Οδεύουμε σε έναν επικίνδυνο δρόμο. Οι ευάλωτες κοινότητες βρίσκονται αντιμέτωπες με ολοένα μεγαλύτερες απειλές. Η κλιματική κρίση ξεπερνά ακόμη και τις χειρότερες προβλέψεις των επιστημόνων. Ο αυταρχισμός δεν αποτελεί πια μια μακρινή πιθανότητα. Κερδίζει έδαφος, την ώρα που η δημοκρατία υποχωρεί σε πολλές περιοχές του κόσμου. Με την επιστροφή του Τραμπ, δημόσιες υπηρεσίες και πολιτικές που αφορούν την εκπαίδευση, τα δικαιώματα των εργαζομένων, τη μετανάστευση, την υγειονομική περίθαλψη και τα προγράμματα διαφορετικότητας ξηλώνονται η μία μετά την άλλη.

Την ίδια στιγμή, η εμπιστοσύνη στη δημοκρατία διαβρώνεται – ιδιαίτερα ανάμεσα στους νέους. Όπως επισημαίνει ο πολιτικός επιστήμονας Steven Levitsky, ένα μέρος του προβλήματος έχει να κάνει με το κίνητρο. Η πολιτική δεξιά αγωνίζεται για ένα σαφές, έστω και επικίνδυνο, όραμα. Η αριστερά, αντίθετα, συχνά περιορίζεται στο να αγωνίζεται εναντίον αυτού του οράματος, χωρίς να καταφέρνει να προτείνει πειστικές εναλλακτικές.

Τι μπορούμε λοιπόν να κάνουμε; Να χτίσουμε. Να ξεφύγουμε από τη λογική που περιορίζεται στη μεταρρύθμιση προβληματικών συστημάτων και να στρέψουμε την ενέργειά μας στη δημιουργία νέων θεσμών και δομών από τα κάτω. Το σημαντικό είναι ότι δεν χρειάζεται να αρχίσουμε από το μηδέν. Η ιστορία μάς προσφέρει ήδη πολλά παραδείγματα.

Ενδυναμωμένες κοινότητες: Χτίζοντας δύναμη από τα κάτω

Όπως σημειώνει ο οργανωτής Marshall Ganz, εξουσία σημαίνει ότι οι άλλοι εξαρτώνται περισσότερο από εσένα απ’ όσο εσύ από εκείνους. Με απλά λόγια, οι άνθρωποι έχουν γίνει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένοι από υπηρεσίες και δομές που ανήκουν σε κράτη ή μεγάλες εταιρείες ή ελέγχονται από αυτά – οργανισμούς που πολύ συχνά λειτουργούν με γνώμονα το δικό τους συμφέρον.

Για να αποκτήσουν ουσιαστική δύναμη, οι άνθρωποι μπορούν να οργανωθούν μέσα στις κοινότητές τους ώστε να καλύπτουν βασικές ανάγκες: τροφή, στέγαση, υγειονομική περίθαλψη, εκπαίδευση, ενέργεια, τεχνολογία και οικονομική ασφάλεια. Και αυτό δεν είναι απλώς μια θεωρητική ιδέα. Συμβαίνει ήδη. Σε διάφορα μέρη του κόσμου, άνθρωποι δημιουργούν από τα κάτω συστήματα που καλύπτουν πραγματικές ανάγκες και, παράλληλα, περιορίζουν την εξάρτησή τους από εταιρικές και κρατικές δομές που τους εκμεταλλεύονται.

Ένα τέτοιο μοντέλο επιτρέπει σε όσους αντιστέκονται στον αυταρχισμό να οικοδομήσουν πραγματική και ουσιαστική δύναμη από τα κάτω, χωρίς να περιμένουν από μια ολοένα πιο δυσλειτουργική ομοσπονδιακή κυβέρνηση να ψηφίσει τη σωστή νομοθεσία ή από τους υποστηρικτές του Τραμπ να αλλάξουν πολιτική κατεύθυνση.

Ακολουθούν επτά τρόποι με τους οποίους κοινότητες – αγροτικές και αστικές, μικρές και μεγάλες – μπορούν να αρχίσουν να αναπτύσσουν τα δικά τους εποικοδομητικά προγράμματα και, μέσα από αυτά, να αλλάξουν ουσιαστικά την ισορροπία δυνάμεων.

Επισιτιστική ασφάλεια: Χτίζοντας ανθεκτικότητα, έναν σπόρο τη φορά

Οι μεγάλες αγροτικές επιχειρήσεις κυριαρχούν στις αλυσίδες εφοδιασμού τροφίμων, βάζοντας το κέρδος πάνω από τις ανάγκες των ανθρώπων. Οι συγκεντρωμένες αυτές αλυσίδες όχι μόνο μας απομακρύνουν από τις ίδιες τις πηγές της τροφής μας, αλλά μας κάνουν πιο ευάλωτους σε κρίσεις, χειραγώγηση τιμών και περιβαλλοντικές καταστροφές. Για να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία και ανθεκτικότητα, πολλές κοινότητες στρέφονται ξανά στην τοπική παραγωγή, μέσα από συνεταιρισμούς, αστικά αγροκτήματα και άμεσες συνεργασίες με παραγωγούς.

Τα παραδείγματα που έχουν αναπτυχθεί σε όλο τον κόσμο είναι πολλά και διαφορετικά. Το Teikei, για παράδειγμα, είναι ένα μοντέλο γεωργίας που υποστηρίζεται από την κοινότητα και βασίζεται στην άμεση συνεργασία ανάμεσα στους καταναλωτές των πόλεων της Ιαπωνίας και τους βιοκαλλιεργητές της υπαίθρου. Η La Via Campesina συνδέει μικροκαλλιεργητές στη Λατινική Αμερική, την Αφρική και τη Νότια Ασία σε ένα ευρύτερο κίνημα για επισιτιστική αυτονομία. Στη Γαλλία, τα δίκτυα AMAP οργανώνουν εβδομαδιαίες παραδόσεις προϊόντων από τοπικά αγροκτήματα σε νοικοκυριά των πόλεων. Και η Πρωτοβουλία Αστικής Γεωργίας του Μίσιγκαν αξιοποιεί εγκαταλελειμμένα οικόπεδα για την παραγωγή φρέσκων τροφίμων, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην αναζωογόνηση της τοπικής κοινότητας.

Όλα αυτά τα μοντέλα ξεκίνησαν από μικρές ομάδες ανθρώπων που αποφάσισαν να αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στη διατροφική τους ασφάλεια. Το ίδιο μπορεί να γίνει σχεδόν παντού. Ακόμη και ένας μικρός κήπος σε ένα περβάζι ή σε μια αυλή μπορεί να έχει σημασία. Η συντήρηση και αποθήκευση της παραγωγής επιτρέπει την αξιοποίησή της όλο τον χρόνο. Η δημιουργία ή η συμμετοχή σε έναν κοινοτικό κήπο είναι ένας ακόμη τρόπος να αποκτήσει κανείς μεγαλύτερη διατροφική αυτονομία, όπως και η συστηματική στήριξη τοπικών παραγωγών.

Μπορεί όλα αυτά να μοιάζουν μικρά, όμως δεν είναι ασήμαντα. Κάθε κομμάτι γης που επιστρέφει στα χέρια μιας κοινότητας είναι ένας μικρός σπόρος αντίστασης. Κάθε γεύμα που παράγεται μέσα από τέτοιες πρακτικές αποκτά και πολιτική διάσταση.

Όταν φροντίζουμε να θρέψουμε τους εαυτούς μας και τις κοινότητές μας με συνειδητό, ηθικό και τοπικό τρόπο, περιορίζουμε την εξουσία εκείνων που την καταχρώνται και αρχίζουμε να δημιουργούμε κάτι πιο ανθεκτικό στη θέση της.

Στέγαση: Διεκδικώντας ξανά τη στέγη ως ανθρώπινο δικαίωμα

Σε πόλεις σε ολόκληρο τον κόσμο, η κερδοσκοπία στην αγορά ακινήτων και η συγκέντρωση κατοικιών στα χέρια εταιρειών έχουν μετατρέψει τη στέγη σε εμπόρευμα. Τα ενοίκια εκτοξεύονται και όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι οδηγούνται είτε σε επισφαλείς συνθήκες διαβίωσης είτε στην αστεγία.

Οι κοινότητες, όμως, δεν είναι ανίσχυρες. Όταν οι άνθρωποι οργανώνονται ώστε να κατέχουν και να διαχειρίζονται συλλογικά τα σπίτια τους, δημιουργούν ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία μη βίαιης αντίστασης: τους στεγαστικούς συνεταιρισμούς. Όταν το κίνητρο του κέρδους απομακρύνεται από τη μέση, μπορούν να δημιουργηθούν συνθήκες ασφάλειας, προσιτής στέγασης και αυτοδιαχείρισης – πράγματα που ούτε οι εταιρικοί ιδιοκτήτες ακινήτων ούτε οι υπερφορτωμένες κυβερνήσεις καταφέρνουν πάντα να εξασφαλίσουν.

Το σύγχρονο συνεταιριστικό κίνημα έχει τις ρίζες του στη Rochdale Society of Equitable Pioneers, μια ομάδα βιομηχανικών εργατών του 19ου αιώνα που ένωσαν τους πόρους τους για να ξεφύγουν από την εκμετάλλευση. Το μοντέλο αυτό επιβιώνει μέχρι σήμερα στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου στεγαστικοί συνεταιρισμοί εξακολουθούν να προσφέρουν μη κερδοσκοπική κατοικία που διοικείται από τους ίδιους τους κατοίκους και είναι λιγότερο εκτεθειμένη στις διακυμάνσεις της αγοράς.

Στη Σουηδία, σχεδόν το 25% των κατοικιών είναι συνεταιριστικές, μια πραγματικότητα που έχει ενισχύσει τη συζήτηση γύρω από τη στέγαση ως δημόσιο αγαθό και όχι απλώς ως εμπόρευμα. Στο Όκλαντ της Καλιφόρνια, ο East Bay Permanent Real Estate Cooperative ακολουθεί μια ακόμη πιο ριζοσπαστική προσέγγιση. Η πρωτοβουλία, με ηγετικό ρόλο μαύρων και ιθαγενών κοινοτήτων, αφαιρεί τη γη από τις κερδοσκοπικές αγορές, δείχνοντας πώς περιθωριοποιημένες ομάδες μπορούν να αποκτήσουν ξανά έλεγχο πάνω στις συνθήκες της ζωής τους.

Υπάρχουν τρόποι να ξεκινήσει κανείς ακόμη και σε πολύ μικρότερη κλίμακα. Μια κοινότητα μπορεί, για παράδειγμα, να δημιουργήσει ένα κοινό ταμείο στέγασης, συγκεντρώνοντας χρήματα σε έναν κοινό λογαριασμό ή μέσω ενός πιστωτικού συνεταιρισμού. Οι συμμετέχοντες μπορούν να συμφωνήσουν στους όρους των συνεισφορών – ίσα ποσά για όλους ή ποσά ανάλογα με το εισόδημα. Ακόμη και ένα σχετικά μικρό αποθεματικό έκτακτης ανάγκης μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό σε περιόδους αύξησης των ενοικίων, απώλειας εργασίας, έκτακτων ιατρικών αναγκών ή αναγκαίων επισκευών.

Μια άλλη δυνατότητα είναι η διερεύνηση μοντέλων συλλογικής αγοράς ενός ακινήτου, μιας μικρής πολυκατοικίας ή ενός οικοπέδου, για παράδειγμα μέσω ενός κοινοτικού καταπιστεύματος γης. Οι κάτοικοι πληρώνουν ένα προσιτό ενοίκιο πίσω στο κοινό ταμείο, ώστε να μπορούν να γίνουν νέες αγορές στο μέλλον. Με τον χρόνο, ένα τέτοιο μοντέλο μπορεί να μεγαλώσει και να αλλάξει όχι μόνο τις συνθήκες στέγασης των συμμετεχόντων αλλά και τη σχέση ολόκληρης της γειτονιάς με τη γη και την κατοικία.

Ακόμη και ένα μικρό βήμα προς τη συλλογική ιδιοκτησία είναι μια ριζοσπαστική πράξη σε έναν κόσμο όπου η κατοικία αντιμετωπίζεται όλο και περισσότερο σαν επενδυτικό προϊόν. Είναι ένας τρόπος να αρνηθούμε ότι ο εκτοπισμός και η στεγαστική επισφάλεια είναι αναπόφευκτα. Στον αγώνα απέναντι στον αυταρχισμό, τον εξορυκτικό καπιταλισμό και την ανισότητα, η ανάκτηση του ελέγχου πάνω στη στέγη μας δεν είναι απλώς αναγκαία. Είναι μια βαθιά πολιτική πράξη.

Υγειονομική περίθαλψη: Φροντίδα πέρα από το κέρδος

Σε όλο τον κόσμο, ακόμη και σε πλούσιες χώρες, η υγειονομική περίθαλψη είτε συγκεντρώνεται ολοένα περισσότερο στα χέρια εταιρειών που επιδιώκουν το κέρδος είτε ασφυκτιά μέσα σε υποχρηματοδοτούμενα δημόσια συστήματα. Εκατομμύρια άνθρωποι μένουν χωρίς βασική φροντίδα και αναγκάζονται να επιλέξουν ανάμεσα σε δυσβάσταχτα χρέη και σε προβλήματα υγείας που μένουν χωρίς θεραπεία.

Υπάρχουν, όμως, και άλλοι δρόμοι. Τη δεκαετία του 1960, για παράδειγμα, το Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων δημιούργησε Δωρεάν Λαϊκά Ιατρικά Κέντρα σε πόλεις των ΗΠΑ, παρέχοντας εξετάσεις, εμβολιασμούς και ενημέρωση σε γειτονιές που είχαν σε μεγάλο βαθμό εγκαταλειφθεί από το επίσημο σύστημα υγείας. Στην αγροτική Κίνα, το πρόγραμμα Barefoot Doctors εκπαίδευσε δεκάδες χιλιάδες κατοίκους χωριών ώστε να μπορούν να παρέχουν βασική ιατρική φροντίδα και ενημέρωση γύρω από την υγιεινή και τη διατροφή.

Οι κοινότητες μπορούν επίσης να οργανώσουν τοπικούς κύκλους υγείας, στους οποίους συμμετέχουν γιατροί, θεραπευτές και επαγγελματίες ευεξίας διαφορετικών προσεγγίσεων. Εργαστήρια γύρω από την πρόληψη, τις πρώτες βοήθειες, τη φροντίδα τραυμάτων ή τη φυτική ιατρική μπορούν να προσφέρουν γνώσεις και υποστήριξη για ζητήματα που απασχολούν μεγάλο μέρος του πληθυσμού, από την υπέρταση και τον διαβήτη μέχρι τα πεπτικά προβλήματα και το άγχος.

Ένα συνεταιριστικό ταμείο υγείας μπορεί επίσης να κάνει ουσιαστική διαφορά στην πρόσβαση των ανθρώπων στην περίθαλψη που χρειάζονται. Όπως και στην περίπτωση ενός κοινού ταμείου στέγασης, τα μέλη μιας κοινότητας μπορούν να συγκεντρώνουν μικρές μηνιαίες συνεισφορές σε ένα αποθεματικό για έκτακτες ανάγκες υγείας. Τα χρήματα αυτά θα μπορούσαν να καλύπτουν απρόβλεπτα ιατρικά έξοδα, επισκέψεις σε τοπικούς γιατρούς ή άλλες μορφές φροντίδας για ανθρώπους που διαφορετικά δεν θα μπορούσαν να τις πληρώσουν.

Όταν η υγειονομική φροντίδα οργανώνεται γύρω από τις ανάγκες των ανθρώπων και όχι γύρω από το κέρδος, μπορεί να μετατραπεί σε συνεργασία ανάμεσα στη σύγχρονη ιατρική και στην κοινοτική φροντίδα. Δεν πρόκειται για απόρριψη της ιατρικής επιστήμης. Πρόκειται για μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στις συνθήκες της φροντίδας μας, ώστε κανένας θεσμός να μη διαθέτει απόλυτο μονοπώλιο πάνω στην υγεία και την ευημερία μας.

Εκπαίδευση: Μαθαίνοντας να αντιστεκόμαστε, μαθαίνοντας να χτίζουμε

Η εκπαίδευση βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του αγώνα για τη δημοκρατία. Καθώς ο αυταρχισμός ενισχύεται και δημόσιοι θεσμοί ιδιωτικοποιούνται, η ίδια η γνώση μετατρέπεται σε πεδίο σύγκρουσης.

Όταν μια ελίτ αποκτά τη δύναμη να αποφασίζει τι θεωρείται γνώση και όταν η κριτική σκέψη αντικαθίσταται από την υπακοή, δεν κινούμαστε απλώς προς τον φασισμό. Αρχίζουμε ήδη να βιώνουμε ορισμένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του.

Γι’ αυτό ο αγώνας για την παιδεία δεν αφορά μόνο τα σχολεία. Αφορά και την ίδια την ικανότητα μιας κοινωνίας να επιβιώνει ως ελεύθερη κοινωνία.

Το 1942, στη Νορβηγία υπό ναζιστική κατοχή, ο φασίστας υπουργός Παιδείας διέταξε τους εκπαιδευτικούς να εμφυσήσουν στους μαθητές τη ναζιστική ιδεολογία. Χιλιάδες αρνήθηκαν. Το καθεστώς έκλεισε τα σχολεία και έστειλε σχεδόν 1.000 εκπαιδευτικούς σε φυλακές και στρατόπεδα. Οι δάσκαλοι, όμως, δεν υποχώρησαν. Συνέχισαν να διδάσκουν σε σπίτια και δάση, κρατώντας τη γνώση ζωντανή έξω από τους επίσημους θεσμούς. Τέσσερις μήνες αργότερα, η φασιστική κυβέρνηση αναγκάστηκε να υποχωρήσει.

Πιο πρόσφατα, τη δεκαετία του 1990, μετά την απαγόρευση της εκπαίδευσης στην αλβανική γλώσσα από το σερβικό καθεστώς, περισσότεροι από 100.000 Αλβανόπουλα εγκατέλειψαν το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα. Οικογένειες δημιούργησαν σχολεία αντίστασης σε υπόγεια και εγκαταλελειμμένα κτίρια. Εκεί δίδασκαν ιστορία, γλώσσα και πολιτισμό, διατηρώντας ζωντανή την ταυτότητα μιας κοινότητας και δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για τη μελλοντική της ελευθερία.

