Η πρόσφατη απόφαση επιχείρησης κατεδαφίσεων από την ΤΑΛΩΣ ΑΤΕ των λιγοστών καλυβιών στις παραλίες της Γαύδου υπό τις εντολές της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης και με τη στήριξη της δημάρχου είναι ένα ακόμα τρανταχτό παράδειγμα νομικού παραλογισμού της εποχής μας και μία κατάφωρη παρανόηση της έννοιας της οικολογίας. Είναι η στιγμή που η τυφλή προσήλωση στο γράμμα του νόμου χρησιμοποιείται εξοντώνοντας το πνεύμα του. Την ουσιαστική προστασία της φύσης.

Με πρόσχημα την προστασία του περιβάλλοντος, το κράτος εξαντλεί την αυστηρότητά του, χαρακτηρίζοντας ως αυθαίρετα μικροσκοπικές κατασκευές που είναι η επιτομή της αρχιτεκτονικής μηδενικού αποτυπώματος, φτιαγμένες εξ ολοκλήρου από φυσικά υλικά (ξύλα που ξεβράζει η θάλασσα, καλάμια και ξερά κλαδια) και ταυτόχρονα αποτελούν βασικό στοιχείο της ταυτότητας του νησιού. Όμως ένα προσωρινό κατάλυμα που αποσυντίθεται πλήρως στη φύση χωρίς να αφήσει ίχνος τσιμέντου υπηρετεί το πνεύμα της προστασίας του οικοσυστήματος πολύ περισσότερο από τις “νόμιμες” γιγάντιες τσιμεντένιες υποδομές που προωθεί η τουριστικοποίηση και που βιάζουν τη γη και το τοπίο.

Την ίδια στιγμή που στην Κρήτη ο κανόνας είναι η συστηματική καταπάτηση του αιγιαλού από ξενοδοχειακές μονάδες με πισίνες πάνω στο κύμα, οι εξπρές νομιμοποιήσεις και τα πρόστιμα-χάδια που αποτελούν στην πραγματικότητα το λειτουργικό κόστος της παρανομίας, και τελεσίδικα πρωτόκολλα κατεδάφισης παραμένουν στα συρτάρια για χρόνια, το κράτος ξεσπάει στους αμμόλοφους της Γαύδου προτεραιοποιώντας την κατεδάφιση ελαφριών κατασκευών από καλάμια και ξύλα υπονομεύοντας το πνεύμα της ισονομίας, αγνοώντας την κοινωνική και γεωγραφική ιδιαιτερότητα της Γαύδου και ουσιαστικά επιτίθεται σε μια εναλλακτική κουλτούρα δεκαετίων που ενσαρκώνει την αρμονική συνύπαρξη ανθρώπου και φύσης έξω από τη λογική της άκρατης ανάπτυξης με μοναδικό στόχο το κέρδος.

Αποδεικνύει, με αυτό τον τρόπο, ότι ο στόχος δεν είναι η νομιμότητα αλλά η προσπάθεια σταδιακής μετατροπής και της Γαύδου σε ακόμα ένα εξευγενισμένο τουριστικό πάρκο.

Η απόδραση των ανθρώπων από την πίεση του σύγχρονου τρόπου ζωής και η αναζήτηση μιας απομακρυσμένης παραλίας για μια απλή ζωή κάτω από τα αστέρια, για λιγότερο ή περισσότερο καιρό, δεν είναι πρακτική κάποιων περιθωριακών αλλά κομμάτι μιας κουλτούρας και μιας παράδοσης που μας ακολουθεί από τα παιδικά μας χρόνια και ταυτόχρονα είναι βασικό συστατικό της εμπειρίας του ελληνικού καλοκαιριού και ως τέτοιο οφείλει να προστατευτεί.

Οι κάτοικοι των παραλιών της Γαύδου, λόγω της βαθιάς αγάπης για τον τόπο που διάλεξαν για σπίτι τους ή και για ισόβιο τόπο των καλοκαιρινών διακοπών τους, στην πραγματικότητα λειτουργούν ως η άτυπη δομή προστασίας αυτού του ευαίσθητου οικοσυστήματος αναγνωρίζοντας την αντικειμενική αδυναμία του δήμου εξαιτίας της έλλειψης πόρων και της δυσκολίας προσέγγισης των παραλιών και των δασών του νησιού, αλλά και της έλλειψης διάθεσης από την πλευρά του για διάλογο και συνεργασία για την φροντίδα ενός τόσο διαφορετικού και ξεχωριστού τόπου:

~ Καθαρίζουν συστηματικά τις παραλίες από τόνους πλαστικών που φέρνουν τα θαλάσσια ρεύματα αλλά και από αυτά που μπορεί να μένουν από τον καλοκαιρινό τουρισμό αποτρέποντας τη μετατροπή ενός σπάνιου οικοσυστήματος σε χωματερή. Είναι αυτοί που καθάρισαν τις βορειοδυτικές παραλίες του νησιού από τόνους πίσσας μεταφέροντας τη με βάρκες και κανό. Η εκδίωξη των ανθρώπων που προσέχουν την κάθε σπίθα και το κάθε σκουπίδι σημαίνει ότι ο Λαυρακάς και ο Αη-Γιάννης μένουν ουσιαστικά απροστάτευτοι. Ποιος θα μαζέψει τα σκουπίδια και αν υπάρχει γιατί δεν το κάνει τόσες δεκαετίες;

~ Λειτουργούν ως πυροσβεστική έχοντας αγοράσει και κατανήμει γεωγραφικά πυροσβεστήρες και αποτελούν ουσιαστικά τα μάτια του δάσους. Είναι αυτοί που, λόγω της εμπειρικής γνώσης του χώρου, θα εντοπίσουν και θα κατασβέσουν μια εστια φωτιάς προτού πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις, προστατεύοντας το σπάνιο κεδροδάσος που είναι και ο βασικός πόλος έλξης επισκεπτών οι οποίοι είναι και η μοναδική πηγή εισοδήματος των ανθρώπων που θέλουν να ζήσουν στο νησί και να βιοποριστούν μέσω μιας ήπιας τουριστικής ανάπτυξης. Τον Αύγουστο, όταν η πίεση κορυφώνεται, ποιος θα αποτρέψει το άναμμα μιας φωτιάς μέσα στο δάσος;

~ Η ύπαρξη μιας οργανωμένης κοινότητας με οικολογική συνείδηση αποτρέπει την ανεξέλεγκτη και ανεύθυνη χρήση του δάσους από τον μαζικό ανώνυμο τουρισμό που μπορεί να μην γνωρίζει την ευαισθησία του οικοσυστήματος και τις πρακτικές προστασίας των αμμόλοφων και του κεδροδάσους. Με πρωτοβουλία της κοινότητας τοποθετούνται ξύλινες πινακίδες για την ενημέρωση των επισκεπτών που συμπληρώνονται από προφορική καθοδήγηση.

~ Ταυτόχρονα η ύπαρξή τους έχει βοηθήσει ένα νησί με ελάχιστους μόνιμους κατοίκους να έχει κοινωνική ζωή, οικονομική δραστηριότητα και εργατικά χέρια όλο το χρόνο, συμβάλλοντας έτσι στην αποφυγή της πλήρους ερήμωσης του τους χειμερινούς μήνες, και οι σχέσεις τους με τον ντόπιο πληθυσμό χαρακτηρίζονται από αμοιβαίο σεβασμό και αλληλοβοήθεια. Το νησί δεν έχει σπίτια για να κατοικήσουν αυτοί οι άνθρωποι οπότε οι παραλίες είναι το μόνο μέρος όπου μπορούν να μείνουν.

Η επιχείρηση εκκαθάρισης της Γαύδου από την κοινότητα των κατοίκων των παραλιών δεν είναι απλώς μια πράξη κρατικής αυστηρότητας. Είναι ένα στρατηγικό λάθος που θα οδηγήσει στην υποβάθμιση του νησιού.

Καμία άλλη δημοτική αρχή στο παρελθόν δεν έχει αντιμετωπίσει με τόσο σκληρό τρόπο αυτή τη μικρή κοινότητα αλλά, αντιθέτως, αναγνώριζαν την πολυεπίπεδη συμβολή της στο νησί. Η Γαύδος υπήρξε ιστορικά τόπος εξορίας και ελευθεριακής δημιουργίας. Οι “καβάτζες” της Γαύδου αποτελούν στοιχείο της πολιτισμικής κληρονομιάς του νησιού και πόλο έλξης ανθρώπων από όλο τον κόσμο που αναζητούν το διαφορετικό. Παρόμοια παραδείγματα παγκοσμίως καταδεικνύουν την πολιτισμική τους σημασία και την ανάγκη για διαφοροποιημένες προσεγγίσεις στη ρύθμισή τους. Η βίαιη επιβολή μιας αποστειρωμένης νομιμότητας ισοπεδώνει την ιδιαίτερη πολιτισμική ταυτότητα του τόπου και διαλύει την κοινωνική συνοχή μιας κοινότητας που λειτουργεί εκτός του κλασικού αστικού πλαισίου.

Η σχεδιαζόμενη κατεδαφιση των καλυβιών της Γαύδου αποτελεί μια πράξη οικολογικής και κοινωνικής οπισθοδρόμησης και μια επίθεση στην ιδέα ότι ο άνθρωπος μπορεί να ζει χωρίς να κατέχει, ελεύθερα κάτω από τον ουρανό. Δεν είναι απλώς ένα θέμα πολεοδομικής εφαρμογής, αλλά μια βαθιά πολιτική και ηθική σύγκρουση. Ο αγώνας για τη σωτηρία τους δεν είναι ένας αγώνας για τη διατήρηση του τρόπου ζωής δέκα ανθρώπων καθώς οι καλύβες δεν έχουν ιδιοκτήτες αλλά λειτουργούν σαν καταφύγια, αφού είναι ελεύθερες για χρήση όταν είναι κενές και οι κάτοικοί τους εναλλάσσονται οργανικά. Είναι ένας αγώνας για να παραμείνει η Γαύδος ένας τόπος στον οποίο ζουν άνθρωποι και να μην γίνει άλλο ένα real estate project. Η Γαύδος δεν είναι Κυκλάδες και ούτε μπορεί να γίνει. Ο λόγος που προσελκύει ανθρώπους από όλο τον πλανήτη είναι η διαφορετικότητά της, η φύση της, οι άνθρωποί της και ο γεμάτος αστέρια ουρανός της και αυτά πρέπει να αγκαλιάσει και να φροντίσει.

Ο δήμος Γαύδου οφείλει να ανοίξει έναν ειλικρινή διάλογο με τους λιγοστούς κατοίκους του νησιού (ανάμεσά τους και οι κάτοικοι των παραλιών) με σκοπό την προστασία του περιβάλλοντος και την κοινωνική ευημερία και όχι τη στοχοποίηση και την εκδίωξή τους, έχοντας υπόψη την ιστορική, κοινωνική και γεωγραφική ιδιαιτερότητα του νησιού. Όσοι και όσες έτυχε να ζήσουμε και να αγαπήσουμε αυτόν τον τόπο (ντόπιοι και μη) είμαστε εδώ για να προσφέρουμε τις γνώσεις μας και την ενέργειά μας για αυτόν τον σκοπό.

Καταγγέλλουμε την τακτική της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης και της αναδόχου εταιρείας ΤΑΛΩΣ ΑΤΕ να εμφανίζονται ως θεματοφύλακες της νομιμότητας μόνο εκεί που το πολιτικό κόστος είναι μηδαμινό και οι στόχοι τους δεν έχουν “πλάτες”.

Απαιτούμε:

~ Την άμεση αναστολή του πλάνου κατεδαφίσεων μέχρι να υπάρξει ένα ενιαίο και δίκαιο σχέδιο για όλη την επικράτεια που δεν θα χαρίζεται στους ισχυρούς και δεν θα εξαντλείται στους αδύναμους.
~ Την αναγνώριση του κοινωνικού και περιβαλλοντικού ρόλου της κοινότητας των παραλιών.
~ Τη στροφη της κρατικής προσοχής στα πραγματικά αυθαίρετα-τέρατα της Κρήτης και της υπόλοιπης Ελλάδας.
~ Τον τερματισμό της στοχοποίησης ανθρώπων που επιλέγουν να ζουν έξω από το πλαίσιο του καταναλωτικού προτύπου.
~ Τον σεβασμό στην ιδιαιτερότητα της Γαύδου ως τόπου ελευθερίας και εναλλακτικής διαβίωσης.

Η Γαύδος δεν ανήκει στους εργολάβους και στις μπουλντόζες.

Ανήκει στους κέδρους, στην άμμο και στο φως και σε όσους και όσες περπατούν πάνω της χωρίς να την πληγώνουν.

ΦΑΚΕΛΟΣ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ: ΠΑΡΑΛΙΕΣ

———————————————————————————-

THE ATTACK ON THE KAVATZES OF GAVDOS
WHEN SELECTIVE LEGALITY “DEMOLISHES” REAL ECOLOGY

The recent decision to carry out demolitions by TALOS ATE of the few huts on the beaches of Gavdos, under the orders of the Decentralized Administration of Crete and with the support of the mayor, is yet another glaring example of the legal absurdity of our times and a flagrant misunderstanding of the concept of ecology. It is the moment when blind adherence to the letter of the law is used to destroy its spirit. The substantive protection of nature.

Under the pretext of environmental protection, the state exhausts its severity by labeling as “unauthorized” tiny structures that are the epitome of zero-footprint architecture, made entirely from natural materials (driftwood, reeds, and dry branches) and at the same time are a fundamental element of the island’s identity. Yet a temporary shelter that fully decomposes in nature without leaving a trace of cement serves the spirit of ecosystem protection far more than the “legal” giant concrete infrastructures promoted by touristification that violate the land and the landscape. At the very same time that in Crete the norm is the systematic encroachment on the shoreline by hotel complexes with pools right on the waterfront, express legalizations and slap-on-the-wrist fines that are in reality the operating cost of illegality, and final demolition orders remain in drawers for years, the state lashes out at the sand dunes of Gavdos, prioritizing the demolition of lightweight structures made of reeds and wood — undermining the spirit of equal treatment under the law, ignoring the social and geographic uniqueness of Gavdos, and essentially attacking a decades-old alternative culture that embodies the harmonious coexistence of humans and nature outside the logic of unbridled development with profit as the sole objective. In doing so, it proves that the goal is not legality but the attempt at the gradual transformation of Gavdos, too, into yet another gentrified tourist park.

The escape of people from the pressure of modern life and the search for a remote beach for a simple life under the stars, for shorter or longer periods, is not the practice of a few marginals but part of a culture and a tradition that has followed us since childhood and is at the same time an essential ingredient of the Greek summer experience — and as such, it deserves to be protected.

The residents of Gavdos’s beaches, because of their deep love for the place they have chosen as their home or as their lifelong summer holiday destination, effectively function as the informal structure for protecting this fragile ecosystem, recognizing the objective inability of the municipality due to lack of resources and the difficulty of accessing the beaches and forests of the island, but also its lack of willingness for dialogue and cooperation for the care of such a different and unique place.

