ΟΙ ΧΑΜΕΝΟΙ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΔΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑΣ

Η αθηναϊκή γη κρύβει μέσα της πολλά θαμμένα ρέματα. Είναι αυτά που σταμάτησαν να κυλούν όταν «ανθρώπινες ανάγκες» το επέβαλλαν! Το νερό τους χάθηκε, έσβησε κάπου στην πορεία. Πού και πού όμως, κάμνει εμφάνιση δυναμική, τρομοκρατώντας τον άνθρωπο, τον κάτοικο της πόλης, που τρέχει απελπισμένος και πανικόβλητος να σωθεί. Το νερό αυτό, το «ευλογημένο» σε άλλες περιπτώσεις, τώρα γίνεται «καταραμένο», για τον μικρό και φοβισμένο αστό. Οι πλημμύρες που μαστίζουν τη χώρα καταδείχνουν τη χαμένη ψυχή των ρεμάτων που θάφτηκαν κάτω από χώμα βαρύ κι ασήκωτο, για να στηθούν πάνω του ανθρώπινοι επιτύμβιοι…

Θα προσπαθήσουμε να δώσουμε διάσταση διαφορετική στην υδατική κατάσταση της πόλης, ανακαλύπτοντας στο βάθος της ύπαρξής της ορισμένα από τα χαμένα ρέματά της. Για να τα γνωρίσουμε έτσι, αλλά και για ν’ αποκαλύψουμε το μέγεθος της ανθρώπινης αστοχίας, αβελτηρίας και αλογίας σε σχέση με τη διαχείριση των αστικών ρεμάτων˙ για να ιδούμε τον άνθρωπο απέναντι στη φύση, απέναντι στην κοινωνία, απέναντι στον άνθρωπο, απέναντι στον ίδιο τον εαυτό του! Τα αποτελέσματα αυτής της ασυνείδητης τραγικότητας βιώνονται συχνά σήμερα, με τις πλημμύρες που δημιουργούνται μετά από κάθε νεροποντή και τον άνθρωπο να στέκεται αδύναμος μπρος τη φύση, η οποία αντιδρά λόγω ακριβώς της ανισορροπίας που επέφερε ο άνθρωπος στο περιβάλλον του. Στο τέλος, δηλαδή, ο θύτης, αν πρέπει έτσι να λογίσουμε τον άνθρωπο –κι έτσι πρέπει…– μεταπίπτει σε μοιραίο θύμα˙ εν θύμα των ενεργειών του!

Στην Αθήνα υπήρχαν κάποτε τρία κύρια ποτάμια ρεύματα που τη διέσχιζαν («ρυάκια» τα χαρακτήριζαν κατά παράδοση οι Αθηναίοι) και χάριζαν σε αυτήν το κάλλος της ποτάμιας πρωτεύουσας (έκφραση υπερβολής βεβαίως για την «ξηρή» και αλγούσα Αθήνα). Αυτά ήταν ο Κηφισός, ο Ιλισός και ο Ηριδανός (σημειώνεται ότι η έννοια του ποταμού, στη συγκεκριμένη περίπτωση, είναι σχετική, διότι, πρέπει να δεχθούμε την ύπαρξη σταθερών πηγών ως βάση για τον ορισμό του). Σήμερα κάπου βρίσκονται θαμμένα.

Ο Κηφισός και ο Ιλισός άρχισαν να καλύπτονται από το 1850, για την εξυπηρέτηση «αναγκαίων» πρακτικών σκοπών. Συστηματική κάλυψή τους όμως γίνεται από τη δεκαετία του 1960 και εντεύθεν, με τελευταία αυτήν του 2001, της κάλυψης μεγάλου τμήματος του Κηφισού (προς την οδό Πειραιώς), ο οποίος μετατράπηκε τελικά, κατά το μεγαλύτερο τμήμα του, σε κλειστό αγωγό. Ο Ηριδανός, ποταμός λιγότερο πλούσιος σε νερά, σε σχέση με τους δυο προηγούμενους και μικρότερος σε μήκος, φαίνεται πως καλύφθηκε πολύ-πολύ παλιά, το έτος 487 π.Χ., με την ανοικοδόμηση της πόλης.

Ο Εμμανουήλ Ροίδης το έτος 1896, στο χρονογράφημά του «Αι εξοχαί των Αθηνών», δίνει την εξής μαρτυρία για τον Hριδανό και τον Κηφισό: «… Μάτην εζήτησα παρά των ημετέρων αρχαιολόγων να μοι υποδείξωσι πού έρρεε το προσφιλές εις τας Αθηναίας παρθένους πολύ και καλόν ύδωρ του Ηριδανού… Κατ’ ουδεμίαν τότε ώραν του έτους έλειπε το ύδωρ εκ του Κηφισσού. Δεν έτυχε μεν να προβώ εις καταμετρήσεις, προς εξακρίβωσιν του βάθους αυτού, κάλλιστα όμως ενθυμούμαι ότι, όταν μεν ήτο ολίγον έβρεχε μέχρι μέσης κνήμης τους πόδας του ίππου μου και όταν ήτο πολύ έφθανε μέχρι των ιδικών μου και πολλάκις έτυχε διερχόμενος τα Σεπόλια να περιπλεχθώ εις αδιέξοδον λαβύρινθον διασταυρουμένων ρυακίων…»

Το πρόβλημα των πηγών των ρεμάτων των Αθηνών τίθεται για πρώτη φορά το έτος 1878. Ο τότε δήμαρχος Αθηναίων Παν. Κυριακός κατέθεσε σχετικό υπόμνημα στον νομάρχη Παπαηλιόπουλο, όπου ανέφερε: «… Θέσεις ή πηγαί, εκ των οποίων προ ολίγων ετών ανέβρυζεν ύδωρ, ως φερ΄ ειπείν ο Ιλισός, και άλλαι πηγαί, ένεκα της γυμνότητος του τόπου δια της καταστροφής των δασών, εστείρευσαν, άλλαι δε τοιαύται μόλις αναβλύζουσι».

Στους τωρινούς καιρούς, η υδατική κατάσταση της πόλης των Αθηνών είναι απογοητευτική. Η πόλη υποφέρει από το νερό (αναφερόμαστε στα υγρά ατμοσφαιρικά κατακρημνίσματα που καταπίπτουν στην πρωτεύουσα), είτε λόγω της έλλειψής του είτε λόγω της υπερπαροχής του (βλ.π. τις πλημμύρες). Τα ρέματά της χάθηκαν κάτω από τόνους μπετόν και ασφάλτου, και δεν μπορούν να συνεισφέρουν στην απαγωγή του κατακλυσμιαίου νερού της βροχής, που γίνεται χειμαρρικό και πλημμυρικό στην πορεία του, ενώ και οι αναβλύζουσες πηγές του παρελθόντος έπαψαν να ρέουν.

Ας κάνουμε, όμως, μιαν απόπειρα χαρτογράφησης των χαμένων υδάτινων δρόμων της πόλης των Αθηνών, για να ιδούμε τι υπήρξε και πώς χάθηκε.

Ο Κηφισός, ως σήμερα τουλάχιστον, παραμένει ανοιχτός από το ρέμα της Χελιδονούς έως το ύψος των Αγίων Αναργύρων και της Ν. Φιλαδέλφειας. Στα σημεία αυτά οι καταπατήσεις των ενεργών παραποταμίων εκτάσεων είναι φαινόμενο σύνηθες. Επιχειρήσεις, εργαστήρια, βιοτεχνίες, οικίες έχουν εγκατασταθεί εκεί και παροχετεύουν τα λύματά τους, καθώς τα αποβλητά τους στην κοίτη του ιστορικού ποταμού ή τον εμποδίζουν/αποκλείουν στην περιοδική ροή του. Από εκεί και πέρα, ο Κηφισός αποτελεί κλειστό αγωγό.

Η κοίτη του θαμμένου Ιλισού, βρίσκεται κάτω από τις οδούς Μιχαλακοπούλου – Β. Κωνσταντίνου – Καλλιρρόης. Το δέλτα του Φαλήρου αποτελεί το σημείο εκβολής του στη θάλασσα. Η περιοχή του ξενοδοχείου «Κάραβελ» ήταν βάλτος του Ιλισού που ανήκε στην ΕΥΔΑΠ και πωλήθηκε επί δικτατορίας σε ιδιώτη. Ρέματα που συνέβαλλαν στον Ιλισό, βρίσκονται κάτω από κεντρικούς δρόμους της Πολυτεχνειούπολης και της Πανεπιστημιούπολης στου Ζωγράφου.

Η κοίτη του Ηριδανού εντοπίζεται σε βάθος έξι μέτρων, στο υπέδαφος των οδών Φιλελλήνων, Όθωνος και Μητροπόλεως. Η κοίτη του είχε την εξής πορεία: από τις υπώρειες του Λυκαβηττού περνούσε το Σύνταγμα και τη Βουλή (με τα νερά του ενίσχυε την πηγή «Μπουμπουνίστρα» στον Εθνικό Κήπο), διέσχιζε εγκαρσίως την οδό Αμαλίας, έστριβε στην Όθωνος και κατηφόριζε τη Μητροπόλεως. Από την πλατεία Μοναστηρακίου, έμπαινε στο Δημοπρατήριο, συνέχιζε στην Αδριανού, στη συνέχεια έρρεε επί της Ερμού, για να εμφανισθεί στον Κεραμικό. Κατόπιν κυλούσε προς την Πειραιώς και στρεφόμενος νότια, ενωνόταν με τον Ιλισό.

Όμως, τα πολλά μικρά ρέματα της Αθήνας, που τα νερά τους έπεφταν στα τρία κύρια ανωτέρω ποτάμια, συνέθεταν ένα νευρώδες υδάτινο πλέγμα, που σήμερα δεν υφίσταται, και τ’ οποίο ήταν αυτό που κρατούσε στέρεα, σταθερή και ζωντανή την πόλη, δίνοντάς της πνοή, ανάσα, αφού απελευθέρωνε ομαλά, διά των υδάτινων διαύλων, τη δύναμη του νερού, σε μία τάξη ροής. Αυτά τα ρέματα, είναι χαμένα σήμερα κάτω από οδούς, κτήρια, πλατείες κ.λπ. Υπολογίζεται, σύμφωνα με την ΕΥΔΑΠ, πως περίπου το 30% αυτών των ρεμάτων είναι καταπατημένα, ενώ το υπόλοιπο είναι σκεπασμένα και ελεύθερα (ΕΥΔΑΠ, 2001).

Αναφέρεται σχετικά η οδόη Ρήγα Φεραίου στη Νέα Φιλαδέλφεια, η οποία είναι χτισμένη πάνω στις όχθες του Κηφισού. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι η περιοχή της Νέας Φιλαδέλφειας, πριν εγκατασταθεί εκεί ο προσφυγικός συνοικισμός, ονομαζόταν Ποδονίφτης, από το ομώνυμο ρέμα.

Πάνω σε προσχώσεις, ανάμεσα στα ρέματα Χαλανδρίου και Ποδονίφτη, ήταν χτισμένο το τμήμα του εργοστασίου της Ρικομέξ, που έπεσε σαν χάρτινο στον σεισμό της Αθήνας, τον Σεπτέμβριο του 1999. Η οδός Αιγαίου στον δήμο Βάρης, βρίσκεται πάνω στην κοίτη του ρέματος Κόρμπη. Στο Μενίδι, στις όχθες των ρεμάτων Προφήτης Ηλίας και Εσχατιά βρίσκεται ολόκληρος συνοικισμός. Η οδός Μάρνη και τμήμα της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, βρίσκονται πάνω στο ρέμα Κυγκλόβορος. Τείχος της Χαλυβουργικής, που είχε χτιστεί επί της κοίτης του Ελευσίνιου Κηφισού και τον κρατούσε κλειστόν, είχε ως αποτέλεσμα το έτος 1996 να πλημμυρίσει το Θριάσιο Πεδίο. Τμήμα του ρέματος της Πικροδάφνης τσιμεντοποιήθηκε το έτος 1999, στο ύψος του Δήμου Αγίου Δημητρίου.

Στη Γλυφάδα και στη Βούλα, 11 κύρια ρέματα που ξεκινούν από τον Υμηττό, έχουν θαφτεί και από πάνω τους περνούν πια κεντρικοί δρόμοι. Συγκεκριμένα στη Γλυφάδα ο χείμαρρος Μυστρά αποτελεί την οδό Αθανάτου, οι χείμαρροι Άνω Γλυφάδας, Γλυφάδας και Παπαδόπουλου, συγκλινόμενοι, αποτελούν την οδό Ανθέων και στην προέκταση τις οδούς Περικλέους και Β. Φρειδερίκης, ο χείμαρρος Ανώνυμος αποτελεί την οδό Κρίτωνος, ο χείμαρρος Ίλιδος αποτελεί την οδό Πατριάρχου Γρηγορίου και ο χείμαρρος Ρήγα Φεραίου την οδό Σοφοκλέους και Στράβωνος. Στη Βούλα ο χείμαρρος Λυκορέματος αποτελεί τις οδούς Αγαμέμνονος και Πρίγκιπος Πέτρου, ο χείμαρρος Σμόλικα τις οδούς Σμόλικα και Υμηττού, ο χείμαρρος Χλόης τις οδούς Χλόης και Πειραιώς, ο χείμαρρος Ζαλόγγου τις οδούς Ζαλόγγου και Κεφαλληνίας.

Αν λάβουμε δε υπόψη ότι όλοι αυτοί οι χείμαρροι συγκλίνουν σε μια κλειστή πυκνοδομημένη σήμερα λεκάνη, τότε εύκολα συνειδητοποιούμε γιατί με την πρώτη νεροποντή πλημμυρίζουν αυτές οι περιοχές…

Ο υπόγειος κόσμος των χαμένων ρεμάτων της Αθήνας είναι ιστορικά και οικολογικά/περιβαλλοντικά σημαντικός. Διότι με την ανακάλυψή του, αφενός γνωρίζεται ένας υδάτινος χώρος μεγάλης ιστορικής αξίας (αφού η πορεία κάθε πολιτισμού είναι τελικά συνδεδεμένη με το νερό), αφετέρου, με τη χαρτογράφησή του, καταφαίνεται μια πόλη εύθραυστη και χειμαρρόπληκτη, καταδείχνοντας την περιβαλλοντική σημασία των εν λόγω ρεμάτων. Η οποία σήμερα έχει απωλέσει τις υδάτινες οδούς της κι έμεινε απροστάτευτη και γυμνή μπρος στα στοιχεία της φύσης.