Οι άνθρωποι μπορούν να ενισχύσουν τις κοινότητές τους υπερασπιζόμενοι τα δημόσια σχολεία ώστε να παραμένουν πραγματικά δημόσια και να μη μετατρέπονται σε όργανα ειδικών συμφερόντων. Παράλληλα, μπορούν να καλύπτουν κενά δημιουργώντας λέσχες βιβλίου σε γλώσσες που έχουν απαγορευτεί, ομάδες τοπικής και πολιτιστικής ιστορίας ή εργαστήρια κλιματικής επιστήμης. Βιβλιοθήκες, κοινοτικά κέντρα και ακόμη και ιδιωτικά σπίτια μπορούν να φιλοξενούν μαθήματα για την ιστορία των μαύρων, τις queer σπουδές, την αφήγηση ιστοριών ή πρακτικές δεξιότητες και επαγγέλματα.

Όταν οι κοινότητες παίρνουν ξανά ενεργό ρόλο στην εκπαίδευσή τους, δεν περιορίζονται στην αντίσταση. Βάζουν τα πνευματικά θεμέλια μιας διαφορετικής κοινωνίας – μιας κοινωνίας που στηρίζεται στην κριτική σκέψη, τη δημιουργικότητα, την αλληλεγγύη και τη συλλογική φροντίδα.

Ενέργεια: Η δύναμη στα χέρια των ανθρώπων

Τα εταιρικά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας αφήνουν ολόκληρες περιοχές εκτεθειμένες σε διακοπές ρεύματος, απότομες αυξήσεις τιμών και περιβαλλοντικές καταστροφές. Όταν η ενέργεια ελέγχεται από λίγους, μετατρέπεται εύκολα σε μέσο κέρδους αντί για βασικό όρο επιβίωσης.

Οι κοινότητες, όμως, δεν χρειάζονται μόνο πρόσβαση στην ενέργεια. Χρειάζονται και λόγο στον τρόπο με τον οποίο παράγεται, στο ποιος επωφελείται από αυτήν και στο αποτύπωμα που αφήνει στον πλανήτη. Η ενεργειακή αυτονομία δεν αφορά μόνο τη βιωσιμότητα. Αφορά την ανθεκτικότητα, την ανεξαρτησία και τη δυνατότητα μιας κοινότητας να ελέγχει βασικές πλευρές της ζωής της.

Στη Γερμανία, το κίνημα Bürgerenergie, δηλαδή «Ενέργεια των Πολιτών», δίνει στις κοινότητες τη δυνατότητα να κατέχουν και να λειτουργούν αιολικά πάρκα, φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις και μικροδίκτυα, περιορίζοντας την εξάρτηση από μεγάλα εταιρικά συμφέροντα, μειώνοντας τις εκπομπές και επιστρέφοντας μέρος των εσόδων στους ίδιους τους πολίτες. Στο Πουέρτο Ρίκο, η κοινοτική Cooperative Hidroeléctrica de las Montaña κατάφερε να παρέχει ηλεκτρική ενέργεια ακόμη και κατά τη διάρκεια του τυφώνα Fiona, όταν μεγάλο μέρος του ηλεκτρικού δικτύου του νησιού τέθηκε εκτός λειτουργίας.

Δεν χρειάζεται, βέβαια, να αποκτήσει μια κοινότητα ανεμογεννήτρια για να ξεκινήσει. Η ενεργειακή αυτονομία μπορεί να αρχίσει από πολύ μικρότερες παρεμβάσεις. Ομάδες κατοίκων μπορούν, για παράδειγμα, να βοηθούν στην ενεργειακή αναβάθμιση των σπιτιών της γειτονιάς, με στεγανοποίηση παραθύρων ή καλύτερη μόνωση. Η συγκέντρωση πόρων για την αγορά ηλιακών συλλεκτών, σομπών pellet ή μικρών συστημάτων αξιοποίησης τρεχούμενου νερού μπορεί επίσης να ενισχύσει την ανθεκτικότητα σε περιόδους διακοπών ρεύματος ή ακραίων καιρικών φαινομένων.

Αυτάρκεια δεν σημαίνει απομόνωση. Οι κοινότητες μπορούν να συνεργάζονται με γειτονικές περιοχές, να υποβάλλουν από κοινού αιτήσεις για επιχορηγήσεις ή να συγκεντρώνουν κεφάλαια για την ανάπτυξη δικών τους μικροδικτύων. Η συνεργασία μπορεί να πολλαπλασιάσει τις δυνατότητες μιας κοινότητας, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης.

Όταν οι κοινότητες αποκτούν μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στην ενέργειά τους, αποκτούν μεγαλύτερο έλεγχο και πάνω στο μέλλον τους. Εξαρτώνται λιγότερο από εταιρείες που λογοδοτούν πρωτίστως στους μετόχους τους ή από κυβερνήσεις που μπορεί να αναβάλλουν κρίσιμες αποφάσεις για λόγους πολιτικού κόστους.

Τεχνολογία: Ανακτώντας τα ψηφιακά κοινά

Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας παρακολουθούν τη δραστηριότητά μας, μετατρέπουν την προσοχή και τα δεδομένα μας σε έσοδα και διαμορφώνουν τους ψηφιακούς χώρους μέσω αδιαφανών αλγορίθμων. Το αποτέλεσμα είναι ένας ψηφιακός κόσμος που γίνεται ολοένα πιο εξορυκτικός, περισσότερο επιτηρούμενος και συχνά απρόσιτος σε όσους δεν διαθέτουν χρήματα ή τεχνικές γνώσεις.

Όπως όμως συμβαίνει με την τροφή, τη γη ή την ενέργεια, έτσι και η τεχνολογία μπορεί να περάσει σε μεγαλύτερο βαθμό στα χέρια των ίδιων των κοινοτήτων.

Στην Καταλονία της Ισπανίας, μια μικρή ομάδα εθελοντών δημιούργησε το guifi.net, ένα δίκτυο βάσης που αρχικά στόχευε να καλύψει τα κενά συνδεσιμότητας σε αγροτικές περιοχές. Στη συνέχεια εξελίχθηκε σε ένα από τα μεγαλύτερα κοινοτικά ψηφιακά δίκτυα στον κόσμο, με περισσότερους από 40.000 δρομολογητές ή σημεία πρόσβασης και πάνω από 13.000 χρήστες. Είναι αποκεντρωμένο, βασίζεται σε λογισμικό ανοιχτού κώδικα και συντηρείται συλλογικά, χωρίς να βρίσκεται υπό τον έλεγχο μιας μεγάλης εταιρείας.

Η πρωτοβουλία Freifunk στη Γερμανία βοηθά κοινότητες να δημιουργούν αποκεντρωμένα δίκτυα Wi-Fi με σχετικά απλό εξοπλισμό και λογισμικό ανοιχτού κώδικα. Στο Όκλαντ της Καλιφόρνια, το People’s Open Network και το Sudo Room λειτουργούν ένα ασύρματο δίκτυο mesh σχεδιασμένο ώστε να παρέχει ασφαλή και δωρεάν πρόσβαση στο διαδίκτυο σε γειτονιές που δεν εξυπηρετούνται επαρκώς. Είναι ένα παράδειγμα του πώς η ψηφιακή ισότητα μπορεί να αντιμετωπιστεί ως κοινοτικό έργο και όχι απλώς ως εταιρική υπηρεσία.

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς προγραμματιστής ή ειδικός στην τεχνολογία για να ξεκινήσει. Πολλά κοινοτικά τεχνολογικά εγχειρήματα άρχισαν από μια μικρή ομάδα ανθρώπων με περιέργεια και διάθεση να μάθουν στην πορεία.

Τα μέλη μιας κοινότητας μπορούν να αξιοποιήσουν εκπαιδευτικά βίντεο ανοιχτού κώδικα και διαδικτυακά φόρουμ που εξηγούν βήμα προς βήμα τη δημιουργία δικτύων mesh. Η συγκέντρωση χρημάτων για την αγορά μερικών δρομολογητών Wi-Fi και η εγκατάσταση λογισμικού ανοιχτού κώδικα όπως το OpenWRT ή το LibreMesh μπορούν να αποτελέσουν την αρχή ενός ασφαλέστερου δικτύου που διαχειρίζεται η ίδια η κοινότητα.

Αρκεί να έρθουν κοντά άνθρωποι που ενδιαφέρονται για την πληροφορική, την ψηφιακή ασφάλεια ή το λογισμικό ανοιχτού κώδικα. Δεν είναι απαραίτητο να υπάρχουν έτοιμοι ειδικοί. Χρειάζονται άνθρωποι διατεθειμένοι να μάθουν, να μοιραστούν γνώσεις και να δημιουργήσουν κάτι μαζί.

Η τεχνολογία που ανήκει και ελέγχεται από μια κοινότητα δεν είναι ουτοπική ιδέα. Είναι κάτι που ήδη υπάρχει – και, σε πολλές περιπτώσεις, γίνεται ολοένα πιο αναγκαίο.

Ασφάλεια και προστασία: Από τον έλεγχο στη φροντίδα

Η έννοια της «ασφάλειας» χρησιμοποιείται συχνά για να δικαιολογήσει την επιτήρηση, τη φυλάκιση και τη στρατιωτικοποίηση της αστυνόμευσης. Η πραγματική ασφάλεια, όμως, δεν προκύπτει μόνο από τον έλεγχο. Χτίζεται μέσα από τη φροντίδα, την εμπιστοσύνη και τη συλλογική ευθύνη.

Σε διάφορα μέρη του κόσμου υπάρχουν κοινότητες που αρνούνται το ψευδές δίλημμα «αστυνομία ή χάος». Στη θέση του προσπαθούν να δημιουργήσουν δίκτυα κοινοτικής ασφάλειας, ομάδες αντιμετώπισης κρίσεων και κύκλους αποκαταστατικής δικαιοσύνης, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στην αποκατάσταση παρά στην τιμωρία και στην αλληλεγγύη αντί στον φόβο.

Στη Νέα Νότια Ουαλία της Αυστραλίας, περισσότερες από 150 γειτονιές έχουν δημιουργήσει ανεξάρτητα προγράμματα παρακολούθησης και υποστήριξης της γειτονιάς, τα οποία χρηματοδοτούνται και λειτουργούν από τους ίδιους τους κατοίκους και όχι από την αστυνομία. Οι ομάδες αυτές επικεντρώνονται στην επικοινωνία, την αλληλοϋποστήριξη και την αποκλιμάκωση, επιχειρώντας να ενισχύσουν την ασφάλεια μέσα από τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων και όχι μέσα από τη βία.

Στο Γιουτζίν του Όρεγκον, το πρόγραμμα CAHOOTS (Crisis Assistance Helping Out On The Streets) έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται πολλές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στην πόλη. Με προσωπικό από επαγγελματίες υγείας και ψυχικής υγείας, το CAHOOTS ανταποκρίνεται σε μη βίαιες κρίσεις που σχετίζονται με την ψυχική υγεία, τη χρήση ουσιών ή την αστεγία χωρίς την αυτόματη παρουσία αστυνομίας. Μόνο το 2019, το πρόγραμμα ανταποκρίθηκε στο 20% όλων των κλήσεων προς το 911 και χρειάστηκε αστυνομική υποστήριξη σε λιγότερο από το 1% των περιστατικών.

Η δημιουργία κοινοτικών μορφών ασφάλειας δεν απαιτεί απαραίτητα κάποια κεντρική άδεια. Απαιτεί κυρίως μια διαφορετική αντίληψη: να περάσουμε από την ιδέα της προστασίας μέσω της βίας στην προστασία μέσω της φροντίδας και της συνεργασίας.

Ένα πρώτο βήμα μπορεί να είναι η δημιουργία μιας μικρής ομάδας που θα κρατά επαφή με ευάλωτους γείτονες, θα ανταλλάσσει πληροφορίες για περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης και θα προετοιμάζεται για κοινές κρίσεις – καύσωνες, διακοπές ρεύματος, περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας ή συγκρούσεις στη γειτονιά. Χρήσιμη μπορεί να αποδειχθεί και η χαρτογράφηση των διαθέσιμων πόρων, ώστε όλοι να γνωρίζουν ποιοι άνθρωποι στην περιοχή διαθέτουν ιατρική εκπαίδευση, εμπειρία στην ψυχική υγεία ή δεξιότητες αποκλιμάκωσης.

Οι κοινότητες μπορούν επίσης να οργανώσουν εργαστήρια ενεργητικής ακρόασης, επίλυσης συγκρούσεων και μείωσης της βλάβης. Πρόκειται για πρακτικές που μπορούν να διδαχθούν, να επαναληφθούν και να εξελιχθούν. Με τον καιρό, μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία κινητών ομάδων αντιμετώπισης κρίσεων, ομάδων ειρήνης στη γειτονιά ή δικτύων αλληλοβοήθειας. Ακόμη και μια μικρή ομάδα που συναντιέται μία φορά τον μήνα μπορεί σταδιακά να εξελιχθεί σε κάτι με πραγματική επίδραση στις ζωές των ανθρώπων.

Διασφαλίζοντας μια δίκαιη μετάβαση: Από την εξόρυξη στην ενδυνάμωση

Τα εποικοδομητικά προγράμματα συχνά γεννιούνται ακριβώς στα σημεία όπου αποτυγχάνουν οι κυρίαρχοι θεσμοί – κάτι που σήμερα βλέπουμε να συμβαίνει με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Όταν άνθρωποι μένουν χωρίς πρόσβαση σε στέγαση, τροφή, υγειονομική περίθαλψη, εκπαίδευση, ασφάλεια ή πολιτική φωνή, η ανάγκη για νέα συστήματα που υπηρετούν πραγματικά τους ανθρώπους γίνεται επιτακτική.

Τα προγράμματα αυτά επιχειρούν να απαντήσουν άμεσα σε ανάγκες που παραμένουν ακάλυπτες, ενισχύοντας τη συμμετοχή των πολιτών, τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα και τον τοπικό έλεγχο. Σε αντίθεση με τις παρεμβάσεις που επιβάλλονται από πάνω προς τα κάτω ή με φιλανθρωπικές προσπάθειες περιορισμένης διάρκειας, το βάρος πέφτει στην ενδυνάμωση και όχι στη δημιουργία νέων σχέσεων εξάρτησης.

Σε όλο τον κόσμο, λύσεις που σχεδιάστηκαν και οργανώθηκαν από τις ίδιες τις κοινότητες έχουν συμβάλει στην αντιμετώπιση της φτώχειας, στη διεύρυνση της πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες και στην αποκατάσταση της αξιοπρέπειας ανθρώπων που είχαν βρεθεί στο περιθώριο.

Ο αυταρχισμός ευδοκιμεί όταν οι άνθρωποι είναι απομονωμένοι και εξαρτημένοι – όταν η τροφή, η ενέργεια, η στέγαση και η ασφάλεια ελέγχονται από μια μικρή ομάδα ισχυρών. Όταν όμως οι κοινότητες αρχίζουν να φροντίζουν η μία την άλλη, να εξασφαλίζουν τροφή, στέγη, γνώση και προστασία, η εξάρτησή τους από τα κυρίαρχα συστήματα μειώνεται. Και μαζί με αυτήν αυξάνεται και η δυνατότητά τους να αντιστέκονται.

Τέτοιες κοινότητες δεν μαθαίνουν απλώς να επιβιώνουν. Γίνονται δυσκολότερο να ελεγχθούν από οποιαδήποτε άδικη εξουσία, ανεξάρτητα από το ποιος βρίσκεται κάθε φορά στην κυβέρνηση.

Η απάντηση, λοιπόν, δεν είναι να εκλέγουμε καλύτερους ηγέτες αλλά να χτίσουμε έναν κόσμο στον οποίο κανένας άνθρωπος ή θεσμός δεν θα έχει τη δύναμη να στερεί από κάποιον άλλον τα βασικά του δικαιώματα.

Και αυτό δεν ξεκινά απαραίτητα από κάτι μεγάλο. Μπορεί να ξεκινήσει από έναν κήπο, ένα κοινό ταμείο, έναν κύκλο φροντίδας, έναν συνεταιρισμό, ένα δίκτυο mesh ή μια ομάδα ασφάλειας στη γειτονιά.

Δεν μπορούν να διορθωθούν όλα τα συστήματα. Κάθε σύστημα όμως που έχει πάψει να λειτουργεί είναι και μια ευκαιρία να χτιστεί κάτι καλύτερο στη θέση του.

Γιατί, από τη στιγμή που αρχίζεις να το χτίζεις ο ίδιος μαζί με τους ανθρώπους γύρω σου, παύεις να περιμένεις από κάποιον άλλο να σου δώσει την άδεια.

The post Γιατί η δημιουργία δομών από τα κάτω είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση του αυταρχισμού first appeared on Aυτολεξεί.

The post Η καταστροφή στο Νεπάλ και η κλιματική κρίση first appeared on Aυτολεξεί.

Προς τους συναδέλφους μας ακτιβιστές, φοιτήτριες, στοχαστές, εργαζόμενες, καλλιτέχνες και άλλους κρατούμενους συνείδησης που κρατούνται πίσω από τα τείχη όλων των κέντρων κράτησης σε όλο το Ιράν:

Σας γράφουμε από μια θέση βαθιάς αλληλεγγύης, με τις καρδιές μας βαριές, γνωρίζοντας τον αγώνα που αντιμετωπίζετε στις φυλακές του Ιράν: τα βασανιστήρια, τη συστηματική παραμέληση, την αναγκαστική σιωπή και τη βάναυση πραγματικότητα των ψεύτικων δικών και εκτελέσεων. Ως πρώην και νυν πολιτικοί κρατούμενοι, ακτιβίστριες και ακαδημαϊκοί αφοσιωμένοι-ες στον παγκόσμιο αγώνα για την κατάργηση της θανατικής ποινής, για τον αντι-αυταρχισμό και τον αντι-ιμπεριαλισμό, σας βλέπουμε πέρα ​​από τις αποστάσεις της γεωγραφίας, τη σιωπή της λογοκρισίας και των διακοπών του διαδικτύου. Και στεκόμαστε σε αλληλεγγύη μαζί σας, καθώς βρίσκεστε στη διασταύρωση δύο πηγών καταπίεσης.