– They systematically clean the beaches of tons of plastics brought by sea currents and those that may be left behind by summer tourism, preventing the transformation of a rare ecosystem into a landfill. They are the ones who cleaned the northwestern beaches of the island of tons of tar, transporting it by boats and canoes. The expulsion of the people who watch over every spark and every piece of trash means that Lavrakas and Ai-Giannis are left essentially unprotected. Who will collect the garbage — and if there is anyone, why haven’t they been doing so for all these decades?

– They act as a fire brigade, having purchased and geographically distributed fire extinguishers, and they are essentially the eyes of the forest. They are the ones who, thanks to their experiential knowledge of the area, will detect and extinguish a fire before it gets out of control, protecting the rare cedar forest, which is also the main attraction for visitors — who are the sole source of income for the people who want to live on the island and make a living through mild tourist development. In August, when pressure peaks, who will prevent someone from lighting a fire inside the forest?

– The existence of an organized community with ecological consciousness prevents the uncontrolled and irresponsible use of the forest by mass anonymous tourism, which may not be aware of the ecosystem’s sensitivity and the practices for protecting the dunes and the cedar forest. On the community’s initiative, wooden signs are placed to inform visitors, complemented by oral guidance.

– At the same time, their presence has helped an island with very few permanent residents to have social life, economic activity, and working hands year-round, helping prevent its complete desertion during the winter months, and their relationships with the local population are characterized by mutual respect and mutual aid. The island does not have houses for these people to live in, so the beaches are the only place they can stay.

The “cleansing” operation of Gavdos from the beach residents’ community is not merely an act of state severity. It is a strategic mistake that will lead to the degradation of the island. No other municipal authority in the past has treated this small community in such a harsh way; on the contrary, they recognized its multi-layered contribution to the island. Gavdos has historically been a place of exile and libertarian creation. The “kavatzes” (shelters) of Gavdos are an element of the island’s cultural heritage and an attraction for people from all over the world who seek something different. Similar examples worldwide demonstrate their cultural significance and the need for differentiated approaches in their regulation. The violent imposition of a sterilized legality levels the unique cultural identity of the place and dissolves the social cohesion of a community that operates outside the classic urban framework.

The planned demolition of the huts of Gavdos constitutes an act of ecological and social regression and an attack on the idea that a person can live without possessing, freely under the sky. It is not merely a matter of urban planning enforcement but a deep political and moral conflict. The struggle to save them is not a struggle to preserve the way of life of ten people, since the huts have no owners but function as shelters, as they are free for use when vacant and their inhabitants rotate organically. It is a struggle for Gavdos to remain a place where people live and not become yet another real estate project. Gavdos is not the Cyclades, nor can it become them. The reason it attracts people from all over the planet is its distinctiveness, its nature, its people, and its star-filled sky — and these are what it must embrace and care for.

The Municipality of Gavdos must open an honest dialogue with the island’s few residents (including the beach residents) with the aim of environmental protection and social well-being, not their targeting and expulsion, bearing in mind the historical, social, and geographic uniqueness of the island. All of us who have had the chance to live in and love this place (locals and non-locals alike) are here to offer our knowledge and energy for this purpose.

We denounce the tactic of the Decentralized Administration of Crete and the contractor company TALOS ATE of appearing as guardians of legality only where the political cost is minimal and their targets have no one backing them.

We demand:
~ The immediate suspension of the demolition plan until there is a unified and fair plan for the entire territory — one that does not give favors to the powerful and does not target the weak.
~ The recognition of the social and environmental role of the beach community.
~ The redirection of state attention to the real monstrous unauthorized constructions of Crete and the rest of Greece.
~ The end of the targeting of people who choose to live outside the framework of the consumerist model.
~ Respect for the uniqueness of Gavdos as a place of freedom and alternative living.

Gavdos does not belong to contractors and bulldozers.
It belongs to the cedars, the sand, and the light — and to all those who walk upon it without harming it.

#saveGavdos #Gavdos_Island #ecology

ΦΑΚΕΛΟΣ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ: ΠΑΡΑΛΙΕΣ

The post Η επίθεση στις καβάτζες της Γαύδου: Όταν η επιλεκτική νομιμότητα κατεδαφίζει την πραγματική οικολογία first appeared on Aυτολεξεί.

Οι δυνατότητες που προσφέρει ο τουρισμός

Η ανάγκη του ανθρώπου για δημιουργική αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου του και η γνωριμία με άλλα μέρη, με άλλους πολιτισμούς και  ανθρώπους, είτε στη χώρα του είτε σε άλλες χώρες, είναι μια από τις ζωτικές του ανάγκες, τόσο για την αναπαραγωγή της εργασιακής του δύναμης όσο και για τη συναισθηματική του ικανοποίηση. Σημαντικό μέρος αυτών των αναγκών μπορούν να καλύψουν οι εργαζόμενοι και όλοι οι πολίτες με τα ταξίδια. Στη διάρκεια των ταξιδιών έχουμε την ευκαιρία να γνωρίσουμε καινούργιους πολιτισμούς, να επικοινωνήσουμε με ανθρώπους διαφορετικών περιοχών και κοινωνιών, να ενημερωθούμε για την καθημερινή τους ζωή και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν – όπως και για τους αγώνες που κάνουν για να τα επιλύσουν. Με τον τρόπο αυτό, οι ημέρες των ταξιδιών αποκτούν δημιουργικό περιεχόμενο, οι γνώσεις μας πολλαπλασιάζονται, οι σχέσεις μας με τους κατοίκους άλλων περιοχών γίνονται πιο στενές και δημιουργείται κλίμα φιλίας και αλληλεγγύης μεταξύ των ανθρώπων και των λαών. Παράλληλα, τα ταξίδια αυτά προσφέρουν τη δυνατότητα τόσο για οικονομική την ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών όσο και για την προβολή της ιστορίας και του πολιτισμού τους, όπως και των υπόλοιπων πλεονεκτημάτων που διαθέτουν (φυσικό περιβάλλον, τοπικά προϊόντα, τρόποι ψυχαγωγίας κ.ά.)

Νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός και τουρισμός

Όμως την ανάγκη για ταξίδια, όπως και τις υπόλοιπες ανθρώπινες ανάγκες, ο καπιταλισμός την έχει μετατρέψει σε κερδοσκοπική δραστηριότητα, που στην περίοδο του νεοφιλελευθερισμού μεγενθύνεται επικίνδυνα σε βάρος των τοπικών κοινωνιών, της τοπικής παραγωγής και της τοπικής οικονομίας, σε βάρος των δικαιωμάτων των εργαζομένων στον τουρισμό, σε βάρος του φυσικού περιβάλλοντος, των ιστορικών μνημείων, των παραδοσιακών τρόπων ζωής, αλλά και σε βάρος των ίδιων των επισκεπτών. Οι μόνοι κερδισμένοι είναι μεγάλοι τουριστικοί, εθνικοί ή πολυεθνικοί όμιλοι.

Τα στοιχεία που βλέπουν καθημερινά το φως της δημοσιότητας σχετικά με την κατάσταση στον τουρισμό σε όλο τον κόσμο δείχνουν ότι τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια έκρηξη του αριθμού των τουριστικών μετακινήσεων, με αποτέλεσμα να συνωστίζονται σε πολλές περιοχές πολύ περισσότεροι άνθρωποι από αυτούς που μπορεί κάθε περιοχή να εξυπηρετήσει. Το φαινόμενο αυτό ονομάστηκε υπερτουρισμός και έχει αρχίσει να παίρνει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Ορισμένα μόνο στοιχεία και εκτιμήσεις της ITP-International Tourism Partnership (Διεθνής Τουριστική Σύμπραξη) είναι αρκετά ώστε να δείξουν το μέγεθος του προβλήματος: «Το 2016, 1.235 εκατομμύρια ταξιδιώτες διέσχισαν τα διεθνή σύνορα σε ένα μόνο έτος. Μέχρι το 2030, θα φτάσουν τα 1,8 δισεκατομμύρια».

Προβλήματα στην κοινωνία και το περιβάλλον

Η κατάσταση αυτή δημιουργεί πολλών ειδών προβλήματα, τόσο στην κοινωνία όσο και στο φυσικό περιβάλλον. Η ανάγκη για συνεχώς αυξανόμενες διανυκτερεύσεις, οδηγεί στη δημιουργία νέων μεγάλων ξενοδοχειακών μονάδων κυρίως με τουρισμό “all inclusive”, οι οποίες εξαιτίας της οικονομικής τους δύναμης, μπορούν και παραβιάζουν την περιβαλλοντική νομοθεσία καταπατώντας ελεύθερους χώρους, κυρίως παραλίες, όπως και άλλα φυσικά οικοσυστήματα. Σε πολλές, μάλιστα, περιπτώσεις καταπατώνται ακόμη και προστατευόμενες ζώνες NATURA, όπως και ιστορικοί και αρχαιολογικοί χώροι.

Εκτός, όμως, από τους ελεύθερους χώρους και τα φυσικά οικοσυστήματα που υφίστανται μεγάλες ζημιές, δημιουργούνται και άλλα πολύ σημαντικά περιβαλλοντικά προβλήματα. Ένα από αυτά είναι η διαχείριση των υδάτινων πόρων. Αρκετοί τουριστικοί προορισμοί δεν έχουν επάρκεια διαθέσιμου νερού με αποτέλεσμα να στερούνται το νερό όχι μόνο οι ντόπιοι κάτοικοι για τις καθημερινές τους ανάγκες, όπως και οι μικροί καλλιεργητές, αλλά και οι επισκέπτες. Και το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο όταν πολλές τουριστικές μονάδες καταναλώνουν νερό για τις πισίνες ή και για γήπεδα γκολφ που διαθέτουν. Ένα άλλο επίσης σημαντικό περιβαλλοντικό πρόβλημα είναι και οι μεγάλες ποσότητες των απορριμμάτων που παράγονται στις τουριστικές περιοχές, γιατί η διαχείρισή τους είναι πολύ δύσκολη, ακόμη και εκεί που γίνεται ανακύκλωση. Η αύξηση των αναγκών για παραγωγή ενέργειας προκαλεί πολύ σοβαρά προβλήματα στο φυσικό περιβάλλον, διότι για την ανεύρεση της αυξημένης ποσότητας ενέργειας πολλαπλασιάζονται οι εξορύξεις ή ο μεγάλος αριθμός των ανεμογεννητριών που βλάπτουν τα οικοσυστήματα, όπως επίσης χτίζονται μεγάλα υδροηλεκτρικά φράγματα που καταστρέφουν ακόμη και πολύ σημαντικούς βιότοπους.

Εκτός από τα προβλήματα που δημιουργεί ο υπερτουρισμός στο φυσικό περιβάλλον, τα τελευταία είκοσι χρόνια έχει παρουσιαστεί και ένα πολύ μεγάλο κοινωνικό πρόβλημά που προκαλείται από τα καταλύματα βραχυχρόνιας διαμονής (airbnb), των οποίων ο αριθμός αυξάνεται συνεχώς με αποτέλεσμα αφενός να εντείνεται το πρόβλημα της αδυναμίας εξυπηρέτησης των επισκεπτών και παράλληλα οι μόνιμοι κάτοικοι να δυσκολεύονται να βρουν στέγη για μόνιμη κατοικία. Με τον τρόπο αυτό, αλλάζει  και η κοινωνική σύνθεση των αστικών κέντρων, γιατί οι μόνιμοι κάτοικοι απομακρύνονται και υποκαθίστανται από ανθρώπους “περαστικούς”, ενώ σταδιακά αλλάζει και η τοπική οικονομία, αφού πολλαπλασιάζονται τα καταστήματα για εστίαση και αναψυχή και μειώνονται οι επιχειρήσεις για τοπικές χρήσεις.

Η υπέρμετρη αυτή τουριστική ανάπτυξη έχει προκαλέσει ήδη στις πιο τουριστικές περιοχές πολλών χωρών έντονες αντιδράσεις, εξαιτίας των οξύτατων προβλημάτων που προκαλεί. Στη Βαρκελώνη, για παράδειγμα, οργανώθηκαν ογκώδεις διαδηλώσεις πολιτών με σύνθημα «Tourists go home». Παρόμοια κινήματα, όπως διαβάζουμε, έχουν οργανωθεί επίσης στην Μαγιόρκα, στην Γρανάδα, στα Κανάρια νησιά κ.ά. Επίσης στη Βενετία, ακτιβιστές ζήτησαν από την ιταλική κυβέρνηση να απαγορεύσει στα κρουαζιερόπλοια να σταματούν στο λιμάνι της πόλης και να περιορίσει τις αφίξεις επισκεπτών, καθώς ο αριθμός τους προκαλεί σοβαρα κοινωνικά και περιβαλλοντικά προβλήματα. Ακόμη και σε λιγότερο γνωστούς και μάλιστα πολύ μικρούς, σε έκταση προορισμούς δημιουργιούνται σοβαρά προβλήματα. Χαρακτηριστικό είναι το Hallstatt, ένα γραφικό παραλίμνιο χωριό στην Αυστρία, που έχει 700 κατοίκους και έως και 10.000 επισκέπτες την ημέρα. Πρόσφατα εξοργισμένοι κάτοικοι έκλεισαν τη σήραγγα που οδηγεί στο χωριό, όπως γράφει ο Economist. Η ίδια κατάσταση παρουσιάζεται και στη χώρα μου, ιδιαίτερα σε διαφημισμένα νησιά, όπως η Μύκονος και η Σαντορίνη.

Έντονο, επίσης πρόβλημα δημιουργεί ο υπερτουρισμός σε ένα από τα σημαντικότερα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε περιοχής, όπως είναι τα ιστορικά μνημεία και ο πολιτισμός. Και επειδή προέρχομαι από μια χώρα, στην οποία βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως είναι η Ακρόπολη της Αθήνας, γνωρίζω καλά πόσο μεγάλη πίεση δέχονται τα μνημεία της Ακρόπολης, όταν περισσότεροι από 20.000 επισκέπτες περνούν καθημερινά από αυτά. Το ίδιο, βέβαια συμβαίνει με τα ιστορικά μνημεία σε όλο τον κόσμο. Στη χώρα μου πολλές συλλογικότητες έχουμε διαμαρτυρηθεί έντονα για το θέμα αυτό. Αντίστοιχα, όπως διαβάσαμε, στο Παρίσι, το Μουσείο του Λούβρου, έκλεισε για ένα μήνα, με απεργία των εργαζόμενων του μουσείου εξαιτίας της πρωτοφανούς επιδείνωσης των συνθηκών επισκεψιμότητας  και εργασίας που δημιουργούσε το πλήθος των τουριστών. Τέλος, ένα ακόμη δείγμα εμπορευματοποίησης και υποβάθμισης του πολιτισμού είναι και η μετατροπή σε εμπόρευμα των ηθών και των εθίμων των τοπικών πληθυσμών και ιδιαίτερα των κοινοτήτων των ιθαγενών (εδώ στη Λατινική Αμερική είναι πού έντονο). Οι πληθυσμοί αυτοί λόγω της οικονομικής ανέχειας, σε πολλές περιπτώσεις δέχονται να μετατρέψουν τα έθιμα, τις παραδόσεις και τις λατρευτικές τελετουργίες τους σε φολκλόρ, για θεαματικό εντυπωσιασμό των τουριστών.