Ο μύθος αναφέρει ότι ο Ποσειδώνας και η Αθηνά αγωνίστηκαν για το ποιος θα δώσει το όνομά του στην πόλη που ίδρυσε ο Θησέας στο λεκανοπέδιο της Αττικής. Ο Ποσειδώνας πρόσφερε ως δώρο στην πόλη το νερό, ενώ η Αθηνά το ελαιόδενδρο. Νίκησε η Αθηνά και έκτοτε η πόλη αυτή διψά… Είναι, θεωρούμε, ο μύθος δηλωτικός για την ύστερη κατάσταση της πρωτεύουσας, όμως ταυτόχρονα δηλοί και το «πρόβλημα» της πόλης, καθόσον το ελλείπον στοιχείο της, το νερό, είναι αυτό που εκφράζεται εμφατικά στην ξηρότη της, πνίγοντάς την κατά την εκδήλωσή του!

ΕΑΛΩ Η ΠΟΛΙΣ…

«…Κάτου στο δρόμο μιαν αυγή
βλέπω μερμήγκια κι έτρεχαν να μπούνε μες τη γη,
και κράζω: «Τα καημένα!».
«Καλέ, τι με λυπάσαι εμένα;»,
είπε ένας μέρμηγκας σοφός.
«Με μόνη εγώ τη μυρουδιά
και μες στης τρύπας την καρδιά
πιο λεύτερα γυρίζω, παρά εσύ στο φως».
(«Μη με λυπάσαι», Αλέξανδρος Πάλλης)

Η Αθήνα δεν είναι υδάτινη πόλη. Δεν έχει έναν ποταμό να τη διασχίζει, δεν έχει μια λίμνη να την «καθρεπτίζει». Της λείπει αυτό το φυσικό προτέρημα που, κακά τα ψέμματα, δίνει άλλη πνοή στο ξηρό και άψυχο αστικό τοπίο. Κι όμως, ετούτη η νεκρή σήμερα, η χωρίς «νευρώνες» πόλη, ήταν κάποτε ζωντανή. Τότε…, που την έρρεαν 700 κανάλια!!! Τα οποία συνέθεταν ένα πολύπλοκο σύμπλεγμα νευρώνων, που αφενός εκτόνωναν τις ορμές της φύσης, κάμνοντας την πόλη ν’ ανασαίνει, χωρίς συμφορισμούς και ανακοπές, και αφετέρου δίναν ζωή στην πόλη, με το φτερούγισμα του πουλιού στην όχθη του ρέματος, με τη ροή του νερού στην κοίτη του, με το αεράκι που κατέβαινε από τους λόφους της κι ακολουθούσε το ρέμα… Εκείνα τα κανάλια, αλί, τα έχασε! Και σήμερα, μόλις και μετά βίας, της έχουν απομείνει 70, και αυτά σκόρπια, ασυνεχή και λεηλατημένα.

Φοβού το ύδωρ

Βράδυ της 2ας Νοεμβρίου του 1977. Δυόμισι ώρες καταρρακτώδους βροχής, ήταν ικανά για να μετατρέψουν το λεκανοπέδιο της Αττικής σε μια τεράστια λίμνη. Αυτοκίνητα, νοικοκυριά και άνθρωποι παρασύρθηκαν από τα βορβορώδη ορμητικά νερά που κατέκλυσαν την πόλη και χιλιάδες ισόγεια και υπόγεια οικήματα πλημμύρισαν. Οι δυτικές συνοικίες αντιμετώπισαν το μεγαλύτερο πρόβλημα. Εικοσιοκτώ νεκροί άνθρωποι καταγράφηκαν, εκ των οποίων οι δέκα ήταν μικρά παιδιά! Την άλλη ημέρα, κάτω από τον ηλιόλουστο αττικό ουρανό, θ’ αποκαλυφθεί το μέγεθος της καταστροφής. Στους λιμνασμένους χώρους της πόλης, των οποίων το ύψος του νερού έφτανε έως και τα δυόμισυ μέτρα (!), επέπλεαν σκουπίδια, οικιακά σκεύη, ψόφια ζώα, τρόφιμα που διέφυγαν από τα πλημμυρισμένα καταστήματα και πολλά-πολλά άλλα υλικά. Η κίνηση των ανθρώπων, μόνον με βάρκα ήταν δυνατή, ενώ στον Σαρωνικό κόλπο, κοντά στις εκβολές του Κηφισού, επέπλεαν παρασυρμένα αυτοκίνητα και διάφορα αντικείμενα. Μετά δε από δύο εικοσιτετράωρα, στις ακτές της Αίγινας περισυνελέγησαν δύο πτώματα που ξέβρασε ο Κηφισός.

Το συγκεκριμένο πλημμυρικό φαινόμενο δημιούργησε τη δεύτερη μεγαλύτερη καταστροφή αυτής της μορφής που έπληξε το λεκανοπέδιο της Αττικής μετά τον πλημμυρισμό που συνέβη στις 6 Νοεμβρίου του 1961 στο Μπουρνάζι, τις Τζιτζιφιές και τα Σφαγεία, όπου τότε βρήκαν τραγικό θάνατο τριάντα εννέα άτομα κι έμειναν άστεγα 3.000!

Όμως, το κακό δε σταμάτησε εδώ. Σαράντα μόλις ημέρες αργότερα, νέα ισχυρή νεροποντή έπληξε το λεκανοπέδιο. Αυτή τη φορά το πρόβλημα επικεντρώθηκε στα βόρεια προάστια (Χαλάνδρι, Μαρούσι, Κηφισιά, Αγία Παρασκευή, Νέα Φιλαδέλφεια κ.λπ.) Οι εικόνες της καταστροφής επαναλήφθηκαν. Οι νεκροί που καταγράφηκαν αυτή τη φορά ήταν έξι.

Και στις δύο περιπτώσεις, ως αίτια της καταστροφής προσδιορίστηκαν τα μπαζωμένα και χτισμένα ρέματα, και τ’ αποψιλωμένα και οικοπεδοποιημένα βουνά που περικλύουν το λεκανοπέδιο, καθώς και οι εντός του λόφοι, συνδυασμένα όλα τούτα με την έλλειψη καταλλήλων αντιπλημμυρικών έργων και αποχετευτικού δικτύου για την πρωτεύουσα.

Με έφεση στον πλημμυρισμό

Το λεκανοπέδιο της Αττικής, αν και κεκλιμμένο προς τη θάλασσα, με «έφεση» στον πλημμυρισμό, όσο διατηρούσε τα ρέματά του και τα γύρω βουνά του συντηρούσαν βλάστηση, δεν υπόκειτο στο βάσανο των πλημμυρών. Αυτό, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι ίσχυε έως και τις αρχές της δεκαετίας του 1950, με ορισμένες εξαιρέσεις βέβαια.

Αρκεί να ειπωθεί ότι κατά το χρονικό διάστημα 1850-1950 σημειώθηκαν τέσσερα σοβαρά πλημμυρικά συμβάντα στο λεκανοπέδιο, ενώ κατά το χρονικό διάστημα 1951-2003 σημειώθηκαν σαρανταπέντε!

Ως επισήμανση αναφέρεται ότι, εξαιτίας του παλαιόθεν πλημμυρισμού του λεκανοπεδίου και των προσχώσεων των χειμάρρων του, ενώθηκε η Αθήνα με τον Πειραιά, ο οποίος ήταν κάποτε νησί («…τον τε Πειραιά νησιάζοντα πρότερον και πέραν της ακτής κείμενον…», σημειώνε στα «Γεωγραφικά» ο Στράβων). Μάλιστα ο Ξενοφώντας αναφέρει πως, η αβαθής θάλασσα που κάποτε υπήρχε μεταξύ του Νέου Φαλήρου και του λεγομένου Μεγάλου Λιμένος του Πειραιά, είχε διαμορφωθεί από τις προσχώσεις των χειμάρρων σε λιμνοθάλασσα, η οποία κατά τους ιστορικούς χρόνους είχε μετατραπεί σε τέλμα και ονομαζόταν «Αλίπεδον» (Ξενοφ. Ελλην. 2, 4, 30).

Το «κακό» με τα ρέματα του λεκανοπεδίου άρχισε με την εφαρμογή των πρώτων ρυμοτομικών σχεδίων της πόλης των Αθηνών. Σε αυτά, δε λήφθηκε μέριμνα για την πλήρη και απόλυτη προστασία των ρεμάτων της, παρά μόνον για τα μεγαλύτερα (αναφέρεται, για παράδειγμα, ότι το μικρό αλλά επικίνδυνο ρέμα Κυκλοβόρου, μπαζώθηκε και ασφαλτοστρώθηκε, αποτελώντας σήμερα την οδό Μάρνη). Η άναρχη και αυθαίρετη δόμηση του Μεσοπολέμου, καθώς και η βιαστική και πρόχειρη εγκατάσταση των Μικρασιατών προσφύγων σε ρεμάτιες και παρεμάτιες περιοχές του λεκανοπεδίου, καθώς και σε αναδασωτέες προστατευτικού χαρακτήρα εκτάσεις, επιδείνωσε το ήδη οξυμένο πλημμυρικό πρόβλημα της πρωτεύουσας.

Παρ’ όλα αυτά, η απόκριση των εναπομεινάντων ρεμάτων ήταν –θα λέγαμε– ικανοποιητική, αν και σοβαροί πλυμμυρισμοί συνέβαιναν και παλιά. Αναφέρεται π.χ. η περίπτωση της 14ης-11-1896, όταν μετά από μια ισχυρή νεροποντή πλημμύρισε ο Ιλισός και πνίγηκαν 17 άνθρωποι, που είχαν κατασκευάσει μικρά αυθαίρετα σπιτάκια κοντά στις όχθες του. Από την τότε καταστροφή δεν γλύτωσαν οι Αρμένιοι πρόσφυγες, που είχαν κατασκηνώσει παρά του Ιλισού, έχοντας έλθει κυνηγημένοι στη χώρα μας μετά από τις σφαγές που υπέστησαν από τους Τούρκους. Η εφημερίδα «Εμπρός» περιέγραφε την τραγική τους κατάσταση: «…Ως γνωστόν, παρά τον μύλον του Πανέση είχον στηθή αρκεταί σκηναί υπό τας οποίας εύρον άσυλον οι δυστυχείς Αρμένιοι οίτινες είχον καταφύγει ενταύθα. Τας σκηνάς ανήρπασεν ο ισχυρός άνεμος, το δε ύδωρ παρέσυρε τα ολίγα ενδύματα και λοιπά είδη πρώτης ανάγκης. Και ήδη άστεγοι και πάλιν οι ατυχείς Αρμένιοι περιέρχονται τας οικίας ζητούντες και καθικετεύοντες να τοις δοθή άσυλον. Η θέα των ανθρώπων τούτων συγκινεί και τον απαθέστερον και σκληρότερον άνθρωπον. Κάθυγροι και με αποστάζοντα εκ του ύδατος τα ράκη, άτινα περιβάλλοντα το σώμα των, τρέμουν εκ του ψύχους και της πείνης…»

Οι επιπτώσεις από κείνους τους πλημμυρισμούς, με θύματα ανθρώπους, γινόταν τραγικές ακριβώς επειδή η κατοίκηση περιοχών του λεκανοπεδίου της Αττικής ήταν βιαστική κι άναρχη, λόγω των κοινωνικών συνθηκών και των εθνικών καταστάσεων, κάτι που επιβάρυνε ή ανέτρεπε τη λειτουργία των φυσικών ρευμάτων της πόλης και δημιουργούσε προβλήματα περιβαλλοντικά και κοινωνικά. Οι μεταπολεμικές δεκαετίες του 1950 και 1960, έφεραν την ολέθρια ανατροπή, όταν με την άναρχη και άλογη δόμηση που σημειώθηκε, η οποία επιδεινούμενη συνεχίστηκε και τις επόμενες δεκαετίες, εξαφανίσθηκαν κάτω από το μπετόν και την άσφαλτο χιλιόμετρα ρεμάτων! Από κείθε και ύστερα η Αθήνα πλημμυρίζει μ’ έναν τακτικό και γνώριμο ρυθμό, που καθιστά το φυσικό φαινόμενο ως αναπότρεπτο και μοιραίο, τ’ οποίο, ως αναγκαίο κακό θα πρέπει να το αντιμετωπίζουμε!

Με απόγνωση ο καθηγητής Δημήτρης Πικιώνης σημείωνε το έτος 1954 για την αφροσύνη των Αθηναίων, σε σχέση με τα δύο ιερά τους ποτάμια: «Τι εκάνατε τον Ιλισό και τον Κηφισό, τα δυο αγιάσματά μου; Εβάλατε μέσα τους τους υπονόμους σας, ερίξατε τα νερά των εργοστασίων σας…» (Πικιώνης Δ., «Γαίας ατίμωσις», περιοδικό. «Τεχνικά Χρονικά», τεύχος 58, έτος 1954).

Σήμερα, λόγω της τσιμεντοποίησης, το 65% των όμβριων υδάτων μένει στην επιφάνεια του εδάφους, ενώ παλαιότερα το 35% πήγαινε στη θάλασσα και το 65% διηθείτο στο έδαφος. Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΥΔΑΠ του έτους 2001, από τα 2.900 «κρίσιμα» χιλιόμετρα των ρεμάτων της Αττικής (σε σύνολο 4.154 χιλιομέτρων), τα 450 χιλιόμετρα έχουν καταπατηθεί (!) και μόνον σε 187 χιλιόμετρα έχουν πραγματοποιηθεί τεχνικά έργα αντιπλημμυρικής προστασίας. Το σύνολο, δε, των πραγματοποιηθέντων έργων τέτοιας μορφής, αντιστοιχούν στο 40% σε σχέση με αυτά που απαιτούνται για την αντιπλημμυρική θωράκιση της πρωτεύουσας. Στο λεκανοπέδιο, από τα 685 χιλιόμετρα ρεμάτων, έχουν καταπατηθεί τα 45,5 χιλιόμετρα και έχουν πραγματοποιηθεί έργα σε 78,5 χιλιόμετρα. Στα Μεσόγεια και στο Θριάσιο Πεδίο, από τα 506 και 889 χιλιόμετρα ρεμάτων αντίστοιχα, έχουν καταπατηθεί 99,5 και 88,1 χιλιόμετρα, και έχουν διευθετηθεί 6 και 3 χιλιόμετρα αντίστοιχα. Στη λεκάνη του ανατολικού και βόρειου Σαρωνικού, από τα 243 χιλιόμετρα ρεμάτων, έχουν καταπατηθεί τα 28,9 χιλιόμετρα, ενώ έργα διευθέτησης έχουν πραγματοποιηθεί στα 67,5 χιλιόμετρα. Τέλος, στην ευρύτερη περιοχή του Πειραιά και της Σαλαμίνας, από τα 279 χιλιόμετρα ρεμάτων, έχουν καταπατηθεί τα 31,6 χιλιόμετρα και έχουν διευθετηθεί τα 17.