Από τη μία πλευρά, αντιμετωπίζετε την Ισλαμική Δημοκρατία που, από την ίδρυσή της, επέβαλε απόλυτο κοινωνικό και πολιτικό έλεγχο, βασισμένο σε μια ιδεολογία αποκλεισμού. Είναι ένα σύστημα που ισχυρίζεται ότι αντιτίθεται στην αυτοκρατορική εξουσία, ενώ χρησιμοποιεί την ίδια τη λογική της κυριαρχίας και συστήματα φυλάκισης, βασανιστηρίων και εκτελέσεων. Από την άλλη πλευρά, αντιμετωπίζετε την επιθετικότητα και τη βία των ίδιων των ιμπεριαλιστικών και σιωνιστικών δυνάμεων στις οποίες η Ισλαμική Δημοκρατία ισχυρίζεται ότι αντιτίθεται. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ υποκινούν βάναυσους πολέμους, καταστρέφουν πολιτικές υποδομές, σκοτώνουν αθώες μαθήτριες και σας αντιμετωπίζουν ως παράπλευρες απώλειες στην επιδίωξή τους για περιφερειακή κυριαρχία. Θυμόμαστε τη φρίκη της 23ης Ιουνίου 2025, όταν το Ισραήλ χτύπησε το συγκρότημα των φυλακών Evin, ισοπεδώνοντας τον θάλαμο του νοσοκομείου, το τμήμα για τα τρανς άτομα που κρατούνταν και το κέντρο επισκεπτών. Αποκαλύψατε καλύτερα αυτή τη διπλή καταπίεση όταν εκφράσατε ότι «αισθάνεστε κολλημένοι ανάμεσα στις δύο λεπίδες ενός ψαλιδιού, το κακό καθεστώς που σας φυλακίζει και σας βασανίζει και μια ξένη δύναμη που ρίχνει βόμβες στα κεφάλια σας στο όνομα της ελευθερίας».

Τον περασμένο χρόνο, είδαμε και τις δύο λεπίδες του ψαλιδιού να ακονίζονται. Βλέπουμε τις αυθαίρετες συλλήψεις και το φρικτό κύμα κρατικών εκτελέσεων. Βλέπουμε την επιδείνωση της ποινικοποίησης της εργατικής τάξης και των ανέργων, τη στοχοποίηση Κούρδων, Αράβων και Μπαλούχων, και την αποδιοπομπαία μεταχείριση των Αφγανών μεταναστών: όλες απεγνωσμένες προσπάθειες να σκοτώσουν το πνεύμα των ανθρώπων που δεν μπορούν να συγκρατήσουν. Αυτή είναι η λογική των σωφρονιστικών κρατών παντού: όταν αποτυγχάνουν να αντιμετωπίσουν τις κρίσεις που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι, απλώς προσπαθούν να ποινικοποιήσουν ή να εξαφανίσουν τους ίδιους τους ανθρώπους.

Βλέπουμε την ίδια λογική κυριαρχίας όταν το Ισραήλ χρησιμοποιεί τη «διοικητική κράτηση» για να κρατά Παλαιστίνιους πολιτικούς κρατούμενους για χρόνια χωρίς κατηγορία. Το βλέπουμε όταν οι ισραηλινές αρχές γιορτάζουν έναν νέο νόμο που τους επιτρέπει να εκτελούν τους Παλαιστίνιους πολιτικούς κρατούμενους που δεν μπορούν να ελέγξουν. Το βλέπουμε στα κέντρα κράτησης της ICE όπου η κυβέρνηση των ΗΠΑ φυλακίζει τον λαό μας, επιδιώκοντας μια πολιτική ατζέντα ρατσιστικού αποκλεισμού ή κρατά υπό κράτηση τους πολιτικούς μας ακτιβιστές επειδή τολμούν να μιλήσουν κατά της ισραηλινής γενοκτονίας που υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ. Το βλέπουμε στην ιστορία των ΗΠΑ που στοχοποιούν μαχητές της ελευθερίας, ιδιαίτερα μαύρους, ιθαγενείς, Πορτορικανούς και άλλους αντιαποικιακούς διοργανωτές, φυλακίζοντάς τους για δεκαετίες ώστε να συντρίψουν τα εθνοτικά κινήματα για απελευθέρωση και κυριαρχία. Και βλέπουμε τις συνδέσεις μεταξύ αυτών των σωφρονιστικών συστημάτων που μοιράζονται τεχνικές πληροφοριών και διακυβέρνησης, όπως όταν η φυλακή USP Marion στο Ιλινόις αποτέλεσε το πρότυπο σχέδιο για φυλακές που χτίστηκαν στο Ιράν και το Ισραήλ τη δεκαετία του 1960. Είτε πρόκειται για συνοριακό τείχος είτε για πύλη φυλακής, ο στόχος είναι ο ίδιος: να φιμώσουν τους ανθρώπους μέσω του φόβου, της κυριαρχίας και της απομόνωσης.

Ο αγώνας σας είναι τόσο παγκόσμιος όσο και τα συλλογικά μας όνειρα για ελευθερία και αξιοπρέπεια. Είμαστε στο πλευρό σας και απορρίπτουμε το ψευδές δίπολο του ιμπεριαλισμού και του κούφιου αντι-ιμπεριαλισμού. Καλούμε την παγκόσμια κοινωνία των πολιτών και τους αντιιμπεριαλιστές ακτιβιστές και οργανώσεις να επεκτείνουν την άνευ όρων υποστήριξη και αλληλεγγύη τους σε όλους-ες τους-ις φυλακισμένες-ους συγγενείς μας που αγωνίζονται για τη συλλογική μας απελευθέρωση, να οικοδομήσουν σχέσεις με τους Ιρανούς πολιτικούς κρατούμενους και να δυναμώσουν τις φωνές τους, να ασκήσουν πίεση στην Ισλαμική Δημοκρατία αμφισβητώντας την αφήγησή της και να καλέσουν την κυβέρνηση να σταματήσει αμέσως όλες τις εκτελέσεις και να απελευθερώσει όλους τους πολιτικούς κρατούμενους.

Οι ιρανικές αρχές πρέπει να σταματήσουν τώρα την απάνθρωπη πρακτική του θανάτου και της φυλάκισης. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ πρέπει να τερματίσουν τους βάρβαρους πολέμους και τις βάναυσες κυρώσεις τους που εν γνώσει τους καταστρέφουν τις κοινότητές μας.

Με αλληλεγγύη και αγάπη,

Alberto Toscano, ομότιμος καθηγητής κριτικής θεωρίας, Goldsmiths, *Πανεπιστήμιο του Λονδίνου

Angela Davis, πρώην πολιτική κρατούμενη, διακεκριμένη ομότιμη καθηγήτρια, *Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, Σάντα Κρουζ

Bernardine Dohrn, συνταξιούχος καθηγήτρια νομικής, *Πανεπιστήμιο Northwestern

Bill Ayers, καθηγητής, *College Unbound

Cherríe L Moraga, διακεκριμένη ομότιμη καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, Σάντα Μπάρμπαρα, φεμινίστρια συγγραφέας και ακτιβίστρια από την Τσικάνα

Dan Berger, καθηγητής συγκριτικών εθνοτικών σπουδών, *Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον, Μπόθελ

Jairus Banaji, ιστορικός, ερευνητής καθηγητής, SOAS, *Πανεπιστήμιο του Λονδίνου

Jason Stanley, καθηγητής φιλοσοφίας, *Πανεπιστήμιο του Τορόντο

Judith Butler, διακεκριμένη καθηγήτρια στη Μεταπτυχιακή Σχολή, *Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, Μπέρκλεϊ

Keeanga-Yamahtta Taylor, συγγραφέας, From #BlackLivesMatter to Black Liberation, καθηγήτρια Αφροαμερικανικών Σπουδών, *Πανεπιστήμιο Πρίνστον

Michael Löwy, επίτιμος ερευνητικός διευθυντής κοινωνιολογίας στο* Centre National de la Recherche Scientifique, Παρίσι

Michael Mansfield , δικηγόρος ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πολιτικών ελευθεριών

Mumia Abu-Jamal, νυν πολιτικός κρατούμενος, εκπαιδευτικός, δημοσιογράφος και ακτιβιστής

Ricardo Jiménez, κοινωνικός ακτιβιστής, πρώην πολιτικός κρατούμενος από το Πουέρτο Ρίκο

Ruha Benjamin, καθηγήτρια Αφροαμερικανικών Σπουδών, *Πανεπιστήμιο Πρίνστον

Ruth Wilson Gilmore, Κέντρο Μεταπτυχιακών Σπουδών, *CUNY

Walden F Bello, διεθνής επίκουρος καθηγητής κοινωνιολογίας, *Κρατικό Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης στο Μπίνγκχαμτον

Yasin al-Haj Saleh, Σύρος συγγραφέας, πολιτικός αντιφρονούντας και πρώην πολιτικός κρατούμενος στη Συρία

* Οργανισμοί μόνο για σκοπούς ταυτοποίησης

**Οι υπογράφοντες ταξινομούνται αλφαβητικά

The post Ανοιχτή επιστολή στους πολιτικούς κρατούμενους του Ιράν, παγιδευμένους «ανάμεσα σε δύο λεπίδες ενός ψαλιδιού» first appeared on Aυτολεξεί.

Η αποτυχία της Αριστεράς να προσεγγίσει την εργατική τάξη δεν είναι αποτυχία ιδεών. Είναι αποτυχία μορφής. Οι ιδέες είναι διαθέσιμες στους ανθρώπους στους οποίους δεν καταφέρνει να απευθύνει. Αυτό που δεν είναι διαθέσιμο σε εκείνους –αυτό που η Αριστερά έχει κατ’ εξακολούθηση αποτύχει να προσφέρει– είναι μια πολιτική κουλτούρα στην οποία να μπορούν να χωρέσουν.

Ο Noah Carter είναι είκοσι ετών, από το Drumchapel στα βορειοδυτικά της Γλασκώβης, και από τα δεκαεννέα του εργάζεται ως συνδικαλιστικός εκπρόσωπος σε σούπερ μάρκετ. Έχει παρακολουθήσει σοσιαλιστικές συνελεύσεις στη Γλασκώβη. Η ετυμηγορία του είναι ξεκάθαρη:

«Έχω πάει σε μερικές σοσιαλιστικές συνελεύσεις στη Γλασκώβη και, για να είμαι ειλικρινής, μπορούν να είναι κάπως υπερβολικές. Η ποσότητα της θεωρίας, το ειδικό λεξιλόγιο, η υπόθεση ότι όλοι έχουν διαβάσει τα ίδια πράγματα. Δεν τα έχω διαβάσει όλα. Κατανοώ την ταξική αντίθεση μέσα από τη δουλειά μου σε ένα σούπερ μάρκετ, όχι διαβάζοντας γι’ αυτήν».

Το «μπορούν να είναι κάπως υπερβολικές» είναι μια προσεκτική διατύπωση. Ο Carter δεν λέει ότι οι συνελεύσεις ήταν λανθασμένες, ούτε ότι οι άνθρωποι που συμμετείχαν σε αυτές ήταν εχθρικοί, ούτε ότι η πολιτική που συζητούσαν ήταν άσχετη με τη δική του κατάσταση. Λέει ότι η μορφή ήταν απρόσιτη – ότι το ειδικό λεξιλόγιο, οι κοινές αναφορές που θεωρούνταν αυτονόητες και η ίδια η κουλτούρα των συνελεύσεων δημιούργησαν ένα φράγμα ανάμεσα στις ιδέες και στους ανθρώπους που θα μπορούσαν περισσότερο να τις αξιοποιήσουν. Και υποδεικνύει μια εναλλακτική μορφή κατανόησης, εξίσου έγκυρη: το να γνωρίζεις την ταξική θέση μέσα από την εργασία σε ένα σούπερ μάρκετ, μέσα από τη συγκεκριμένη καθημερινή εμπειρία του ποιος μπορεί να σου λέει τι να κάνεις και ποιος όχι, δεν είναι κατώτερη μορφή γνώσης. Είναι διαφορετική – και, από ορισμένες απόψεις, ακριβέστερη.

Ο Tunde Ajayi, από το Bulwell του Νότιγχαμ, με δέκα χρόνια εργασίας στο κέντρο διανομής της Amazon, αναλύει πιο συστηματικά αυτή την αποτυχία. Έχει έρθει σε επαφή με σοσιαλιστικές ομάδες που προσπάθησαν να οργανώσουν τους εργαζομένους σε αποθήκες και περιγράφει με ακρίβεια τι ξεχωρίζει τις χρήσιμες από τις άχρηστες παρεμβάσεις:

«Η πιο χρήσιμη επαφή που είχα με την Αριστερά ήταν με ανθρώπους που εμφανίζονταν, ρωτούσαν τι συμβαίνει, άκουγαν την απάντηση και μετά προσέφεραν εργαλεία –νομική γνώση, επαφές με τα μέσα ενημέρωσης, εμπειρία στην οργάνωση– αντί να μου λένε τι σημαίνει η δική μου εμπειρία. Η λιγότερο χρήσιμη ήταν όταν προηγούνταν το θεωρητικό πλαίσιο και ακολουθούσε η πραγματικότητα στον χώρο εργασίας».

Πρώτα το θεωρητικό πλαίσιο, δεύτερη η πραγματικότητα στον χώρο εργασίας. Η σειρά είναι το πρόβλημα. Όταν η Αριστερά εμφανίζεται με ένα ήδη διαμορφωμένο πλαίσιο και οργανώνει την επαφή της γύρω από την προσαρμογή της πραγματικότητας στον χώρο εργασίας σε αυτό το πλαίσιο, κάνει κάτι που ο εργαζόμενος στην αποθήκη βιώνει αμέσως ως ασέβεια – σαν να υποστηρίζει ότι δεν κατανοεί ο ίδιος τι σημαίνει η κατάστασή του και ότι χρειάζεται έναν εξωτερικό αναλυτή για να την ερμηνεύσει. Ο Ajayi γνωρίζει τι σημαίνει η κατάστασή του. Τη ζει εδώ και δέκα χρόνια. Αυτό που χρειάζεται από την Αριστερά δεν είναι ερμηνεία. Είναι εργαλεία.

Η ίδια αποτυχία σε όλους τους κλάδους

Το μοτίβο που εντοπίζει ο Shaw στα τεχνικά επαγγέλματα των κατασκευών και οι Carter και Ajayi στο λιανικό εμπόριο και τα logistics δεν αφορά έναν συγκεκριμένο κλάδο. Είναι χαρακτηριστικό του τρόπου με τον οποίο η βρετανική Αριστερά έχει οργανωθεί σε όλους τους τομείς και εμφανίζεται στις αφηγήσεις εργατών ακτιβιστών σε ολόκληρη τη γκάμα, όπου γίνεται λόγος για την οργάνωση από την Αριστερά.

Η Dee, πανεπιστημιακή διδάσκουσα που μπήκε στον χώρο της εκπαίδευσης αφού πρώτα καθάριζε τα κτίρια άλλων ανθρώπων και αγωνίστηκε, ως ανύπαντρη μητέρα στα τριάντα της, για να αποκτήσει πρόσβαση στην εκπαίδευση, είναι η πιο καυστική. Ο θυμός της δεν στρέφεται ενάντια στις ιδέες της Αριστεράς. Στρέφεται ενάντια στη δομική θέση που καταλαμβάνουν οι αριστεροί φορείς μεσοαστικής προέλευσης απέναντι στην εργατική τάξη, την οποία ισχυρίζονται ότι εκπροσωπούν – στον τρόπο με τον οποίο αυτή η θέση παράγει ένα συγκεκριμένο σύνολο αντιλήψεων και συμπεριφορών που καθιστούν σχεδόν αδύνατη την πραγματική αλληλεγγύη:

«Η εμπειρία της εργατικής τάξης φιλτράρεται μέσα από την οπτική των μεσοαστών. Δεν υπάρχουν φωνές της εργατικής τάξης στη δημόσια σφαίρα. Και νομίζω ότι το λάθος της μεσαίας τάξης είναι πως συγχέει το networking με την αλληλεγγύη».

Netowrking αντί για αλληλεγγύη. Η διάκριση αφορά, από τη μία, τη διατήρηση αμοιβαία επωφελών επαγγελματικών σχέσεων –κάτι στο οποίο η μεσοαστική πολιτική κουλτούρα είναι πολύ καλή– και, από την άλλη, τη δέσμευση να στέκεσαι στο πλευρό των ανθρώπων ανεξάρτητα από το αν αυτό προσφέρει επαγγελματικό όφελος – κάτι που η εργατική πολιτική κουλτούρα, στην καλύτερη εκδοχή της, απαιτούσε ιστορικά. Η κουλτούρα της Αριστεράς έχει προσανατολιστεί προς το πρώτο, ενώ χρησιμοποιεί τη γλώσσα του δεύτερου. Οι άνθρωποι της εργατικής τάξης το αντιλαμβάνονται.

Η Sascha, στα μέσα της έκτης δεκαετίας της ζωής της, διατυπώνει το ίδιο σημείο με πιο βιωματικό τρόπο. Έχει ζήσει την ταξική ανάλυση πολύ πριν κάποιος της προσφέρει ένα θεωρητικό πλαίσιο για να την κατανοήσει και η περιγραφή της αποτυχίας της Αριστεράς βασίζεται σε δεκαετίες παρατήρησης της λειτουργίας της από κοντά:

«Νομίζω ότι η θεμελιώδης αδυναμία των ανθρώπων της εργατικής τάξης είναι πως είμαστε υπερβολικά καλοί –στην ουσία, υπερβολικά ανεκτικοί– όταν πρόκειται για ανθρώπους που μας ποδοπατούν και μας φέρονται άσχημα. Ανεχόμαστε πολύ περισσότερα απ’ όσα θα έπρεπε πραγματικά να ανεχόμαστε. Δεν μας αρέσει να δημιουργούμε προβλήματα και δεν θέλουμε να μας θεωρούν αχάριστους».

Αυτό δεν αποτελεί κριτική μιας επικοινωνιακής στρατηγικής της Αριστεράς. Είναι περιγραφή της σχέσης εξουσίας την οποία η επικοινωνιακή στρατηγική της Αριστεράς έχει κατ’ εξακολούθηση αποτύχει να διαταράξει. Ο εργαζόμενος άνθρωπος που είναι υπερβολικά ευγενικός για να κατονομάσει αυτό που του συμβαίνει, που δεν θέλει να θεωρηθεί αχάριστος και που απορροφά τη συγκαταβατικότητα των μεσοαστών πολιτικών παραγόντων χωρίς να την κατονομάζει – αυτό δεν είναι πρόβλημα που η Αριστερά μπορεί να λύσει βρίσκοντας καλύτερη γλώσσα. Είναι πρόβλημα που απαιτεί μια διαφορετική σχέση με την εξουσία μέσα στις ίδιες τις αριστερές οργανώσεις.

Τι αγγίζει τους ανθρώπους

Η περιγραφή του Carter για το τι αγγίζει πραγματικά τους συναδέλφους του στο σούπερ μάρκετ είναι η σαφέστερη θετική διατύπωση για το τι χρειάζεται να κάνει διαφορετικά η Αριστερά στην επικοινωνία της:

«Οι εργαζόμενοι στο κατάστημά μου, οι περισσότεροι, δεν πρόκειται να έρθουν σε μια σοσιαλιστική συνέλευση. Θα ανταποκριθούν σε κάτι που μιλά για αυτό που πραγματικά τους συμβαίνει στη δουλειά αυτή την εβδομάδα. Το πρόγραμμα βαρδιών που αλλάζει συνέχεια. Τις ώρες που μειώθηκαν. Τον διευθυντή που τους κάνει τη ζωή δύσκολη. Το να ξεκινάς από εκεί –από την άμεση εμπειρία της δουλειάς– και να προχωράς προς τη μεγαλύτερη εικόνα είναι ο σωστός τρόπος. Αν ξεκινήσεις από τη μεγάλη εικόνα και κατέβεις στη συγκεκριμένη κατάστασή τους, χάνεις τον κόσμο. Το βλέπω να συμβαίνει».