Σημαντικό, επίσης, κοινωνικό θέμα που αφορά και τον τουρισμό είναι η διατροφή. Γιατί, όπως είναι φυσικό, η υπέρμετρη τουριστική ανάπτυξη, που προαναφέρθηκε, απαιτεί μια υπέρμετρη αγροτική παραγωγή. Οι αλυσίδες, λοιπόν, των ξενοδοχείων, δεν απευθύνονται, στην τοπική αγορά για προμήθεια γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων, αλλά σε μεγάλες πολυεθνικές που ελέγχουν το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής αγροτικών προϊόντων, που τους εξασφαλίζουν φθηνά προϊόντα αμφίβολης ποιότητας. Μάλιστα, με τη μελέτη της “Grain Organisation”, που συμπαραστέκεται στους αγώνες μικρών αγροτών κυρίως στην Αφρική, την Ασία και τη Λατινική Αμερική, υπό τον χαρακτηριστικό τίτλο “Παγκόσμια αγροβιομηχανία: δυο δεκαετίες λεηλασίας”, μπορούμε να κατανοήσουμε βαθύτερα την ολοκληρωτική πρακτική των πολυεθνικών που θέλουν -και ήδη καταφέρνουν- να ελέγξουν την αγροτική παραγωγή των εθνικών κρατών παραμερίζοντας τους αγρότες-καλλιεργητές. Με τον τρόπο αυτό, χάνονται οι μικροί παραγωγοί, οι συνεταιρισμοί και η τοπική οικονομία εν γένει, με τον τουρισμό να γίνεται η μοναδική και σχεδόν αποκλειστική, οικονομική δραστηριότητα.

Άφησα για το τέλος ένα ιδιαίτερα σημαντικό πρόβλημα, γιατί χρειάζεται ξεχωριστή προσοχή. Αναφέρομαι στο ζήτημα των δικαιωμάτων των εργαζομένων στον χώρο του τουρισμού. Και ενώ τα κέρδη των τουριστικών επιχειρήσεων συνεχώς αυξάνονται, καταρρίπτοντας το ένα ρεκόρ μετά το άλλο, από την άλλη πλευρά, οι αποδοχές των εργαζομένων, μειώνονται, τα δικαιώματα τους περιορίζονται, η αδήλωτη και η ανασφάλιστη εργασία, στις τουριστικές επιχειρήσεις αγγίζει το 60%, ενώ οι συνθήκες εργασίας και διαμονής στις ξενοδοχειακές μονάδες είναι άθλιες. Αυτά ισχύουν στη χώρα μου σύμφωνα με όσα καταγγέλλει η Ομοσπονδία Εργαζομένων στα Τουριστικά Επαγγέλματα. Είμαι σίγουρος, όμως, ότι συμβαίνουν και σε πολλές άλλες χώρες

Το γενικότερο όμως και πολύ μεγάλο πρόβλημα που θέλω να επισημάνω, κλείνοντας, είναι ο κίνδυνος που υπάρχει για τις μικρές, ιδιαίτερα, χώρες, όπως η χώρα μου: ο τουρισμός να γίνει η αποκλειστική οικονομική δραστηριότητα και να ατονήσει κάθε άλλη παραγωγική δραστηριοτητα με απρόβλεπτους κινδύνους για το μέλλον

Τοπικοποίηση και κοινωνική συμμετοχή

Στον αντίποδα αυτής της υπέρμετρης τουριστικής ανάπτυξης οι λαοί και τα κινήματα οραματίζονται έναν άλλο τουρισμό, που θα εξυπηρετεί τις ανάγκες της κοινωνίας και της φύσης και όχι την αύξηση της κερδοφορίας του κεφαλαίου. Για να υλοποιηθεί μια παρόμοια πολιτική στον χώρο του τουρισμού, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να συμμετέχουν άμεσα τόσο στον σχεδιασμό όσο και στη λήψη των αποφάσεων όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς σε κάθε τόπο που δέχεται επισκέπτες.

Είναι χαρακτηριστικό, όπως ήδη προαναφέρθηκε, ότι ακόμη και στο σημερινό συγκεντρωτικό καπιταλιστικό σύστημα, προκειμένου, έστω και για να αμβλυνθούν σε μικρό βαθμό τα προβλήματα  που δημιούργησε ο υπερτουρισμός σε ορισμένες πόλεις όπως στο Παρίσι, στη Βαρκελώνη κ.ά. μεταφέρθηκαν αρμοδιότητες από το κράτος προς τους δήμους, οι οποίοι θέτουν αυστηρά περιοριστικούς όρους. Παράλληλα, στο Παρίσι ο δήμος προσπαθεί να ενθαρρύνει την επιστροφή των κατοίκων στο κέντρο με την αύξηση της κοινωνικής κατοικίας. Στη Βαρκελώνη, η τοπική διοίκηση πήρε απόφαση να σταματήσει την έκδοση αδειών για νέα ξενοδοχεία και ταυτόχρονα απαγόρευσε την αλλαγή αδειών για ενοικιάσεις τουριστικών κατοικιών βραχυχρόνιας μίσθωσης.

Αυτό το γεγονός αποτελεί μια σαφή ένδειξη όσον αφορά την κατεύθυνση προς την οποία είναι ανάγκη να κινηθεί η πολιτική, όχι μόνο για την επίλυση των προβλημάτων που προκαλεί ο υπερτουρισμός, αλλά και για την εφαρμογή μέτρων που θα συμβάλουν στην ικανοποίηση και των επισκεπτών, αλλά και της κοινωνίας. Και αυτή δεν μπορεί να είναι άλλη από την πολιτική της τοπικοποίησης και της κοινωνικής συμμετοχής. Της  διαχείρισης, δηλαδή, όλων των θεμάτων του τουρισμού σε κάθε περιοχή με αποφασιστική συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων φορέων. Γιατί η τοπικοποίηση δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε οι κοινωνικές συλλογικότητες να επαναπροσδιορίσουν τις προτεραιότητες, να πάρουν από κοινού αποφάσεις και να ελέγξουν την αποτελεσματικότητά τους.

Απαραίτητη, βέβαια, προϋπόθεση για τη συνεργασία και την κοινή δράση των τοπικών φορέων και των συλλογικοτήτων είναι να συμφωνηθεί από όλους ένα κοινό πλαίσιο που θα εξυπηρετεί αποκλειστικά τα συμφέροντα των τοπικών μικρών επιχειρήσεων και όχι την κερδοφορία του μεγάλου κεφαλαίου, ενώ παράλληλα θα συμβάλλει στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και των ιστορικών μνημείων.

Με αυτό το σκεπτικό όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς (τοπικοί ιδιοκτήτες μικρών τουριστικών μονάδων, παραγωγοί προϊόντων, εστιάτορες, οικολογικοί ή πολιτιστικοί φορείς, εκπρόσωποι αυτοδιοίκησης κ.ά.) θα είναι οι μόνοι αρμόδιοι να πάρουν τις αποφάσεις για την τουριστική ανάπτυξη στην περιοχή τους μέσα από ανοιχτές συλλογικές διαδικασίες και  με τους εξής στόχους:

α’) Η ενίσχυση της τοπικής οικονομικής δραστηριότητας σε τομείς που κάθε περιοχή επιλέγει και όχι αποκλειστικά σε τουριστικές επιχειρήσεις

β’) Η τόνωση της τοπικής παραγωγής, ιδιαίτερα του πρωτογενή τομέα (γεωργία, κτηνοτροφία, μελισσοκομία, αλιεία κ.ά.) σε περιοχές που προσφέρονται για αντίστοιχες δραστηριότητες

γ’) Η διασφάλιση συνθηκών στέγασης του μόνιμου πληθυσμού σε προσιτές τιμές

δ’) Η προστασία των φυσικών οικοσυστημάτων (δασών, λιμνών, ποταμών, παραλιών κ.ά.) και η  αξιοποίηση των φυσικών πόρων και των πηγών ενέργειας με κριτήριο τις πραγματικές ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.

ε’) Η προστασία και η αξιοποίηση των ιστορικών μνημείων, των μνημείων του πολιτισμού και των τοπικών παραδόσεων σε όφελος των ντόπιων κατοίκων και των επισκεπτών και

ζ’) Η πλήρης διασφάλιση των δικαιωμάτων των εργαζόμενων σε όλους τους κλάδους του τουρισμού.

Προκειμένου να εξυπηρετηθούν οι στόχοι που προαναφέρθηκαν χρειάζεται να ληφθούν αποφάσεις για τη διαχείριση των κοινωνικών και περιβαλλοντικών θεμάτων με κριτήριο τις ανθρώπινες ανάγκες και την προστασία της φύσης. Με αυτή την οπτική, η βασική απόφαση αφορά τον αριθμό των επισκεπτων ανά περιοχή σε σχέση με τους μόνιμους κατοίκους. Γιατί υπάρχουν στοιχεία για το ζήτημα αυτό που πραγματικά τρομάζουν. Συγκεκριμένα το 2017, στη Μάλτα και την Κροατία αντιστοιχούσαν σχεδόν 20.000 τουριστικές διανυκτερεύσεις ανά 1.000 κατοίκους! Η Ελλάδα, η χώρα μου, βρισκόταν στην πέμπτη θέση, με 8.291 διανυκτερεύσεις ανά 1.000 κατοίκους. Αυτή είναι η κατάσταση που έχει δημιουργήσει ο νεοφιλελεύθερος υπερτουρισμός. Αν αυτή η κατάσταση επικρατήσει παντού, εύκολα καταλαβαίνει κανείς το μέγεθος του κινδύνου.

Σε κάθε περιοχή, επομένως οι φορείς και οι συλλογικότητες θα πρέπει να προσδιορίσουν πρωταρχικά αυτή τη σχέση και να καθορίσουν μέγιστο αριθμό επισκεπτών που μπορεί να δέχεται η περιοχή. Κριτήρια για τον καθορισμό του μέγιστου αριθμού επισκεπτών θα πρέπει, κατά την άποψή μας να είναι:

-Η διατήρηση και ενίσχυση και άλλων παραγωγικών και οικονομικών δραστηριοτήτων παράλληλα με τον τουρισμό, ώστε να μην επιβληθεί σαν αποκλειστική δραστηριότητα ο τουρισμός.

-Η  διασφάλιση της στέγασης των μόνιμων κατοίκων και της δημιουργικής συμβίωσής τους με τους επισκέπτες

-Η διαχείριση των υπαρχόντων φυσικών πόρων και ιδιαίτερα των υδάτινων, ώστε να καλύπτονται όλες οι ανάγκες (οικιακές, παραγωγικές, τουριστικές)

-Η δυνατότητα διαχείρισης των παραγόμενων απορριμμάτων

-Η προστασία των ιστορικών μνημείων και των αρχαιολογικών χώρων, με καθιέρωση ορίου επισκεπτών

-Η προστασία των φυσικών οικοσυστημάτων κάθε περιοχής

Παράλληλα, χρειάζεται να δημιουργηθούν οι αντίστοιχοι θεσμοί, οι οποίοι αφενός θα διασφαλίζουν τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων και αφετέρου θα έχουν τη δύναμη και να πάρουν αποφάσεις αλλά, κυρίως να εξασφαλίσουν την υλοποίησή τους. Αυτή η διαδικασία έχει αρκετές δυσκολίες, γιατί ο νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός, θερμός υποστηρικτής του υπερτουρισμού, είναι σίγουρο ότι χρησιμοποιώντας τις οικονομικές δυνατότητες που έχει, θα επιχειρήσει να βάλει κάθε είδους εμπόδια με σκοπό να υπονομεύσει μια διαδικασία που θα θίξει τα κέρδη των επιχειρήσεων

Όμως η πραγματικότητα είναι αμείλικτη. Οι καταστροφικές επιπτώσεις του υπερτουρισμού έχουν αρχίσει και κάνουν απειλητική την εμφάνισή τους, ακόμη και για τα καπιταλιστικά κέρδη και όλο και περισσότερο, ακόμη και οι εκπρόσωποι του πολιτικού κατεστημένου είναι αναγκασμένοι να αντιμετωπίσουν αυτή την οδυνηρή πραγματικότητα. Από την άλλη πλευρά τα κινήματα και οι κοινωνικές συλλογικότητες είναι ανάγκη να αξιοποιήσουν και να ενισχύσουν τις εμπειρίες συνεργασιών που έχουν, όπως και την αλληλεγγύη μεταξύ τους ώστε, αφενός να αντισταθούν στις καταστροφικές επιπτώσεις του υπερτουρισμού και αφετέρου να προβάλλουν την αναγκαιότητα του κοινωνικού και συμμετοχικού τουρισμού.

Κλείνοντας, θέλω να επισημάνω ότι η συνεργασία φορέων στον χώρο του τουρισμού δεν είναι κάτι το καινούργιο. Σε πολλές περιοχές υπάρχουν πρωτοβουλίες συνεργασιών για την προώθηση ποιοτικού εναλλακτικού τουρισμού, ακόμη και μέσα στον καπιταλισμό. Οι πιο χαρακτηριστικές είναι αυτές του Εθνικών Πάρκων του Abruzzo στη νότια Ιταλία και του Gran Paradiso στη βόρεια Ιταλία, όπου έχει θεσμοθετηθεί η συνεργασία των φορέων με στόχο την ήπια τουριστική ανάπτυξη σε συνδυασμό με την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος

Από όλα αυτά γίνεται φανερό ότι:

α’) Είναι επείγουσα ανάγκη η αλλαγή του τουριστικού μοντέλου του υπερτουρισμού, διότι αποτελεί μεγάλη απειλή και για τις κοινωνίες και για το περιβάλλον.

β’) Το νέο τουριστικό μοντέλο θα πρέπει να στοχεύει στην ικανοποίηση των αναγκών των κατοίκων και των επισκεπτών και στην προστασία του περιβάλλοντος και όχι στην κερδοφορία του κεφαλαίου.

γ’) Για να εφαρμοστεί το μοντέλο αυτό είναι αναγκαία η αποφασιστική συμμετοχή των φορέων και των συλλογικοτήτων σε κάθε περιοχή και η ενίσχυση της συνεργασίας και της αλληλεγγύης μεταξύ τους, διότι είναι σίγουρο ότι ο αγώνας με τα οργανωμένα συμφέροντα των τουριστικών ομίλων θα είναι δύσκολος.

The post Η κοινωνική συμμετοχή στον τουρισμό: μια απάντηση στη λαίλαπα του νεοφιλελεύθερου υπερτουρισμού first appeared on Aυτολεξεί.

Οι προνομιούχοι: Σκεφτείτε να πηγαίνετε κρουαζιέρα στο Αιγαίο με έξοδα του στρατού για να ξεσκάσετε από την κούραση της γενοκτονίας ενός εγκλωβισμένου πληθυσμού που πεθαίνει από την πείνα και, ενώ είστε έτοιμοι να αποβιβαστείτε σε ένα γραφικό λιμανάκι για να ξοδέψετε τα σέκελ σας σε λουκούμια, ένα πλήθος ιθαγενών να πραγματοποιεί διαμαρτυρία υπέρ του εγκλωβισμένου πληθυσμού που πεθαίνει από την πείνα στη χώρα που αφήσατε για διακοπές – και να είναι οι διακοπές σας όπως είναι και η εργασία σας: πίσω από την προστασία ένοπλων δυνάμεων καταστολής.