Ο Κηφισός, κατά την επίσημη αλληλογραφία του ελληνικού κράτους με τον πρόεδρο της Επιτροπής Αναφορών του Ευρωκοινοβουλίου κ. Nino Gemelli τον Δεκέμβριο του 2003 αντιμετωπίζεται, από το ύψος του Περιστερίου μέχρι τις εκβολές του, ως υπόνομος!!! Στο ρέμα Χαλανδρίου, στην Α΄ ζώνη προστασίας του, έχουν καταγραφεί από τους Επιθεωρητές Περιβάλλοντος κέντρα διασκέδασης, κατοικίες και ένα γηροκομείο! Ίδια, ίσως και χειρότερη, είναι η κατάσταση και στ’ άλλα, εναπομείναντα, ρέματα του λεκανοπεδίου (της Πικροδάφνης, του Ασωπού, της Πύρνας, της Αγίας Άννης κ.λπ.)

Ένα φαινόμενο φυσιολογικό

Δε χωρεί αμφιβολία ότι ο πλημμυρισμός στο λεκανοπέδιο της Αττικής, ακριβώς λόγω της γεωμορφολογίας και της φύσης του, της αποδάσωσης των γύρωθε βουνών του, της οικοδόμησης των λόφων του, καθώς και της αιφνίδιας και κατακλυσμιαίας μορφής των κατακρημνισμάτων που σημειώνονται, αποτελεί ένα φαινόμενο που μπορεί να θεωρηθεί ως φυσιολογικό, τ’ οποίο όμως, υπό κανονικές συνθήκες, αυτορυθμίζεται από τους φυσικούς μηχανισμούς που ενυπάρχουν στο λειτουργικό του σύστημα.

Έτσι, τα ρέματα των λόφων του Αιγάλεω, έπεφταν κάποτε κατευθείαν στο λιμάνι του Πειραιά ή έσβηναν στην περιοχή του Κερατσινίου. Άλλα ρέματα του όρους Αιγάλεω, έπεφταν μέσα στον Ελαιώνα κι έσβηναν εκεί. Όλα τα υπόλοιπα ρέματα της δυτικής πλευράς του λεκανοπεδίου, συγκεντρώνονταν στον Κηφισό και απ’ εκεί παροχετεύονταν στον Σαρωνικό κόλπο. Τα ρέματα της βόρειας πλευράς κατέληγαν στον Ποδονίφτη, ο οποίος έσμιγε σε κάποιο σημείο με τον Κηφισό.

Βέβαια, όταν ο Κηφισός «φούσκωνε» από νερά, έπεφτε (κι αυτός) ανεξέλεγκτος στον Ελαιώνα. Ανέφερε χαρακτηριστικά ο δημοσιογράφος και ιστορικός Γ. Παρασκευόπουλος: «…ο άνευ σχεδόν κοίτης Κηφισός εξεχύνετο εις τον Ελαιώνα, μεταβάλλων αυτόν εις τεναγώδη έκτασιν και καταστρέφων το πλείστον μέρος του…» Για την κατάσταση όμως αυτή, δεν ευθύνονται αποκλειστικά τα ακραία καιρικά φαινόμενα, που κατά εποχές σημειωνόταν. Ευθύνονται και οι ίδιοι οι Αθηναίοι που δεν διαχείριζονταν σωστά το ποτάμι τους (τον Κηφισό) και το παραμελούσαν. Μας πληροφορεί σχετικά ο εγκυρότατος στα στοιχεία που δίνει και στις εκτιμήσεις που κάνει, Βαυαρός αρχαιολόγος Λουδοβίκος Ρος: «Ο Κηφισός, που οι αποχετεύσεις του, χρόνια τώρα είχαν παραμεληθεί, σχημάτιζε μέσα στους Ελαιώνες μόνιμα τέλματα…» (Παρασκευόπουλος Π. Γ., «Οι δήμαρχοι των Αθηνών (1935-1907)», φωτογραφική ανατύπωση της έκδοσης του 1907 από τον Δήμο Αθηναίων, Αθήνα 2001, σελ. 102).

Στην ανατολική πλευρά του λεκανοπεδίου της Αττικής κυριαρχούσε ο Ιλισός, στον οποίο συγκεντρωνόταν όλα τα νερά του Υμηττού. «Η οδός η φέρουσα εις τον Πειραιά διά του Ελαιώνος, ήτο πολύ ελώδης, ως εκ των διακλαδώσεων του τότε Ιλισού», ανέφερε ο Βαυαρός αξιωματικός Χριστόφορος Νέεζερ στ’ απομνημονεύματά του [Νέεζερ Χρ., «Τα πρώτα έτη της ιδρύσεως του ελληνικού βασιλείου», απομνημονεύματα Χριστόφορου Νέεζερ, Αθήνα 1936]. Ενώ, νοτιότερα, τα ρέματα της Νέας Σμύρνης, του Μπραχαμίου και της Αμφιθέας, κατέληγαν απευθείας στη θάλασσα, στην περιοχή από τις Τζιτζιφιές μέχρι τον Άλιμο.

Το λεκανοπέδιο, λοιπόν, αν και χειμαρρόπληκτο, λόγω των πολλών χειμαρρικών ρευμάτων του, «είχε τον τρόπο του» ν’ ανταποκρίνεται σε τούτη τη δύσκολη κατάσταση, και τούτο προέκυπτε από τη φυσική λειτουργία του ως προς την ανταπόκρισή του στις καιρικές συνθήκες. Καθότι τα πολλά ρέματά του ήταν εκείνα που εκτόνωναν την χειμαρρικότητα, αποτελώντας τη λύση στο πλημμυρικό του πρόβλημα, χωρίς εντέλει αυτά να το δημιουργούν. Ήλθε όμως ο άνθρωπος, για ν’ ανατρέψει τα ισχύοντα. Η διατάραξη που υπέστη το εν λόγω περιβάλλον από τη βίαιη και χωρίς λογική ανθρώπινη επέμβαση/παρέμβαση, ήταν τόσο ισχυρή, που οι φυσικοί μηχανισμοί του λεκανοπεδίου κατέληξαν ή υπέστησαν «ανήκεστο βλάβη» (είναι χαρακτηριστικό ότι επί της κοίτης του Ιλισού είχε αναπτυχθεί προσφυγικός οικισμός, ο οποίος κατεδαφίστηκε μόλις το 1967 από τη Χούντα, για να διαπλατυνθεί η οδός Μιχαλακοπούλου και για ν’ ανεγερθεί εκεί ξενοδοχείο!). Για τους παραπάνω λόγους, το πλημμυρικό φαινόμενο στο λεκανοπέδιο της Αττικής εκδηλωνόταν (και συνεχίζει να εκδηλώνεται), ανεξέλεγκτο.

Ύδατα χαρίεντα σε τόπο «κατηφή»

Ως ύδατα χαρίεντα περιγράφονταν από τους ιστορικούς και τους συγγραφείς των αρχαίων χρόνων τα νερά των αττικών ποταμών. Η ομορφιά, δε του τοπίου που προσέφεραν ήταν ιδιαίτερη και απαράμιλλη. Τη μοναδικότητα των αττικών νερών μας δίνει ο Ιππόνικος: «Τα νερά της Αττικής έχουν τη δική τους ομορφιά, που μου φτάνει να γευτώ μια σταγόνα για να τ’ αναγνωρίσω αμέσως» («Προς Δημόνικον», α.5).

Δέστε πως ο Πλάτων στον «Φαίδρο» περιγράφει την παρά του Ιλισού περιοχή και συγκρίνετε την εικόνα εκείνη την ειδυλλιακή, με τη σημερινή: «…τα ύδατα του Ιλισσού χαρίεντα και καθαρά και διαφανή, παρά τα οποία μία πλάτανος αμφιλαφής και υψηλή και κάτω από την πλάτανο πηγή χαριεστάτη μάλα ψυχρού ύδατος και τραγούδια τζιτζικιών και ευωδιασμένο αεράκι και χορτάρι για να ξαπλώσει κανείς…» (Πλάτων, «Φαίδρος», απόδοση: Παναγιώτης Ο. Δοίκος, εκδόσεις Ζήτρος, Θεσσαλονίκη 2006)..

Ομοίως για τον Κηφισό, δίδεται μια χαρακτηριστική περιγραφή στον Οιδίποδα επί Κολωνώ: «…οι ζωηρές πηγές που απομακρύνονται από το ρεύμα του Κηφισού δεν ελλατώνονται ποτέ, αλλά κυλάνε αδιάκοπα με τα καθαρά τους νερά μέσα στην κοιλάδα που πλαισιώνεται από λόφους και τα νερά τούς γονιμοποιούν αμέσως» (Σοφοκλής, «Οιδίπους επί Κολονώ», απόδοση: Αθηνά Μπαζού, εκδόσεις Πατάκης, Αθήνα 2001).

Ο Σατωμπριάν, στις αρχές του 19ου αιώνα, βρήκε την κοίτη του Κηφισού «…εν μέσω κορμών ελαιών, αίτινες περίκεινται αυτώ ωσεί ιτέαι». Σημείωνε σχετικά: «Επεύζευσα τότε, ίνα ασπασθώ τον ρύακα τούτον και πίω εξ αυτού, αλλά μόλις εύρον το αρκούν μοι ύδωρ εν κοιλώματί τινί παρά την όχθην, μετατραπέντος του λοιπού προς άρδευσιν των ελαιώνων» (Σατωβριάνδου, «Οδοιπορικόν εκ Παρισίων εις Ιεροσόλυμα και εξ Ιεροσολύμων εις Παρισίους», τόμος Α΄, μετάφραση Εμμανουήλ Δ. Ροίδη, εκ του τυπογραφείου της Αυγής, Αθήνα 1860).

Η «ευλογία» του Κηφισού ποταμού αποδίδεται και μέσα από την περιγραφή του Henri Belle (αναφέρεται στο έτος 1874): «Έτσι, αυτή η στενή λουρίδα (εννοεί τον Κηφισό) που διασχίζει την αττική πεδιάδα, παρουσιάζει ένα σπάνιο θέαμα, σε ζωηρή αντίθεση με τη γύρω περιοχή, μια ολόφρεσκη πρασινάδα, ένα έδαφος πάντα υγρό, ανθισμένα δένδρα και πολύχρωμη χλόη, που ξεκουράζει το μάτι από τα γκρίζα χρώματα και τις άγονες περιοχές του αττικού τοπίου…» (Belle H., «Ταξίδι στην Ελλάδα 1861-1874», μετάφραση: Λίνα Σταματιάδη, εισαγωγή-σχόλια: Γιάννης Γρυντάκης, εκδόσεις Ιστορητής, Αθήνα 1993).

Ο δε J. L. S. Barthordy το 1803 βρήκε τον Ιλισό υπέροχο αλλά εξαντλημένο, διότι το νερό του αντλούνταν για τις αρδεύσεις των γύρω περιβολιών. Ο ποταμός, λέγει, εκμισθωνόταν με την ώρα και το ημίωρο και οι εκμισθωτές είχαν το δικαίωμα στο χρόνο αυτό να τον εκτρέπουν στα κτήματά τους [Barthordy J., «Ταξιδιωτικές εντυπώσεις από την Ελλάδα (1803-1804), εκδόσεις Εκάτη, Αθήνα 1993].

Ο Γάλλος Εντγκάρ Κινέ, κατά την προχωρημένη άνοιξη του 1829, βρήκε τους Ιλισό και Κηφισό να διαρρέονται από νερά (περισσότερο νερό είχε ο Κηφισός), και σημείωνε ότι πρόκειται για στενούς ποταμούς, οι οποίοι χάνονταν στην πλούσια βλάστησή τους. Μάλιστα, αναφέρεται στις αγριόπαπιες που κολυμπούσαν στις όχθες του Κηφισού και πρόσφεραν ένα εξαίσιο θέαμα (Κινέ Ε., «Η Ελλάδα του 1830 και οι σχέσεις της με την αρχαιότητα», μετάφραση: Λίλα Γκινάκα, εκδόσεις Αφοί Τολίδη, Αθήνα 1988).

O Δ. Καμπούρογλου, στο έργο του «Αι παλαιαί Αθήναι» (Αθήνα 1922), σημείωνε για τον Ιλισό: «…Η αποφαλάκρωσις του Υμηττού συνετέλεσε βέβαια, εις το να καταντήση ο Ιλισός χείμαρρος, δεν τον έκαμεν όμως κυρίως τούτο να χάση τα νερά του μέχρι αποξηράνσεως… Αφαιρέσατε από τον Ιλισόν τα χώματα και τα χαλίκια, τα οποία τον έχουν καταχώση κατά διαφόρους πλημμύρας, αποδώσατέ του τα νερά που του ανήκουν, και τότε θα ιδήτε αν έχη ή αν δεν έχη νερόν, λαμβανομένου πάντοτε υπ’ όψιν, ότι ουδέποτε υπήρξε βαθύρρους… Και το σπήλαιον και οι βράχοι κατεκερματίσθησαν, ιδρυθέντος εκεί (παρά του Ιλισού) προχείρου λατομείου, προμηθεύσαντος λίθους δι’ αθλίας τινάς οικδομάς, παρατεταγμένας εις το ύψος καλυπτούσας την γελοιότητά των με τενεκέδες του πετρελαίου, ενώ άϋπνοι οι θολοί κρουνοί του νεροχύτου φιλοδωρούν εις τον Ιλισόν πάσαν αυτών την ρυπαρίαν»

Ο ίδιος, στον «Αναδρομάρη της Αττικής» (Αθήνα 1920), αναφέρει: «Αλλά που να ενεπνεύσθη ο Αριστοφάνης την κωμωδίαν του; Παράν τον Ιλισόν, ακούων τους βατράχους της Καλλιρόης, τους ονοματίσαντας και το σημερινόν Βατραχονήσι; Ή κατά τον Κηφισσόν εις τις μικρές και καθαρώτατες λιμνίτσες που σχηματίζονται ακόμη και τώρα, κάτω από τα πλατάνια και κοντά στους νερομύλους;».