Το να ξεκινάς από την άμεση εμπειρία της εργασίας και να προχωράς προς τα έξω δεν είναι απλώς μια συμβουλή επικοινωνίας. Είναι αντιστροφή της τυπικής πολιτικής λογικής της Αριστεράς, η οποία ιστορικά ξεκινούσε από τη μεγάλη εικόνα —την ανάλυση του καπιταλισμού, το πρόγραμμα κοινωνικού μετασχηματισμού— και κατέβαινε στη συγκεκριμένη κατάσταση ως παράδειγμα ή εφαρμογή. Ο Carter λέει: αντιστρέψτε τη σειρά. Η άμεση εμπειρία δεν αποτελεί παράδειγμα της ανάλυσης. Είναι η ίδια η ανάλυση. Ξεκινήστε από εκεί και η μεγαλύτερη εικόνα θα ακολουθήσει. Αν ξεκινήσετε από τη μεγάλη εικόνα, έχετε ήδη σηματοδοτήσει ότι η άμεση εμπειρία είναι δευτερεύουσα.

Η Kemi Adeyemi, η οποία εργάζεται για την απελευθέρωση των τρανς ατόμων στο Νότιγχαμ, προερχόμενη από εργατική τάξη, περιγράφει την ίδια αποτυχία στο ειδικό πλαίσιο της τρανς πολιτικής. Η δημόσια συζήτηση διεξάγεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στο επίπεδο της αρχής και της πολιτικής – θα πρέπει να επιτρέπεται σε αυτό το άτομο να εισέρχεται σε αυτόν τον χώρο, θα πρέπει να αλλάξει έτσι αυτός ο νόμος. Αυτό που απουσιάζει από τη συζήτηση είναι η άμεση εμπειρία: γιατί οι τρανς άνθρωποι είναι δυσανάλογα φτωχοί, γιατί οι μαύρες τρανς γυναίκες υφίστανται δυσανάλογα συχνά βία, ποιες είναι οι υλικές συνθήκες της ζωής των τρανς ανθρώπων της εργατικής τάξης και τι θα κόστιζε η αλλαγή τους:

«Η δημόσια συζήτηση για τα δικαιώματα των τρανς ατόμων πλαισιώνεται σχεδόν εξ ολοκλήρου γύρω από το ερώτημα: θα πρέπει να επιτρέπεται σε αυτό το συγκεκριμένο άτομο να εισέρχεται σε αυτόν τον συγκεκριμένο χώρο; Και αυτό που απουσιάζει από αυτό το πλαίσιο είναι: γιατί οι τρανς άνθρωποι είναι δυσανάλογα φτωχοί; Γιατί οι τρανς άνθρωποι είναι δυσανάλογα συχνά άστεγοι; Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα είναι ταξικές απαντήσεις και η δημόσια συζήτηση μετά βίας τα αγγίζει».

Η δημόσια συζήτηση τα αγγίζει ελάχιστα επειδή διεξάγεται από ανθρώπους για τους οποίους η άμεση υλική εμπειρία δεν αποτελεί το επείγον ερώτημα – για τους οποίους επείγον είναι το ζήτημα της αρχής. Για την Adeyemi και τους ανθρώπους με τους οποίους εργάζεται, η αρχή δεν μπορεί να διαχωριστεί από την υλική εμπειρία. Το ερώτημα αν μια τρανς έγχρωμη γυναίκα μπορεί να έχει ασφαλή πρόσβαση σε στέγαση, υγειονομική περίθαλψη ή εργασία δεν είναι συνέπεια της αρχής που έρχεται αργότερα. Είναι η ίδια η αρχή, διατυπωμένη με συγκεκριμένο και επείγων τρόπο.

Ο κινηματικός χώρος και η ταξική του διάσταση

Αρκετοί από τους συνεντευξιαζόμενους περιγράφουν την ιδιαίτερη κουλτούρα των αριστερών κινηματικών χώρων ως ταξικό πρόβλημα καθαυτό – όχι επειδή οι χώροι αυτοί είναι εχθρικοί απέναντι στους ανθρώπους της εργατικής τάξης, αλλά επειδή είναι δομημένοι με τρόπους που καθιστούν δομικά δυσκολότερη τη συμμετοχή τους.

Ο Tyler Haines, είκοσι ενός ετών, από το Harehills του Λιντς, ο οποίος οργανώνεται στον χώρο της queer απελευθερωτικής πολιτικής, περιγράφει ότι βρήκε κοινότητα σε ρητά πολιτικούς χώρους και σε διαδικτυακούς χώρους, αλλά ένιωσε εκτός τόπου στους κυρίαρχους queer χώρους του κέντρου της πόλης. Τα ταξικά σημάδια σε αυτούς τους χώρους είναι διακριτικά –τι φοράς, για ποια πράγματα μιλάς, ποια μουσική γνωρίζεις– αλλά είναι υπαρκτά και μεταδίδουν ξεκάθαρα σε κάποιον από το Harehills ότι ο χώρος δεν σχεδιάστηκε για εκείνον. Οι πολιτικοί χώροι που του φάνηκαν πιο χρήσιμοι ήταν εκείνοι που οργανώνονταν γύρω από συγκεκριμένες κοινές υλικές ανάγκες –τη στέγαση, το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας, τις συνθήκες εργασίας– και όχι γύρω από μια κοινή πολιτισμική ταυτότητα:

«Μερικές φορές έχω νιώσει ότι είμαι η παρουσία της εργατικής τάξης σε ένα δωμάτιο που δεν ξέρει ακριβώς τι να κάνει μαζί μου».

Το δωμάτιο που δεν ξέρει ακριβώς τι να κάνει μαζί σου. Αυτή είναι η εμπειρία της εργατικής τάξης στους αριστερούς κινηματικούς χώρους, διατυπωμένη με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια. Όχι εχθρότητα. Όχι αποκλεισμός με κάποια τυπική έννοια. Απλώς η ιδιαίτερη αμηχανία του να βρίσκεσαι σε έναν χώρο που δεν έχει σχεδιαστεί για την παρουσία σου – που δεν διαθέτει τους πολιτισμικούς πόρους για να σε προσεγγίσει με τους δικούς σου όρους και που σε αντιμετωπίζει ως ενδιαφέρουσα εξαίρεση αντί ως κεντρικό συμμετέχοντα. Η πολιτική είναι σωστή. Η κουλτούρα είναι λάθος. Και η κουλτούρα, όπως επιμένει ο Shaw, αποτελεί αποτυχία της Αριστεράς.

Η Nyxie, αναρχική από το Λίβερπουλ που οργανώνεται εδώ και χρόνια, περιγράφει την ιδιαίτερη εκδοχή του προβλήματος στους κινηματικούς χώρους όπου συναντώνται διαφορετικές τάξεις. Πολιτικά βρίσκεται σε γενικές γραμμές στην ίδια πλευρά με τους μεσοαστούς ανθρώπους με τους οποίους οργανώνεται κάποιες φορές από κοινού. Αυτό, όμως, δεν κάνει τη συνάντηση άνετη:

«Νιώθω ότι ξενερώνω με ανθρώπους, και νομίζω ότι μεγάλο μέρος αυτού προέρχεται από τον τρόπο με τον οποίο τους αντιλαμβάνομαι. Ακόμη και όταν πρόκειται για ανθρώπους με τους οποίους βρίσκομαι περίπου στην ίδια πολιτική θέση, ανθρώπους που γνωρίζω ότι προέρχονται από ένα πιο μεσοαστικό, πιο προνομιούχο περιβάλλον, μπορεί να είμαι κάπως πιο επιφυλακτική απέναντι στις απόψεις τους».

Πιο επιφυλακτική. Όχι εχθρική, όχι επειδή θεωρεί ότι κάνουν κατ’ ανάγκην λάθος, αλλά επειδή διατηρεί μια βαθύτερη επιφύλαξη την οποία ο μεσοαστός πολιτικός σύμμαχος δεν έχει ακόμη κερδίσει το δικαίωμα να εξαλείψει. Αυτή είναι η υπό όρους λογοδοσία που διατρέχει ολόκληρη τη συλλογή: η πολιτική αυθεντία κερδίζεται με αποδεδειγμένη αξιοπιστία στον χρόνο και δεν απονέμεται απλώς λόγω ορθών πολιτικών πεποιθήσεων. Ο μεσοαστός σύμμαχος που βρίσκεται ιδεολογικά στη σωστή πλευρά ξεκινά από το μηδέν όσον αφορά την εμπιστοσύνη που απαιτεί η πραγματική οργάνωση. Η Αριστερά έχει την τάση να αντιμετωπίζει την ιδεολογική σύμπλευση ως επαρκή. Δεν είναι.

Το δυσκολάκι

Η διατύπωση του Shaw –ότι «το προμοτάρισμα αυτών των ιδεών» δεν επικοινωνεί με ανθρώπους που θα μπορούσαν περισσότερο να τις αξιοποιήσουν– υποδηλώνει κάτι πιο απαιτητικό από τη βελτίωση της επικοινωνίας. Υποδηλώνει ότι η Αριστερά χρειάζεται να αλλάξει όχι μόνο αυτά που λέει, αλλά αυτό που είναι: την πολιτισμική μορφή των οργανώσεών της, τους τρόπους πολιτικής εμπλοκής που θεωρεί τυπικούς, καθώς και την ταξική σύνθεση των χώρων όπου παράγεται και επικοινωνείται η πολιτική.

Αυτό είναι πραγματικά δύσκολο. Η κουλτούρα της Αριστεράς δεν είναι κάτι παρεμπίπτον σε αυτήν. Έχει οικοδομηθεί επί δεκαετίες από ανθρώπους που δεν πρόκειται να σταματήσουν να συναντιούνται σε κοινοτικά κέντρα, να διαβάζουν θεωρία ή να χρησιμοποιούν το λεξιλόγιο που έχουν αναπτύξει. Το ερώτημα δεν είναι αν αυτή η κουλτούρα θα πρέπει να καταργηθεί –δεν θα πρέπει– αλλά αν θα πρέπει να είναι η μόνη διαθέσιμη κουλτούρα, το άρρητο πρότυπο με βάση το οποίο αξιολογείται κάθε πολιτική εμπλοκή. Η απάντηση που προκύπτει από αυτές τις συνεντεύξεις είναι σαφής. Δεν θα πρέπει. Και το κόστος της συνεχιζόμενης κυριαρχίας της καταβάλλεται από τους ανθρώπους τους οποίους η Αριστερά χρειάζεται περισσότερο να προσεγγίσει.

———————————————————————-

* Ο Χάντερ υπήρξε ως παιδί σεξεργάτης, ως έφηβος εξαρτημένος από το κρακ και αργότερα βίαιος κακοποιός αλλά και κοινωνικός αγωνιστής. Έμαθε γραφή και ανάγνωση στη φυλακή, στα 23 του χρόνια. Σήμερα είναι διδάκτορας Κοινωνιολογίας. Η ίδια του η ζωή, λοιπόν, είναι το εργαλείο που χρησιμοποιεί για να εξετάσει τους τρόπους με τους οποίους οι ταξικές εμπειρίες διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε και κάνουμε πολιτική. Στα ελληνικά κυκλοφορεί το βιβλίο του CHAV – ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ ΑΠΟ ΤΑ ΥΠΟΓΕΙΑ, Εκδόσεις των Συναδέλφων, 2022.

The post Ντ. Χάντερ: Το «προμοτάρισμα» των ιδεών first appeared on Aυτολεξεί.

Σ’ έναν κόσμο της φωτιάς και του νερού, η ανθρωπότητα χάνεται στην ακρότητα των φυσικών στοιχείων, αντίς ν’ αναζητιέται στην προσφορά τους!

Τα βασικά στοιχεία της ζωής στη γη, η φωτιά και το νερό, γίνονται στην έκφραση της ακρότητάς τους, με τη δημιουργία φαινομένων πυρκαγιών και πλημμυρών, αρνητικά για την ανθρώπινη ζωή και γενικότερα για την περιβαλλοντική κατάσταση της γης, με συνέπειες καταστροφικές για τη λειτουργία της και για την κοινωνία των ανθρώπων. Μολοντούτο η έκφραση αυτών επί τη βάσει της ακρότητάς τους απορρέει στις περισσότερες των περιπτώσεων από τον ανθρώπινο παράγοντα, ως αιτία ή ως προαγωγό της κρίσης, αφού ο άνθρωπος με τον τρόπο που λειτουργεί στη γη επηρεάζει τα εν λόγω στοιχεία, με αποτέλεσμα να εκδηλώνονται μ’ έντονη αρνητικότητα απειλώντας την ίδια τη ζωή στη γη, στις διάφορες εκφάνσεις της και στις εν γένει σχέσεις της.

Είναι μια κατάσταση αυτή συνεπαγωγική, της δράσης του ανθρώπου και της αντίδρασης της φύσης, που όμως δε γίνεται αντιληπτή στη σωστή της διάσταση, κι αποδίδεται έτσι η ευθύνη για την ακρότητα εκδήλωσης των φυσικών φαινομένων στην ίδια τη φύση, με τη διαπίστωση κάθε φορά που γίνεται ότι, «η φύση εκδικείται»!

Εκ των πραγμάτων, και λόγω της φυσικής συνέπειας, τα δύο αυτά φαινόμενα συσχετίζονται, αφού προκύπτουν από το ίδιο αίτιο, τις κλιματικές/φυσικές συνθήκες, που όμως επηρεάζονται από την ανθρώπινη λειτουργία στη γη, και που έχουν μεταξύ τους διασύνδεση ως προς την εκδήλωσή τους και ως προς τα αποτέλεσματά τους. Αφού, με τις επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές επέρχεται η φυσική απώλεια και υπάρχει περιβαλλοντική υποβάθμιση, που συντείνει στη δημιουργία των πλημμυρών, όταν υπάρξει ακραία κλιματική εκδήλωση˙ για την οποία, όπως προείπαμε, πρωτογενώς η ευθύνη είναι του ανθρώπου, καθώς με τον τρόπο της ζωής του μεταβάλλει σταδιακά το κλίμα της γης, οδηγώντας τον πλανήτη σε λειτουργική ασυμβατότητα.

Αναφερόμαστε έτσι σ’ έναν πρωτογενή παράγοντα κρίσης της γης, που θεωρείται ότι είναι ο κλιματικός παράγοντας, που όμως, κατά το μάλλον ή ήττον επηρεάζεται ως προς την εκδήλωσή του από έναν έτερο, τον ανθρώπινο παράγοντα, οδηγούμενοι έτσι στα ακραία φυσικά φαινόμενα, τα οποία εκφαίνονται στην εκδήλωσή τους ως φαινόμενα πυρκαγιών και πλημμυρών. Σε αυτό το πλέγμα σχέσεων αιτιών κι αποτελεσμάτων ο ίδιος ο άνθρωπος, ως αίτιος αλλά και ως δέκτης των αποτελεσμάτων, αποτελεί μεν τον παράγοντα της κρίσης, όμως μπορεί ν’ αποτελέσει και τον παράγοντα της λύσης του προβλήματός του, που ο ίδιος το ανήγαγε σε πρόβλημα της γης, κι εντέλει σε πρόβλημα της ζωής στον πλανήτη.

Η συνεχής εκδήλωση της ακρότητας επιφέρει τη συνεχή φυσική υποβάθμιση και τον εντέλει κίνδυνο για τη γη, κάτι που σ’ ευρύτερη κλίμακα και θεώρηση επιφέρει τον κίνδυνο της γήινης κατάρρευσης, που θάναι ολοκληρωτική και δυστυχώς, εφόσον έχουμε μπει στον κύκλο των ορίων, μη αναστρέψιμη. Ο άνθρωπος λοιπόν, ως άτομο και ως κοινωνία, συνειδητοποιώντας το πρόβλημά του και συσχετίζοντάς το συνεπαγωγικά με το πρόβλημα της γης, είναι αυτός που μπορεί ν’ αλλάξει τον αρνητικό ρου της ιστορίας του, λειτουργώντας περιβαλλοντικά και υπέρ της γης, για να υπάρξει μέλλον.

Πολλοί αμφισβητούν την παραπάνω διάσταση της κατάστασης κι απεμπλέκουν τον άνθρωπο από την κρίση της γης, ισχυριζόμενοι ότι και σε προηγούμενους καιρούς υπήρξαν περίοδοι ξηρασίας στη γη, που οδηγούσαν σε πυρκαγιές˙ ότι πλημμύρες συνέβαιναν κι οδηγούσαν σε απώλειες και καταστροφές περιουσιών˙ ότι τα φαινόμενα αυτά δεν είναι πρωτοφανή, ούτε άγνωστα στην επιστημονική κοινότητα και στην κοινωνία των ανθρώπων. Είναι σωστά αυτά, ως ένα βαθμό…

Ζήσαμε για παράδειγμα την ξηρασία των τελευταίων δύο ετών της δεκαετίας του 1980 και των αρχών της δεκαετίας του 1990, τότε που παρατηρούνταν ξηράνσεις της βλάστησης σε πολλές δασικές εκτάσεις της χώρας (από τα αείφυλλα πλατύφυλλα και τη θερμόβια πεύκη, μέχρι την ελάτη), κι αναλύαμε σε συνέδρια το φαινόμενο εξηγώντας το επί τη βάσει των τότε συνθηκών (φαινόμενα παρατεταμένης ξηρασίας και ανομβρίας). Όμως, μένοντας σε τούτο, το πρόβλημα της γης δεν κοιτιέται στην πραγματική του διάσταση ως εξηγούμενο σύμφωνα με τις προβαλλόμενες κλιματολογικές στατιστικές και με τις καταγραφές γεγονότων. Η φύση εκδήλωσης των φαινομένων είναι σήμερα διαφορετική σε σχέση με παλιά, καθώς τα φυσικά φαινόμενα έχουν συνεχή πια εμφάνιση και πραγματοποιούνται με όλο και μεγαλύτερη ένταση, και σε ευρύτερη κλίμακα.