Τώρα σκεφτείτε να είστε στη Γάζα.

Κάθε καλοκαίρι παρακολουθώ με ενδιαφέρον την αυξανόμενη επιτάχυνση, συμπύκνωση, κατάτμηση και εμπορευματοποίηση του τουριστικού χρόνου που συμβαδίζει με τους ρυθμούς οικολογικής και κοινωνικής ερημοποίησης των τουριστικών περιοχών. Είχα αποτολμήσει να ορίσω τον τουριστικό χρόνο ως εξής:

«Διαπιστώνουμε λοιπόν μία κοινή μήτρα του βιομηχανικού, του αποικιοκρατικού και του τουριστικού φαινομένου, που είναι η μήτρα των καπιταλιστικών φαντασιακών σημασιών, δηλαδή της απεριόριστης επέκτασης της ψευδοορθολογικής κυριαρχίας επί της φύσης και της κοινωνίας. Στο πεδίο του κοινωνικού χρόνου αυτό εκφράζεται με την καθιέρωση της χρονικότητας των οικονομικών διεργασιών ως κυρίαρχο μέτρο του δημόσιου χρόνου και την συνεπακόλουθη αντιστροφή των πόλων, του δημόσιου χρόνου σε χρόνο εργασίας και του ιδιωτικού χρόνου σε χρόνο προς διάθεση. Ο τουριστικός χρόνος αποτελεί μία ιδιαίτερη περίπτωση της επανενσωμάτωσης του ‘ελεύθερου’ ή προς διάθεση χρόνου στον ευρύτερο παραγωγικό κοινωνικό χρόνο, στον οποίο ήδη ανήκει ο χρόνος της εργασίας. Η επανενσωμάτωση συμβαδίζει με την εμφάνιση της φαντασιακής σημασίας της μαζικής κατανάλωσης, που αποτελεί συνάμα το ψυχικό προϊόν και την έσχατη δικαίωση της φαντασιακής σημασίας της μαζικής παραγωγής, καθώς οι καταναλωτικές διεργασίες ενσωματώνονται σε νέες παραγωγικούς τομείς. Ο τουριστικός χρόνος, που παράγεται ως χρόνος προς μαζική κατανάλωση, περιοδικός και καθορισμένος αποτελεί μία σχεδόν καθαρή μορφή του καταναλωτικού χρόνου.»

[Το παρελθόν ως τουριστικός προορισμός, https://philarchive.org/archive/SCH-51]

Συνήθως υποφέρουμε την εμπορευματική διάσταση του τουριστικού χρόνου. Όμως το εφετινό καλοκαίρι διαπιστώνουμε την αποικιοκρατική διάσταση του τουριστικού φαινομένου, δηλαδή την πολιτική του αιχμή και την κατασκευή και χρήση του τουριστικού χρόνου ως εργαλείου κρατικής προπαγάνδας και κοινωνικής πειθάρχησης όχι στο πλαίσιο της εμπορευματικής σχέσης αλλά στο πλαίσιο της πολεμικής κινητοποίησης.

Ο τουρισμός ως συνέχιση του πολέμου με άλλα μέσα. Είναι μια διάσταση που συνήθως δεν προβάλλει στο προσκήνιο του οργανωμένου τουρισμού, καθώς φαινομενικά αντίκειται στο φαντασιακό της ατομικής αναψυχής και ξεγνοισιάς που αποτελεί το κυρίαρχο πρότυπο του τουριστικού χρόνου. Ωστόσο ακριβώς αυτή η επιφανειακή «αθωότητα του προϊόντος» καθιστά τον οργανωμένο τουρισμό προνομιακό πεδίο κρατικών παροχών και άνωθεν κατηγοριοποίησης των κοινωνικών ομάδων. Τα προγράμματα κοινωνικού τουρισμού, καταρχάς κατάκτηση, όπως εξάλλου και οι θεσμισμένες διακοπές, του εργατικού κινήματος στην συγκρουσιασκή ιστορική διαπραγμάτευση με τους γραφειοκράτες και τους κεφαλαιοκράτες, κατά δεύτερον αντανακλούν, ενισχύουν και προβάλλουν διττά, τόσο εγχώρια όσο και στο εξωτερικό, τον χαρακτήρα, το αφήγημα και τους πολιτικούς σχεδιασμούς του εκάστοτε καθεστώτος.

Τα ολοκληρωτικά καθεστώτα του 20ου αιώνα, όταν διαδέχθηκαν πραξικοπηματικά τις ασθενείς αντιπροσωπευτικές ολιγαρχίες κατανόησαν κατευθείαν τη δυνατότητα αυτή.

Σε μια μυστική έκθεση που έστειλε στον Μουσολίνι το 1931, ο κυβερνητικός επίτροπος Σούβιτς, τόνισε τον σημαντικό πολιτικό ρόλο που διαδραματίζει ο τουρισμός, καθώς «αποτελεί την καλύτερη προπαγάνδα [του φασισμού] και την πιο αποτελεσματική άρνηση των παράλογων συκοφαντιών του εξωτερικού εναντίον της χώρας μας». [Bosworth, Richard J. B. “Tourist Planning in Fascist Italy and the Limits of a Totalitarian Culture.” Contemporary European History 6, No. 1 (1997): 1–25. [σελ. 15]

Η φασιστική Ιταλία υιοθέτησε αμέσως τη συμβουλή του, ιδρύοντας την Opera Nazionale Dopolavoro (OND) ιδρύθηκε με σκοπό την πειθάρχηση και κατήχηση του ιταλικού πληθυσμού μέσω αθλητικών δραστηριοτήτων και ομαδικών τουριστικών εκδρομών.

Το 1933, η ναζιστική Γερμανία ακολούθησε το παράδειγμα και θέσπισε την καθεστωτική οργάνωση «Δύναμη μέσω της χαράς» (Kraft durch Freude, KdF), με στόχο να συμβάλει στην αύξηση της δημοτικότητα του καθεστώτος μέσω το επιχορηγούμενου τουρισμού μέσω ομαδικών ταξιδιών.

Παρόμοια προγράμματα είχαν, παρομοίως και τα σταλινικά καθεστώτα.

Εντάσσονται οι οργανωμένες κρουαζιέρες των Ισραηλινών, που προκαλούν τόσες αντιδράσεις στους ντόπιους κατοίκους των νησιών του Αιγαίου, σε παρόμοιο πλαίσιο; Οι ίδιες οι εικόνες το επιβεβαιώνουν. Η οργανωμένη παρουσία των Ισραηλινών επιβατών του Iris Crown δεν θύμιζε την παραδοσιακή εικόνα του ξέγνοιαστου καταναλωτή τουρίστα αλλά οργανωμένη πολιτική παρέμβαση με συνθήματα, σημαίες και προπαγάνδα του IDF.

Δεν είναι τυχαίο βέβαια, ότι διατίθενται προγράμματα οργανωμένου τουρισμού στην Ελλάδα όπως το Project “Breathe” για απόμαχους της γενοκτονίας της Γάζας, που υπόσχονται μια «θεραπευτική» εμπειρία μετά την εμβάπτιση στη δολοφονία άμαχου πληθυσμού. Ο ανθρωπότυπος του πολεμιστή που απολαμβάνει διακοπές ως ανταμοιβή για την πειθάρχηση στη γενοκτονία διαφέρει ουσιαστικά από τον ανθρωπότυπο του εξατομικευμένου καταναλωτή.

Δεν είναι τυχαίο βέβαια, ότι οι ακροδεξιοί Ισραηλινοί αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες οργανωμένου τουρισμού στην Ελλάδα όπως το Project “Breathe” για απόμαχους της γενοκτονίας της Γάζας, που υπόσχονται μια «θεραπευτική» εμπειρία μετά την εμβάπτιση στη δολοφονία άμαχου πληθυσμού. Ο ανθρωπότυπος του πολεμιστή που απολαμβάνει διακοπές ως ανταμοιβή για την πειθάρχηση στη γενοκτονία διαφέρει ουσιαστικά από τον ανθρωπότυπο του εξατομικευμένου καταναλωτή.

Καταρχάς πρόκειται για ομαδικό τουριστικό χρόνο οργανωμένο με αυστηρά εθνικιστικές και πολιτικές παραμέτρους και σκοπό να ενισχύσει τους δεσμούς πειθαρχίας και να τιθασεύσει το όποιο ατομικό ηθικό σκίρτημα μέσω της καταναλωτικής αδηφαγίας. Πρόκειται για το τελικό στάδιο στην κατασκευή του πειθαρχημένου κρατικού δολοφόνου, το στάδιο της ηδονιστικής χαύνωσης.

Αφορά κάθε τουρίστα από το Ισραήλ το παραπάνω; Ασφαλώς όχι, αφορά συγκεκριμένα τα οργανωμένα γκρουπ με τα κρουαζιερόπλοια και τους τουρίστες των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων που εκτελούν τη γενοκτονία στη Γάζα. Αφορά την καταγωγή των τουριστών; Όχι, αφορά την οργανωμένη παρουσία των απόμαχων του Ισραηλινού στρατού και την προβολή της γενοκτονικής προπαγάνδας μέσω της πολιτικής των κρουαζιερόπλοιων.

Ενώ διεξάγεται πολεμικό Υπουργικό Συμβούλιο στο Ισραήλ για την πλήρη κατοχή της Γάζας, ακόμα και ο Jeremy Ben Ami, πρόεδρος του εβραϊκού λόμπι στις ΗΠΑ J Street, γράφει: «Μέχρι τώρα, προσπάθησα να αποφεύγω, όταν με προκαλούσαν, να αποκαλέσω αυτό το γεγονός γενοκτονία. Ωστόσο, έχω πειστεί λογικά από νομικά και ακαδημαϊκά επιχειρήματα ότι τα διεθνή δικαστήρια θα διαπιστώσουν κάποια μέρα ότι το Ισραήλ έχει παραβιάσει τη διεθνή σύμβαση για τη γενοκτονία».

Σε αυτό αντιδρούν οι ντόπιες κοινωνίες και αυτό εκφράζουν οι βίαιες συμπεριφορές και τα επεισόδια που προκαλούν οι οργανωμένοι στρατευμένοι τουρίστες του Ισραήλ με τα κρουαζιερόπλοια.

Επεισόδια που επεκτείνονται στο ανώτατο επίπεδο, με τον πρέσβη του Ισραήλ στην Ελλάδα Νόαμ Κατζ να κατηγορεί τον δήμο Αθηναίων ότι «δεν κάνει αρκετά για να προστατεύσει την πόλη του από τις οργανωμένες μειονότητες. Δεν καθαρίζει την πόλη και κάνει τους ισραηλινούς τουρίστες να μην αισθάνονται άνετα».

Τέτοια επίσημη παρέμβαση για την δυσανεξία των τουριστών είναι ανεπανάληπτη.

Ακόμη και η απάντηση ενός συντηρητικού θεσμού όπως ο δήμος Αθηναίων αποκαλύπτει την αποικιοκρατική διάσταση του Ισραηλινού οργανωμένου τουρισμού:

«Ως δημοτική αρχή της πόλης, έχουμε αποδείξει την ενεργή αντίθεσή μας στη βία και τον ρατσισμό και δε δεχόμαστε μαθήματα δημοκρατίας, από όσους σκοτώνουν αμάχους και παιδιά στις ουρές των συσσιτίων, απ’ όσους οδηγούν στον θάνατο καθημερινά δεκάδες ανθρώπους στη Γάζα, από βόμβες, πείνα και δίψα».

Ακόμη και στο πιο επίσημο επίπεδο.

The post Ο τουρισμός ως συνέχιση του πολέμου με άλλα μέσα first appeared on Aυτολεξεί.

Υπάρχει μια κλωστή που τυλίγει καμιά φορά αυτό το νησί μέχρι που να το πνίξει.

Οι ανθρώπινες δραστηριότητες, οι ανταγωνισμοί, η διαπλοκή με την τοπική εξουσία, πράγματα που βλέπουμε δηλαδή σε όλες τις μικρές κοινωνίες, ταλανίζουν με έναν ιδιαίτερο τρόπο την κοινωνία των Τσιριγωτών.

Η τοπική εξουσία εδώ, διαχειρίζεται κάτι παραπάνω από μια διεκπεραιωτική λειτουργία, οπότε η διαπλοκή αγγίζει κάθε πτυχή της οικονομικής, παραγωγικής και κοινωνικής ζωής. Η Εγχώριος Περιουσία [1] είναι ό,τι δεν είναι ιδιωτική περιουσία. Είναι οι δασικές και χορτολιβαδικές εκτάσεις, οι παραλίες, τα λιμάνια, οι πηγές και τα ποτάμια, οι πλατείες, οι δρόμοι, τα μοναστήρια, οι αλαταρίες (αλυκές) κλπ κλπ. Από το 1984 επισήμως ορίστηκε ως κοινή και διακοινοτική περιουσία των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης των Κυθήρων και των Αντικυθήρων. Ωστόσο και πριν το καθεστώς του Ηνωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων, στο τέλος του 18ου αιώνα οι κάτοικοι του νησιού απαίτησαν, «κατά δικαίαν ζήτησην του κοινού λαού» [2], και πήραν από τους προύχοντες τη διαχείριση των μοναστηριών (έτσι, ποτέ η εκκλησία δεν είχε εξολοκλήρου τη διαχείριση των μοναστηριών στα Κύθηρα), εφαρμόζοντας αυτοδιαχείριση.

Αφότου πέρασαν τα Επτάνησα στο ελληνικό κράτος, το καθεστώς αυτό παρέμεινε στα Κύθηρα σχεδόν όπως ήταν. Σε όλο αυτό το διάστημα επικράτησε μια ασάφεια ως προς σε ποιόν ανήκει τελικά η Εγχώριος Περιουσία και κατά πόσο του ανήκει. Διατηρήθηκε αυτή η ασάφεια μέχρι το 1984 όπου η διαχείριση δια νόμου πια, πέρασε στα χέρια των τοπικών πολιτικών αρχόντων.

Έτσι αρχίζει η διαπλοκή των μικρών και μεγάλων συμφερόντων στο νησί. Μια ιστορία η οποία είναι συνυφασμένη με την επέλαση της ανάπτυξης και ιδιαιτέρως με την επέλαση της τουριστικής ανάπτυξης. Τίποτα διαφορετικό από ό,τι συνέβη λίγο πολύ σε κάθε ελληνικό νησί.

Η ιδιαιτερότητα της δημόσιας περιουσίας ως κοινή και διακοινοτική στα Κύθηρα και τα Αντικύθηρα έχει αποτρέψει έως τώρα μεγάλες αναπτυξιακές παρεμβάσεις που θα αλλοίωναν το φυσικό τοπίο χωρίς βεβαίως αυτό να ισχύει απολύτως σε όλες τις περιπτώσεις. Σε αυτές τις μικρές και μεγάλες περιπτώσεις – εξαιρέσεις αναδείχθηκε η διαπλοκή, η επιλογή εκλεκτών και η μόνιμη γκρίνια στο νησί για κάποιους με περισσότερα προνόμια. Η Επιτροπή της Εγχώριας Περιουσίας έγινε το σημαντικότερο κομμάτι της Δημοτικής Αρχής και ο έλεγχος των τοπικών κοινοτήτων με τον έναν ή τον άλλον τρόπο υπήρξε ένα διαρκές ζητούμενο.