Η φύση δεν εκδικείται, απλά αντιδρά

Πως ορίζεται το ρέμα; Ως πτύχωση της επιφάνειας του εδάφους διά της οποίας συντηρείται η απορροή προς τη θάλασσα των πλεοναζόντων υδάτων της ξηράς, αποτελώντας ταυτόχρονα φυσικό αεραγωγό για την πόλη, διαμορφώντας μαζί με τη πανίδα και τη χλωρίδα που το συνοδεύει, ένα οικοσύστημα που συμβάλλει πολλαπλώς στην ισορροπία του αστικού περιβάλλοντος (πρακτ. Συνεδρ. Σ.τ.Ε. 195 και αποφάσεις 246/2000, 505 και 511 και 673/2001, 602/2002 κ.α.) Στα παραπάνω, που προέρχονται από νομικό κείμενο, προστίθεται και η επιστημονική θεώρηση, που λέγει ότι τα ρέματα θα πρέπει να μένουν ανοιχτά και να μην μετατρέπονται σε κλειστούς αγωγούς, διότι αποτελούν ελεύθερους χώρους και χώρους διέλευσης του αέρα (Γ. Τσακίρης, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Αθήνα 2001).

Εφόσον, λοιπόν, η παραπάνω λειτουργία του ρέματος, για λόγους ανθρωπογενείς κυρίως, δεν υφίσταται, λογικό επόμενο είναι να υπάρξει πλημμυρισμός στην υποκείμενη περιοχή, στην ανυπεράσπιστη (με δική της ευθύνη) πολιτεία˙ η οποία έτσι, έχει χάσει και τα «προνόμια» (σύμφωνα με τα παραπάνω), που τα ρέματά της προσέφεραν.

Επομένως, ο σημερινός πλημμυρισμός της πόλης αποτελεί συνέπεια ανθρώπινων χειρισμών και δημιουργίας καταστάσεων, κι όχι απόρροια κάποιας φυσιολογικής διαδικασίας. Αυτό ας το κρατήσουμε καλά στο μυαλό μας διότι συνιστά την ευθύνη που ως προς τούτο ο άνθρωπος έχει, με τις πράξεις του και τις ανοχές του. Μια ευθύνη που η συνειδητοποίησή της θα καθορίσει την παραπέρα στάση ζωής μας σε σχέση με τη φύση και το περιβάλλον όπου διαβιούμε.

Το ρέμα, όμως, δεν περιορίζεται στον στενό οπτικό μας ορίζοντα. Σ’ αυτόν που μάθαμε (ή καλλίτερα, που μας έμαθαν) ν’ αντιλαμβανόμαστε και σε αυτόν να λειτουργούμε. Αν κοιτάξουμε λίγο ψηλότερα, στα γύρωθέ μας βουνά, θα διαπιστώσουμε ότι και εκείνα αποτελούν τμήματα ρεμάτων. Διότι, απ’ εκεί θα ξεκινήσει ο μεγάλος όγκος των νερών, για να κυλήσει προς τα κατάντη. Για ν’ ακολουθήσει τα κανάλια και να καταλήξει στη θάλασσα. Όσο πιο γυμνά είναι τα βουνά αυτά, τόσο μεγαλύτερος θα είναι ο όγκος του νερού που θα ρεύσει στα κατάντη (η βλάστηση που λείπει, θ’ απορροφούσε/κρατούσε τη μεγαλύτερη ποσότητα υδάτων) και, κατά συνέπεια, ο πλημμυρισμός που θα επέρχεται κάθε φορά, θα γίνεται μεγαλύτερος και πιο καταστροφικός.

Τα βουνά που περιβάλλουν το λεκανοπέδιο έχουν σε μεγάλο βαθμό απωλέσει τη βλάστησή τους ή αυτή έχει υποβαθμιστεί τόσο, ώστε να μην μπορεί πλέον να επιτελέσει το λειτουργικό της ρόλο. Τα εν λόγω βουνά, με την μορφή που σήμερα παρουσιάζουν, αποτελούν τελικά παράγοντα της κρίσης. Έχει, συγκεκριμένα, παρατηρηθεί ότι εμφανίζεται μεγαλύτερη πλημμυρική απορροή στις λεκάνες απορροής του Υμηττού και της Πεντέλης, όπου η δάσωση των βουνών είναι μικρή, σε σχέση με της Πάρνηθας και του Σαρανταπόταμου, όπου η δάσωση εκεί είναι μεγαλύτερη (Μπαλούτσος, 1997).

Παρατηρώντας, δε, σημεία των βουνών αυτών, διαπιστώνουμε ότι λεκάνες απορροής ρεμάτων –ένα από τα πλέον ενεργά τμήματά τους– έχουν πλήρως αλλοιωθεί, αφού υπέστησαν έως και τον «εκβαρβαρισμό» της δόμησης. Το διανοείστε; Μπορείτε να συλλάβετε το μέγεθος ετούτης της ανοησίας; Δομήθηκαν οι συλλεκτήριες λεκάνες των ρεμάτων και εν συνεχεία αποκλείστηκαν οι δρόμοι διαφυγής των νερών. Δεσμευμένα και εγκλωβισμένα λοιπόν τα ύδατα, πού θα ρεύσουν; Πώς είναι δυνατόν να εκτονωθεί το φαινόμενο; Τ’ αδιέξοδα που εμείς δημιουργήσαμε και τα οποία μας καταδυναστεύουν και μας τιμωρούν, είναι η αιτία του κακού. Κι όχι η «θυμωμένη φύση». Η φύση δεν εκδικείται, όπως κακώς λέγεται. Η φύση λειτουργεί (ή αντιδρά αν θέλετε), βάσει των συνθηκών και των δεδομένων που αντιμετωπίζει, προσπαθώντας νάβρει διέξοδα και ισορροπίες.

Την πόλη αυτή, την Αθήνα, την έχει αδικήσει η φύση ως προς τούτο: δεν της έδωσε νερά και της στέρησε τις εξ αυτών χάρες. Όμως τη γύμνασε ώστε να μπορεί να ζει με αυτή την έλλειψη και να γεύεται την κάθε σταγόνα νερού που τη γη της ποτίζει. Τη γύμνασε ώστε να εκτιμά το λιγοστό που της προσφέρεται και να το φυλάττει ως κάτι πολύτιμο. Τη γύμνασε για να μπορεί να υποδεχτεί την όποια αντίδραση της φύσης, η οποία κάποιες φορές κρίνεται ως οριακή, πλην όμως προκύπτει ως απόρροια μιας λογικής που η ίδια η φύση γνωρίζει και που, αλί, εμείς δεν αντιλαμβανόμαστε!

Σημείωνε σχετικά ο Ελβετός περιηγητής Charls Schaub (ο οποίος επισκέφτηκε την Ελλάδα τα έτη 1840 και 1862): «Πολύς λόγος έγινε και κατά τους αρχαίους και τους νεώτερους χρόνους περί του αγόνου και ανύδρου εδάφους της Αττικής, αλλά ομολογώ ότι η πραγματικότης υπερέβη παν ότι περί τούτου είχον φανταστεί. Οι αγροί, ιδίως κατά την ακμή του θέρους, είναι τόσον απεξηραμένοι, ώστε παρουσιάζουν όψιν φαιάν». O ίδιος, επίσης, λέγει: «…Εις μίαν χώραν ως η Αττική, μία πηγή είναι πράγμα πολύτιμον και εκείνοι που προβαίνουν εις την κατασκευήν των πρέπει να θεωρούνται ως πραγματικοί ευεργέται» [ στο: Ενεπεκίδης Κ. Π., «Αθηναϊκά-Αττικοβοιωτικά-Δωδεκανησιακά (1810-1980)», εκδόσεις Ωκεανίδα, Αθήνα 1991].

Η αττική γη, η λεπτόγεως γη, μα και η διά τούτο όμορφη, στηρίχτηκε στις λιγοστές της άμυνες και στάθηκε χρόνους ολάκερους, ακεραία και πλήρης. Ο άνθρωπος που ήλθε, ο τραγικός επίγονος, την καταδίκασε σ’ έναν αργό βασανιστικό θάνατο. Την τεμάχισε, την αποσύνθεσε, την αποδυνάμωσε. Της στέρησε τους υδάτινους δρόμους της και την απέκλεισε. Σε αυτή τη γη κατοίκησε, πά σε μιαν εντέλει αδύναμη γη…

The post Ο πλημμυρισμός του λεκανοπεδίου της Αττικής: Μια παλιά ιστορία! first appeared on Aυτολεξεί.

“Σε ετοιμότητα”, μας λένε, πως βρίσκεται ο κρατικός μηχανισμός για τη σημερινή κακοκαιρία. Είναι, όμως έτσι;

Την περασμένη Κυριακή είχα τη χαρά να μιλήσω, στα πλαίσια του τριημέρου του Heterotopia Project στη Καλαμάτα, σε ένα πάνελ με εξαίρετους συνομιλητές, σε μια εκδήλωση βασισμένη στο βιβλίο των Servigne και Stevens Πώς μπορεί να καταρρεύσουν τα πάντα (εκδ. Στάσει Εκπίπτοντες). Το βιβλίο εξετάζει διάφορα σενάρια κοινωνικής κατάρρευσης λόγω των κρίσεων που επιδεινώνονται ή/και προκαλούνται άμεσα από το κυρίαρχο καπιταλιστικό-κρατικό σύστημα.

Προειδοποιώντας ότι η κατάρρευση δεν συμβαίνει σε μια στιγμή αλλά παρατείνεται χρονικά, οι συγγραφείς παραθέτουν παραδείγματα Δυτικών κοινωνιών στις οποίες η κατάρρευση έχει ήδη ξεκινήσει, μία εκ των οποίων, όπως αναφέρουν, είναι η σύγχρονη Ελλάδα. Επισημαίνουν το γεγονός ότι, ενώ οι εγχώριες κυβερνώσες ελίτ κομπάζουν για την οικονομική ανάπτυξη της χώρας, η πολιτεία στην πραγματικότητα αδυνατεί ολοένα και περισσότερο να καλύψει ακόμη και τις βασικές ανάγκες και υποδομές του ευρύτερου πληθυσμού.

Πράγματι, βλέπουμε πώς σε έναν κόσμο όπου το σύμπλεγμα Κεφαλαίου-Έθνους-Κράτους μάς έχει ωθήσει σε μια ανθρωπογενή κλιματική κρίση υπαρξιακών πλέον διαστάσεων, η ελληνική πολιτεία καταφεύγει όλο και συχνότερα στην «προληπτική παράλυση», όπως σήμερα – καλώντας απλώς τον πληθυσμό να παραμείνει στα σπίτια του όταν αναμένονται έντονα φαινόμενα, καθώς δεν έχουν απομείνει αλλά ούτε και διαθέτει επαρκείς δημόσιες υπηρεσίες και υποδομές, έπειτα από χρόνια νεοφιλελεύθερης δομικής προσαρμογής, γραφειοκρατικής διαχείρισης και πολεοδομικού σχεδιασμού με γνώμονα το κέρδος (κάτι το οποίο, για παράδειγμα, έχει μετατρέψει την Αθήνα σε μία πόλη εντελώς ανίκανη να αντέξει ακόμα και μια μέτρια βροχόπτωση) κ.λπ.

Ταυτοχρόνως, καλούμαστε ως κοινωνία να συνηθίσουμε αυτή την κατάσταση της μόνιμης κατάρρευσης – όπως αναγκαστήκαμε να “συνηθίσουμε” τα τρένα και τα αεροπλάνα τα οποία κινούνται με επικίνδυνα απαρχαιωμένα συστήματα ή και χωρίς απαραίτητες δικλείδες ασφαλείας. Και όπως υπογραμμίζουν οι Servigne και Stevens, δυστυχώς οι άνθρωποι τείνουν να συνηθίζουν τις συνθήκες που συνοδεύουν την κατάρρευση.

Αυτή η εν εξελίξει κατάσταση δεν περιορίζεται στην Ελλάδα – σημάδια κατάρρευσης παρατηρούνται επίσης σε άλλες χώρες της περιφέρειας της ΕΕ, και πιο πρόσφατα ακόμη και στις πλουσιότερες χώρες. Το κρίσιμο εδώ πρόβλημα είναι ότι δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τις κρίσεις που βιώνουμε και τον κίνδυνο της ολικής κατάρρευσης με τα σημερινά εργαλεία: Το κυρίαρχο σύστημα, λόγω του ότι βασίζεται δογματικά στην απεριόριστη οικονομική ανάπτυξη και τη συγκέντρωση εξουσίας, παραμένει μυωπικό απέναντι στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και την καθολική προστασία της φύσης και όλων των μελών της κοινωνίας.

Δεν σταματούμε να πιστεύουμε ότι ο δρόμος που δεν οδηγεί στη βαρβαρότητα είναι αυτός της κινητοποίησης των κοινωνιών από-τα-κάτω, ώστε να θεσπίσουν βιώσιμες δημοκρατικές και οικολογικές εναλλακτικές μπροστά σε αυτό που έρχεται.

The post Σε ετοιμότητα ή υπό κατάρρευση; first appeared on Aυτολεξεί.

Το Δίκτυο Πολιτών για τη διάσωση του ρέματος της Πικροδάφνης, διοργανώνει την Κυριακή 2 Νοεμβρίου, στις 11 το πρωί, στο 6ο Δημοτικό Σχολείο (Λ. Αγ. Δημητρίου 186), ενημερωτική συζήτηση με θέμα: “Η αναβάθμιση του ρέματός μας κάτω από μία σύγχρονη οπτική”

Θα παρουσιαστούν καινοτομικές μέθοδοι αντιμετώπισης των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα ρέματα (πλημμυρισμοί, υπερχειλίσεις, καταπτώσεις, ρύπανση κλπ), με παραδείγματα από το ποτάμι της Πικροδάφνης. Λύσεις που διασώζουν το ποτάμι ως οικοσύστημα και φυσικό σώμα, ενώ ταυτόχρονα συντονίζονται με τις Ευρωπαϊκές Οδηγίες και σύγχρονες πρακτικές που εφαρμόζονται ανά τον κόσμο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

ΚΥΡΙΑΚΗ 2 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2025 και ώρα 11πμ.
Στο 6ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ (Λ. Αγ. Δημητρίου 186),
με θέμα: «Η ΠΙΚΡΟΔΑΦΝΗ ΜΑΣ ΕΝΩΝΕΙ. Η ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΡΕΜΑΤΟΣ ΜΑΣ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΟΠΤΙΚΗ»

Το πρόγραμμα της εκδήλωσης περιλαμβάνει εισηγήσεις και παρουσιάσεις από ειδικούς επιστήμονες – που έχουν εκπονήσει, διαχρονικά, προγράμματα παρακολούθησης και μελέτες για το ρέμα της Πικροδάφνης- τοποθετήσεις και ερωτήσεις φορέων και πολιτών και στο τέλος γενική συζήτηση.