Έχουμε μπει σ’ έναν κύκλο συνέχειας της φυσικής κρίσης, που αναφέρεται ως κλιματική κρίση, και προκύπτει ως περιβαλλοντική κρίση. Όπως χαρακτηριστικά λέγεται, έχουμε μπει στο Ανθρωπόκαινο, σε μια περίοδο που μπορεί να είναι και η τελική, στην οποία ο άνθρωπος κατευθύνει τη γη σύμφωνα με τις επιθυμίες του κι όχι με τις ανάγκες του, με τη φύση ασθμαίνουσα ν’ ακολουθεί και ν’ «αντιδρά». Λειτουργεί πλέον ο άνθρωπος ως κυρίαρχος που εξουσιάζει τη γη, κατευθύνοντας ακάτεχα και ουτιδινά τον κόσμο.

Το ουσιαστικό γεγονός της γήινης κρίσης σ’ αυτή την περίοδο του Ανθρωπόκαινου είναι η περιβαλλοντική κρίση, που τη δημιουργεί η ανθρώπινη κρίση και που ανάγεται σε πρόβλημα της γης. Βασικά λοιπόν είναι πρόβλημα του ανθρώπου η κατάστασή του, σε σχέση με τη συμπεριφορά του και τη λειτουργία του στη γη. Αυτό είναι σαφές και ως γεγονός λαμβάνεται πλέον βιωματικά, αφού πια το πρόβλημα ζείται ως προς τις συνθήκες του και τις εν γένει καταστάσεις του, και ως τέτοιο δεν είναι δυνατό ν’ αμφισβητηθεί.

* Απόσπασμα από το βιβλίο του “ΠΕΡΙ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΜΜΥΡΩΝ. Η κατάσταση των πραγμάτων – Σκέψεις, κρίσεις και απόψεις για την πυρική και πλημμυρική ελληνική πραγματικότητα”, έκδοση ιδίου, Αθήνα 2026, διαθέτης: https://www.bookstation.gr/Product.asp?ID=67996).

The post Οι πυρκαγιές και οι πλημμύρες στην εποχή του ανθρωπόκαινου first appeared on Aυτολεξεί.

Γίνεται όλο και πιο δύσκολο στο νησί να χαρεί κανείς ένα μπάνιο στη θάλασσα.

Πάντα πίστευα ότι πηγαίνουν για να ηρεμήσουν και να ξεφύγουν από το στρεσογόνο περιβάλλον και τις νευρωτικές συνθήκες ζωής των σύγχρονων πόλεων. Συνειδητοποιώ ότι είχα λάθος.

Φεύγουν από την πόλη τους και έρχονται στο νησί, όπου αντιμετωπίζουν χειρότερο συνωστισμό, κυκλοφοριακή συμφόρηση, φασαρία, ουρές κ.λπ. απ’ ό,τι στην πόλη, με επιπλέον επιβάρυνση -ιδιαίτερα για τους πιο βόρειους- την εξουθενωτική ζέστη. Πηγαίνουν για φαγητό στα ίδια δήθεν γκουρμέ ή απομίμηση ταβέρνας εστιατόρια και διασκεδάζουν στριμωγμένοι στα ίδια νυχτερινά μαγαζιά με την ίδια μουσική – κονσέρβα στη διαπασών. Και βέβαια, για καφέ, στα ίδια franchise café.

Φεύγουν από το κουτί –διαμέρισμα και μένουν στο κουτί– ξενοδοχείο, εκτός κι αν διαλέξουν τη φτηνή καρικατούρα πολυτέλειας του Λούξουρι Βίλλα AirBnb. Εκεί τουλάχιστον πιστεύουν ότι ζουν την καταναλωτική φαντασίωσή τους.

Μήπως απλά υφίστανται όλα αυτά προκειμένου να έχουν την ευκαιρία να ζήσουν την επαφή με τη θάλασσα; Άλλωστε γι’ αυτό ήρθαν στο νησί. Θεωρούσα ότι η εμπειρία της επαφής με τη θάλασσα στις διακοπές περιλαμβάνει το ξυπόλυτο περπάτημα στην άμμο ή τα βράχια, το κολύμπι και τις βουτιές, την κολλημένη άμμο πάνω στο βρεγμένο κορμί και το ψήσιμο στο αλάτι και τον ήλιο. Επίσης τη γαλήνη που σου χαρίζει ο ήχος του ανέμου, του κύματος, των γλάρων, αλλά και τις φωνές των μικρών παιδιών που φωναχτά εκφράζουν τον ενθουσιασμό τους για την επαφή με τη φύση, που τόσο τους λείπει.

Πάλι λάθος έκανα.

Πηγαίνουν λοιπόν στην παραλία. Περπατούν σε ξύλινα πατώματα και κάθονται σε πολυτελή υπερυψωμένα κρεβάτια με στρώματα πάχους από 15 εκατοστά και πάνω (παρατηρώ ότι κάθε χρόνο τα στρώματα στις ξαπλώστρες γίνονται παχύτερα).

Δεν αγγίζουν ποτέ την άμμο.

Μονίμως κάτω από στέγαστρα (όλο και πιο περίκλειστα) και ομπρέλες, παστωμένοι με αντηλιακό πετρελαϊκό σκεύασμα. Σερβιτόροι τους σερβίρουν ποτό και φαγητό, ώστε μην τυχόν και κουνηθούν. Η επαφή με τη θάλασσα περιορίζεται σε μια στιγμιαία βουτιά, βγαίνοντας από την οποία τρέχουν στην πολυτελή ντουζιέρα να ξεπλύνουν το αλάτι και βιάζονται να ξαναπαστωθούν με αντηλιακό.

Υποψιάζομαι ότι το επόμενο trend θα είναι αδιάβροχες στολές ώστε να μπαίνουν στη θάλασσα χωρίς να βρέχονται, επειδή θα είναι μολυσμένη από τα δικά τους λύματα που το μικρό νησί αδυνατεί να διαχειριστεί επαρκώς.

Όσο για το ηχοτοπίο της παραλίας; Απλά δεν υπάρχει. Η ίδια μουσική κονσέρβα παντού, στη διαπασών, κατακλύζει τα πάντα, δυσκολεύοντας ακόμα και τη συνομιλία.

Κατανοώ ότι ίσως έτσι αισθάνονται σαν στο σπίτι τους. Μεταφέρουν μαζί τους τις ίδιες οικείες νευρωτικές συνθήκες ζωής από τις οποίες θεωρούσα ότι ήθελαν να γλυτώσουν για λίγο στις διακοπές.

Και δυστυχώς στερούν και από τους άλλους τη δυνατότητα να βιώσουν την επαφή με τη θάλασσα, με το τοπίο και το ηχοτοπίο της νησιώτικης φύσης, το περιβάλλον, το φαγητό και την κουλτούρα του τόπου που ήρθαν να επισκεφτούν.

Φέρνουν μαζί τους όλες τις νευρωτικές συνθήκες της ζωής τους και κατακλύζουν τον τόπο. Κονσέρβα μουσική, κονσέρβα διασκέδαση, κονσέρβα αισθητική και πολιτισμός…

Ζωή σε κονσέρβα, ο ένας πάνω στον άλλο, μονίμως σε συνωστισμό και αποκομμένοι από τον πραγματικό τόπο.

The post Γιατί πάνε διακοπές οι άνθρωποι; first appeared on Aυτολεξεί.

«Είσαι κι εσύ ένα ύπουλο κουτάβι, όπως και όλοι εκείνοι που υποτάσσονται στο να κυβερνώνται από νόμους που έχουν θεσπίσει οι πλούσιοι για τη δική τους ασφάλεια· διότι τα δειλά κουτάβια δεν έχουν το θάρρος να υπερασπιστούν ό,τι αποκτούν με πονηριά· αλλά καταραμένοι να είστε όλοι εσείς: καταραμένοι να είναι αυτοί ως μια αγέλη πανούργων απατεώνων, αλλά και εσείς που τους υπηρετείτε, ως μια παρέα ηλιθίων».
              ~ Καπετάνιος-πειρατής Σάμιουελ Μπέλαμι «Μαύρος Σαμ» [1]

«…Μακρυμάλληδες ιεροκήρυκες βγαίνουν κάθε βραδιά, για να σου πουν ποια τα λάθη και ποια τα σωστά· μα όταν τους ρωτάς τι θα φας, αυτοί σου απαντούν τόσο γλυκά: θα φας ένα γεια σου και γεια, σε αυτή τη δοξασμένη τ’ ουρανού γωνιά· δούλευε και προσευχήσου, πάνω στα άχυρα ζήσε τη ζωή σου· θα τρως καλά όταν πεθάνεις…»
               ~ Τζο Χιλ (ποιητής, τραγουδοποιός, αγκιτάτορας και χόμπο) [2]

Παρ’ όλο που το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας έχει περάσει μέσα από συνθήκες ιεραρχίας, εξουσίας και ετερονομίας, οι σπόροι αυτονομίας και πολιτικής από-τα-κάτω ήταν πάντοτε παρόντες σε κάθε ιστορική στιγμή – με διαφορετική δυναμική κάθε φορά, ανάλογα με το συγκεκριμένο κοινωνικο-ιστορικό πλαίσιο. Ανάμεσα στις ρωγμές του συστήματος, όπου οι κυρίαρχοι θεσμοί εξουσίας υποχωρούσαν ή είχαν χάσει σημαντικό επίπεδο κοινωνικής νομιμοποίησής τους, εμφανίστηκε η δυνατότητα ανάδυσης μιας ριζοσπαστικής πολιτικής, επιτρέποντας τη διαφορετική εμπειρία και οργάνωση της καθημερινής ζωής και των ανθρώπινων σχέσεων. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, παρότι τέτοιες ρωγμές παρέχουν γόνιμο έδαφος για ριζοσπαστική σκέψη και δράση, σε καμία περίπτωση δεν επαρκούν από μόνες τους για να υπάρξει μια τέτοια ανάδυση.

Σήμερα μπορούμε να σκεφτούμε πολλές τέτοιες περιπτώσεις: οι πιο διάσημες μεταξύ των οποίων είναι οι Ζαπατίστας και το κουρδικό απελευθερωτικό κίνημα. Και οι δύο αυτές κοινωνικές ομάδες έχουν βιώσει σαφή αποκλεισμό από τις λειτουργίες πρόνοιας του κράτους και έχουν υποβληθεί μόνο στις εκμεταλλευτικές και κατασταλτικές. Έτσι, μια πλήρης απονομιμοποίηση του κυρίαρχου συστήματος εδραιώθηκε στον τοπικό πληθυσμό, η οποία μαζί με τις συνεργατικές τοπικές παραδόσεις, ενεργοποίησε την απελευθέρωση του ριζοσπαστικού φαντασιακού.

Δύο σημαντικές περιπτώσεις του παρελθόντος θα μπορούσαν να εξεταστούν σε αυτή τη γραμμή σκέψης: οι πειρατές και οι αλήτες (χόμπος). Και οι δύο αυτές κοινωνικές ομάδες βρέθηκαν αποκλεισμένες από την ηγεμονική τάξη της εποχής τους, καθιστώντας τες περιττές και ως εκ τούτου κυνηγημένες και καταπιεσμένες. Αυτή η κατάσταση, ωστόσο, παρείχε πρόσφορο έδαφος για την ανάδυση μιας ριζικά διαφορετικής πολιτικής κουλτούρας, βασισμένης στις αρχές της άμεσης δημοκρατίας και στο commoning.

Πειρατές

Ο 17ος και 18ος αιώνας ήταν μια περίοδος κατά την οποία η πειρατεία άνθιζε, αφήνοντας στις μελλοντικές γενιές πλούσια κληρονομιά λογοτεχνίας και εμπειριών. Οι πειρατές ήταν, στο μεγαλύτερο μέρος τους, άνθρωποι χωρίς μέσα για να επιβιώσουν «νόμιμα», δραπέτες σκλάβοι, πολιτικοί φυγάδες, λιποτάκτες του ναυτικού κ.λπ. Διάφοροι λόγοι παρείχαν πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη του πειρατικού τρόπου ζωής σε αυτά τα «περιθωριακά» τμήματα της κοινωνίας. Σημαντικό ρόλο έπαιξαν τα νησιά της Καραϊβικής, όπου λάμβανε χώρα η πιο σημαντική πειρατική δραστηριότητα. Αυτή η περιοχή ήταν εξαιρετικά αχαρτογράφητη εκείνη την εποχή, προσφέροντας ένα κενό εξουσίας, με πολλά ανεκμετάλλευτα και ακατοίκητα νησιά, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη την αστυνόμευση από οποιοδήποτε ναυτικό της περιόδου. Έτσι, παρείχε αμέτρητες κρυψώνες, σπηλιές, όρμους, άγνωστα μονοπάτια κ.λπ. σε όλους όσοι ήθελαν να αποφύγουν τον μοναρχικό έλεγχο. Ταυτόχρονα, τα νησιά της Καραϊβικής βρίσκονταν στον εμπορικό δρόμο μεταξύ της Νότιας Αμερικής αφενός και της Ισπανίας και της Πορτογαλίας αφετέρου, δηλαδή έναν δρόμο μέσω του οποίου μεταφέρονταν σημαντικοί θησαυροί.

Σε αντίθεση με την πειθαρχία των εμπορικών και στρατιωτικών πλοίων, οι πειρατές, αν και σίγουρα δεν ήταν άγιοι, ήταν συνήθως οργανωμένοι με αντιεξουσιαστικό τρόπο. Τα πειρατικά πληρώματα αποφάσιζαν τους κανόνες βάσει των οποίων θα έπλεαν στις θάλασσες σε συνελεύσεις στις οποίες κάθε μέλος έπρεπε να συμφωνήσει και να τους υπογράψει. [3]

Συχνά αυτοί οι κανόνες ήταν εξαιρετικά ισότιμοι, θεωρώντας την αποκτηθείσα λεία, καθώς και τις προμήθειες, ως κοινά αγαθά. Ιδιαίτερα ενδεικτικά γι’ αυτό είναι τα άρθρα των πληρωμάτων του Βαρθολομαίου Ρόμπερτ, σύμφωνα με τα οποία κάθε μέλος είχε δικαίωμα ψήφου στις κοινές υποθέσεις, ίσο μερίδιο των νέων προμηθειών και των ποτών ανά πάσα στιγμή και μπορούσε να τα χρησιμοποιήσει όπως επιθυμούσε, εκτός εάν ολόκληρο το πλήρωμα ψήφιζε περικοπές λόγω ελλέιψεων [4]. Παρόμοια ισότιμα ​​χαρακτηριστικά μοιράζονταν και άλλα πληρώματα, όπως αυτό του Τζον Γκόου. [5]

Αυτές οι ελευθεριακές τάσεις μεταξύ των πειρατών δεν πέρασαν απαρατήρητες από τις μοναρχικές αρχές. Ο Ολλανδός κυβερνήτης του Μαυρικίου, εντυπωσιασμένος από τον δημοκρατικό χαρακτήρα ενός πειρατικού πληρώματος που συνάντησε, σημείωσε ότι «κάθε άνδρας είχε τόση επιρροή όσο και ο καπετάνιος και κάθε άνδρας κουβαλούσε τα δικά του όπλα στην κουβέρτα του». [6]

Ο ισότιμος χαρακτήρας τους ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο από τις μορφές αλληλεγγύης που εφάρμοζαν αυτά τα πληρώματα. Συχνά οι πειρατές είχαν κανόνες, βασισμένους στην αλληλοβοήθεια, που όριζαν ότι οι τραυματισμένοι συνάδελφοί τους, ανίκανοι να πολεμήσουν, θα λάμβαναν το μερίδιό τους. Άρθρα τόσο του πληρώματος του Βαρθολομαίου Ρόμπερτ [7] όσο και αυτού του George Lowther [8] το επιβεβαιώνουν αυτό, χαρακτηρίζοντας μάλιστα τα αποθέματα και τις προμήθειές τους ως δημόσια.

Συχνά, οι ισχυρισμοί για τις αντιεξουσιαστικές τάσεις μεταξύ των πειρατών αντιμετωπίζονται με σκεπτικισμό λόγω του γεγονότος ότι οι περισσότερες ιστορίες και μύθοι που μιλούν γι’ αυτούς αναφέρονται σε περιπέτειες γενναίων καπετάνιων που ηγούνταν των συντρόφων τους. Αλλά αυτό δεν ίσχυε απαραίτητα. Εκτός από τους κανόνες του πλοίου, στους οποίους έπρεπε να συμφωνεί όλο το πλήρωμα, οι καπετάνιοι ήταν επίσης συχνά εκλεγμένοι και μπορούσαν να ανακληθούν ανά πάσα στιγμή εάν οι ναύτες αποφάσιζαν ότι καταχρώνται την εξουσία, έχοντας αυτή τη θέση. [9] Ο καπετάνιος έπρεπε να παρακολουθεί την κατάσταση του πλοίου και την πορεία που ακολουθούσε, καθώς και να διοικεί εν μέσω της μάχης. Για όλα τα άλλα, όλο το πλήρωμα του πλοίου έπρεπε να μαζευτεί και να αποφασίσει.

Η στάση των πειρατών απέναντι στη δουλεία διέφερε, αλλά πολλοί δεν συμμετείχαν στο δουλεμπόριο. Υπήρχαν πολλοί πρώην σκλάβοι σε πειρατικά πλοία, που αναζητούσαν την ελευθερία τους μακριά από τις αρχές. Στην πραγματικότητα, μεταξύ των πειρατικών πληρωμάτων το ποσοστό των μαύρων ήταν πολύ υψηλότερο από αυτό μεταξύ των εμπορικών ή ναυτικών πληρωμάτων. [10]

Κάπως παρόμοια ήταν και η περίπτωση των γυναικών. Την περίοδο που άκμαζε η πειρατεία, ήταν δύσκολο για μια γυναίκα να εισέλθει νόμιμα σε ένα πλοίο. Υπάρχουν πολλές ιστορίες για γυναίκες που ντύνονταν άνδρες, ώστε να μπορούν να εισέλθουν και να ταξιδέψουν με ένα πλοίο. Έτσι, πολλές έβλεπαν στην πειρατεία έναν τρόπο να επαναστατήσουν ενάντια στους επιβαλλόμενους έμφυλους ρόλους, αν και οι γυναίκες εξακολουθούσαν να αποτελούν μειοψηφία πειρατών. [11] Μερικές γυναίκες πειρατές δημιούργησαν ένα αρκετά μεγάλο όνομα για τον εαυτό τους, όπως η Mary Read και η Anne Bonny.