Η πρόσφατη αυτοκτονία του προέδρου της τοπικής κοινότητας Καραβά [3], Κοσμά Τζωρτζόπουλου, μετά τον διαπληκτισμό του με τον πρόεδρο της Επιτροπής Εγχώριας Περιουσίας, δεν μπορούμε να πούμε ακόμη με σιγουριά κατά πόσο έχει να κάνει με όλη αυτή την διαπλοκή της διαχωρισμένης τοπικής πολιτικής εξουσίας. Διαχωρισμένης φυσικά επειδή τα μέλη της αγνοούν στην πραγματικότητα τους αντιπροσωπευόμενους και αποφασίζουν με βάση τα αναπτυξιακά συμφέροντα του νησιού.

Ένα πέπλο σιωπής ωστόσο σκεπάζει το νησί και η κοινωνία μοιάζει να έχει ραμμένο στόμα. Είναι η αμηχανία που προκαλεί ο αναστοχασμός του πρώτου καιρού μετά από το πρώτο σοκ. Ας μείνουμε όμως λίγο στον αναστοχασμό.

Ο μύθος ότι η τοπική ανάπτυξη θα φέρει το tricke down του κεφαλαίου με κερδοφόρα αποτελέσματα για τους φτωχότερους, πλέον δεν είναι τόσο δημοφιλής μιας που το μόνο που συμβαίνει είναι ένας αγώνας δρόμου για την αύξηση του τζίρου των μικρών επιχειρήσεων, με αντίτιμο την ολημερίς κι ολονυχτίς απασχόληση των μικρο – επιχειρηματιών. Ποιος απολαμβάνει τα Κύθηρα; Τα παιδιά ζουν σαν να ζούσαν σε διαμέρισμα της Αθήνας. Τίποτα κοινό δεν συμβαίνει. Έτσι την ποιότητα της ζωής στα Κύθηρα την απολαμβάνουν περισσότερο οι αλλοδαποί νέοι κάτοικοι παρά ο κύριος πληθυσμός του νησιού.

Από την άλλη οι αλλοδαποί κάτοικοι του νησιού εμφανίζουν μια μεγαλύτερη περιβαλλοντική συνείδηση και περιβαλλοντική κοινοτική πρακτική, έναντι των ντόπιων Ελλήνων και Αλβανών. Το «ιδανικό» της ανάπτυξης και η ιδιαιτέρως προνομιακή εξουσία της Επιτροπής Εγχωρίου Περιουσίας επέφεραν τον κατακερματισμό της κοινωνίας εμφανίζοντας έλλειψη συνοχής και στην πιο απομακρυσμένη γειτονιά. Ελάχιστος πληθυσμός 3.500 κατοίκων που οριακά συγκροτούν πραγματική πολιτική κοινότητα, με τεράστιες όμως δυνατότητες πολιτικής ελευθερίας.

Μια δυνατότητα την οποία ο συνταγματολόγος Γεώργιος Κασσιμάτης πίστευε πως προστάτευε όταν πρότεινε τη διατήρηση του καθεστώτος δημόσιας ιδιοκτησίας στο νησί και προέτρεπε όλους τους Επτανήσιους να κάνουν το ίδιο. Βλέπουμε όμως, ιδιαίτερα μετά την αυτοκτονία με πολιτικά χαρακτηριστικά του Κοσμά Τζωρτζόπουλου, πολλοί Τσιριγώτες να ζητούν την κατάργηση της Εγχωρίου, μπουχτισμένοι από τη διαπλοκή συμφερόντων.

Η Εγχώριος Περιουσία δίνει αρχικώς την εντύπωση ότι πρόκειται για έναν δημοκρατικό θεσμό, όμως στην πραγματικότητα δεν είναι παρά κατ’ επίφαση δημοκρατικός. Δεν διαφέρει από τη συνολική λειτουργία του κοινοβουλευτικού συστήματος, μάλιστα πιθανόν να είναι ακόμη πιο ανεξέλεγκτη εξουσία αφού η δημαρχία από την οποία προέρχεται δεν αμφισβητείται έμπρακτα και θεσμικά ποτέ στη διάρκεια της θητείας της. Τα μέλη της Εγχωρίου περιουσίας υποτίθεται ότι εκλέγονται από το δημοτικό συμβούλιο Κυθήρων και τους συμβούλους της κοινότητας Αντικυθήρων, στην πραγματικότητα όμως διορίζονται από την εκλεγμένη δημοτική αρχή.

Σε αυτό το σημείο αρχίζει το πολιτικό δράμα των Κυθήρων.

Υπήρχε και υπάρχει τρόπος να μην είναι αναπόφευκτο αυτό το πολιτικό δράμα. Η Εγχώριος Περιουσία θα ήταν πραγματικά κοινή και διακοινοτική μόνο αν στη διαχείρισή της είχαν λόγο όλοι οι πολίτες του νησιού. Οι τρεισήμισι χιλιάδες κάτοικοι θα μπορούσαν να γίνουν πραγματικοί πολίτες έστω για αυτή τη λίγη τοπική εξουσία. Θα μπορούσαν να αποτελέσουν το κύριο σώμα απόφασης για τη διαχείριση των φυσικών και πολιτισμικών πόρων του νησιού. Ένα κοινωνικό σώμα απόφασης με τη συμμετοχή όλων των κατοίκων το οποίο θα στηρίζει τη λειτουργία του στις τοπικές συνελεύσεις ενημέρωσης και εκπαίδευσης των πολιτών από το σύνολο των επιστημών διαχείρισης και διατήρησης του φυσικού περιβάλλοντος σε σχέση με τον αστικό ιστό, την τουριστική δραστηριότητα και την ιστορικότητα των Κυθήρων και Αντικυθήρων. Η πολιτική συνέλευση όλων των Κυθηρίων θα αποτελέσει το σώμα το οποίο θα λαμβάνει τις γενικές πολιτικές αποφάσεις και επίσης θα είναι το σώμα στο οποίο θα υποχρεούνται οι κάθε είδους θεσμικοί λειτουργοί να δίδουν λόγο.

Εάν η Εγχώριος Περιουσία Κυθήρων και Αντικυθήρων περνούσε στα χέρια μιας έστω περιορισμένης τοπικής δημοκρατίας, το κέρδος θα ήταν τεράστιο για την τοπική κοινωνία. Με το μυαλό στην ποιότητα ζωής, την αλληλεγγύη και τον πολιτισμό και όχι στο τρεχαλητό πίσω από το άμεσο κέρδος με το μικρότερο κόστος.

Η νησιωτική τουριστική ανάπτυξη είναι ένα μοντέλο που έρχεται από το παρελθόν. Από τα ελληνικά νησιά στα οποία εφαρμόστηκε, φεύγουν και πάνε διακοπές στα Κύθηρα για να νοιώσουν αυτό που ήταν το δικό τους νησί κάποτε. Αυτή είναι μια μοναδική αξία για μια ποιότητα ζωής που δύσκολα ανταλλάσσεται. Η επανανοηματοδότηση της γεωργίας και του τουρισμού έχει να κάνει με το βίωμα των εμπειριών και της αυθεντικότητας πράγματα τα
οποία, έστω μερικώς, προάγονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Πέραν αυτών, η ίδια η μορφή της έστω μερικής τοπικής αυτοκυβέρνησης μέσω της αυτοδιαχείρισης της Εγχωρίου, θα αποτελούσε ένα σπουδαίο πολιτισμικό αγαθό με εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Το φυσικό περιβάλλον, η ιστορικότητα, η γεωλογία και η γεωμορφολογία των Κυθήρων ενδείκνυνται για την παραγωγή πολιτισμικών προϊόντων από ανεξάρτητους καλλιτέχνες – παραγωγούς μέσω της συλλογικοποίησης της ατομικής τους έμπνευσης.

Όμως οι ίδιοι οι Κυθήριοι μπορούν να αποφασίσουν εάν και πώς θα διαχειριστούν την Εγχώρια Περιουσία ή αν θα συνεχίσουν να την αναθέτουν στις αφηρημένες μορφές εξουσίας του υπάρχοντος συστήματος. Ωστόσο υπάρχει το παράδειγμα αυτοδιαχείρισης στα τέλη του 18ου αιώνα [4] το οποίο θα έπρεπε κανείς να μην το αγνοήσει εάν θελήσει να σκεφτεί το «πολιτειακό» ζήτημα των Κυθήρων.

Τί είναι η Εγχώριος Περιουσία; Είναι όλος ο τόπος, όλοι οι πόροι ζωής και επικοινωνίας του νησιού, είναι το έδαφος και όσα διαδραματίζονται πάνω σ’ αυτό. Μπορούν όλα να περάσουν στην απόφαση όλων. Ενός κοινωνικού σώματος των Κυθηρίων όπου να μπορεί να φτιάχνει κανόνες διαχείρισης, να ζητά εξηγήσεις, να βάζει ποινές, να επιθεωρεί τη δραστηριότητα στο σύνολο της Εγχωρίου.

Ενώ θα μπορούσε η Εγχώριος να είναι ένας ενοποιητικός θεσμός, γίνεται, όντας διαχωρισμένος σήμερα από την κοινωνία, ένας διασπαστικός θεσμός. Η κοινωνία διχάζεται, κατακερματίζεται σε φοβισμένα μοναχικά άτομα που ψάχνουν συμμαχίες για να διατηρηθούν στα πράγματα. Ποια είναι αυτά τα πράγματα; Είναι τα δάση, τα βουνά, το οροπέδιο, οι μεταφορές, η θάλασσα και οι παραλίες, τα μοναστήρια, οι ιστορικοί τόποι, οι αλυκές, οι πηγές και τα ποτάμια, ο αέρας, το νερό και η γη των Κυθήρων. Ό,τι παράγουν οι Κυθήριοι είναι περισσότερο ή λιγότερο σχετιζόμενο με την Εγχώριο Περιουσία. Μπορούν όλα αυτά να γίνουν το έδαφος μιας μικρής αλλά υπέροχης να ζεις πολιτείας. Τα Κύθηρα της δημοκρατίας και της οικολογίας.

Αυτά τα Κύθηρα θα μπορούσαμε να τα βρούμε!

Υποσημειώσεις:

1. https://www.eghorios.gr/egchorios/
2. https://www.eghorios.gr/istoria/
3. https://kythera.news/sok-stin-topiki-koinonia/#google_vignette
4. https://www.eghorios.gr/istoria/

The post Τα Κύθηρα μπορούμε να τα βρούμε first appeared on Aυτολεξεί.

The post Ενάντια στην ξενοδοχοποίηση της Rosa Nera – Κάλεσμα first appeared on Aυτολεξεί.

Στην εποχή της αχαλίνωτης εμπορευματοποίησης των πάντων και της κλιμακούμενης περιβαλλοντικής καταστροφής, κρίνεται παραπάνω από αναγκαίο να επαναπροσδιορίσουμε ως κοινωνία την κατανόησή μας για τις παραλίες και τις παράκτιες περιοχές γενικότερα, όπως επίσης και τη θέση και τη στάση μας απέναντι σε αυτές και τη διαχείρισή τους.

Οι παραλίες δεν είναι τουριστικοί προορισμοί, ή οικόπεδα προς οικονομική εκμετάλλευση, αντίθετα είναι κοινοί πόροι που ανήκουν σε όλη την ανθρωπότητα και στον φυσικό κόσμο. Αυτή η αλλαγή παραδείγματος είναι απαραίτητη για την προώθηση της βιώσιμης διαχείρισης τους και την αντιμετώπιση των πολύπλευρων αρνητικών επιπτώσεων του υπερτουρισμού.

Θεωρητικό πλαίσιο: Οι παραλίες ως Κοινά

Η έννοια των Κοινών, όπως διατυπώθηκε από μελετητές όπως η Elinor Ostrom, ή ο David Harvey, δίνει έμφαση στη συλλογική ιδιοκτησία και διαχείριση. Το πρωτοποριακό έργο της Ostrom για τη διακυβέρνηση των κοινών πόρων αμφισβητεί το αφήγημα της «τραγωδίας των κοινών» του Hardin (1968), το οποίο διατείνεται ότι δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική πέρα από την εξωτερική παρέμβαση και ότι ένας κοινός πόρος μπορεί να είναι βιώσιμος μονάχα όταν, είτε ελέγχεται και ρυθμίζεται από το κράτος, είτε ιδιωτικοποιείται.

Σε αντίθεση όμως με αυτή τη μονοδιάστατη θεώρηση, η νομπελίστρια Ostrom στο μνημειώδες έργο της «Η διαχείριση των κοινών πόρων» του 1990, απέδειξε – μέσα από πληθώρα παραδειγμάτων από όλα τα μήκη και πλάτη της γης – ότι οι κοινότητες μπορούν να διαχειριστούν αποτελεσματικά τους πόρους τους μέσω της συλλογικής δράσης και της αυτορρύθμισης (Ostrom, 2002). Επιπλέον, η κοινωνική οικολογία του Bookchin επεκτείνει αυτή την ιδέα συνδέοντας τα περιβαλλοντικά ζητήματα με κοινωνικές δομές, υποστηρίζοντας την αποκεντρωμένη, κοινοτική διαχείριση των φυσικών πόρων (Bookchin, 2016). Ο Harvey (2006), από τη μεριά του, ασκεί κριτική στην εμπορευματοποίηση των φυσικών πόρων και υποστηρίζει την ανάκτηση των Κοινών ως μέρος μιας ευρύτερης πάλης ενάντια στην σαρωτική επέλαση του νεοφιλελευθερισμού.

Η τραγωδία του υπερτουρισμού

Δεν αποτελεί μυστικό ότι ο υπερτουρισμός επιφέρει σημαντικές απειλές στα παραθαλάσσια περιβάλλοντα, με αποτέλεσμα να ερχόμαστε συχνά αντιμέτωποι με μια σύγχρονη εκδήλωση της «τραγωδίας των κοινών», την τραγωδία του υπερτουρισμού. Η τεράστια εισροή τουριστών σε δημοφιλείς παραλιακούς προορισμούς, όπως συμβαίνει άλλωστε και στην Ελλάδα, ασκεί τεράστια πίεση στα τοπικά οικοσυστήματα, η οποία εκδηλώνεται με διάφορους επιβλαβείς τρόπους, όπως:

Α) Περιβαλλοντική υποβάθμιση

Η αύξηση του αριθμού των τουριστών διαταράσσει τα θαλάσσια και παράκτια οικοσυστήματα. Η ρύπανση από απορρίμματα, λύματα κλπ συμβάλλει στην υποβάθμιση της ποιότητας του νερού, στην καταστροφή των θαλάσσιων οικοτόπων και υπονομεύει επίσης οικολογικές λειτουργίες των παραλιών όπως την προστασία της βιοποικιλότητας.