11.00 -11.20: ΔΙΚΤΥΟ ΠΟΛΙΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΩΣΗ ΤΟΥ Ρ. ΠΙΚΡΟΔΑΦΝΗΣ
• Χαιρετισμός και Εισήγηση
• Παρουσίαση: «Οικολογική αναβάθμιση – Σύγχρονες τεχνικές για το ρ. Πικροδάφνης». « Η περίπτωση των έργων της Λιδωρικίου στον Αγ. Δημήτριο»
11.20 -11.35: ΛΟΥΠΑΣΑΚΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ (Καθηγητής ΕΜΠ),
¨Βιοτεχνική προσέγγιση στη διαχείριση αστικών ρεμάτων: το παράδειγμα της Πικροδάφνης¨
11.35-11.50: ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΗΛΙΑΣ (Ερευνητής ΕΛΚΕΘΕ – Τομέας Εσωτερικών υδάτων και βιοποικιλότητας)
¨Αποκατάσταση ρ. Πικροδάφνης. Προοπτικές¨
11.50 -12.10: ΤΣΟΥΝΗ ΑΛΕΞΙΑ (Πολιτικός Μηχ. – Ερευνήτρια Αστεροσκοπείου Αθηνών)
¨Πρόγραμμα αντιμετώπισης πλημμυρικού κινδύνου ρεμάτων Αττικής, Ρέμα Πικροδάφνης¨
Θα ακολουθήσουν ερωτήσεις – τοποθετήσεις από τους παρευρισκόμενους και συζήτηση επί όλων των θεμάτων που θα τεθούν.

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΣΚΕΠΤΙΚΟ ΤΗΣ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ

Το ρέμα της Πικροδάφνης αποτελεί ένα φυσικό δώρο για τους κατοίκους των νοτίων προαστίων. Είναι το μοναδικό ρέμα που διατηρεί τη φυσικότητά του σε μεγάλο βαθμό ενώ ταυτόχρονα αποτελεί μια εκτεταμένη γραμμική λωρίδα πρασίνου, από πυκνή, παραρεμμάτια βλάστηση, από τον Υμηττό ως τον Φαληρικό όρμο.

Είναι πόλος έλξης για πολλά είδη πουλιών και ζώων διαμορφώνοντας ένα σημαντικό οικοσύστημα – ενδιαίτημα, το μοναδικό καταφύγιο άγριας ζωής στη νότια Αθήνα. Αποτελεί επίσης αεραγωγό, ανανεώνοντας τον αέρα της πόλης από τη θάλασσα ως το βουνό, φιλτράροντας την ατμοσφαιρική ρύπανση και βελτιώνοντας το μικροκλίμα.

Οι ανθρώπινες δραστηριότητες κυρίως με τη ρύπανση και τις καταπατήσεις του ζωτικού του χώρου, έχουν επιφέρει την υποβάθμιση του ως υδατικό σώμα και ως οικοσύστημα. Ενώ το ποτάμι της Πικροδάφνης θα μπορούσε να αποτελέσει χώρο αναψυχής , περιπάτου και περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, αυτή τη στιγμή απαξιώνεται και αντιμετωπίζεται ως ¨πρόβλημα¨ από πολλούς.

Το θετικό είναι ότι έχουν πραγματοποιηθεί πολλές μελέτες και προγράμματα παρακολούθησης από πολλούς φορείς και ιδρύματα. Η γνώση για το ποτάμι της πόλης μας καθώς και οι σύγχρονες τεχνικές των έργων, είναι αρκετές για να μας δώσουν εναλλακτικές λύσεις και σωστές κατευθύνσεις προς την αναβάθμιση και διαχείρισή του.

Για τους λόγους αυτούς έχουμε προσκαλέσει ειδικούς επιστήμονες και εκπροσώπους της Διοίκησης και των πολιτών, ώστε να συζητήσουμε από κοινού το μέλλον του ποταμού μας, καθώς και της δικής μας ζωής δίπλα σε αυτό.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΕΙΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΦΟΡΕΩΝ, ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΩΝ

Στο πλαίσιο της ενημέρωσης και της συζήτησης θα θέλαμε να ακούσουμε και τις δικές σας απόψεις συγκεκριμένα σε ένα ή περισσότερα από τα εξής θέματα:
1- Αντιμετώπιση της ρύπανσης που προέρχεται από σκουπίδια και λύματα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα τα αντλιοστάσια ΕΥΔΑΠ, οι παράνομες συνδέσεις αποχετεύσεων στους αγωγούς ομβρίων, η απευθείας απόθεση βοθρολυμάτων από πολλές παραρεμάτιες κατοικίες (που αποτελούν συνήθως καταπατήσεις).
2- Οικολογική αναβάθμιση του ρέματος ή
3- Διευθέτησή του με συρματοκιβώτια, πασαλότοιχους και τσιμεντοκατασκευές ,σύμφωνα με τις προτάσεις της Μελέτης Ανάπλασης της Περιφέρειας;
4- Χρήση μεθόδων φυσικής μηχανικής, οικομηχανικής (bioengineering), συλλεκτήρων πλημμυρικής ροής και πεδίων πλημμυρισμού ή των παραπάνω κλασικών μεθόδων διευθέτησης με τσιμέντα και συρματοκιβώτια;
5- Οριοθέτηση και καταπατήσεις της κοίτης και της όχθης. Τι σχεδιάζεται να γίνει με αυτές που νομιμοποιεί η οριογραμμή και τι γίνεται και με τις παραρεμάτιες εκτάσεις που απελευθερώνονται προς χρήση. Υπάρχει πλημμυρικός κίνδυνος γι’ αυτές;
6- Η Πικροδάφνη ως γραμμικό πάρκο. Σε ποιο νομικό καθεστώς προστασίας υπάγεται;

Δίκτυο πολιτών για τη διάσωση του ρ. Πικροδάφνης

Στοιχεία επικοινωνίας:
ΤΗΛ.: 6932528205
EMAIL: remapikrodafnis.sos@gmail.com

The post Ενημερωτική συζήτηση: Η ΠΙΚΡΟΔΑΦΝΗ ΜΑΣ ΕΝΩΝΕΙ – Η αναβάθμιση του ρέματος υπό μία σύγχρονη οπτική first appeared on Aυτολεξεί.

Η εκδήλωση είχε τον διττό σκοπό:

– την ευρεία ενημέρωση όλων για την επικινδυνότητα που αντιμετωπίζει η Αττική από τις πλημμύρες και τους τρόπους αντιμετώπισης αυτής,

– το άνοιγμα του διαλόγου για τη σημαντικότητα των αγώνων ενάντια στην οριοθέτηση των ρεμάτων και των ποταμών.

Μίλησαν οι:

〉 Ομάδα ΓΕΩΜΥΘΙΚΗ: Η Γεωμυθική είναι μία ομάδα έρευνας, μελέτης και εξερεύνησης. Ασχολείται εδώ και χρόνια με τα ρέματα της Αττικής με κύρια πεδία ενασχόλησης μεταξύ άλλων την εύρεση πρωτογενούς αρχειακού υλικού και πηγών, τη διοργάνωση υπέργειων και υπόγειων εξερευνήσεων, τη χωροθέτηση ανθρωπογενών κατασκευών (άγνωστων κυρίως και εξαφανισμένων), την τεκμηρίωση τοπογραφίας γεωγραφικών περιοχών και υδάτινων ρευμάτων σε διάφορες χρονικές περιόδους. Επίσης, διεξάγει αυτοψίες για την πορεία και τη σημερινή κατάσταση πολλών ποταμών στην Αττική και όχι μόνο. Στην εκδήλωση παρουσίασαν το έργο τους και μέρος των ευρημάτων τους που βοηθούν τους πολίτες στην καλύτερη κατανόηση του ζητήματος.

〉 Αλεξία Τσούνη: Η Αλεξία Τσούνη εργάζεται ως επιστημονική συνεργάτιδα στην Επιχειρησιακή Μονάδα BEYOND στο ΙΑΑΔΕΤ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών. Η ίδια ανήκει σε μία ομάδα επιστημόνων που τα τελευταία χρόνια δημιούργησαν ένα γεωπληροφοριακό σύστημα εκτίμησης κινδύνου πλημμυρών για την Περιφέρεια Αττικής, το οποίο δείχνει με ακρίβεια οικοδομικού τετραγώνου ποιες περιοχές θα πλημμυρίσουν σε διαφορετικά σενάρια, ποιες από τις υποδομές που θα πληγούν είναι περισσότερο ευάλωτες και πού θα μπορούσαν να κατευθυνθούν οι πολίτες για να είναι ασφαλείς, σε περίπτωση πλημμύρας. Στην εκδήλωση παρουσίασε τα αποτελέσματα του έργου “Εκτίμηση Κινδύνου Πλημμύρας στην Περιφέρεια Αττικής” στο πλαίσιο της σχετικής Προγραμματικής Σύμβασης (2021-2024), καθώς και την επείγουσα εκτίμηση κινδύνων πλημμύρας-διάβρωσης-κατολίσθησης στις λεκάνες απορροής που επλήγησαν περισσότερο από τις μεγάλες δασικές πυρκαγιές της Αττικής (2021).

〉 Δημήτρης Μουστάκης: Ο Δημήτρης Μουστάκης, μέλος της Αυτενέργειας και κοινωνικός οικολόγος, συνέδεσε την επιστημονική με την πολιτική και ανθρώπινη διάσταση του ζητήματος. Αφού προχώρησε σε μια ιστορική αναδρομή των ρεμάτων της Αττικής, ανέλυσε τους λόγους που η άμεση συμμετοχή των πολιτών, η γνωριμία με τον τόπο όπου ζούμε και η στροφή προς έναν άλλο τρόπο ζωής παίζουν καθοριστικό ρόλο στην επίλυση των περιβαλλοντικών κινδύνων.

Υλικό από την παρουσίαση της Γεωμυθικής: 

The post ΒΙΝΤΕΟ από την εκδήλωση: «Ο κίνδυνος των πλημμυρών στην Αττική & η ανάγκη υπεράσπισης των ρεμάτων» first appeared on Aυτολεξεί.

Η πόλη της Βαλένθια αντιμετωπίζει τις συνέπειες μιας καταστροφικής πλημμύρας. Μέσα σε μια νύχτα, αυτή η καταιγίδα που συμβαίνει “μία φορά τον αιώνα” κατέστρεψε μια από τις πιο ζωντανές κοινότητες της Ισπανίας. Σε όλες τις συνοικίες της περιοχής, οι δρόμοι που κάποτε έσφυζαν από κόσμο είναι τώρα γεμάτοι με καφέ, λασπωμένα νερά και σωρούς κατεστραμμένων αυτοκινήτων. Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, περισσότεροι από [update: 220] άνθρωποι έχουν επιβεβαιωθεί ως νεκροί, αμέτρητοι άλλοι αγνοούνται και 155.000 άνθρωποι έχουν μείνει χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα.

Καθώς η κλιματική αλλαγή ξεσπά, η Ισπανία και η Πορτογαλία έχουν ήδη υποστεί ιστορικά ζεστά και ξηρά καλοκαίρια καθώς και έντονες φθινοπωρινές καταιγίδες τα προηγούμενα χρόνια.

Ωστόσο, ίσως ο πιο άμεσα υπαίτιος είναι ο Carlos Mazón, ο πρόεδρος της δεξιάς κυβέρνησης της Βαλένθια. Όταν ο Mazón ανέλαβε τα καθήκοντά του πέρυσι, μια από τις πρώτες του κινήσεις ήταν να κλείσει τη Μονάδα Εκτάκτων Αναγκών της Βαλένθια, η οποία είχε συσταθεί για να παρέχει ταχεία ανταπόκριση σε φυσικές καταστροφές. Χθες, καθώς τα μετεωρολογικά ινστιτούτα εξέδωσαν κόκκινη προειδοποίηση, ο Mazón υποβάθμισε τον κίνδυνο και ισχυρίστηκε ψευδώς ότι η καταιγίδα υποχωρεί. Στη συνέχεια, ενώ ολόκληρες πόλεις βυθίστηκαν και άνθρωποι άρχισαν να χάνουν τη ζωή τους, κωλυσιεργούσε για αρκετές ώρες προτού τελικά εκδώσει προειδοποίηση προς τους πολίτες ώστε να αναζητήσουν ασφάλεια.

Τα συνδικάτα τονίζουν πως οι εταιρείες έθεσαν σε κίνδυνο τη ζωή των εργαζομένων κατά τη διάρκεια της πλημμύρας. Η IKEA παγίδευσε τους εργαζομένους της μέσα στις αποθήκες της, καθώς τα νερά ανέβαιναν γύρω τους. Η Uber Eats και η Glovo ανάγκασαν τους κούριερ να κάνουν τις συνηθισμένες διαδρομές παράδοσης και να αντιμετωπίσουν τις καταρρακτώδεις βροχές μόνο με ποδήλατα και σκούτερ. Και η Mercadona, η μεγαλύτερη αλυσίδα σούπερ μάρκετ στη χώρα της Βαλένθια, ανάγκασε τους οδηγούς διανομής της να οδηγήσουν μετωπικά μέσα στους καταρράκτες, όπου χρειάστηκε να τους διασώσουν τα σωστικά συνεργεία.

Οι πυροσβέστες, οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης και άλλοι φορείς αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών εργάζονται ακούραστα για να σώσουν ζωές. Τα δίκτυα αλληλοβοήθειας σπεύδουν να παράσχουν τρόφιμα, ρουχισμό και στέγη σε όσους έμειναν χωρίς αυτά. Και τα συνδικάτα, συμπεριλαμβανομένων των αναρχοσυνδικαλιστών της CNT και της CGT, οργανώνονται για να αγωνιστούν για τους εργαζόμενους των οποίων οι ζωές τέθηκαν σε κίνδυνο από την απληστία των επιχειρήσεων. Ακόμα και σε σκοτεινούς καιρούς, το λαμπρό φως της αλληλεγγύης ξεπροβάλλει.