Παρ’ όλο που κάθε πειρατικό πλήρωμα έπλεε στις θάλασσες ξεχωριστά, υπήρξαν πολλές περιπτώσεις στις οποίες πολλά από αυτά ένωναν τις δυνάμεις τους, όπως το 1695, όταν τα πλοία των Καπετάνιων Avery, Faro, Want, Maze, Tew και Wake συναντήθηκαν για μια συνδυασμένη επιδρομή στον ετήσιο μουσουλμανικό στόλο προσκυνητών προς τη Μέκκα. [12] Είναι ενδεικτικός της σύνδεσης που μοιράζονταν μεταξύ τους ο τρόπος με τον οποίο αποκαλούσαν οι ίδιοι οι αρχικοί πειρατές τον εαυτό τους – «Αδέλφια της ακτής». [13] Τα πειρατικά πληρώματα επέστρεφαν συνεχώς σε διάφορα «ελεύθερα λιμάνια» όπου συναντιόντουσαν μεταξύ τους, καθώς και με εμπόρους της μαύρης αγοράς με τους οποίους εμπορεύονταν. Οι πειρατές αναγνώριζαν ο ένας τον άλλον και δεν επιτίθεντο ο ένας στον άλλον. Αυτή η σύνδεση μεταξύ των διάφορων πειρατικών πυρήνων καθώς και τα στοιχεία για την ύπαρξη μιας μοναδικής πειρατικής γλώσσας είναι και τα δύο σημάδια για την ανάδυση μιας διακριτής κουλτούρας.

Ένας από τους πιο διάσημους πειρατικούς οικισμούς ήταν η Λιμπερτάτια. Ιδρύθηκε από τον Captain Mission και το πλήρωμά του στη βόρεια Μαδαγασκάρη τον 18ο αιώνα. [14] Οι ιδρυτές της Λιμπερτάτια αποκήρυξαν τις εθνικότητές τους και αυτοαποκαλούνταν λίμπερι [Liberi]. Δημιούργησαν τη δική τους γλώσσα, η οποία αποτελούνταν από ένα πολύχρωμο μείγμα αγγλικών, γαλλικών, πορτογαλικών, ολλανδικών, μαδαγασκαριανών και άλλων αφρικανικών γλωσσών. Η γη ήταν κοινή, ενώ οι θησαυροί που αποκτούνταν στη θάλασσα μεταφέρονταν στο κοινό θησαυροφυλάκιο και οι αποφάσεις λαμβάνονταν συλλογικά από όλους τους αποίκους. Υπάρχουν διαφωνίες για το αν η Λιμπερτάτια υπήρξε κάτι περισσότερο από ένας απλός μύθος, αλλά το ίδιο το γεγονός ότι εμφανίστηκε ένα τέτοιο όραμα υποδηλώνει τις ριζικά δημοκρατικές και ισότιμες τάσεις μεταξύ των πειρατών.

Η παρακμή της πειρατείας ξεκίνησε στις αρχές του 18ου αιώνα, όταν εισήχθησαν νέα μέτρα για την αντιμετώπιση των πολλών πειρατικών πληρωμάτων που έπλεαν στις θάλασσες. Δόθηκαν αμοιβές σε όποιον αντιμετώπιζε τους πειρατές. Ένας νέος νόμος, που εγκρίθηκε το 1700, επέτρεπε την εκτέλεση των πειρατών όπου κι αν βρίσκονταν, ενώ πριν από αυτό έπρεπε να μεταφέρονται πίσω στο Λονδίνο, όπου θα δικάζονταν. [15] Ταυτόχρονα, για την περίπτωση των δικών, εισήχθη ένα νέο ειδικό δικαστήριο που ασχολούνταν αποκλειστικά με την πειρατεία, το οποίο αποτελούνταν κυρίως από αξιωματικούς του ναυτικού. [16]

Xόμπος

Το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, κατά τη διάρκεια της λεγόμενης Μακράς Ύφεσης, είδε την άνοδο των λεγόμενων hobos στις ΗΠΑ – άνεργων άστεγων (που μερικές φορές εγκατέλειπαν οικειοθελώς τα σπίτια τους σε αναζήτηση εργασίας). Σε αντίθεση με το πολύχρωμο αμάλγαμα των πειρατών, οι hobos ήταν κυρίως λευκοί και άνδρες, αν και δεν έλειπαν οι εξαιρέσεις. [17] Αυτό που χαρακτήριζε τον τρόπο ζωής τους ήταν το πώς αντιλαμβάνονταν το εκτεταμένο αμερικανικό σιδηροδρομικό δίκτυο. Για τους hobos, αυτό ήταν ένα κοινό αγαθό που χρησιμοποιούσαν ώστε να ταξιδεύουν σε όλη τη χώρα, χωρίς να πληρώνουν εισιτήριο, αναζητώντας εργασία.

Σε αντίθεση με άλλες «μεταναστευτικές» ομάδες στις ΗΠΑ εκείνης της εποχής (όπως οι Μεξικανοί, οι Κινέζοι και οι Ευρωπαίοι), οι hobos συνήθιζαν να ταξιδεύουν κατά μόνας. Αλλά, όπως και οι πειρατές, διατηρούσαν στενούς δεσμούς με άλλους συνταξιδιώτες μέσω ελεύθερων καταυλισμών που έφτιαξναν και ονόμαζαν ζούγκλες [jungles][18]. Αυτοί οι καταυλισμοί βρίσκονταν σε κοντινή απόσταση από τον σιδηρόδρομο, κοντά σε σημεία όπου τα τρένα έπρεπε να σταματούν για κάποιο λόγο (όπως αλλαγή πληρώματος, σύνθεση βαγονιών κ.λπ.) Οι ζούγκλες αποτελούσαν καταφύγιο για τους πεινασμένους αλήτες, καθώς τους προσέφεραν σχετική ασφάλεια για να καθαρίζονται, να τρώνε, να κοιμούνται, να μοιράζονται πληροφορίες και να κοινωνικοποιούνται. Λόγω του νομαδικού τρόπου ζωής των χόμπος, τις περισσότερες φορές αυτοί οι καταυλισμοί είχαν προσωρινό χαρακτήρα, κι ακόμη και σε αυτούς όπου υπήρχε συνεχή παρουσία, άλλαζε ο πληθυσμός τους.

Όπως τα πειρατικά πλοία και τα ελεύθερα λιμάνια, ένα βασικό χαρακτηριστικό των ζουγκλών των χόμπος ήταν ο δημοκρατικός και ισότιμος χαρακτήρας τους. [19] Οι κάτοικοι διαμόρφωσαν συλλογικά τους κανόνες με τους οποίους έπρεπε να συνυπάρχουν οι ίδιοι, ενώ μοιράζονταν φαγητό, σκεύη, κουβέρτες κ.λπ. Όλοι έπρεπε να επιβλέπουν για την τήρηση των κανονισμών τους και έπρεπε να συμμετέχουν από κοινού στην άμυνα του καταυλισμού σε περίπτωση επίθεσης από την αστυνομία, έμμισθους μπράβους ή ακροδεξιές ομάδες όπως οι Αμερικανοί Λεγεωνάριοι [20]. 

Ζωτικό μέρος αυτών των δημοκρατιών ήταν η θεσμοθέτηση Επιτροπών στις ζούγκλες, των οποίων το κύριο καθήκον ήταν η επιβολή ποινών καθώς και η αντιμετώπιση των καθημερινών προστριβών στον καταυλισμό. [21] Τα μέλη και ο πρόεδρός τους ψηφίζονταν από τους κατοίκους των καταυλισμών. Συχνά οι ποινές που επέβαλαν θεωρούνταν πολύ αυστηρές από την κοινότητα, με την τελευταία να μην προσφέρει εναλλακτικές λύσεις.

Κατά τη διάρκεια της ύπαρξής τους και της μεταξύ τους αλληλεπίδρασης, οι χόμπος ανέπτυξαν τη δική τους γλώσσα-αργκό και ένα σύστημα από δικά τους σύμβολα [22]. Παρότι ταξίδευαν μόνοι τους, οι περισσότεροι από αυτούς άφηναν σημάδια στους τοίχους για τους άλλους συνταξιδιώτες τους, όπως για παράδειγμα αν ένα μέρος ήταν ασφαλές για να περιφέρονται, αν υπήρχε κάποια φασιστική απειλή κοντά (της οποίας οι χόμπος συχνά έπεφταν θύματα), αν υπήρχαν διαθέσιμες θέσεις εργασίας κ.λπ. Έτσι, οι χόμπος επικοινωνούσαν μεταξύ τους και εκτός των ζουγκλών τους.

Βασικό χαρακτηριστικό τους ήταν ο τρόπος με τον οποίο έβλεπαν τους σιδηροδρόμους – ως κοινό αγαθό. Εκατοντάδες χιλιάδες από αυτούς διέσχιζαν τη χώρα ετησίως, με τις ζούγκλες τους να διασπείρονται στον σιδηροδρομικό χάρτη. Η προσπάθειά τους να επανοικειοποιήσουν τις σιδηροδρομικές μεταφορές και τη γη ήταν τις περισσότερες φορές μη συνειδητή, καθοδηγούμενη από καθαρή ανάγκη. Ωστόσο, πολλοί χόμπος ήταν έντονα πολιτικοποιημένοι και η πλειονότητά τους υποστήριζε ή συνδεόταν με κάποιον τρόπο με τους Βιομηχανικούς Εργάτες του Κόσμου (IWW). [23]

Η τεράστια παρουσία των χόμπος σε εθνικό επίπεδο δεν έμεινε απαρατήρητη για πολύ. Η προσπάθειά τους για επανάκτηση και χρήση του σιδηροδρομικού δικτύου τούς έφερε σε σύγκρουση με μία από τις πιο αναπτυγμένες βιομηχανίες της εποχής –η οποία εκτεινόταν σε 254.037 μίλια το 1916. [24] Επιπλέον, οι ζούγκλες των χόμπος έθεταν σε αμφισβήτηση τις τότε αντιπαροχές γης και περιφράξεις. Έτσι, μια πολυπλοκότητα αρκετών παραγόντων οδήγησε στην παρακμή των χόμπος.

Στις αρχές του 20ού αιώνα ξεκίνησε ένα κύμα βάναυσης καταστολής, με τους φύλακες των σιδηροδρόμων να υιοθετούν τη στάση του «πυροβολισμού επί τόπου». Για να αντιμετωπίσουν τον πολυάριθμο «εχθρό» τους, ένωσαν τις δυνάμεις τους με την αστυνομία και την ακροδεξιά, η οποία θεωρούσε τον τρόπο ζωής των χόμπο έκφυλο. Έτσι, ο αριθμός των «παραβατών» που πυροβολήθηκαν αυξήθηκε δραματικά – 2.553 σκοτώθηκαν το 1919 και 2.166 το 1920. [25] Αυτό το κύμα καταστολής εξαπλώθηκε και σε άλλες πολιτικές ομάδες που αμφισβήτησαν τους καθιερωμένους κανόνες – μεταξύ των οποίων και οι IWW που έγιναν αντικείμενο φυσικής εξόντωσης πολύτιμων στελεχών από τις αρχές. Η δεκαετία του 1930 ήταν η τελευταία δεκαετία κατά την οποία οι χόμπος είχαν σημαντική παρουσία στις ΗΠΑ, λόγω της Μεγάλης Ύφεσης. [26]

Παράλληλα με αυτό, μια νέα εποχή μεταφορών ξεδιπλωνόταν στην ήπειρο – αυτή των αυτοκινήτων, των λεωφορείων και των φορτηγών. Αυτός ο βαθιά ιδιωτικοποιημένος τρόπος μεταφοράς άλλαξε εντελώς τις συνθήκες που κάποτε ήταν ευνοϊκές για την άνοδο της κουλτούρας των χόμπος. Σε έναν κόσμο όπου οι αυτοκινητόδρομοι επρόκειτο να αντικαταστήσουν τους σιδηροδρόμους ως κύριο μέσο μετακίνησης, υπήρχε ίσως ο χώρος για κάποιο σπάνιο ωτοστόπ, αλλά όχι για ένα μαζικό κίνημα commoning.

Επίσης, αναδύθηκε ένα στερεότυπο που παρουσίαζε τους χόμπος ως τεμπέληδες και ως αναλφάβητα παράσιτα της κοινωνίας, που έχουν απογυμνωθεί από κάθε αξιοπρέπεια, καθώς δεν περιορίζονταν πλέον από το «σπίτι» και την «οικογένεια». [27] Αυτό το αφήγημα βοήθησε στην «κανονικοποίηση» της βίας που ασκούσε το κράτος εναντίον τους. Η εικόνα των χόμπος ως εκφυλισμένων, αυτοκαταστροφικών αλλά και κοινωνικά διαβρωτικών στοιχείων έχει αναπαραχθεί έκτοτε μέσω ταινιών, λογοτεχνίας, μουσικής κ.λπ.

Αναδιαμορφώνοντας την καθημερινότητα

Παρότι οι πειρατές και οι αλήτες παρέμειναν στην ιστορία, χώροι για ριζοσπαστική πολιτική μπορούν να βρεθούν και σήμερα. Και ενώ οι Ζαπατίστας και οι Κούρδοι αναπτύσσουν τις αυτονομίες τους σε μακρινές από τις ΗΠΑ χώρες, παρόμοια μοτίβα μπορούν να βρεθούν και στην ίδια μας την αυλή. Με την εξέλιξη της πολυδιάστατης κρίσης της τελευταίας δεκαπενταετίας, υπάρχουν πολλές ρωγμές στο σύστημα στις οποίες θα μπορούσε ενδεχομένως να καλλιεργηθεί η ριζοσπαστική πολιτική.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αναζητούμε ένα επαναστατικό υποκείμενο που μπορεί να μας οδηγήσει προς ένα «λαμπρότερο μέλλον», αλλά ότι μπορούμε να βρούμε πολλά τέτοια υποκείμενα γύρω μας και ότι μπορούμε να μετατρέψουμε την καθημερινή μας πραγματικότητα σε εργαστήριο άμεσης δημοκρατίας και κοινών δραστηριοτήτων.

Θα πρέπει για άλλη μια φορά να καταστεί σαφές ότι ο αποκλεισμός από τις λειτουργίες πρόνοιας του κυρίαρχου συστήματος δεν αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την εμφάνιση δημοκρατικών και ισότιμων εγχειρημάτων. Από την ιστορία γνωρίζουμε κοινωνίες που σε τέτοιες περιπτώσεις έχουν στραφεί προς φασιστικές και αυταρχικές μορφές, ενώ άλλες, βυθισμένες στον πολυτελή καταναλωτισμό, έχουν γεννήσει συμμετοχικές και οικολογικές τάσεις. Έτσι, αυτό που καθιστά μια πραγματικά σημαντική προϋπόθεση για την άνθηση τέτοιων ριζοσπαστικών πολιτικών εγχειρημάτων είναι η απελευθέρωση του φαντασιακού, κάτι που ενθαρρύνθηκε στις συγκεκριμένες περιπτώσεις μέσω του περιπετειώδους τρόπου ζωής τόσο των πειρατών όσο και των αλήτων. Αυτό που πρέπει να επιδιώξουμε είναι να κάνουμε την εμπειρία της καθημερινής ζωής πιο διαδραστική, εμπλέκοντας κάθε μέλος της κοινωνίας στη διαμόρφωση του κοινού μέλλοντος.

Σημειώσεις:

[1] Τα λόγια του Captain Samuel “Black Sam” Bellamy αναφέρονται από τον Captain Charles Johnson στο βιβλίο A General History of the Pyrates (1724). 

[2] Ο Joe Hill, διάσημος χόμπο και ακτιβιστής της IWW, στο The Preacher and the Slave (1911).

[3] https://web.archive.org/web/20230603134639/https://www.mentalfloss.com/article/23673/democracy-high-seas-how-pirates-rocked-vote

[4] Ένας συγκεκριμένος Κώδικας Δεοντολογίας Πειρατών συμφωνήθηκε από τον Bartholomew Roberts στα Άρθρα Πλοίων του 1721 https://pennocle.com/the-pirate-code-were-pirate-ships-the-first-democracies/

[5] http://www.exclassics.com/newgate/ng182.htm

[6] “Pirate Utopias: Under the Banner of King Death”, Do or Die magazine, Issue 8: https://web.archive.org/web/20170312090253/http://www.eco-action.org/dod/no8/pirate.html

[7] Bartholomew Roberts’ Articles https://web.archive.org/web/20170606162710/https://beej.us/bartart.html

[8] Captain George Lowther’s Pirate Code Articles https://web.archive.org/web/20190722113430/https://owlcation.com/humanities/Captain-George-Lowthers-Pirate-Code-Articles

[9] John Ward, Barbary Pirate, The History Press 2010, σελ. 42.

[10] http://thepirateempire.blogspot.gr/2016/01/black-pirates.html

[11] https://web.archive.org/web/20160306051129/http://www.pantherbay.com/bio_womenpirates.php

[12] E. T. Fox, King of the Pirates: The Swashbuckling Life of Henry Every, Tempus Publishing 2008.

[13] Peter Kemp and Christopher Lloyd, Brethren of the Coast: The British and French Buccaneers of the South Sea, St. Martin’s Press 1960.

[14] Rediker, Marcus, Villains of All Nations: Atlantic Pirates in the Golden Age, Beacon Press 2004.

[15] John Raithby, Statutes of the Realm: volume 7: 1695-1701, Great British Record Commision 1820, σελ. 590-94.

[16] Max Boot, Pirates, Then and Now in “Foreign Affairs” vol. 88/4 2009, σελ. 94-107.

[17] Δείτε την ταινία Riding the Rails (1997), σε σενάριο και σκηνοθεσία των Lexy Lovell και Michael Uys.

[18] http://xroads.virginia.edu/~ma01/White/hobo/thejungle.html

[19] Todd Depastino, Citizen Hobo, University of Chicago Press 2005, σελ. 81-85.

[20] Benedict Giamo, The Homeless of Ironweed, University of Iowa Press 1996, σελ. 82.

[21] George Caffentzis, In letters of Blood and Fire, PM Press 2013, σελ. 92.

[22] https://web.archive.org/web/20210211033130/http://cyberhobo.com/signs/hobosigns.html

[23] An excerpt from Citizen Hobo: How a Century of Homelessness Shaped America by Todd DePastino http://www.press.uchicago.edu/Misc/Chicago/143783.html

[24] William Greenleaf, American Economic Development Since 1860, University of South Carolina Press 1968, σελ. 79.

[25] Nels Anderson, The Hobo: The Sociology of the Homeless Man, University of Chicago Press 1923, σελ. 161-62.

[26] William A. Darity, Jr, International Encyclopedia of the Social Sciences, 2η Έκδοση, Macmillan Reference 2008, σελ. 494. 

[27] Charles Elmer Fox: Tales of an American Hobo, University of Iowa Press 1989, σελ. xvii.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:

Το φαινόμενο των χόμπος και ο «Δρόμος» του Τζακ Λόντον

Στο περιθώριο του περιθωρίου: Οι γυναίκες χόμπος στην Αμερική του 19ου αι.

The post Πειρατές και Αλήτες (χόμπος): Ριζοσπαστική πολιτική στο περιθώριο της κοινωνίας first appeared on Aυτολεξεί.