Β) Διάβρωση και απώλεια οικοτόπων

Η αυξημένη τουριστική κυκλοφορία και η κατασκευή τουριστικών υποδομών επιταχύνουν επίσης τη διάβρωση των ακτών. Όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Hall (2001) για τους αμμόλοφους, η καταστροφή τους κάνει τις παράκτιες περιοχές πιο ευάλωτες σε φυσικές καταστροφές όπως οι καταιγίδες και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας. Αυτή η διάβρωση δεν απειλεί μόνο την άγρια ​​ζωή αλλά και τις ανθρώπινες κοινότητες οι οποίες εξαρτώνται από αυτά τα οικοσυστήματα για τη διαβίωσή τους.

Γ) Πολιτιστική διάβρωση

Η εμπορευματοποίηση των παραλιών συχνά περιθωριοποιεί και κατακερματίζει τις ντόπιες κοινωνίες. Τα παραδοσιακά μέσα διαβίωσης, όπως η αλιεία, υπονομεύονται από την τουριστική οικονομία, οδηγώντας σε κοινωνικοοικονομικές ανισότητες και απώλεια πολιτιστικής κληρονομιάς. Καθώς οι παραλίες μετατρέπονται σε εμπορεύματα, τα τοπικά έθιμα και πρακτικές συχνά παραγκωνίζονται υπέρ των δραστηριοτήτων που εξυπηρετούν τις χιλιάδες των τουριστών, με αποτέλεσμα την πολιτιστική ομογενοποίηση.

Δ) Οικονομική ανισότητα

Ενώ ο ήπιος τουρισμός μπορεί να τονώσει τις τοπικές οικονομίες, ο all inclusive υπερτουρισμός που παρατηρείται στην Ελλάδα, αλλά και γενικώς, οδηγεί μαθηματικά σε οικονομική ανισότητα. Τα κέρδη από τον τουρισμό ωφελούν είτε εξωτερικούς επενδυτές και πολυεθνικές εταιρείες, είτε τους «εκλεκτούς» του εγχώριου κεφαλαίου, και όχι τους τοπικούς πληθυσμούς, επιδεινώνοντας με τον τρόπο αυτό τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες. Αυτή η δυναμική μπορεί επιπλέον να δημιουργήσει εξάρτηση από ασταθείς τουριστικές αγορές και να εκτοπίσει τις παραδοσιακές οικονομικές δραστηριότητες.

Προς μια βιώσιμη διαχείριση των παραλιών

Για τον μετριασμό αυτών των αρνητικών επιπτώσεων, είναι απαραίτητο κατά τη γνώμη μας να υιοθετηθούν πρακτικές βιώσιμης διαχείρισης οι οποίες έχουν τις ρίζες τους στις αρχές των Κοινών. Αυτές περιλαμβάνουν:

Α) Εμπλοκή της κοινότητας

Η ενδυνάμωση των τοπικών κοινοτήτων ώστε να αναλάβουν ενεργό ρόλο στη διαχείριση και τη διακυβέρνηση των παραλιών διασφαλίζει ότι οι γνώσεις και οι ανάγκες τους θα έχουν προτεραιότητα στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Η διαχείριση από την κοινότητα – για την κοινότητα οδηγεί σε πιο αποτελεσματικές και πολιτιστικά κατάλληλες στρατηγικές διακυβέρνησης.

Β) Ρύθμιση και επιβολή

Η εφαρμογή αυστηρών κανονισμών για τον έλεγχο του αριθμού των τουριστών, τον περιορισμό των κτηρίων, των ξενοδοχειακών εγκαταστάσεων κλπ και τη μείωση της ρύπανσης είναι κρίσιμη. Οι αποτελεσματικοί μηχανισμοί επιβολής είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης και την προστασία των εύθραυστων οικοσυστημάτων. Οι πολιτικές αυτές, οι οποίες θα λαμβάνουν φυσικά υπόψη τα οικολογικά όρια της εκάστοτε παραλίας και της ευρύτερης περιοχής, θα πρέπει να αποφασίζονται και να εφαρμόζονται από τις ίδιες τις κοινότητες που τις διαχειρίζονται. Όπως υποστηρίζει ο Bollier (2016), τα Κοινά προκύπτουν όταν μια κοινότητα παίρνει την απόφαση να διαχειριστεί έναν πόρο συλλογικά και ρυθμίζει τη δίκαιη πρόσβαση, χρήση και βιωσιμότητά του.

Γ) Εκπαίδευση και Ευαισθητοποίηση

Η ευαισθητοποίηση των τουριστών, αλλά και των μόνιμων κατοίκων σχετικά με τις επιπτώσεις του υπερτουρισμού είναι επίσης ζωτικής σημασίας. Οι εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες μπορούν να προωθήσουν υπεύθυνες τουριστικές πρακτικές και να καλλιεργήσουν μια κουλτούρα σεβασμού. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει για παράδειγμα την ενημέρωση των επισκεπτών για την οικολογική και πολιτιστική σημασία των παραλιών που επισκέπτονται.

Μοντέλα βιώσιμου τουρισμού

Η ενθάρρυνση τουριστικών μοντέλων που δίνουν προτεραιότητα στη βιωσιμότητα έναντι του κέρδους είναι απαραίτητη. Ο ήπιος οικολογικός τουρισμός, ο οποίος σχεδιάζεται και ωφελεί την εκάστοτε κοινότητα μπορεί να προσφέρει μια εναλλακτική λύση η οποία αποφέρει οικονομικά οφέλη διατηρώντας παράλληλα την περιβαλλοντική και πολιτιστική ακεραιότητα. Αυτά τα μοντέλα τουρισμού βασίζονται στον χαμηλότερο αριθμό επισκεπτών και στην πιο ουσιαστική δέσμευση με τις τοπικές κοινότητες και τα οικοσυστήματα.

Για παράδειγμα, στην Τοσκάνη της Ιταλίας, εφαρμόζονται πρακτικές του αγροτουρισμού συνδυάζοντας τις αγροτικές δραστηριότητες με τον τουρισμό και παρέχοντας στους επισκέπτες την εμπειρία της αγροτικής ζωής. Οι επισκέπτες μπορούν να μείνουν σε αγροκτήματα όπου εργάζονται και συμμετέχουν στη συγκομιδή σταφυλιών, μαθαίνουν για την παραγωγή κρασιού και απολαμβάνουν τοπικά τρόφιμα, προωθώντας βιώσιμες γεωργικές πρακτικές και υποστηρίζοντας την τοπική οικονομία.

Ένα ακόμη παράδειγμα, είναι αυτό της Κεράλα στην Ινδία όπου εφαρμόζονται πρωτοβουλίες υπεύθυνου τουρισμού με προγράμματα που περιλαμβάνουν περιηγήσεις στα χωριά, πολιτιστικές παραστάσεις και προώθηση τοπικών χειροτεχνιών. Η Kerala Responsible Tourism Mission Society είναι μια πρωτοβουλία που εργάζεται υπό το Υπουργείο Τουρισμού, για να διαδώσει και να εφαρμόσει τις ιδεολογίες και τις πρωτοβουλίες του υπεύθυνου τουρισμού σε όλη την Πολιτεία.

Φυσικά, οι πρωτοβουλίες αυτές για να είναι πρωτοβουλίες Κοινών, οφείλουν να αναλαμβάνονται από την κοινότητα των «κοινωνών» (commoners) και όχι από εξωτερικές συνιστώσες όπως το κράτος, ή την κεφαλαιοκρατική ελίτ. Στη βάση αυτή, αρχίζει δειλά δειλά να εμφανίζεται μια κίνηση προστατευτισμού από τα κάτω, μια «διπλή κίνηση» δηλαδή με Πολάνυικούς όρους από τη μεριά της κοινωνίας, όπου παρατηρούμε πολίτες να αντιστέκονται στον μαζικό τουρισμό και να ξεκινούν διαμαρτυρίες διεκδικώντας πίσω τις παραλίες τους.

Για παράδειγμα, στην γειτονική και εξίσου καταπονημένη από τον υπερτουρισμό Ισπανία έχουν ξεκινήσει διαμαρτυρίες σε διάφορες περιοχές. Στη Μαγιόρκα δημιουργήθηκε προσφάτως ένα κίνημα κατάληψης των παραλιών από τους κατοίκους, οι οποίοι υπό το σύνθημα «Menys Turisme, Més Vida» (Λιγότερος Τουρισμός, Περισσότερη Ζωή), διαμαρτύρονται για τον υπερτουρισμό. Το ίδιο και στα Κανάρια Νησιά, όπου 50.000 κάτοικοι κατέβηκαν στους δρόμους με σύνθημα «Canarias se agota», δηλαδή τα Κανάρια έχουν εξαντληθεί. Στη Γρανάδα, οι ντόπιοι κινητοποιούνται για να εκφράσουν τα προβλήματά τους από την εισροή τουριστών, η οποία, όπως ισχυρίζονται, έχει καταστήσει τη γειτονιά τους κάτω από το παλάτι της Αλάμπρα μη κατοικήσιμη.

Συμπέρασμα

Το να ανακτήσουμε τις παραλίες μας και να τις διαχειριστούμε ως Κοινά δεν αποτελεί αυθαιρεσία ή ακαδημαϊκή άσκηση, αλλά μια επείγουσα ανάγκη για τη διασφάλιση της επιβίωσής τους απέναντι στον νεοφιλελεύθερο υπερτουρισμό. Υιοθετώντας μια προσέγγιση που βασίζεται στα Κοινά και στη ρητή συλλογική αυτοθέσμιση, μπορούμε να προστατεύσουμε τις παραλίες και την πολιτιστική ταυτότητα του εκάστοτε τόπου, καθώς και να προωθήσουμε την κοινωνική ισότητα και μια πιο βιώσιμη και δημοκρατική σχέση μεταξύ ανθρώπου και φύσης.

Οι κοινότητες πρέπει να βγουν μπροστά και να αναλάβουν την ευθύνη για τη διαχείριση των φυσικών πόρων που τους ανήκουν. Αυτό σημαίνει ότι μέσα από συλλογικές διαδικασίες και δημοκρατικές αποφάσεις, μπορούν – και οφείλουν – να καθορίζουν το πώς αυτοί θα χρησιμοποιούνται και θα προστατεύονται. Με αυτόν τον τρόπο, οι παραλίες δεν αντιμετωπίζονται ως προϊόντα προς εκμετάλλευση, αλλά ως κοινά αγαθά που ανήκουν στην κοινότητα και απαιτούν τη φροντίδα της.

Είναι καιρός να επανεξετάσουμε τη σχέση μας με τη φύση και να δεσμευτούμε για τη διατήρησή της για τις μελλοντικές γενιές. Αυτό όμως δεν γίνεται να επιτευχθεί χωρίς κινητοποίηση από την πλευρά της κοινωνίας. Η διαχείριση των παραλιών ως Κοινά και η υιοθέτηση της ρητής συλλογικής αυτοθέσμισης αποτελούν κεντρικά στοιχεία αυτής της υπόθεσης. Μόνο με τον τρόπο αυτόν μπορούμε να ελπίζουμε στη διατήρηση της φυσικής ομορφιάς και της βιοποικιλότητας, προχωρώντας ταυτόχρονα σε πιο συνεκτικές δίκαιες και δημοκρατικές κοινωνίες.

Βιβλιογραφικές αναφορές

Bollier, D. (2016). Κοινά, μια σύντομη εισαγωγή.

Bookchin, Μ. (2016). Η Οικολογία της Ελευθερίας: Η Ανάδυση και η Διάλυση της Ιεραρχίας.

Hall, C. M. (2001). Trends in ocean and coastal tourism: the end of the last frontier?. Ocean & coastal management, 44(9-10), 601-618.

Hardin, G. (1968). The tragedy of the commons: the population problem has no technical solution; it requires a fundamental extension in morality. Science, 162(3859), 1243-1248.

Harvey, D. (2006). Ο Νέος Ιμπεριαλισμός.

Ostrom, Ε. (2002). Η διαχείριση των κοινών πόρων.

The post Υπερτουρισμός: Οι παραλίες ως Κοινά απέναντι στην καταστροφή first appeared on Aυτολεξεί.

Μετά από μια και πλέον δεκαετία υπέρμετρης μεγέθυνσης του τουρισμού, των βραχυχρόνιων μισθώσεων και των τιμών κατοικίας, οι κάτοικοι της Λισαβόνας έχουν φτάσει στα όριά τους. Έχουν επανειλημμένα διαμαρτυρηθεί, έχουν διαδηλώσει και έχουν βγει στους δρόμους κατά χιλιάδες για να διεκδικήσουν τον τερματισμό των εξώσεων και το δικαίωμά τους στη στέγη και την πόλη. Ωστόσο, οι πορτογαλικές κυβερνήσεις αρνούνται συστηματικά να λάβουν μέτρα, αδιαφορώντας για τον πληθυσμό που υφίσταται πιέσεις εκτοπισμού από τις εγχώριες και ξένες επενδύσεις στην κτηματαγορά και τον τουρισμό.

Από το 2014, καθώς περισσότερα από 20.000 διαμερίσματα έχουν αδειοδοτηθεί από τον Δήμο ως μόνιμες τουριστικές μισθώσεις, οι τιμές των κατοικιών έχουν γίνει απρόσιτες για τους τοπικούς μισθούς. Η τουριστική χρήση των κατοικιών έχει φτάσει σε ανησυχητικά επίπεδα και, στην πραγματικότητα, η Λισαβόνα είναι πλέον η ευρωπαϊκή πρωτεύουσα με τις περισσότερες μονάδες βραχυχρόνιας μίσθωσης ανά αριθμό κατοίκων. Το γεγονός αυτό εμποδίζει την πρόσβαση σε αξιοπρεπή στέγη για τον πληθυσμό της Λισαβόνας και έχει προκαλέσει τον εκτοπισμό των κατοίκων, τη διάλυση των σχέσεων γειτονίας και την αποστείρωση ολόκληρων αστικών περιοχών, οι οποίες έχουν αποστερηθεί την καθημερινότητά τους, για να δοθεί χώρος στην τουριστική κατανάλωση.

Για να αντιμετωπίσουν τόσο τη στεγαστική κρίση όσο και τη μετατροπή ολόκληρων κατοικημένων περιοχών σε τουριστικούς θύλακες, οι κάτοικοι της Λισαβόνας επιδιώκουν τώρα να κερδίσουν ένα λαϊκό δημοψήφισμα στην πόλη για να απαλλαγούν από τις τουριστικές μισθώσεις και το Airbnb.

Με την ονομασία “Movimento Referendo pela Habitação”, που μεταφράζεται ως «Κίνημα Δημοψηφίσματος για την Στέγαση», οι πολίτες έχουν ήδη συγκεντρώσει τον αριθμό υπογραφών που απαιτούνται από τον νόμο για διεξαγωγή δημοψηφίσματος. Σύντομα, οι υπογραφές θα παραδοθούν στη Δημοτική Συνέλευση της πόλης και, αν όλα πάνε σύμφωνα με το σχέδιο, σε λίγους μήνες οι κάτοικοι της Λισαβόνας θα μπορέσουν να συμμετάσχουν στην πρώτη εφαρμογή άμεσης δημοκρατίας με λαϊκή πρωτοβουλία στην ιστορία της χώρας.