The post Στις φονικές πλημμύρες της Βαλένθια εταιρείες έθεσαν σε κίνδυνο τις ζωές των εργαζομένων first appeared on Aυτολεξεί.

Ποιες θα ήταν οι συνέπειες αν τα τελευταία καιρικά φαινόμενα που έπληξαν τη Θεσσαλία επικρατούσαν στην Αττική; Για τις συνέπειες, λοιπόν, η απάντηση είναι ότι μάλλον θα είχαμε τα ίδια και χειρότερα προβλήματα… Ο άνθρωπος και το αλόγιστο «κέρδος» η αιτία.

Με κάθε δυνατή βροχή κομβικές αρτηρίες του λεκανοπεδίου μετατρέπονται σε ποτάμια. Πέραν της έλλειψης υποδομών, ένας βασικός λόγος είναι ότι κάποτε οι δρόμοι αυτοί ήταν, πράγματι, ποτάμια. Ένα παλιότερο άρθρο του Δημήτρη Λάππα στην “Καθημερινή” μάς ξεναγεί σε μια Αθήνα που σήμερα κυλά υπόγεια, αλλά έρχεται στο φως με την πρώτη νεροποντή. [σ.σ. ο σύνδεσμος δεν είναι ενεργός]

ΜΠΑΖΩΘΗΚΑΝ 800 ΧΙΛΙΟΜΕΤΡΑ ΡΕΜΑΤΩΝ

«Η καταιγίδα ήταν τόσο έντονη, που φούσκωσε το ποτάμι. Η γέφυρα παρασύρθηκε, με αποτέλεσμα η Αθήνα να κοπεί στα δύο». Η είδηση διαδόθηκε από στόμα σε στόμα σπέρνοντας τον φόβο στους κατοίκους της πόλης. Πότε και πού συνέβη αυτό; Tο 1852, στην Αθήνα. Ποιο ήταν το ποτάμι που φούσκωσε; Η σημερινή οδός Σταδίου. […]

Τα ποτάμια εξακολουθούν να ρέουν κάτω από τους δρόμους της Αθήνας. Σε πολλά κτίρια κατά μήκος του δρόμου αντλούνται και σήμερα νερά, με υδραυλικά συστήματα, ενώ γεωτρήσεις του ΙΓΜΕ (Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών) απέδειξαν ότι οι περισσότεροι δρόμοι της Αθήνας κρύβουν ένα μπαζωμένο ρέμα ή ένα υπόγειο ποτάμι.

Ο Ιλισός, ο Ηριδανός, ο Κυκλόβορος, το Λυκόρεμα, ο Βουρλοπόταμος, ο Βοϊδοπνίχτης, ο Αλασσώνας είναι μερικά από αυτά.

Σύμφωνα με μελέτη του ΕΜΠ, τα ανοιχτά ρέματα το 1945, είχαν μήκος 1.280 χιλιόμετρα και σήμερα, μόλις, 434 χιλιόμετρα. Μειώθηκαν, δηλαδή, σε ποσοστό 66,4%. Όπως, δε, προκύπτει από μελέτη του ΙΓΜΕ, πριν από μερικά χρόνια, το 80% των νερών της βροχής το απορροφούσε το έδαφος και μόλις το 20% έπεφτε στη θάλασσα, σήμερα το ποσοστό αυτό έχει αλλάξει δραματικά.

Καθίσταται, λοιπόν, σαφές, ότι τα πλημμυρικά φαινόμενα που συχνά πυκνά σημειώνονται στο λεκανοπέδιο, δεν αποτελούν «κεραυνό εν αιθρία», αλλά είναι αποτέλεσμα των επιλογών μας και της στρεβλής ανάπτυξης που ακολουθήσαμε.

Και οι αριθμοί είναι ενδεικτικοί: μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι δομημένες επιφάνειες στην Αθήνα κάλυπταν το 25% του λεκανοπεδίου. Μετά το 1975, το 75% καλύφθηκε από δομημένες επιφάνειες και δρόμους δίκτυα, ενώ οι ελεύθεροι χώροι αποτελούν, μόλις, στο 4%».

ΤΑ ΡΕΜΑΤΑ ΧΘΕΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ

Στα τέλη του 19ου αιώνα, διέσχιζαν το λεκανοπέδιο, 700 χείμαρροι, ποτάμια και ρυάκια. Το 1999, ο αριθμός τους ήταν μικρότερος των 70 (κάτω, δηλαδή και από το 10%) και σήμερα, δεν υπερβαίνουν τα 50. Που χάθηκαν;

Μπαζώθηκαν και καταπατήθηκαν. Μόνο στο λεκανοπέδιο της Αττικής έχουν μπαζωθεί και τσιμεντοποιηθεί περίπου 550 χιλιόμετρα ρέματα και χείμαρροι. Κι αυτό, προκειμένου να πραγματοποιηθούν τα οικιστικά όνειρα των κατοίκων της Αθήνας, με τις γνωστές συνέπειες που και σήμερα (για πολλοστή φορά) βιώσαμε. Ο Ιλισός, ήταν το μεγαλύτερο ποτάμι που διέσχιζε την Αθήνα. Ξεκινούσε από τον Υμηττό, για να καταλήξει στην θάλασσα. Παλιά ήταν ανοικτό.

Σήμερα, κυλάει εξ ολοκλήρου υπογείως, κάτω από τη Μιχαλακοπούλου, περνάει από την Βασ. Σοφίας (μπροστά από το Παναθηναϊκό Στάδιο), συνεχίζει στην Καλλιρρόης, για να καταλήξει μετά την Καλλιθέα στην θάλασσα.

Οι Αθηναίοι θεωρούσαν τον Ιλισό, ιερό και στις όχθες του διατηρούσαν βωμούς πολλών θεών, όπου τελούνταν τα Μικρά Μυστήρια, τα οποία σχετίζονταν τόσο με τα Ελευσίνια, όσο και με Διονυσιακές τελετουργίες. Από το ιερό, αυτό, ποτάμι το μόνο που απομένει σήμερα εμφανές είναι η στεγνή και χορταριασμένη κοίτη του, δίπλα στην οποία είναι χτισμένη η Αγία Φωτεινή του Ιλισού.

Στον Ιλισό χυνόταν ο Ηριδανός που ξεκινούσε από τον Λυκαβηττό και κατέβαινε από το Κολωνάκι. Κατά τη διάρκεια των εργασιών του Μετρό στην πλατεία Συντάγματος, ανακαλύφθηκε η αρχαία κοίτη του. Ο ποταμός συνεχίζει στις οδούς Μητροπόλεως και Ερμού, στην Αρχαία Αγορά και καταλήγει στον Κεραμεικό.

Την κοίτη του Ηριδανού συνάντησε το Μετρό και στο Μοναστηράκι, γεγονός που ανησύχησε ιδιαίτερα τους υπεύθυνους, καθώς το ποτάμι φούσκωσε κάποιες φορές επικίνδυνα κατά τη διάρκεια των εργασιών. Ακόμα και σήμερα, ο υπόγειος ποταμός κατεβάζει 20-30 κυβικά νερού την ώρα, ενώ τις βροχερές μέρες το νερό υπερδιπλασιάζεται και από τα νερά του πλημμυρίζει η Ποικίλη Στοά και η Αρχαία Αγορά.

Από το Λυκαβηττό ξεκινούσε και ο Βοϊδοπνίχτης που χωριζόταν, με ένα μέρος του να περνάει από την οδό Δημοκρίτου και την οδό Ακαδημίας προς το Αρσάκειο. Από τα Τουρκοβούνια ξεκινούσε ο Κυκλόβορος, ένας από τους μεγαλύτερους χειμάρρους της Αθήνας, που έφθανε στο Πεδίον του Άρεως και διαμέσου της οδού Μάρνη κατέληγε στην πλατεία Βάθης.

Το Παγκράτι και τον Βύρωνα διέσχιζαν ο Αλασσώνας και το ρέμα «Πήδημα της Γριάς» αντίστοιχα. Στο Φάληρο χύνονταν ο Βουρλοπόταμος (ή Ξηροτάγαρος) και το ρέμα της Πικροδάφνης. Το ρέμα του Ποδονίφτη κυλάει κάθετα τους δήμους Χαλανδρίου, Ψυχικού, Φιλοθέης και Ν. Ιωνίας, διασχίζει υπόγεια τη Λεωφόρο Κηφισίας καταλήγοντας στον Κηφισό.

Οι πανεπιστημιακές μελέτες συγκρίνουν την σημερινή τσιμεντούπολη με τις παλαιότερες διαμορφώσεις της, όπου γεωργικές εκτάσεις, χωράφια και ποτάμια διέσχιζαν τη γη. Η εικόνα των πανάρχαιων ποταμών που πότιζαν την Αθήνα και απορροφούσαν τα νερά της βροχής έχει περάσει ανεπιστρεπτί.

Έτσι, κάθε φορά που βρέχει λίγο παραπάνω, λόγω των επιχωματώσεων και των αλλοπρόσαλλων οικιστικών σχεδίων, τα υπόγεια ποτάμια «φουσκώνουν» και πλημμυρίζουν ολόκληρες περιοχές υπενθυμίζοντάς μας την μακραίωνη ύπαρξή τους και χλευάζοντας τις όποιες (εκ μέρους μας) προσπάθειες εξαφάνισής τους.

——————————–

Χάρτες κειμένου: Χάρτες ρεμάτων και δομημένων περιοχών Λεκανοπεδίου Αθήνας (1893, 1951, 1988) | ΕΜΠ – Διεπιστημονικό Ερευνητικό Πρόγραμμα * ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΑ ΡΕΜΑΤΑ * Μάιος 1993.

Το τεύχος του ερευνητικού προγράμματος, έκδοση Δεκέμβριος 2000, ΔΙΑΘΕΣΙΜΟ ΕΔΩ (πατούμε refresh, αν δεν εμφανίζεται το αρχείο παρακάτω):

The post Αθήνα: Οι δρόμοι που ήταν ποτάμια & ρέματα – Από τα 700 σήμερα έχουν μείνει 50 (Χάρτες) first appeared on Aυτολεξεί.

Ξανά θα πνιγούν πόλεις και χωριά από κάποιον «Ιανό» ή από κάποιον «Ντάνιελ» ή από κάποιον «Ηλία» και θα θρηνούμε για τις πνιγμένες και τους πνιγμένους, για τις στάνες, τα σπίτια, τις εγκαταστάσεις. Ξανά θα καούν τα δάση και θα φτάσουν να καούν μέχρι ενός. Και θα θρηνούμε για τα καμένα δάση, τα σπίτια και τις στάνες, θα θρηνούμε τους καμένους ανθρώπους. Δεν θα θρηνούμε για όλους στον ίδιο βαθμό, βεβαίως, αλλά, να: όπως συνέβη με τους πρόσφυγες που κάηκαν στο δάσος της Δαδιάς, που στάθηκαν τυχεροί για λίγο και γλίτωσαν από τα νερά του ποταμού-νεκροταφείου αλλά τους πρόλαβε η μεγάλη φωτιά. Κανείς δεν τους θυμάται.

Ξανά και ξανά!

Θα οδηγούμαστε σταδιακά και μεθοδικά σε μια περιβαλλοντική «δυστοπία» όπου θα έχουμε συνηθίσει τον θάνατο, την έρημο και την αναγκαστική εκ των πραγμάτων τεχνικοποίηση ακόμη και της παραμικρής πτυχής της ζωής μας.

Και θα είμαστε όλες και όλοι πάλι εδώ και θα αναρωτιόμαστε πώς φτάσαμε σε αυτή την κατάσταση. Οι λόγοι είναι προφανείς όμως κανείς μας δεν θέλει να τους δει. Ο δρόμος που έχουμε τραβήξει σαν ανθρωπότητα, το πλαίσιο στο οποίο έχουμε εντάξει τη ζωή μας δεν περιλαμβάνει κάποια πρόληψη μεγέθους που να μπορεί, έστω, να μετριάσει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Η βασική αρχή που διέπει τον σύγχρονο οικονομοκεντρικό πολιτισμό, δημιουργεί τυφλότητες που δεν επιτρέπουν στην ανθρωπότητα να «δει» το δυστοπικό περιβαλλοντικό της μέλλον. Πρόκειται για την αρχή του άμεσου κέρδους με το μικρότερο κόστος. Του πολύ άμεσου κέρδους όμως.

Θα πρέπει να παραδεχτούμε ότι καμιά δασική πολιτική δεν πρόκειται να υπάρξει που να είναι ικανή να δημιουργήσει ένα πλέγμα αειφορικής διαχείρισης των δασών με στόχο την καλύτερη προστασία από τις πυρκαγιές και την καλύτερη προστασία από τις πλημμύρες. Δεν πρόκειται να υπάρξει καμιά τέτοια πολιτική επειδή δεν προσφέρει το άμεσο κέρδος με το μικρότερο κόστος και επειδή η κυβερνητική διαχείριση ισοδυναμεί με την διαχείριση μιας μεγάλης, πολύ μεγάλης κεφαλαιουχικής επιχείρησης. Τα κράτη έχουν πλήρως μετατραπεί σε κεφαλαιουχικές επιχειρήσεις εξαρτώμενες από το χρηματοπιστωτικό σύστημα και τις αγορές.

Τα πραγματικά προληπτικά έργα, τουλάχιστον όπως μας τα εξηγούν οι δασολόγοι και οι περιβαλλοντολόγοι, δεν αποδίδουν από καιροσκοπικής οικονομικής άποψης. Πρόκειται για έργα με σχέδια που πρέπει να μελετηθούν σε βάθος και που χρειάζεται να αρχίσουν να υλοποιούνται κάποτε αλλά που χρειάζεται και να μην τελειώσουν ποτέ.