Μια συνηθισμένη αντίρρηση στις εκκλήσεις για αποανάπτυξη προέρχεται από τους υποστηρικτές του status quo:

«Είναι λίγο υπερβολικό εκείνοι που ζουν σε ήδη πλούσιες χώρες να περιμένουν από τις φτωχότερες και αναπτυσσόμενες χώρες να εγκαταλείψουν την ανάπτυξη και να αφήσουν τους πληθυσμούς τους στη φτώχεια για πάντα. Όταν ο κόσμος είναι ισότιμος, τότε η ανάπτυξη μπορεί να εγκαταλειφθεί. Μέχρι τότε, κρατήστε τις προνομιακές σας απόψεις για τον εαυτό σας».

Καταρχάς, αξίζει να αναφερθεί ότι αυτή η κριτική ασκήθηκε σε ένα άρθρο που ζητούσε συγκεκριμένα την αποανάπτυξη στις ΗΠΑ — την πλουσιότερη χώρα του κόσμου, και δεν ανέφερε ούτε καν τις αναπτυσσόμενες (λεηλατημένες) χώρες. Παρ’ όλα αυτά, ας αντιμετωπίσουμε αυτό το επιχείρημα κατά μέτωπο ούτως ή άλλως.

Το επιχείρημα ακούγεται διαισθητικό —ποιος θα μπορούσε να αντιταχθεί στο να πλουτίσουν οι φτωχές χώρες;— αλλά τελικά βασίζεται σε μια λανθασμένη επιλογή και σε έναν στενό, ελιτίστικο ορισμό της «ανάπτυξης». Να, γιατί το επιχείρημα αυτό δεν στέκει:

1. Προϋποθέτει ότι η «ανάπτυξη» ισοδυναμεί αυτόματα με δικαιοσύνη για τους φτωχούς.

Στην πράξη, δεκαετίες υψηλής αύξησης του ΑΕΠ σε πολλές χώρες έχουν πλούτισει τις εγχώριες ελίτ και τους ξένους επενδυτές πολύ περισσότερο από όσο τους φτωχότερους ανθρώπους. Το ΑΕΠ μετά βίας «διαρρέει» προς τα κάτω. Αν το θέμα είναι η έξοδος των ανθρώπων από τη φτώχεια, τότε θα πρέπει να μιλήσουμε για αγροτική μεταρρύθμιση, δημόσιες υπηρεσίες, αναδιανομή πλούτου, εργασιακά δικαιώματα και παγκόσμια ελάφρυνση του χρέους – όχι μόνο για τα συγκεντρωτικά στατιστικά στοιχεία της ανάπτυξης.

2. Αγνοεί ότι η ανάπτυξη των πλούσιων χωρών εξακολουθεί να βασίζεται στην εξόρυξη από τις φτωχότερες χώρες.

Το «δικαίωμα του Παγκόσμιου Βορρά να συνεχίζει να αναπτύσσεται» ασκείται συχνά μέσω της αρπαγής πόρων, των άνισων εμπορικών όρων, της υπεράκτιας ρύπανσης και του εταιρικού ελέγχου σε ορυχεία, γη και αλυσίδες εφοδιασμού. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι φτωχές χώρες «καλύπτουν τη χαμένη τους θέση». Είναι η συνέχιση των αποικιακών σχέσεων κάτω από ένα πράσινο ή ανθρωπιστικό μανδύα.

3. Αντιμετωπίζει τα οικολογικά όρια ως διαπραγματεύσιμα, όταν οι φτωχότεροι πλήττονται πρώτοι από την ανάπτυξη.

Το κλιματικό χάος, η ακραία ζέστη, οι καταστροφές των καλλιεργειών και η έλλειψη νερού πλήττουν ήδη περισσότερο τις κοινότητες χαμηλού εισοδήματος και τις χώρες του Παγκόσμιου Νότου. Το να λέμε «θα εγκαταλείψουμε την ανάπτυξη όταν ο κόσμος θα είναι ίσος» είναι σαν να λέμε «θα σταματήσουμε να πετάμε τοξικά απόβλητα στο ποτάμι μόλις όλοι έχουν πιει από αυτό». Όσο περισσότερο καθυστερούμε, τόσο πιο αδύνατη γίνεται η ισότητα και η οικολογική σταθερότητα.

4. Αποκλείει τους ριζικά διαφορετικούς δρόμους για τη βελτίωση της ζωής.

Κι όμως, μπορούμε να βελτιώσουμε μαζικά την ευημερία –μέσω της δημόσιας υγειονομικής περίθαλψης, της εκπαίδευσης, της στέγασης, της επισιτιστικής κυριαρχίας, του δημοκρατικού ελέγχου επί των πόρων– χωρίς να αντιγράψουμε το υπερκαταναλωτικό, εξαρτώμενο από τα αυτοκίνητα και βασισμένο στα απόβλητα μοντέλο του πλούσιου κόσμου. Άρα, «ανάπτυξη σε τι;» είναι το πραγματικό ερώτημα. Η αύξηση των πωλήσεων όπλων, των πολυτελών κατοικιών, των ιδιωτικών τζετ και των SUV δεν κάνει τίποτα για τους φτωχούς του κόσμου, καταστρέφοντας, ταυτόχρονα, το κλίμα στο οποίο βασίζονται.

5. Χρησιμοποιεί τη ρητορική περί «προνομίου» ως όπλο για να υπερασπιστεί το status quo.

Ναι, είναι υποκριτικό όταν εύποροι άνθρωποι κηρύττουν τη λιτότητα για τους άλλους, ενώ οι ίδιοι διατηρούν μία άσεμνη κατανάλωση. Αλλά αυτό είναι ένα επιχείρημα υπέρ της ταχείας μείωσης του αποτυπώματος του πλούσιου κόσμου και της αναδιανομής, όχι υπέρ της επέκτασης ενός καταστροφικού μοντέλου παντού. Το να αποκαλούμε «προνομιούχα» οποιαδήποτε κριτική στο μοντέλο της απεριόριστης ανάπτυξης αντιστρέφει την πραγματικότητα: οι πιο προνομιούχοι είναι αυτοί που επιμένουν ότι το δικαίωμά τους στην ατελείωτη συσσώρευση είναι απαραβίαστο.

6. Μια δίκαιη θέση είναι: συρρίκνωση και σύγκλιση.

Οι πλούσιες χώρες πρέπει να μειώσουν δραστικά την υλική και ενεργειακή κατανάλωση, εγγυώμενες παράλληλα υψηλό βιοτικό επίπεδο μέσω της ισότητας και της δημόσιας πρόνοιας. Οι φτωχότερες χώρες θα πρέπει να υποστηριχθούν —μέσω αποζημιώσεων, μεταφοράς τεχνολογίας, διαγραφής χρεών— για να επεκτείνουν ό,τι πραγματικά έχει σημασία: καθαρό νερό, τροφή, στέγη, υγειονομική περίθαλψη, εκπαίδευση και δημοκρατικό έλεγχο, χωρίς να περιορίζονται στην εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.

Επομένως, η επιλογή δεν είναι «είτε αποδεχόμαστε την απεριόριστη ανάπτυξη είτε καταδικάζουμε τις φτωχές χώρες σε μόνιμη φτώχεια». Η πραγματική επιλογή είναι μεταξύ:

• συνέχιση ενός εξορυκτικού, καθοδηγούμενου από τις ελίτ μοντέλου ανάπτυξης που εγγυάται τόσο την οικολογική κατάρρευση όσο και την εδραιωμένη ανισότητα, ή
• σκόπιμη συρρίκνωση της καταστροφικής κατανάλωσης στην κορυφή, ενώ παράλληλα διασφαλίζεται αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο για όλους εντός των πλανητικών ορίων.

Το να απαιτείς το δεύτερο δεν είναι «προνομιούχο». Η υπεράσπιση του πρώτου είναι.

The post Η απεριόριστη ανάπτυξη εξυπηρετεί τους ισχυρούς, ποτέ τους φτωχούς του κόσμου first appeared on Aυτολεξεί.

Φίλες και φίλοι,

Σήμερα συζητάμε για το νερό, τη λειψυδρία, αλλά και την εμπορευματοποίηση του νερού. Δεν συζητάμε απλώς για ένα περιβαλλοντικό ζήτημα. Συζητάμε για ένα βαθιά κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα: ποιος αποφασίζει για το νερό, με ποια κριτήρια και προς όφελος ποιου.

Το νερό δεν είναι ένα προϊόν σαν όλα τα άλλα. Δεν είναι εμπόρευμα. Είναι όρος για την ύπαρξη της ζωής. Είναι προϋπόθεση για τη δημόσια υγεία, την αξιοπρεπή διαβίωση, την αγροτική παραγωγή και την περιβαλλοντική ισορροπία.

Ακόμη και το ίδιο το σχέδιο για την Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, που βρίσκεται μέχρι τις 22/7 σε διαβούλευση, αναγνωρίζει —εμείς λέμε ότι αναγκάστηκε να το κάνει— ότι το νερό είναι «αδιαπραγμάτευτο δημόσιο αγαθό» και «στρατηγικό εθνικό απόθεμα», κρίσιμο για τη δημόσια υγεία, την επισιτιστική ασφάλεια και την περιβαλλοντική ισορροπία.

Ακριβώς επειδή το νερό είναι τόσο σημαντικό, βρίσκεται διαρκώς στο στόχαστρο των κερδοσκοπικών ιδιωτικών συμφερόντων.

Α’ ΦΑΣΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ

Τα τελευταία δεκαπέντε και πλέον χρόνια, κυβερνήσεις, μνημονιακοί μηχανισμοί και ιδιωτικά συμφέροντα προσπάθησαν επανειλημμένα να ανοίξουν τον δρόμο για την ιδιωτικοποίηση και εμπορευματοποίηση της δημόσιας περιουσίας και των δημόσιων επιχειρήσεων.

Το πέτυχαν σε πολλούς τομείς: στην ενέργεια, στις τηλεπικοινωνίες, στους δρόμους, στα λιμάνια, στα αεροδρόμια.

Στο νερό, όμως, δεν το πέτυχαν.

Η ιστορία αυτή έχει συγκεκριμένους σταθμούς. Εν συντομία:

Το 1999-2001 έγινε η πρώτη μεγάλη τομή: ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ μπήκαν στο Χρηματιστήριο. Το Δημόσιο έπαψε να κατέχει το 100% της ιδιοκτησίας και κράτησε την πλειοψηφία. Ήταν η πρώτη μερική ιδιωτικοποίηση.

Μετά, στα χρόνια των μνημονίων, επιχειρήθηκε η πλήρης ιδιωτικοποίηση μέσω ΤΑΙΠΕΔ.

Η απάντηση ήρθε το 2014, όταν η Ολομέλεια του ΣτΕ ακύρωσε τη μεταβίβαση μετοχών της ΕΥΔΑΠ στο ΤΑΙΠΕΔ ως αντισυνταγματική.

Το ΣτΕ αναγνώρισε στην πράξη ότι το νερό, ως απολύτως αναγκαίο αγαθό για την ανθρώπινη ζωή, δεν μπορεί να παραδίδεται στη λογική του ιδιωτικού κέρδους.

Το 2016, στο πλαίσιο του 3ου μνημονίου, ψηφίσθηκε η υπαγωγή των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ στο Υπερταμείο.

Το 2017 εμφανίστηκε νέα μορφή επίθεσης: όχι απευθείας πώληση, αλλά τιμολόγηση. Η ΚΥΑ για τους κανόνες τιμολόγησης του νερού επικαλέστηκε την ευρωπαϊκή Οδηγία και την «ανάκτηση κόστους». Το ΣτΕ, με την απόφαση 2519/2022, ακύρωσε και αυτή την υπουργική απόφαση.

Το 2021 επιχειρήθηκε η παραχώρηση της διαχείρισης του Εξωτερικού Υδροδοτικού Συστήματος της Αθήνας σε ιδιωτικές εταιρείες. Δηλαδή δεν πουλούσαν ευθέως την ΕΥΔΑΠ, αλλά επιχειρούσαν να αφαιρέσουν από αυτήν τη διαχείριση της καρδιάς του υδροδοτικού συστήματος. Και αυτό ακυρώθηκε με την απόφαση 1886/2022 του ΣτΕ ως παράνομη μορφή έμμεσης ιδιωτικοποίησης.

Την ίδια χρονιά ήρθε και η νέα μεγάλη ανατροπή. Οι αποφάσεις 190 και 191 του 2022 της Ολομέλειας του ΣτΕ έκριναν αντισυνταγματική την ένταξη των δημόσιων επιχειρήσεων ύδρευσης και αποχέτευσης στο Υπερταμείο.

Όμως η κυβέρνηση δεν συμμορφώθηκε. Με τα άρθρα 114 και 115 του ν. 4964/2022 επιχείρησε να κρατήσει τις ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ στο Υπερταμείο, ακυρώνοντας στην πράξη το αποτέλεσμα των αποφάσεων του ανώτατου δικαστηρίου.

Δηλαδή δεν είχαμε απλώς μία εμμονή στην ιδιωτικοποίηση. Είχαμε και απόπειρα παράκαμψης των ίδιων των αποφάσεων του ΣτΕ.

Ακολούθησε προσφυγή στην Επιτροπή Συμμόρφωσης του Συμβουλίου της Επικρατείας. Με τις αποφάσεις 7 και 8 του 2023, η Επιτροπή διαπίστωσε τη μη συμμόρφωση της κυβέρνησης και έδωσε προθεσμία για την επιστροφή των μετοχών της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ από το Υπερταμείο στο Δημόσιο.

Η νίκη του κινήματος για το δημόσιο νερό επιβεβαιώθηκε πανηγυρικά τον Απρίλιο του 2023. Την ώρα που δεκάδες χιλιάδες πολίτες συγκεντρώνονταν στη Θεσσαλονίκη, στη μεγάλη συναυλία «Υπερασπίσου το Νερό», που διοργάνωσε το Σωματείο Εργαζομένων της ΕΥΑΘ στην Πλατεία Αριστοτέλους, το πολιτικό μήνυμα ήταν σαφές: το νερό δεν πωλείται, δεν παραχωρείται, δεν γίνεται εμπόρευμα.

Λίγες ημέρες μετά, κάτω από το βάρος των αποφάσεων του ΣτΕ και της μεγάλης κοινωνικής πίεσης, ο ίδιος ο πρωθυπουργός αναγκάστηκε να δηλώσει ότι το νερό είναι και θα παραμείνει δημόσιο αγαθό και ότι οι ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ θα επιστρέψουν στον έλεγχο του Δημοσίου, φεύγοντας από το Υπερταμείο.

Αυτό δεν ήταν κυβερνητική γενναιοδωρία. Ήταν αποτέλεσμα αγώνα. Ήταν η απόδειξη ότι όταν οι εργαζόμενοι, οι τοπικές κοινωνίες, τα σωματεία, οι κινήσεις πολιτών και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις συγκρούονται οργανωμένα και επίμονα, μπορούν να επιβάλουν ρωγμές ακόμη και σε κεντρικές κυβερνητικές επιλογές.

Χωρίς τις κινητοποιήσεις των εργαζομένων, με ιδιαίτερη μνεία στο ΣΕΚΕΣ, στο Σωματείο Εργαζομένων της ΕΥΑΘ και στην Πρωτοβουλία για τη Διασφάλιση της Δημόσιας Διαχείρισης του Νερού, χωρίς τις προσφυγές, χωρίς τις συμμαχίες με την κοινωνία, χωρίς τις κινήσεις πολιτών και τις περιβαλλοντικές οργανώσεις, η κατάσταση σήμερα θα ήταν πολύ διαφορετική.

Άρα το συμπέρασμα είναι καθαρό:

Το νερό μέχρι σήμερα δεν ιδιωτικοποιήθηκε επειδή δεν μπόρεσαν. Όχι επειδή δεν το επιδίωξαν.

Και δεν μπόρεσαν γιατί υπήρξε κίνημα. Υπήρξαν κοινωνικές αντιστάσεις, κινητοποιήσεις, νομικές μάχες, συνδικαλιστικές παρεμβάσεις, κινήσεις πολιτών, περιβαλλοντικές οργανώσεις και αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας που έβαλαν φραγμό.

Αυτό είναι η μεγάλη νίκη του κινήματος για το δημόσιο νερό. Και πρέπει να το λέμε καθαρά.

Β’ ΦΑΣΗ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

Όμως, ακριβώς επειδή δεν πέρασε η άμεση ιδιωτικοποίηση, τώρα περνάμε σε άλλη φάση.

Η νέα φάση δεν λέει ευθέως «πουλάμε το νερό». Λέει:

ρυθμίζουμε,
κοστολογούμε,
τιμολογούμε,
ανακτούμε κόστος,
συγχωνεύουμε παρόχους,
φτιάχνουμε μεγάλα έργα,
βάζουμε ΣΔΙΤ,
φέρνουμε επενδυτές,
κάνουμε την ΕΥΔΑΠ και τις ΔΕΥΑ πιο ισχυρές και κυρίαρχες σε βάρος των Δήμων.

Η γλώσσα άλλαξε. Ο στόχος όχι.

Το 2023, με τον νόμο 5037, η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας μετονομάστηκε σε Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων και απέκτησε αρμοδιότητες στις υπηρεσίες ύδατος.

Το κείμενο της Εθνικής Στρατηγικής παρουσιάζει τη ΡΑΑΕΥ ως «καθοριστική θεσμική πρόοδο» και ως ανεξάρτητη αρχή που αξιολογεί τους παρόχους με ενιαία κριτήρια, ελέγχει την οικονομική βιωσιμότητα, τυποποιεί διαδικασίες και ασκεί εποπτεία.

Εδώ πρέπει να είμαστε ακριβείς. Δεν αρκεί να λέμε γενικά «η ΡΑΑΕΥ είναι ιδιωτικοποίηση». Το πραγματικό ζήτημα είναι πιο σύνθετο και πιο επικίνδυνο.

Η ΡΑΑΕΥ δεν πουλάει από μόνη της το νερό.

Δημιουργεί όμως το θεσμικό περιβάλλον μέσα στο οποίο το νερό αντιμετωπίζεται ως ρυθμιζόμενη υπηρεσία με οικονομικούς δείκτες, κοστολόγηση, τιμολόγηση, συγκριτική αξιολόγηση και υποχρέωση ανάκτησης κόστους.

Αυτό ακριβώς είναι το έδαφος πάνω στο οποίο μπορεί να πατήσει η εμπορευματοποίηση.

Η ίδια λογική υπάρχει και στη νέα ΚΥΑ τιμολόγησης του 2024. Η ΚΥΑ 103755, ΦΕΚ Β’ 5438/27.09.2024, καθορίζει γενικούς κανόνες κοστολόγησης και τιμολόγησης υπηρεσιών ύδατος και διαδικασίες ανάκτησης κόστους.

