμα σε στόμα κατά μήκος της διαδρομής, τα έγγραφα από χέρι σε χέρι. Μια ομάδα μετέφερε ένα μυστικό σε μια δεύτερη, η οποία στη συνέχεια άρχισε να το αναδημοσιεύει. Ένα τροχόσπιτο γινόταν η πηγή ενός φυλλαδίου, ένα καλάθι αγορών ένα κέντρο διανομής. Εκατό αντίτυπα ενός φυλλαδίου διανέμονται στους δρόμους: μερικά είναι σίγουρο ότι θα φτάσουν στους ανθρώπους που θα τα διανείμουν.

Οι επαφές δημιουργούνται πρόσωπο με πρόσωπο και έτσι γνωρίζει κανείς τους προσωπικούς περιορισμούς των συντρόφων του. Ο Χ είναι ειδικός στο να κατευθύνει μια συνάντηση μέσα από διαδικαστικά αδιέξοδα, αλλά δεν μπορεί να λειτουργήσει ως αντιγραφέας. Ο Υ μπορεί να χρησιμοποιήσει ένα μικρό τυπογραφείο, αλλά δεν είναι σε θέση να γράψει ένα φυλλάδιο. Ο Ζ μπορεί να εκφραστεί δημόσια, αλλά δεν μπορεί να πουλήσει φυλλάδια. Κάθε εργασία εκλέγει τους δικούς της εργαζόμενους, και δεν υπάρχει ανάγκη για μια περίτεχνη ανάταση των χεριών. Οι αναζητητές προσωπικής δύναμης και δόξας δεν συγκινούνται ιδιαίτερα από την ανώνυμη και επιδέξια παράνομη εργασία. Η προοπτική της φυλακής εκτρέφει το σύμπλεγμα του ηγέτη. Κάθε μέλος μιας ομάδας μπορεί να κληθεί να αναλάβει καίρια καθήκοντα. Και το ταλέντο όλων αναπτύσσεται σε όλους. Η ανάπτυξη μικρών ομάδων για αμοιβαία βοήθεια θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για ένα αποτελεσματικό κίνημα αντίστασης.

Υπάρχουν σημαντικά συμπεράσματα. Η επανάσταση δεν χρειάζεται οργάνωση με ιμάντα μεταφοράς. Χρειάζεται εκατοντάδες, χιλιάδες και τελικά εκατομμύρια ανθρώπους που συναντιούνται σε ομάδες με άτυπες επαφές μεταξύ τους. Χρειάζεται μαζική συνείδηση. Αν μια ομάδα πάρει μια πρωτοβουλία που είναι πολύτιμη, θα την αναλάβουν και άλλες. Οι μέθοδοι πρέπει να είναι προσαρμοσμένες στην κοινωνία στην οποία ζούμε. Το FLN μπορούσε να χρησιμοποιήσει τον ένοπλο πόλεμο, γιατί είχε λόφους και θάμνους για να υποχωρήσει. Αντιμετωπίζουμε τη συντριπτική φυσική δύναμη ενός κράτους καλύτερα οργανωμένου και καλύτερα οπλισμένου από κάθε άλλη φορά στην ιστορία. Πρέπει να αντιδράσουμε αναλόγως. Οι πολλές εσωτερικές αντιφάσεις του κράτους πρέπει να αξιοποιηθούν επιδέξια. Οι αρχές του Ντίσελντορφ πιάστηκαν από τους ίδιους τους κανονισμούς τους όταν οι αφοπλιστές αρνήθηκαν να δέσουν τις ζώνες ασφαλείας τους. Η ΜΙ5 δεν μπορεί να συλλάβει ανατροπή που δεν έχει σχεδιαστεί από έναν μοχθηρό κομμουνιστή πράκτορα. Είναι ανίκανη να αντιμετωπίσει ένα κίνημα όπου κανείς δεν παίρνει εντολές από κανέναν άλλον. Μέσα από τη δράση, η αυτονομία και η επαναστατική πρωτοβουλία θα αναπτυχθούν ακόμα περισσότερο. Για να αντιμετωπίσει τις δραστηριότητές μας, ο μηχανισμός καταστολής θα γίνει ακόμα πιο συγκεντρωτικός και ακόμα πιο γραφειοκρατικός. Αυτό θα ενισχύσει τις δυνατότητές μας αντί να τις μειώσει.

Επρόκειτο για μια ομοσπονδία της οποίας τα μέλη δεν γνώριζαν καν το ένα το άλλο, αλλά τα κύτταρα που την αποτελούσαν είχαν μια στενή προσωπική κατανόηση. Το διαβατήριο για την ιδιότητα του μέλους ήταν απλώς η κοινή συμμετοχή σε ένα κοινό έργο. Αναρίθμητες εθελοντικές οργανώσεις, από τους προσκόπους μέχρι την Ένωση Αυτοκινήτων, ξεκίνησαν με τον ίδιο αυτοσχέδιο τρόπο. Η οστεοποίησή τους ξεκίνησε από το κέντρο. Το λάθος τους ήταν η πίστη στον συγκεντρωτισμό. Το αναρχικό συμπέρασμα είναι ότι κάθε είδος ανθρώπινης δραστηριότητας πρέπει να ξεκινά από το τοπικό και άμεσο, να συνδέεται σε ένα δίκτυο χωρίς κέντρο και χωρίς καθοδηγητικό φορέα, αποσπώντας νέα κύτταρα καθώς τα αρχικά αναπτύσσονται. Αν υπάρχει κάποια ανθρώπινη δραστηριότητα που δεν φαίνεται να ταιριάζει σε αυτό το πρότυπο, η πρώτη μας ερώτηση θα πρέπει να είναι «Γιατί όχι;» και η δεύτερη θα πρέπει να είναι «Πώς μπορούμε να την αναδιοργανώσουμε έτσι ώστε να παρέχει τοπική αυτονομία, τοπική ευθύνη και την ικανοποίηση των τοπικών αναγκών;»

The post Colin Ward: Ομοσπονδίες χωρίς κορυφή first appeared on Aυτολεξεί.