Σχέδια και έργα διαρκείας τα οποία θα απορροφούσαν τεράστια ποσά, μεγαλύτερα και από τους στρατιωτικούς εξοπλισμούς των χωρών. Θα χρειαζόταν η Ρωσία, η Κίνα, οι ΗΠΑ, η Γαλλία να αλλάξουν την πολιτική τους. Θα χρειαζόταν να καταργήσουν τη σάπια ιδέα, το σάπιο εθνικό-κρατικό τους σύστημα. Μα τότε θα ήταν σαν να αυτοκαταργούταν – και έπειτα ποιος θα προστάτευε την οικονομική δραστηριότητα των κεφαλαιουχικών επιχειρήσεων; Δηλαδή θα μιλούσαμε για τη διάλυση του παγκόσμιου πολιτικού, οικονομικού και στρατιωτικού συστήματος. Και τότε τι; Τι;

Ας κατέβουμε όμως ξανά στα μέρη της Θεσσαλίας, του Έβρου, του Βόλου και της Εύβοιας. Τα βάζουμε με τον περιφερειάρχη Αγοραστό, όμως η πολιτική του η οποία είναι και πολιτική της κυβέρνησης, κινείται σε αυτά τα πλαίσια περί οικονομίας και απόδοσης κέρδους. Κέρδος για τον κατασκευαστή εργολάβο που θα δημιουργήσει και κάποιες θέσεις εργασίας, που θα αποδώσει φόρους, θα συντηρήσει προμηθευτές, θα φτιάξει οικονομικό κύκλο ο οποίος θα ευνοήσει όλα τα μαγαζιά κ.λπ. κ.λπ. Θα φτιάξει κάποια έργα που θα ευνοήσουν τη μαζική κτηνοτροφία και την υδροβόρα υπερκαλλιέργεια και όχι έργα που δεν αποδίδουν οικονομικά, που δεν φέρνουν πίσω λεφτά.

Δεν θα κάνει έργα τα οποία συν τοις άλλοις δεν αποδίδουν και από εκλογικής-ψηφοθηρικής άποψης αφού και οι κάτοικοι των πληγεισών περιοχών κινούνται στο ίδιο κυρίαρχο οικονομοκεντρικό μοντέλο. Η κοινωνίες έχουν εκπαιδευτεί να λειτουργούν σε αυτά τα πλαίσια και οι κοινωνικές διεκδικήσεις έχουν αυτή την αναφορά.

Ο κάτοικος του θεσσαλικού κάμπου ή των μεγάλων αστικών κέντρων ζητά πρωτίστως την εξυπηρέτηση των μικρών και εφήμερων συμφερόντων του – των οποίων συμφερόντων η εξυπηρέτηση στις περισσότερες των περιπτώσεων συμβάλουν στον πολλαπλασιασμό των επιπτώσεων των έντονων κλιματικών φαινομένων. Για παράδειγμα, θα βγαίνει ο Αγοραστός στη Θεσσαλία για πάντα αν πραγματοποιήσει την εκτροπή του Αχελώου και φουσκώσουν παντού βαμβάκια και καλαμπόκια και γιατί όχι ακόμη και ρύζια!

Έτσι έχουν, λοιπόν, τα πράγματα εδώ στις Θεσσαλίες μας. Η κρίση των υποδομών στην Ελλάδα δεν είναι τωρινό φαινόμενο. Έχει καταγωγή δεκαετιών και οφείλεται στη διαχρονική πολιτική που υποβάθμιζε μέχρι εξαφανίσεως την προετοιμασία και την πρόβλεψη. Εάν αυτή η αντίληψη επικρατεί σε μεγάλο βαθμό σε παλιές τεχνικοποιημένες και προηγμένες χώρες φανταστείτε τι γίνεται στη χώρα μας όπου κυριαρχούν τα λόμπι και τα καρτέλ. Το καρτέλ του γάλακτος, το καρτέλ της ιχθιοκαλλιέργειας, το καρτέλ της αλιείας, το καρτέλ του κρέατος μέχρι και στο εμπόριο σκόρδων έχουμε καρτέλ. Ίσως η Ελλάδα αποτελεί σύμβολο των κατακερματισμένων κοινωνιών παγκοσμίως. Μπορεί όλες οι ετερόνομες κοινωνίες να χωρίζονται σε λόμπι και καρτέλ όμως η Ελλάδα πιθανόν αποτελεί το βασίλειο του είδους.

Ποιες προσδοκίες έχουμε, άραγε, για πρόληψη απέναντι στη λαίλαπα της κλιματικής αλλαγής; Τί να προσδοκούμε περί αυτού στη χώρα όπου το πολιτικό προσωπικό είναι στην ουσία υπαλληλικό προσωπικό μερικών εκ των ισχυρότερων καρτέλ όπως αυτά της κατασκευής και της ενέργειας;

Τίποτα απολύτως βελτιωτικό δεν θα δούμε. Η πρόσφατη ανακοίνωση περί εφαρμογής στην Ελλάδα σχεδίων τύπου σκανδιναβικών χωρών με τεσσεράμισι χιλιάδες προσλήψεις κ.λπ., είναι απλώς στοιχεία επικοινωνιακού πολιτικαντισμού. Θα έπρεπε τουλάχιστον να ακούσουμε πρώτα πρώτα για την εκπόνηση κάποιας σοβαρής μελέτης που να μιλάει για το ένα ή το άλλο δάσος, για τα βουνά τις πεδιάδες και τα άναρχα χτισμένα αστικά συμπλέγματα.

Πραγματικά δασικά έργα με μέθοδο και στηριγμένα σε μελέτες έχουν να γίνουν στην Ελλάδα εδώ και δεκαετίες. Πολλές δεκαετίες. Τα δάση έχουν εγκαταλειφθεί και λόγω της απουσίας δασικής πολιτικής έχουν εγκαταλειφθεί και τα τελευταία ορεινά χωριά. Χάθηκε ανεπιστρεπτί εκείνος ο ορεινός κοινοτικός πολιτισμός που προστάτευε τα δάση στο βαθμό που τα είχε ανάγκη για την ύπαρξή του. Προηγήθηκε η απότομη εισβολή του φαντασιακού της ανάπτυξης και της αστυφιλίας μετά τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο όπου συρρίκνωσε κάθε είδους παραδοσιακή κοινοτική λειτουργία. Η στρατηγική της εγκατάλειψης και η ενίσχυση της κατασκευαστικής και μεταπρατικής οικονομίας των αστικών κόμβων έδωσε τη χαριστική βολή.

Σήμερα έχουμε τεράστιες εκτάσεις ορεινών όγκων και δασών όπου επικρατούν πρωτόγνωρες κλιματικές συνθήκες. Λίγα χιόνια το χειμώνα και παρατεταμένοι καύσωνες το καλοκαίρι. Οι εναπομείναντες ελάχιστοι κάτοικοι ορεινών χωριών είναι ιδιαίτερα ανήσυχοι για την περίπτωση κάποιας φωτιάς. Χαμηλού ύψους δάση αείφυλλων – πλατύφυλλων είναι σήμερα αδιαπέραστες φυτικές μάζες  που το καλοκαίρι μετατρέπονται σε εύφλεκτη ύλη. Σε περίπτωση πυρκαγιάς, η φωτιά θα εισβάλει εύκολα στα όμορα δροσερά δάση όπως έχει συμβεί ήδη σε ανάλογες περιπτώσεις. Επιπλέον, όπου αναπτύσσεται ορεινός τουρισμός έχουμε παρεμβάσεις των ντόπιων και άλλων μικροεπενδυτών οι οποίες μπορεί να αποβούν μοιραίες. Επεκτάσεις των εγκαταστάσεων προς τη δασική έκταση χωρίς σοβαρές περιβαλλοντικές μελέτες, μικρές και μεγάλες ηλεκτρογεννήτριες, εκσκαφείς, εμπορικές δραστηριότητες οι οποίες αν μη τι άλλο υποβαθμίζουν και αυτή την ίδια την ποιότητα του ορεινού τουρισμού. Υπάρχει τρόπος σίγουρα να λειτουργήσουμε με το ελάχιστο επιχειρηματικό και τουριστικό αποτύπωμα πράγμα όμως που απαιτεί άλλη οικονομική στόχευση. Απαιτεί μια άλλη πολιτική συγκρότηση της κοινωνίας γιατί πώς θα εφαρμοστούν όλα αυτά χωρίς να χρειαστεί να τα επιβάλει μια στυγνή οικολογική δικτατορία;

Η ανόητη δικαιολογία των κυβερνήσεων ανά τον κόσμο, αυτή της κλιματικής αλλαγής, ούτε από τον πιο αδαή δεν θα έπρεπε να είναι πιστευτή. Ήδη από τη δεκαετία του ’80 διαβάζαμε στις επιστημονικές μελέτες για τις επιπτώσεις που δεν ήταν άλλες από αυτές που βιώνουμε τώρα. Επιστημονικές μελέτες που διαβάζαμε σαράντα χρόνια πριν. Η υπερβολικά καθυστερημένη απάντηση των προηγμένων κυβερνητικών και οικονομικών συστημάτων σε αυτή τη λαίλαπα ήταν η πράσινη ανάπτυξη και μάλιστα πράσινη ανάπτυξη χωρίς έλεος, χωρίς κανένα περιβαλλοντικό έλεος. Ειδικά σε χώρες όπως η Ελλάδα όπου η οικονομία και η πολιτική καθορίζονται από ισχυρά κατασκευαστικά και ενεργειακά λόμπι η πράσινη ανάπτυξη μετατράπηκε σε μια τραγική ιστορία για το περιβάλλον – βλέπε βιομηχανικού τύπου εγκαταστάσεις ΑΠΕ χωρίς χωροταξικό σχέδιο  χωρίς πραγματική περιβαλλοντική πρόβλεψη και με κατ’ επίφαση διαβούλευση.

Τι όμως αποφέρει μια κατ’ επίφαση και για τα μάτια διαβούλευση; Ακόμη και αν δεν είχαμε να κάνουμε με μια κατ’ επίφαση αλλά με μια ουσιαστική διαβούλευση θα διαπιστώναμε εύκολα ότι: πέραν του συμβουλευτικού χαρακτήρα των απόψεων που καταθέτουν οι συμμετέχοντες κοινωνικοί φορείς, στις περισσότερες περιπτώσεις έχουν μεσάνυχτα για το θέμα της διαβούλευσης ή κυριαρχούνται από μικρά χαζοσυμφέροντα στην υπηρεσία μεγαλύτερων συμφερόντων.

Και γιατί να μείνουμε στη διαβούλευση; Και τι θα πει διαβούλευση; Μεταξύ ποιων; Καλούμαστε να διαβουλευθούμε, οι ανίσχυροι και χωρίς κανένα δικαίωμα απόφασης φορείς, με το πολιτικό προσωπικό. Να διαβουλευθούμε με περιφερειάρχες και υπαλλήλους  υπουργείων, γύρω από μια ήδη παρμένη απόφαση.

Δεν θα ήταν πιο λογικό την απόφαση αυτή να την έπαιρναν οι άμεσα ενδιαφερόμενοι; Υπάρχουν άμεσα ενδιαφερόμενοι; Ή θα έπρεπε να υπάρχουν αλλά δεν υπάρχουν; Ή μήπως οι άμεσα ενδιαφερόμενοι, οι πραγματικά άμεσα ενδιαφερόμενοι είναι οι επενδυτές της κάθε κατασκευής είτε αυτή αφορά αντιπλημμυρικά έργα είτε αντιπυρικά έργα είτε ενεργειακά έργα; Εάν μπορούμε να παραδεχτούμε κάτι τέτοιο, τότε όλα είναι στον σωστό δρόμο. Εάν δεν μπορούμε να ζήσουμε με αυτή την παραδοχή, τότε θα πρέπει να δούμε τι θα κάνουμε με την περίπτωσή μας.

Να δούμε πώς θα μπορέσουν οι τοπικές κοινωνίες να κατακτήσουν τη θεσμική λειτουργία της απόφασης. Και ποιο θα είναι αυτό το σώμα που θα αποφασίζει για τις ουσιώδεις υποθέσεις μας; Από ποιες και ποιους θα αποτελείται; Σε ποια πληθυσμιακή βάση και με ποιο έννομο συμφέρον θα συγκροτείται; Αυτά είναι κάποια σοβαρά ερωτήματα που προκύπτουν. Σε μια κοινωνία κατακερματισμένη και με διαλυμένες τις παλιές θεσμισμένες λειτουργίες μέσα από τις οποίες εκφραζόταν η θέση της απέναντι στις παντοειδής διαχωρισμένες εξουσίες, θα ήταν πολύ δύσκολο να ψάξουμε και να βρούμε νέους φορείς μιας αυτοκυβερνητικής πρότασης.

Ωστόσο υπάρχουν σημαντικότατες θεσμίσεις στο υπάρχον ετερόνομο πλαίσιο λειτουργίας από τις οποίες εξαρτώνται σχεδόν όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες. Είναι οι θεσμοί διαχείρισης των κοινών αγαθών. Είναι ο παγωμένος δημόσιος χώρος όπου μια διαχωρισμένη αρχή, σήμερα, κανονίζει τη ζωή μονάδων που ονομάζει πολίτες. Σε αυτό το πλαίσιο δεν είμαστε παρά μονάδες μιας διαρκούς αριθμητικής πράξης. Είμαστε αριθμητικές μονάδες στο μπακαλοτέφτερο του μαφιόζου Μπέου, του τσαρλατάνου Αγοραστού και του κάθε επαγγελματία πολιτικού.

Θα μπορούσαμε να δημιουργήσουμε τον δημόσιο χώρο εξ αρχής; Να αναδημιουργήσουμε τον δημόσιο χώρο έτσι που από μονάδες αριθμητικών πράξεων να μετασχηματιστούμε σε πραγματικούς πολίτες;

Αυτό είναι ένα ερώτημα!

Προς το παρόν ας αρκεστούμε στο να παρακολουθούμε «πολιτικά» τη μικρή εικόνα της κοινωνίας στο σταματημένο καντράν των εκλογικών αποτελεσμάτων. Η μεγάλη εικόνα είναι μια τραγική και δυστοπική εικόνα του μέλλοντος μας, του περιβαλλοντικού και κατ’ επέκταση του γενικότερου μέλλοντος μας.

The post Φωτιά, νερό και άνθρωπος στις νέες κλιματικές συνθήκες first appeared on Aυτολεξεί.

Τον τόπο τον ελληνικό, εάν με βιάση τον ιδείς, ξηρό και στερημένο θα τον πεις. Θα τον προσπεράσεις ως άμοιρο διότι αποστερήθη αφθονίας, π’ απορρέει της πλουσιότης του βασικότερου των φυσικών στοιχείων, του νερού. Μα εάν περισσότερο σ’ αυτόν σταθείς, θα διαπιστώσεις το παράξενό του: ότι πλήγεται από το στοιχείο που −κατά το μάλλον ή ήττον− του λείπει ̇ δηλαδή από το νερό! Η χώρα μας αυλακώνεται, χαρακώνεται, παρασέρνεται από το νερό, παρά το γεγονός ότι με κόπο το έχει! Τι συμβαίνει λοιπόν στη χώρα αυτή την παράξενη, που πνίγεται με νεφέλη λιγοστή, που όμως βίαια εκδηλώνεται; Ας τη δούμε στη φυσική της συνθήκη.