Εάν το δημοψήφισμα κερδίσει, το Δημοτικό Συμβούλιο της Λισαβόνας θα πρέπει να ακυρώσει όλους τους τίτλους τουριστικής μίσθωσης και τα σπίτια θα πρέπει να επιστρέψουν σε οικιστική χρήση.

Αυτό συμβαδίζει με την απόφαση του 2022 του Ανώτατου Δικαστηρίου της Πορτογαλίας, η οποία ορίζει ότι τα κτίρια με οικιστική χρήση προορίζονται για μόνιμη διαμονή και όχι για παραθεριστική χρήση. Η κατάργηση των χιλιάδων υφιστάμενων τουριστικών μισθώσεων από την πόλη θα οδηγήσει στη μείωση των τιμών ενοικίων και κατοικίας σε ολόκληρη την πρωτεύουσα, στην αποτουριστικοποίηση των γειτονιών και σε μια νέα αρχή για τους μόνιμους κατοίκους της πόλης.

Μπορεί επίσης να σημάνει σύντομα το τέλος της Airbnb, της booking.com και άλλων παρόμοιων πλατφορμών που λειτουργούν στην πόλη.

———————————————————-

ΒΛ. ΕΠΙΣΗΣ:

Στο Βερολίνο, επίσης, οι κάτοικοι οργανώνουν δημοψήφισμα για το ζήτημα της στέγασης:

Στο Βερολίνο δίνεται ο σημαντικότερος αγώνας στην Ευρώπη για το ζήτημα της στέγασης

The post Οι κάτοικοι της Λισαβόνας οργανώνουν δημοψήφισμα για τα Airbnb & τις τουριστικές μισθώσεις first appeared on Aυτολεξεί.

Στη χώρα-πρωταθλήτρια στο κόστος στέγασης σε όλη την Ε.Ε., στη χώρα όπου, σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδας για το 2022, το 27% του πληθυσμού της χώρας πλήρωσε για στέγαση άνω του 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του, στη χώρα με τη συνεχή και ραγδαία αύξηση των ενοικίων (40-50% τα τελευταία 5 χρόνια), η πρωτοβουλία βάζει το ζήτημα της «αξιοπρεπούς κατοικίας για όλες και όλους, αλλά και της προστασίας του χαρακτήρα των γειτονιών μας».

Συγκέντρωση για το Δικαίωμα στη Στέγη: ΜΑΣ ΠΕΤΑΝΕ ΣΤΟΝ ΔΡΟΜΟ – ΒΓΑΙΝΟΥΜΕ ΣΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ

12μ.μ. στον σταθμό ΗΣΑΠ ΘΗΣΕΙΟ

Όλ@ μας έχουμε βιώσει την απώλεια στέγης, είτε δικιάς μας, είτε φίλων και συγγενών μας. Έχουμε χάσει τα σπίτια μας, τις γειτόνισσες μας, τη βάση μας, καθώς κάτοικοι εκτοπίζονται και γειτονιές αποσυντίθενται.

Για αυτό μαζευόμαστε το Σάββατο 6 Απριλίου στο Θησείο να διαμαρτυρηθούμε κάνοντας μια:

“ΜΕΤΑΚΟΜΙΣΗ” ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ

Φέρτε την κούτα σας! (το εννοούμε)

Θα γίνει συμβολική μετακόμιση αφού μας πετάνε έξω από τα σπίτια μας, τις γειτονιές μας. Φέρτε μια κούτα, μια βαλίτσα, κάτι που να συμβολίζει μετακόμιση, κ ελάτε να φωνάξουμε μαζί για τη στέγαση κ τις γειτονιές που μας κλέβουν

Στέγη για ολ@!!

–Η δράση γίνεται στα πλαίσια της ευρωπαϊκής εβδομάδας δράσης για τη στέγαση και την πόλη–

The post Δικαίωμα στη στέγη! – Συγκέντρωση στο Θησείο first appeared on Aυτολεξεί.

Δεν μοιάζει ηλίθιο να αρνείται κανείς την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα;

Το Βρετανικό Μουσείο ισχυρίζεται ότι απέκτησε τα Γλυπτά του Παρθενώνα νόμιμα, το Ελληνικό κράτος ότι είναι κλεμμένα. Τυπικά, το Βρετανικό Μουσείο απέκτησε τα Ελγίνεια πληρώνοντας το ευτελές ποσό των 35 χιλιάδων στερλίνων (σχεδόν μισό εκατ. ευρώ σήμερα) αντί των 75 χιλιάδων που ζητούσε ο Έλγιν – μετά από θετική ψήφο της κυβέρνησης. Άρα, η αγορά τους ήταν νόμιμη και κυβερνητικά επικυρωμένη. Ο Έλγιν δεν τα πήρε από τον Παρθενώνα κρυφά και ξαφνικά, αλλά με ανοιχτές εργασίες και συνεργεία διαμελισμού και αφαίρεσης που δούλευαν επί τρία χρόνια. Με την άδεια και τη δωροδοκία των ντόπιων, Οθωμανικών αρχών. Ελληνικό κράτος δεν υπήρχε τότε.

Εκλάπησαν λοιπόν, όχι όμως από το ελληνικό κράτος, αλλά από τον ναό του Παρθενώνα. Εκεί τίθεται το ζήτημα της παραβίασης, στην ίδια την πράξη της αφαίρεσης των γλυπτών, ασχέτως από την άδεια ή την ανοχή των ντόπιων.

Κατά πόσον δηλαδή, δικαιούται κάποιος να διαμελίσει ένα ιερό μνημείο κάποιου πολιτισμού για ιδεολογικούς, κερδοσκοπικούς ή τουριστικούς σκοπούς. Οποιοσδήποτε, οποιοδήποτε μνημείο. Μα τότε δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση η κατοχή των Ελγινείων από το Βρετανικό Μουσείο. Τίθεται υπό αμφισβήτηση η ύπαρξη του Βρετανικού Μουσείου καθ’ εαυτή.

Εκεί, σε μία σκοτεινή αίθουσα, υπάρχει και το μνημείο των Νηρηίδων, ταφικό κτίσμα που βρισκόταν στην Ξανθο της Λυκίας, στην κορυφή ενός λόφου – τώρα στο σκοτάδι ενός ισογείου. Γι’ αυτό υπάρχει νόμος του Βρετανικού κράτους που απαγορεύει την επιστροφή των συλλογών του.

Μπορούμε να συντηρήσουμε το παρελθόν; Ναι, αλλά μετασχηματίζοντάς το σε κάτι νέο: σε μουσειακό έκθεμα. Δηλαδή σε αρχαιολογικό μνημείο.

Ξεμπερδέψαμε λοιπόν; Όχι ακόμα. Γιατί μόνο λόγω της μετατροπής του ναού αυτού σε μνημείο έλαβε ετούτος στο κοινωνικό φαντασιακό τον χαρακτήρα του προστατευόμενου αριστουργήματος.

Οι κάτοικοι της Βυζαντινής Αθήνας έχτισαν σπίτια και εκκλησία, οι κάτοικοι της Οθωμανικής Αθήνας έχτισαν σπίτια και τζαμί, στην Ακρόπολη, με υλικά από τον Παρθενώνα. Δηλαδή άλλους ιερούς ναούς. Οι κάτοικοι της νεοελληνικής Αθήνας γκρέμισαν τα σπίτια και τους άλλους ιερούς ναούς, ξεδιάλεξαν τα μάρμαρα και αναστήλωσαν τον κλασικό Παρθενώνα.

Ειρωνικά, έμαθαν να το κάνουν αυτό κατά μίμηση του αρχαιολογικού και τουριστικού Δυτικού φαντασιακού που ενσάρκωνε ακριβώς ο Έλγιν. Μάθαμε πως ο Παρθενώνας είναι αριστούργημα αφού πρώτα το έμαθαν οι Βρετανοί από το Βρετανικό Μουσείο το 1816. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πολλά για την υπόθεση.

Ο Παρθενώνας δικαιούται να είναι ολόκληρος. Αλλά τι σημαίνει «ολόκληρος»; Πάνω απ’ όλα, ο Παρθενώνας δεν είναι κτίσμα. Είναι διανόημα και φαντασιακή σημασία.

Με τι συναρτάται αυτή η φαντασιακή σημασία;

Μήπως με το ψευδολόγημα της «συνέχειας» του έθνους; Μα τότε τι ήταν οι Βυζαντινοί που έχτισαν την εκκλησία της Παναγίας της Αθηνιώτισσας με τα αρχαία μάρμαρα;

Μήπως με το νομολόγημα της «ιδιοκτησίας» του κράτους; Μα εκεί βασίζονται οι Βρετανοί που, εξάλλου, συνδημιούργησαν και το νεοελληνικό κράτος.

Με την αισθητική κρίση της ολότητας του μνημείου; Μα τότε θα πρέπει να καθορίσουμε πόσο μακριά εκτείνεται η ολότητα – αφού τα Γλυπτά δεν πρόκειται να επανατοποθετηθούν στο κτίριο του Παρθενώνα.

Με τη μερική κρίση της επανένωσης του συμπλέγματος; Μα αυτό είναι δίκοπο μαχαίρι, επανένωση γίνεται με δύο τρόπους.

Ο Παρθενώνας, ως φαντασιακή σημασία, είναι πολύπτυχη και θραυσματική. Η Ιστορία του περιλαμβάνει τη λεηλασία του, όπως περιλαμβάνει και τον βομβαρδισμό του από τους Βενετούς.

Αλλά για να αποκατασταθεί στην ολότητά του θα πρέπει να μετασχηματιστεί η φαντασιακή του σημασία.

Όταν γίνει σύμβολο της ανθρώπινης αλληλεγγύης και κοινότητας, τότε η ανθρώπινη αλληλεγγύη και κοινότητα θα φροντίσει για την επανένωσή του. Όσο είναι σύμβολο της κρατικής ενότητας και ιδιοκτησίας, οι κρατικές οντότητες και οι ιδιοκτήτες θα φροντίζουν για τον τεμαχισμό του.

The post Περί της επανένωσης των Γλυπτών του Παρθενώνα first appeared on Aυτολεξεί.

Σε αντίθεση με άλλες δομές στέγασης σε όλο τον κόσμο, που απεικονίζουν με την αρχιτεκτονική τους την κοινωνική ιεραρχία, τα Tulou της Fujian παρουσιάζουν με τα μοναδικά χαρακτηριστικά τους ένα μοντέλο ισότιμης κοινοτικής στέγασης. Όλα τα δωμάτια ήταν χτισμένα στο ίδιο μέγεθος με την ίδια ποιότητα υλικού, την ίδια εξωτερική διακόσμηση, το ίδιο στιλ παράθυρων και πορτών ενώ δεν υπήρχαν μεζονέτες για τα «υψηλότερα κλιμάκια»• μια μικρή οικογένεια είχε ένα κατακόρυφο διαμέρισμα από το ισόγειο έως το ρετιρέ, ενώ μια μεγαλύτερη οικογένεια θα είχε δύο ή τρία κάθετα διαμερίσματα.

Τα Tulou κατοικούνταν συνήθως από ένα ευρύτερο οικογενειακό δέντρο πολλών γενεών• κάποια μεγαλύτερα Tulou αποτελούνταν από περισσότερες από μία οικογένειες. Εκτός από τα ίδια τα σπίτια, πολλές εγκαταστάσεις, όπως πηγάδια νερού, αίθουσα τελετών, μπάνια, λουτρά και οπλοστάσια ήταν κοινής ιδιοκτησίας. Ακόμη και η γύρω γη και τα χωράφια, τα οπωροφόρα δέντρα κ.λπ., είχαν ισότιμη πρόσβαση. Οι κάτοικοι των Tulou καλλιεργούσαν τη γη με κοινοτικό τρόπο. Αυτό συνεχίστηκε στη δεκαετία του 1960 ακόμη και κατά την περίοδο της «κομμούνας του λαού»• εκείνη την εποχή σε ένα Tulou συχνά κατοικούσε μια ομάδα παραγωγής της κοινότητας. Κάθε μικρή οικογένεια είχε τη δική της ιδιωτική ιδιοκτησία και κάθε οικογενειακό κλαδί διατηρούσε την ιδιωτικότητά του πίσω από κλειστές πόρτες.

Παλαιότερα, η κατανομή των σπιτιών βασιζόταν στα αρσενικά μέλη της οικογένειας• κάθε γιος μετριόταν ως τέτοιο μέλος. Τα δημόσια καθήκοντα όπως η διοργάνωση φεστιβάλ, ο καθαρισμός δημόσιων χώρων, το άνοιγμα και κλείσιμο της κεντρικής πύλης κ.λπ., αναλαμβάνονταν επίσης από ένα οικογενειακό κλαδί σε κυκλική βάση. Όλα τα μέλη του οικογενειακού δέντρου μοιράζονταν μια ενιαία στέγη, συμβολίζοντας την ενότητα και την προστασία κάτω από μία φατρία• όλα τα οικογενειακά σπίτια έβλεπαν προς στον κεντρικό προγονικό διάδρομο. Όταν μια οικογένεια μεγάλωνε, το περίβλημα του σπιτιού επεκτεινόταν ακτινωτά προσθέτοντας έναν άλλο εξωτερικό ομόκεντρο δακτύλιο, ή χτίζοντας ένα άλλο Tulou κοντά, σε ένα σύμπλεγμα. Έτσι, το οικογενειακό δέντρο συνέχιζε να  μένει κοντά.

Σήμερα, με τη ραγδαία εκβιομηχάνιση της αγροτικής Κίνας, πολλοί κάτοικοι έχουν μετακινηθεί από τα Tulou σε αναζήτηση εργασίας.

Παρακάτω ακολουθεί η ανάλυση του Νίκου Βράντση σχετικά με τα Tulou και τις απελευθερωτικές σημασίες που αυτά περιέχουν:

Αναρχιτεκτονική

Ο θεωρητικός του χώρου, Henri Lefebvre έκανε μια διάκριση ανάμεσα σε δυο έννοιες: habitat και inhabitance. Σύμφωνα με αυτή τη διάκριση, habitat είναι ένα δοχείο συνηθειών (habit), αμετακίνητο, παγιωμένο, αλύγιστο, ενώ inhabitance σημαίνει η πλαστικότητα της ζωής. Αυτό που βρίσκεται στην καρδιά αυτής της θεωρητικής διάκρισης είναι — ακόμα και αν δεν αναφέρεται ρητά από τον Lefebvre — η αυτονομία: η πλαστικότητα ως ικανότητα ενεργοποιείται όταν υπάρχει ζωντανή η μνήμη στις κοινότητες των ανθρώπων πως μπορούν να αλλάξουν τους νόμους τους, τις συνήθειές τους, και τους χώρους που στεγάζουν αυτές τις συνήθειες. Με αφορμή αυτή τη διάκριση του Lefebvre ανάμεσα σε habitat και habitance θα ήθελα να κάνω το πρώτο σχόλιο για τα Τulou.