Από τη θεσμική ρύθμιση περνάμε στην οικονομική πειθάρχηση των παρόχων και τελικά των πολιτών.

Η Εθνική Στρατηγική το λέει με τεχνοκρατική γλώσσα: προωθείται η πλήρης και δίκαιη ανάκτηση του κόστους των υπηρεσιών ύδατος, με εφαρμογή των αρχών «ο ρυπαίνων πληρώνει» και «ο χρήστης πληρώνει».

Προβλέπονται επίσης οικονομικά εργαλεία, διαφοροποίηση τιμολόγησης ανά χρήση, προοδευτική τιμολόγηση και κοινωνικά τιμολόγια.

ΛΕΙΨΥΔΡΙΑ

Η λειψυδρία δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Η ξηρασία είναι φυσικό φαινόμενο. Η λειψυδρία είναι κυρίως ζήτημα διαχείρισης: όταν η ζήτηση, η σπατάλη, οι απώλειες, το μοντέλο ανάπτυξης και η κακή κατανομή ξεπερνούν τη δυνατότητα των υδατικών πόρων.

Στα δίκτυα χάνονται μεγάλες ποσότητες νερού. Στην άρδευση υπάρχουν τεράστιες σπατάλες. Σε νησιά και τουριστικές περιοχές προωθείται ένα μοντέλο ανάπτυξης που καταναλώνει το νερό σαν να είναι ανεξάντλητο.

Στην Αττική προστίθενται πιέσεις από real estate, μεγάλες πολεοδομικές επεκτάσεις, τουρισμό, data centers και γενικά υδροβόρες επενδύσεις.

Το πρόβλημα δεν είναι λοιπόν μόνο ότι «δεν βρέχει». Το πρόβλημα είναι και τι ανάπτυξη κάνουμε, ποιες χρήσεις προτεραιοποιούμε και ποιος έχει δικαίωμα να καταναλώνει χωρίς πραγματικό έλεγχο.

Εδώ εντάσσονται και τα μεγάλα έργα, όπως ο «Εύρυτος», οι εκτροπές και οι αφαλατώσεις.

Όταν η λειψυδρία παρουσιάζεται αποκλειστικά ως φυσική καταστροφή, τότε η απάντηση εμφανίζεται δήθεν αυτονόητη: περισσότερα έργα, περισσότερες μεταφορές νερού, περισσότερες αφαλατώσεις, περισσότερες εργολαβίες.

Όταν όμως τη δεις ως κρίση διαχείρισης, τότε προκύπτουν άλλες προτεραιότητες:

μείωση απωλειών,
συντήρηση δικτύων,
επαναχρησιμοποίηση,
εξοικονόμηση,
αλλαγή αρδευτικών πρακτικών,
περιορισμός υδροβόρων χρήσεων,
δημοκρατικός δημόσιος σχεδιασμός.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι: ποιος πληρώνει τελικά; Γιατί άλλο πράγμα είναι να πληρώνει ο μεγάλος ρυπαντής, ο υπερκαταναλωτής, ο τουριστικός και βιομηχανικός όμιλος, η υδροβόρα δραστηριότητα.

Και άλλο πράγμα είναι να μεταφέρεται το κόστος των υποδομών, της κακοδιαχείρισης και των μεγάλων έργων στους οικιακούς καταναλωτές.

Αν η «ανάκτηση κόστους» σημαίνει αυξήσεις στους λογαριασμούς, τότε δεν μιλάμε για περιβαλλοντική δικαιοσύνη. Μιλάμε για ξεκάθαρη ταξική μεροληψία στη μεταφορά του οικονομικού βάρους.

Στην Ελλάδα η δημόσια συζήτηση εστιάζει σχεδόν πάντα στον πολίτη: να μην αφήνει τη βρύση ανοιχτή, να κάνει οικονομία, να πληρώσει περισσότερο.

Όμως η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σκληρή.

Η λειψυδρία είναι υπαρκτό πρόβλημα, αλλά δεν είναι μόνο ζήτημα καιρού. Είναι και ζήτημα διαχείρισης, απωλειών, σπατάλης και μοντέλου ανάπτυξης. Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι «δεν βρέχει», αλλά και το πού πηγαίνει το νερό, ποιος το καταναλώνει, ποιος το σπαταλά και ποιος πληρώνει τελικά το κόστος.

Γι’ αυτό η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο μεγάλα έργα, εκτροπές, αφαλατώσεις και εργολαβίες. Χρειάζονται επενδύσεις στα δίκτυα, εξοικονόμηση, επαναχρησιμοποίηση, αλλαγή αρδευτικών πρακτικών, περιορισμός υδροβόρων χρήσεων και δημόσιος δημοκρατικός σχεδιασμός.

ΔΕΥΑ, ΕΥΔΑΠ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ

Το ίδιο ισχύει και για τις ΔΕΥΑ.

Η Εθνική Στρατηγική καταγράφει πάνω από 700 παρόχους υπηρεσιών ύδατος, μεταξύ των οποίων 129 ΔΕΥΑ, 190 δημοτικές υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης και πάνω από 450 παρόχους άρδευσης.

Το επίσημο πρόβλημα το ονομάζουν «κατακερματισμός». Η προτεινόμενη κατεύθυνση είναι ο «εξορθολογισμός» και η «ενδυνάμωση» των παρόχων, η μετάβαση από το σημερινό κατακερματισμένο μοντέλο σε νέο σύστημα παροχής υπηρεσιών, με κριτήρια επιχειρησιακής ικανότητας, οικονομικής βιωσιμότητας και δυνατότητας πλήρους ανάκτησης κόστους.

Στην πράξη, αυτό ανοίγει τον δρόμο για συγχωνεύσεις ΔΕΥΑ, συγκεντροποίηση, απομάκρυνση από τον τοπικό κοινωνικό έλεγχο και λειτουργία με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια.

Το πρόβλημα των ΔΕΥΑ είναι πραγματικό: υποχρηματοδότηση, χρέη, ελλείψεις προσωπικού, κακή συντήρηση, αδυναμία κοστολόγησης.

Αλλά η απάντηση δεν μπορεί να είναι να γίνουν οι ΔΕΥΑ μικρές επιχειρήσεις νερού, πειθαρχημένες από τη ΡΑΑΕΥ και πιεσμένες να αυξάνουν τιμολόγια.

Η απάντηση πρέπει να είναι δημόσια χρηματοδότηση, τεχνική ενίσχυση, προσλήψεις μόνιμου προσωπικού, διαφάνεια, κοινωνικός έλεγχος, μείωση απωλειών, προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών και χρέωση των μεγάλων υδροβόρων χρήσεων με δίκαιο και αυστηρό τρόπο.

Το ίδιο ζήτημα υπάρχει και στην ΕΥΔΑΠ

Το ενδιαφέρον των ιδιωτικών ομίλων δεν είναι θεωρητικό. Φάνηκε καθαρά με την είσοδο της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ στη μετοχική σύνθεση της ΕΥΔΑΠ, με ποσοστό 12,7637%. Δεν πρόκειται για ουδέτερη χρηματιστηριακή κίνηση. Είναι ένδειξη ότι μεγάλοι επιχειρηματικοί όμιλοι βλέπουν το νερό ως πεδίο σταθερών αποδόσεων, κρίσιμων υποδομών και μελλοντικών έργων.

Και αυτό συνδέεται με τον τεράστιο επενδυτικό κύκλο που ανοίγει στον κλάδο. Οι ανάγκες για υποδομές νερού εκτιμώνται σε πάνω από 10 δισ. ευρώ έως το 2040. Άρα η μάχη για το νερό δεν αφορά μόνο τη βρύση του πολίτη. Αφορά έναν ολόκληρο κύκλο έργων, χρηματοδοτήσεων, εργολαβιών και ελέγχου κρίσιμων υποδομών.

Από μια επιχείρηση με χιλιάδες εργαζόμενους, τεχνογνωσία και δημόσιο ρόλο, οδηγείται σταδιακά σε μοντέλο εταιρείας-κέλυφος: λιγότερο μόνιμο προσωπικό, περισσότερες εργολαβίες, περισσότερη εξάρτηση από εξωτερικούς αναδόχους.

Όταν κρίσιμες λειτουργίες περνούν σε εργολάβους, τότε η ιδιωτικοποίηση δεν χρειάζεται πάντα να γίνει με πώληση μετοχών. Γίνεται μέσα από την καθημερινή λειτουργία.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Άρα σήμερα το δίλημμα είναι σαφές.

Από τη μία πλευρά υπάρχει το μοντέλο του νερού ως εμπορεύματος:

• ρυθμιστική αρχή,
• οικονομική βιωσιμότητα,
• πλήρης ανάκτηση κόστους,
• μεγάλα έργα,
• ΣΔΙΤ,
• εργολαβίες,
• συγχωνεύσεις,
• αυξήσεις τιμολογίων,
• εγγυημένες αποδόσεις.

Από την άλλη πλευρά υπάρχει το μοντέλο του νερού ως κοινού αγαθού:

• δημόσια διαχείριση
• κοινωνικός έλεγχος
• καθολική πρόσβαση
• ποιοτικό και οικονομικά προσιτό νερό
• προστασία των υδατικών οικοσυστημάτων
• επενδύσεις στα δίκτυα
• εξοικονόμηση
• επαναχρησιμοποίηση
• αγροτική αναδιάρθρωση
• περιορισμός υδροβόρων δραστηριοτήτων (data centers)

Και πρέπει να είμαστε καθαροί: δημόσιο δεν σημαίνει απλώς κρατικό στα χαρτιά.

Δημόσιο σημαίνει να υπηρετεί κοινωνικές ανάγκες. Σημαίνει λογοδοσία. Σημαίνει διαφάνεια. Σημαίνει εργαζόμενοι με δικαιώματα και τεχνογνωσία.

Σημαίνει ότι οι αποφάσεις για το νερό δεν λαμβάνονται με βάση τα μερίσματα, αλλά με βάση τη ζωή, την υγεία, το περιβάλλον και τις ανάγκες της κοινωνίας.

Ο αγώνας λοιπόν συνεχίζεται. Και μπαίνει σε νέα φάση.

Το νερό δεν είναι επενδυτικό πεδίο. Δεν είναι ευκαιρία για εγγυημένες αποδόσεις. Δεν είναι μηχανισμός μεταφοράς κόστους στους πολίτες.

Είναι δικαίωμα.

Και γι’ αυτό το μήνυμα πρέπει να είναι καθαρό:

Η λειψυδρία είναι υπαρκτό πρόβλημα. Αλλά δεν θα επιτρέψουμε να γίνει πρόσχημα για την εμπορευματοποίηση του νερού.

Η απάντηση στη λειψυδρία δεν είναι να πληρώσει περισσότερο ο πολίτης.

Δεν είναι να παραδοθούν τα δίκτυα στους εργολάβους.

Δεν είναι να βαφτιστεί η ιδιωτικοποίηση «μεταρρύθμιση».

Δεν είναι να γίνουν οι ΔΕΥΑ και η ΕΥΔΑΠ μηχανισμοί αγοράς.

Η απάντηση είναι δημόσιο νερό, δημοκρατικός σχεδιασμός, κοινωνικός έλεγχος, επενδύσεις στις υποδομές, προστασία των φυσικών πόρων και αλλαγή του υδροβόρου μοντέλου ανάπτυξης.

Γιατί το νερό δεν είναι εμπόρευμα.

Είναι ζωή.

Και η ζωή δεν κοστολογείται με όρους αγοράς.

The post Ο Αγώνας για το Νερό: Από την απόπειρα ιδιωτικοποίησης στη νέα φάση εμπορευματοποίησης first appeared on Aυτολεξεί.

Η Θέουτα, η Λαμπεντούζα, τα νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου, ο Έβρος παραμένουν ανοιχτές πληγές της μετανάστευσης. Και οι πληγές αυτές δεν πρόκειται να επουλώνονται όσο οι άνθρωποι επιμένουν να αναζητούν μια ευκαιρία στη ζωή τους, μια ανάσα ελπίδας.

Οι μετανάστες και μετανάστριες γνωρίζουν τον κίνδυνο που ελλοχεύει στις διαδρομές τους, στα περάσματα των συνόρων. Η ζωή τους εξοικειώνεται με την ιδέα του θανάτου. Ίσως, όταν φτάσουν στην απέναντι όχθη και περάσουν αρκετά χρόνια σε έναν νέο τόπο, η ζωή τους να επανέρχεται σε μια διαφορετική «κανονικότητα», όπου η ιδέα αυτή αιωρείται, πράγμα που τους κάνει να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο σκέφτονται και αισθάνονται τον κόσμο.

Πολλά ειπώθηκαν και ακούστηκαν για τη Θέουτα αυτές τις μέρες. Λες και είχαμε πέσει σε λήθαργο και δεν γνωρίζαμε ότι εκεί, όπως και σε άλλα τόσα συνοριακά περάσματα στον κόσμο, παίζεται καθημερινά το παιχνίδι του θανάτου. Αυτά τα περάσματα παραμένουν πάντοτε ανοικτές φλέβες. Άλλοτε η Δύση τις αφήνει να αιμορραγούν, τροφοδοτώντας μέσα από την εκμετάλλευση και την απελπισία των μεταναστών και μεταναστριών τη δική της ευημερία.

Ωστόσο, οι μεταναστευτικές διαδρομές, η «εισβολή» των ανθρώπων είναι ένας τρόπος η στρόφιγγα να μην κλείνει πότε. Τι πιο ελπιδοφόρο! Καθώς οι διαδρομές αυτές δεν διαμορφώνονται με έναν και μοναδικό τρόπο. Από την μία πλευρά είναι ο αυθορμητισμός της κίνησης, της πρωτοβουλίας που εκδηλώνεται μέσα από την αυτενέργεια και τη βούληση και από την άλλη είναι οι πιο οργανωμένες διαδρομές που υπάγονται σε σχεδιασμούς, που προϋποθέτουν σκέψη, οικονομικούς πόρους, υποστήριξη και συμμετοχή σε δίκτυα.

Το στοιχείο του αυθορμητισμού δεν αφήνει πάντοτε χώρο για δεύτερες σκέψεις. Είναι ακόμη νωπές οι μνήμες μου από την τραγωδία του Οτράντο του 1997, όπου συγγενείς μου, με το πρώτο άκουσμα ότι φεύγει καράβι για την Ιταλία, έσπευσαν να προλάβουν. Νεαρά παιδιά ορμούσαν στα φορτηγά για να φτάσουν εγκαίρως. Λες να ήξεραν, άραγε, τι τους περιμένει;

Κάπως έτσι ξεκινάει συχνά μια μεταναστευτική διαδρομή. Ακούγεται μια φήμη που μετατρέπεται σε ελπίδα, για να ακολουθήσει ύστερα, στην καλύτερη των περιπτώσεων, η απογοήτευση. Πόσες φορές δεν πιστέψαμε το παραμύθι ότι θα ξεκινήσει μια διαδικασία νομιμοποίησης και πόσοι άνθρωποι δεν έσπευσαν να έρθουν, επειδή πίστεψαν ότι θα αποκτούσαν χαρτιά; Και όλα αυτά συνέβαιναν προτού ακόμη λειτουργήσουν καλά καλά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Έτσι είναι συχνά η ζωή του μετανάστη και της μετανάστριας. Ζουν σε μια συνθήκη που τρέφεται με ελπίδες, ενίοτε ψεύτικες, αλλά για μια στιγμή τους κάνει να νιώθουν καλά. Τρέφονται από ελπίδες και από την ανάγκη να πιστέψουν ότι στην απέναντι όχθη θα τους δοθεί μια ευκαιρία. Δεν πρόκειται όμως για αφέλεια. Πρόκειται για την ανάγκη να προσδώσουν νόημα σε μια δική τους απόφαση που μπορεί να τους φέρει αντιμέτωπους ακόμη και με τον θάνατο.

Οι μετανάστες και μετανάστριες γνωρίζουν, σχεδιάζουν και χαράζουν τις δικές τους διαδρομές. Δοκιμάζουν τη μία διέξοδο και, όταν αυτή κλείνει, αναζητούν την επόμενη. Συνοδεύονται από ανθρώπους στα χέρια των οποίων αναθέτουν ενίοτε την ζωή τους. Άλλοτε καθοδηγούνται και άλλοτε καθοδηγούν. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να εξαπατηθούν, να χειραγωγηθούν ή να χρησιμοποιηθούν από κράτη, δίκτυα και διακινητές. Σημαίνει, όμως, ότι δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως άβουλα σώματα που μετακινούνται μηχανικά, χωρίς σκέψη, επιθυμία και κρίση.

Υπό αυτό το πρίσμα, η μεταναστευτική κίνηση είναι έκφραση μίας αναζήτησης ελευθερίας.

Έτσι, το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται, δεν είναι ποιος τους έσπρωξε να κινηθούν προς ένα άλλο τόπο, αλλά γιατί, όταν φτάνουν σε αυτόν, αντιμετωπίζονται με το πιο απάνθρωπο τρόπο; Και τι κάνουμε γι’ αυτό;

Πρωτίστως, αυτό είναι το ερώτημα που πρέπει να μας βασανίζει. Διαφορετικά, κινδυνεύουμε να αναπαράγουμε τη λογική των διωκτικών και δικαστικών αρχών, οι οποίες ρωτούν «ποιος σας έφερε», προκειμένου να εντοπίζουν και να στοχοποιήσουν τον διακινητή, χωρίς να ενδιαφέρονται για τις πραγματικές συνθήκες που τους ανάγκασαν να φύγουν από τον τόπο τους και τις ανάγκες επιβίωσής τους την ώρα που φτάνουν στην απέναντι όχθη.

Τα σύνορα σχεδιάζονται για να ρυθμίζουν, να ελέγχουν και να διαχειρίζονται την κίνηση των ανθρώπων. Οι ίδιοι οι άνθρωποι, όμως, εξακολουθούν να τα αμφισβητούν, να τα διασχίζουν και να χαράζουν πάνω τους νέες διαδρομές. Συχνά ξεχνάμε ότι γράφουν τη δική τους ιστορία. Ή ίδια η κίνηση σημαίνει ότι αποκτούν φωνή. Δηλώνουν ότι υπάρχουν και κάνουν τις επιλογές τους, δρώντας και χαράζοντας τις δικές τους διαδρομές. Αν αρνηθούμε αυτό και παρουσιάζουμε τις μετακινήσεις τους ως αποκλειστικά αποτέλεσμα χειραγώγησης, τότε θα τους αντιμετωπίζουμε για μία ακόμη φορά ως «λαούς χωρίς ιστορία».

The post Οι ανοικτές φλέβες της μετανάστευσης first appeared on Aυτολεξεί.