Αυτές οι αλλόκοτα κυκλικές δομές, που βρίσκονται σκόρπιες στην επαρχία Fujian στη Νότια Κίνα, είναι χτισμένες από χώμα, χαλίκια, μπαμπού και ξύλο: υλικά που οι κατασκευαστές τους περισυνέλεξαν από τη γνώριμη γη τους. Τα αλλόκοτα αυτά αρχιτεκτονήματα, αποτελούν προϊόντα μιας συλλογικής σπουδής πάνω στις οικοδομικές δυνατότητες των τοπικών υλικών.

Εμείς, οι πολιτισμένοι άνθρωποι, πλάσματα των πόλεων, πλάσματα βιαστικά, δεν προλαβαίνουμε να κάνουμε τα πάντα — δεν προλαβαίνουμε, για την ακρίβεια, να κάνουμε τίποτα• πόσο μάλλον να γνωρίσουμε σε βάθος τα υλικά της γης μας ή να αποκτήσουμε την αυτοπεποίθηση να σχεδιάσουμε, να χτίσουμε ή να κατασκευάσουμε τα σπίτια μας. Εμείς, οι βιαστικοί, πολιτισμένοι άνθρωποι, κομμάτια ενός απερίσκεπτου σμήνους, αναπαράγουμε μια ροή ζωής την οποία δεν προλαβαίνουμε να σκεφτούμε, να αναστοχαστούμε. Έτσι, ως βιαστικό σμήνος που είμαστε, ορίζουμε υπεύθυνο για τα habitat μας τον αρχιτέκτονα: ας είναι αυτός, που θα σχεδιάσει τα δοχεία των συνηθειών μας.

Και ο αρχιτέκτονας, μια συχνά απόμακρη, μοναχική φιγούρα που ακροβατεί ανάμεσα στην καλλιτεχνικότητα και την επιστήμη — μυθοπλάστης και πλάστης — αναλαμβάνει την αποκλειστική μέριμνα για τον σχεδιασμό των δομών που θα στεγάσουν την ανθρώπινη ζωή. Μέσα σε μια αγχωτική ψευδαίσθηση παντοδυναμίας, σχεδιάζει στο χαρτί ιδανικά δοχεία, για να μπουν οι ιδανικές ζωές, ιδανικών ανθρώπων. Τα κτήρια στα οποία ζούμε είναι οι ενσαρκωμένες ελπίδες — ή ψευδαισθήσεις — αρχιτεκτόνων που ελπίζουν να συμμορφώσουν και να δαμάσουν τη ζωή.

Τα Τulou αποτελούν μια αρχιτεκτονική υπενθύμιση με πολλαπλές προεκτάσεις:

Μια υπενθύμιση της κατασκευαστικής ικανότητας του ανθρώπου ο οποίος αναλαμβάνει να χτίσει συλλογικά — μαζί με τους συντρόφους του — τις δομές που θα στεγάσουν την καθημερινή του ζωή, τις καθημερινές του χειρονομίες και αλληλεπιδράσεις. Τα Tulou αποτελούν τυπολογίες μιας απο-ατομικοποιημένης αρχιτεκτονικής δύναμης που εξασκείται οργανικά και συλλογικά και απαρνείται και υπερβαίνει το ένα πρόσωπο-αυθεντία.

Ίσως εδώ, έχουμε αποτυπωμένο στον χώρο, δυνητικά, ένα αρχιτεκτονικό ίχνος μιας inhabitance: μια συλλογική αρχιτεκτονική που ναι μεν παγώνει στον χώρο μια ιστορικά καθορισμένη κοινωνική δομή, αλλά που τουλάχιστον αποτελεί την αρχιτεκτονική προέκταση αυτής της κοινωνικής δομής: τα Τulou είναι κοντά σε μια αναρχιτεκτονική.

Βιτρινισμός (facadism) και τουρισμός

Το ρεπερτόριο των υλικών από τις οποίες φτιάχνονται οι σύγχρονες πόλεις είναι επαναλαμβανόμενο. Τα ίδια υλικά χτίζουν όλες τις πόλεις: γυαλί, σίδερο, τσιμέντο, κ.λπ. Το ρεπερτόριο των σχεδίων είναι περιορισμένο και έχει ως αρχή τη γραμμή. Οι πόλεις σχεδιάζονται με αυστηρές γραμμές, και ακολουθούν τις ίδιες λειτουργικές τυπολογίες, με μικρές παραλλαγές. Στην καρδιά τους κάνουν χώρο για τα δώρα των starchitects, που συμβολίζουν έναν αστικό πλούτο που θέλει να αποδείξει πως αντέχει να αγοράσει τέτοια δώρα: έναν Calatrava, μια Zaha Handid, έναν Frank Gehry, έναν Renzo Piano. Απομυθοποίηση τώρα!

Μέσα σε αυτές τις αισθητικές και υλικές απλοποιήσεις των πολεοδομικών συστημάτων του σμήνους, αγνοείται ο πλούτος του οικείου περιβάλλοντος. Αυτή η απλοποίηση και αυτή η άγνοια, είναι πολεοδομικές εκφράσεις μιας λήθης, που έχει πέσει σαν πέπλο πάνω από τις τοπικές ιδιαιτερότητες και ιδιομορφίες.

Η ασταμάτητη εξόρυξη, η ζημιογόνα μεταφορά και η ατελείωτη εισροή τσιμέντου, γυαλιού, σιδήρου κ.λπ. στις σύγχρονες πόλεις, είναι άμεσα συναρτημένη με την πτωχοποίηση της μορφής του τοπίου, αλλά και με τη μαζική εκροή των πολ(λο)ι-τών σε απόμακρες επικράτειες, όπου αναζητούν μια κάπως αφηρημένη αίσθηση αυθεντικότητας. Είτε πρόκειται για το νησί Ικαρία, είτε για τη χώρα Βιετνάμ ή για τον πλανήτη Άρη, αυτό το βιαστικό σμήνος κινείται αχόρταγο προς σημεία που σημαίνονται σε διαφημιστικά σποτ, κοινωνικά δίκτυα — ή ακόμα καλλίτερα σε μυστικά fora — ως must αυθεντικοί και αγνοί προορισμοί. Όσο πιο τραχείς τόσο καλλίτερα. Όσο προλαβαίνετε!

Τα Τulou λοιπόν — αυτά τα αρχιτεκτονήματα που ατύχησαν να επιβιώσουν μέχρι σήμερα ώστε να ανακαλυφθούν από αυτό το εκρέων σμήνος που μαγνητίζεται από τη φυσικότητα της δομής τους — προβιβάστηκαν σε θεματικά πάρκα.

Το σύστημα που αποκαλείται καπιταλιστικό, στη σημερινή του μορφή επιδρά στα τοπία με ποικίλους τρόπους. Άλλα τοπία τα καταστρέφει, άλλα τα ενσωματώνει. Τα Tulou ανήκουν στα τοπία που υφίστανται τη μέθοδο της καταψύξεως: παγώνουν ως θεματικά πάρκα, που αναπαράγουν την εικόνα του εαυτού τους, που υποκρίνονται τον εαυτό τους προς τέρψιν ενός τουριστικού ακροατηρίου που καταναλώνει τη σκηνοθετημένη αυθεντικότητά τους. Αυτή είναι η μέθοδος που χρησιμοποιείται σε τοπία που μπορούν να θεματικοποιηθούν προς παραγωγή κέρδους. Το παράδοξο του μαζικού τουρισμού είναι το εξής: το σμήνος, με κίνητρο την αναζήτηση αυθεντικότητας καταστρέφει την όποια αυθεντικότητα των τοπίων.

Η τουριστικοποίηση και εμπορευματοποίηση των Τulou αποτελεί και μια ένδειξη της συμπεριφοράς που αναπτύσσει απέναντι στη μνημειακότητα η υπερτροφική διοικητική δύναμη εντός της οποίας βρίσκονται τα Tulou: το Κράτος της Κίνας. Το Κινεζικό Κράτος που εσωτερίκευσε τη “δυτική” φαντασίωση, προσπάθησε τις τελευταίες δεκαετίες να “εκδυτικιστεί” βιαστικά και απερίσκεπτα. Τώρα, η διαδικασία “εκδυτικισμού” και “εκπολιτισμού” έχει αποδιώξει τις δημογραφίες που ευδοκίμησαν οργανικά στα Τulou και τα καταψύχει ως ενσταλάξεις της Κινεζικής Ουσίας, του Κινεζικού εξωτισμού που γίνεται προϊόν προς κατανάλωση.

Το Κράτος Κίνα, αυτός ο υπερτροφικός μηχανισμός που ελέγχει εκείνη την τεράστια επικράτεια της γης όπου βρίσκονται και τα Tulou, προσπαθεί να αποστάξει την εξωτική της ουσία στα σημεία που δεν κατάστρεψε ολοσχερώς: ένα δαμασμένο Τulou, του οποίου τα κυκλικά όρια πλέον έχουν γίνει πορώδη ώστε να τα διαπερνά το σμήνος των περίεργων που έχουν από πριν προβάρει τον ενθουσιασμό τους μπροστά σε αυτό το θαύμα συλλογικής αρχιτεκτονικής — συνήθως επιδεικνύοντάς τον σε κάποιο κοινωνικό δίκτυο.

Στον κόσμο του θεάματος και της καμεροποίησης, εκεί όπου όλα πλέον έχουν γίνει μια απέραντη επιφάνεια, τα Tulou καταπιέζονται υπό το βάρος μιας κυρίαρχης ιδέας η οποία δεν μπορεί παρά να ονομαστεί βιτρινισμός (facadism): μια επιφανειοποίηση χωρίς περιεχόμενο.

Αν λοιπόν έχω μια συμβουλή να δώσω για τα Τulou, αυτή θα ήταν: “Όσο μπορείτε, αποφύγετε να τα επισκεφτείτε”.

Αυτονομία

Αυτή η κυκλικότητα της δομής τρομάζει. Τα κλειστά συστήματα συχνά συνδέονται με μια διαστροφική ομερτά, που αποκρύπτει συλλογικά εγκλήματα κάτω από ένα καθεστώς αδιάσπαστης απόκρυψης, ντροπής και μια μικροφυσική της ισχύος και της ιεραρχίας. Η ιδιαιτερότητα των τοπίων προσκρούει σε, συχνά, πολύ εύστοχα αντεπιχειρήματα για τον τοπικισμό, τον εθνικισμό, την ανισότητα, την ασφυξία που βιώνει σε αυτά κάθε μικροδιαφορά: φαινόμενα που αναπτύσσονται συχνά μέσα σε κλειστά συστήματα, μικρής κλίμακας.

Πράγματι, η επίκληση στη μοναδικότητα, στην ιδιαιτερότητα του εδάφους και η επίκληση του χώματος συχνά γίνονται βάσεις που συγκρατούν τον μύθο του αίματος και της φυλής.

Έτσι λοιπόν, η κατάργηση κάθε ιδιαιτερότητας έχει γίνει σημείο σύγκλισης διαφόρων ρευμάτων σκέψης και συμφερόντων. Άνθρωποι που αποκλείστηκαν και περιθωριοποιήθηκαν μέσα σε κλειστά συστήματα καταφεύγουν σε ανώνυμες πόλεις, γίνονται υπέρμαχοι μιας ανοιχτότητας που προκρίνει έναν απερίσκεπτο νομαδισμό και επικροτεί το δικαίωμα στη λήθη. Το επιχείρημα της λήθης διατυπώνεται ως εξής: αν η μνήμη και η ταυτότητα δημιουργούνται μέσα σε συστήματα ανισότητας, πατριαρχίας, τοπικισμού, γεροντοκρατίας τότε ας καταργήσουμε αυτή τη μνήμη.

Όποτε, λοιπόν, επιμένουμε να μιλούμε για τη σχετική αρετή της ανωνυμίας και της απώλειας της χαοτικής μητρόπολης, το κάνουμε — συνειδητά ή όχι — σε σύγκριση με την ασφυξία που μπορεί να προκαλέσει ένα κλειστό σύστημα και οι δηλητηριώδεις σχέσεις που δεν σταματούν να παραβιάζουν την αξία του προσώπου.

Την ίδια στιγμή έχουμε ένα σύστημα παγκοσμιοποιημένου εμπορίου που επωφελείται οικονομικά από την κατάργηση της διαφοράς. Το σύστημα της εμπορευματοποίησης κάθε σφαίρας του κόσμου είναι απόλυτα συμβατό με το αίτημα για λήθη και τη κατάργηση κάθε διαφοράς. Μπορεί να καταργήσει τη διαφορά μετατρέποντας τα πάντα σε εμπόρευμα. Μπορεί να καταψύξει τη διαφορά, μεταμορφώνοντάς τη σε ανώδυνη εμπειρία κατανάλωσης ενός τοπίου.

Έτσι, λοιπόν, έχουμε μια αλλόκοτη συμμαχία, ανάμεσα σε ένα εύλογο επιχείρημα και σε έναν καπιταλισμό που γίνεται φαινομενικά η δύναμη που προστατεύει το πρόσωπο, ενώ αυτό που πραγματικά κάνει είναι να καταστρέφει τον κοινό κόσμο όλων.

Σήμερα που η σπορά της μαζικής λήθης έφερε για σοδειά μια επιδημία μοναξιάς, καταλαβαίνουμε τη σημασία της κοινότητας. Αλλά είναι ανάγκη αυτές τις νέες κοινότητες να τις φτιάξουμε κρατώντας κληρονομιά το αίτημα της αυτονομίας και της κατάργησης της ιεραρχίας. Η επιστροφή στην κοινότητα δεν θα γίνει με όρους ασφυξίας, ιεραρχίας και καταπίεσης: δεν χρειάζεται να είναι αυτό το τίμημα που θα πληρώσουμε για το δώρο της ουσιαστικότερης ανθρώπινης επικοινωνίας.

Υπερασπιζόμαστε τα Tulou ως αρχιτεκτονικές δυνατότητες ώστε να συνδέσουμε τη βιωσιμότητα και την ιδιαιτερότητα, με την ισότητα, την ανοιχτότητα και την κατάργηση της ιεραρχίας. Σε όλα αυτά κεντρικό ρόλο παίζει το πρόταγμα της αυτονομίας. Κατασκευάζουμε εμείς, συλλογικά, τον χώρο που στεγάζει τις χειρονομίες μας, τις αλληλεπιδράσεις μας, τους θεσμούς μας.

Πρόκειται για μια σύνδεση που στηρίζεται στην τυχαιότητα, την ενδεχομενικότητα αλλά και τη δική μας αποφασιστικότητα: από τη μια η τύχη να βρεθούμε σε έναν χώρο με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, από την άλλη η αποφασιστικότητα μας να συμμετέχουμε στη διαμόρφωση αυτού του χώρου, όχι μέσα από το δικαίωμα που μας παραχωρείται από κάποιον εξωγενή, μακρινό μηχανισμό, αλλά μέσα και μόνον από την άμεση ύπαρξή μας στον χώρο, και τη διάθεσή μας να παραμείνουμε σε αυτόν τον χώρο.

Διατηρούμε το δικαίωμα να ανακατασκευάσουμε εμείς, συλλογικά τον χώρο μας, όπως διατηρούμε το δικαίωμα να ανακατασκευάσουμε και τους θεσμούς μας. Inhabitance.

The post Tα Τulou ως αρχιτεκτονημένη υπενθύμιση/μνήμη; first appeared on Aυτολεξεί.