Η Ελλάδα κατά το μέγιστό της ανήκει στη ζώνη των μεσογειακών χωρών που υπάγονται στη ζώνη της λειψυδρίας λόγω ανισοκατανομής των βροχοπτώσεων, των οποίων το 80% πέφτει την περίοδο Οκτωβρίου ‐ Απριλίου. Οι ζώνες λειψυδρίας μπορεί να μεταβληθούν σε ζώνες πλημμυρών, όταν συμβούν καταρρακτώδεις βροχές μικρής διάρκειας (120‐150 χιλ./24ωρο) και τα εδάφη είναι ανοχύρωτα στο νερό. Ο μεσογειακός τύπος κλίματος αυτών των περιοχών, που έχουν μιαν ευρύτερη διάδοση λόγω των ίδιων κλιματικών και περιβαλλοντικών συνθηκών σε συγκεκριμένες περιοχές της γης, χαρακτηρίζεται από ξηρά και με υψηλές θερμοκρασίες καλοκαίρια, στα οποία οι βροχές είναι λιγοστές, μα όταν συμβαίνουν έχουν μεγάλη ραγδαιότητα, καθώς κι από ήπιους χειμώνες, με μικρά ή μεσαία ύψη βροχής.

Η έλλειψη βλάστησης και αντιπλημμυρικών έργων, όπως και η κακοδιαχείριση των εδαφών (συνεχείς πυρκαγιές, υπερβόσκηση, έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα, εκχερσώσεις, εντατική και εξαντλητική καλλιέργεια κ.ά.), αυλακώνει τη χώρα, η οποία γίνεται έτσι χειμαρρική.

Η Ελλάδα είναι χώρα χειμάρρων. Είναι χώρα πεπρωμένη, ουχί γιατί στερείται το υγρό στοιχείο, αλλά γιατί, παρά τ’ ό,τι δεν το έχει σε αφθονία, μολοντούτο παραδέρνεται από την παρουσία του! Τόποι ξεροί, στεγνοί, διψασμένοι, γένονται ευθύς με την πρώτη νεφέλη ρεύματα ακατάστατα, ορμητικά κι επικίνδυνα, που παρασέρνουν το έδαφος και το καταλήγουν στη θάλασσα. Σκελετοί γης μένουν οπίσω, τόποι βραχοποιημένοι, γυμνοί, έρημοι… −ως «νοσήσαντος σώματος οστά», παρομοίαζε ο Πλάτων στον «Τιμαίο & Κριτία» τη γη της Αττικής για τη σκελετοποιημένη της μορφή (αναφέρονταν στον 4ο αιώνα π.Χ.)

Πάνω από 1.000 τέτοιοι ορμητικοί κι επικίνδυνοι χείμαρροι «τρώγουν» την Ελλάδα στα ψηλά της, οι περισσότεροι στην Ευρώπη, αναλογικά με το μέγεθος του ορεινού χώρου, και από τους περισσότερους στις χώρες του κόσμου, αναλογικά και πάλι με το μέγεθος του ορεινού ελληνικού χώρου. Απ’ εκεί, τα χειμαρρικά νερά «αδειάζουν» τη χώρα στα πεδινά της, για να χαθούν στη συνέχεια στη θάλασσα. Και τούτο αποτελεί ένα συνεχές κι ανομολόγητο κακό. Ένα βάσανο και μια καταδίκη για τη χώρα, που επιβάλλεται ν’ αντιμετωπιστεί για τη σωτηρία της.

Μόνη άμυνα λοιπόν σε τούτη την Αποκάλυψη, στον Αρμαγεδώνα τον ελληνικό, η πολύτιμη φυσική βλάστηση, καθώς και τα έργα συγκράτησης της γης και διευθέτησης των χειμαρρικών νερών, που η δασική υπηρεσία κατασκευάζει στον ορεινό χώρο, αντιμετωπίζοντας τη χειμαρρικότητά του.

Στην Ελλάδα κυριαρχεί η κλίση. Το 75% της επιφάνειας της χώρας καλύπτεται από όρη και λόφους. Επί αυτής της επιφάνειας, το 60% είναι εδάφη με έντονες κλίσεις. Σε τούτα πρέπει να προσθέσουμε το ευαίσθητο στην ορμή του νερού γεωλογικό της υπόθεμα, που αποτελείται από ιζηματογενή πετρώματα (μάργες, ψαμμίτες, ψαμμόλιθους, κροκαλλοπαγή και κροκαλλώδη πετρώματα κ.ά.), που καταλαμβάνει το 32,5% της έκτασής της, για να έχουμε έτσι μια πρώτη εικόνα της ευπάθειάς της στο νερό, που μεταφράζεται στην έντονη διαβρωτικότητα και χειμαρρικότητά της.

Το «κακό», όπως υπονοήθηκε, σ’ ό,τι αφορά στο φυσικό δυνάμενο της χώρας επεκτείνεται στον κλιματολογικό παράγοντα, που συμβάλλει καθοριστικά στη δημιουργία κι επίταση του φαινομένου της χειμαρρικότητας.

Κατ’ αρχάς ν’ αναφέρουμε ότι στην Ελλάδα υπάρχουν γενικώς ικανοποιητικά ύψη βροχής, μα παρόλα ταύτα η χώρα εμφανίζεται «ξηρή» και «πάσχουσα»! Τούτο συμβαίνει αφενός διότι υπάρχει άνιση κατανομή των βροχοπτώσεων στην επιφάνειά της, με τη βόρεια και τη δυτική Ελλάδα να εμφανίζουν ετήσιο ύψος βροχής που υπερβαίνει τα 1.000 mm ανά έτος, ενώ στη νότια Ελλάδα και την ανατολική νησιωτική, τα ύψη βροχής είναι αρκετά χαμηλότερα (από 370 mm ανά έτος), αφετέρου η χώρα εμφανίζει μακρά θερινή ξηρή κι άνοβρη περίοδο.

Στις περιοχές της χώρας με χαμηλό ύψος ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων, οι βροχοπτώσεις είναι αιφνίδιες, έντονες και με ραγδαιότητα −καταρρακτώδεις τις λέμε, και κατά τη γλώσσα του λαού, δρόλαπες ή δρολάπια−, μ’ αποτέλεσμα το νερό να μη συγκρατείται και να μην αποθηκεύεται, αλλά να συγκεντρούται σε χειμάρρους κι ορμητικό να διαχέεται πλημμυρίζοντας περιοχές.

Στο αρνητικό αυτό περιβάλλον, έρχεται να προστεθεί η υστερούσα φυσική κάλυψη των εδαφών, η υποβαθμισμένη δασική βλάστηση της χώρας, η θιγμένη ή κατεστραμμένη από πυρκαγιές, εκχερσώσεις κι υπερβόσκηση ̇ μια βλάστηση που ιδιαίτερα στις ξηροθερμικές περιοχές της Ελλάδας εμφανίζεται ελλείπουσα ή υπολειπόμενη, αδυνατώντας στην περίπτωση αυτή να εκπληρώσει τον οικολογικό της ρόλο. Με τούτα συμπληρούται το παζλ της αρνητικής εντροπίας που κατά βάσιν χαρακτηρίζει τα φυσικά αυτά συστήματα της χώρας.

Η φθορά, ως χαρακτηριστικό στοιχείο της παραπάνω κατάστασης, δηλούται με τα χειμαρρικά φαινόμενα που εκδηλώνονται στο φυσικό χώρο. Αυτά έχουν ως βάση δημιουργίας τους παράγοντες φυσικούς, όπως το ευνοϊκό ανάγλυφο και τα έντονα κατακρημνίσματα, αλλά και παράγοντες ανθρωπογενείς, όπως η καταστροφή της φυσικής βλάστησης από τον άνθρωπο, με τη συνεχή επεκτατικότητά του σε περισσότερα εδάφη και την αρνητική λειτουργία του στο φυσικό χώρο.

Η ραγδαία, ριπώδης βροχή λοιπόν, με δύναμη πέφτει στη γης −ωσά να την πυροβολεί!− και την πληγώνει, ξεκινώντας το έργο της φθοράς της. Η γη, χωρίς βαστήγματα −ρίζες φυτών να την κρατούν−, ούτε διαπερατότητα ικανή, παραδίδεται ανυπεράσπιστη στην ανηλεή επίθεση του φυσικού στοιχείου. Υγραίνεται, μαλακώνει και δεν αντέχει το περίσσιο λόγω του νερού βάρος της στην πλαγιά. Αποσυνέχεται, ξεσκάφτεται και παρασέρνεται από το δυνατό νερό, που πια ρέει ορμητικά. Όλος ο τόπος γένεται ροή και καταλήγει σε αύλακες φαρδιούς, που η φύση τούς προνόησε για να δέχονται την ορμή της.

Οι χείμαρροι της γης, με τις όλο ροή φλέβες της, «φουσκώνουν από θυμό κι ένταση για το φθισικό της φύσης», και κάμνουν το γήινο οργανισμό μικρό κι αδύναμο, έρμ(ι)ο των παθών του. Τ’ ατίθασα χειμαρρικά νερά, ακατάσχετα κινούνται παρασέρνοντας τα πάντα στο διάβα τους, και δεν ημερεύουν παρά όταν ξεχυθούν και σκορπίσουν σε μέρη «ακάτεχα».

Κοιτώντας την Ελλάδα από ψηλά, βλέπεις περισσότερο καθαρά την αυλάκωσή της. Η άνωθεν εικόνα της, την αποκαλύπτει, δείχνει κείνο που δε βλέπεται με την ευθεία κι άμεση ματιά: το αδόκητο βάθος της. Ο Maynard Owen Williams, συνεργάτης του National Geographic, είδε την Ελλάδα αυτήν από ψηλά το 1930, και τη φοβήθηκε!

Την κατέγραψε στην έρευνα του περιοδικού με τα εξής λόγια: «Το υδροπλάνο μας ακολουθεί την ακτογραμμή της Πελοποννήσου, με το Χελμό και την Κυλλήνη πέρα από το δεξί φτερό. Εκεί όπου τα βουνά συναντούν τον παραθαλάσσιο κάμπο, απλώνονται γυμνές πλαγιές. Τα ορεινά λιβάδια, οι διαβρωμένες αργιλώδεις κλιτύες και οι εύφορες πεδιάδες χαράσσονται από κοίτες, που άλλοτε είναι κατάξερες κι άλλοτε μετατρέπονται σε ορμητικούς χειμάρρους».

Ο καλός πρόγονος, ο σοφός παππούς, έλεε πως «τ’ ορμητικό χειμάρρι είναι ο θυμός της φύσης για τις αμαρτίες του ανθρώπου πάνωθέ της». Έχει δηλαδή (το χειμάρρι), κατά την ορθή – ορθότατη αντίληψη του γέροντα, την ορμή από τη φύση του, καθώς προορίστηκε να εκφράσει την αντίδραση της γης στην καταπίεσή της από τον κυρίαρχο άνθρωπο και την υποβάθμισή της.

Χρέος μας, ως υπεύθυνοι διαχειριστές, είναι ν’ αποκαταστήσουμε τη ζημιά που γίνηκε (που κάναμε) στη φύση, και να έχουμε στη συνέχεια αρμονική πόρεψη με αυτήν. Εάν την αντιπαλαίψουμε για το (δικαιολογημένο) «θυμό» της, εάν τής αντιπαρατεθούμε, τότε είναι σίγουρο πως θα βγούμε τραγικά χαμένοι.

Είναι χαρακτηριστικά ως προς τούτο −ως προς την αντίδραση της φύσης στις ενέργειες του ανθρώπου−, τα λόγια πάλι του γέροντα, που έλεε διδαχτικά: «…ποτέ μην τα βάλεις με πουλί, θα χάσεις!» Τό ‘λεγε αυτό ξέροντας πως η φύση έχει τους δικούς της κανόνες κι αντιδρά στη βία, όπως εκδηλώνεται με τη μη λελογισμένη πράξη του ανθρώπου που δημιουργεί ανισορροπία, προσπαθώντας να σταθεί σύμφωνα με τους κώδικες λειτουργίας της.

Ο παραπάνω απλός άνθρωπος της γης φαίνεται πως έχει κοινή αντίληψη με τον διανοούμενο συγγραφέα, που λέγει: «Όλοι μιλούν για το ορμητικό ποτάμι που κυλά, κανείς όμως δεν αναφέρεται στη βία των δύο οχθών του που το συμπιέζουν» (Μπέρτολ Μπρεχτ).

Αυτός βλέπει βία στην τιθάσευση της έκφρασης, αποδίδοντάς την συμβολικά ως η φύση που ασφυκτιά κι οδηγεί σε αντίδραση, σε θυμό, ακόμα και σε βία από τον καταπιεσμένο. Είναι μια κατάσταση αυτή φυσιολογική, εκδηλωμένη στα πλαίσια των μηχανισμών που την καθορίζουν εν σχέσει με το γενόμενο.

Οι κώδικες λοιπόν φύσης και ζωής είναι κοινοί, και σε αυτή τη βάση πρέπει ν’ αντιληφθούμε τη σχέση μας με τον κόσμο και να λειτουργήσουμε ανάλογα. Βάζοντας τον εαυτό μας στη θέση του φυσικού στοιχείου γενόμαστε θεωροί της πράξης μας, νοοί ως προς το γίγνεσθαι, κι οπωσδήποτε σοφότεροι σε σχέση με τη διαχείριση των γύρω και γενικότερα του κόσμου μας.

Η παραπάνω ξήγηση της φύσης, επιστημονική ή φιλοσοφική, παράγωγο λαϊκής σοφίας ή διανόησης, διερμηνεύει την αντίδρασή της, π’ αποδείχνει τελικώς ότι το θυμωμένο χειμάρρι δεν αποτελεί άλλο τι, παρά το φυσικό επόμενο στη διαδικασία της υποβάθμισης του τόπου, λόγω της ανισορροπίας που επήλθε στη φύση από τον κακό διαχειριστή άνθρωπο.

The post Καταιγίδα στη χώρα των χειμάρρων first appeared on Aυτολεξεί.

Η αυτοοργάνωση ανθίζει πάνω στα συντρίμμια που άφησαν κράτος και κεφάλαιο.

Σήμερα, με την πραγματικότητα μίας πρωτοφανούς καταστροφής και εγκατάλειψης, χρειάζεται να στηρίξουμε αδιαμεσολάβητα τους πλημμυροπαθείς συνανθρώπους μας, ενισχύοντας τις αυτοοργανωμένες δομές και πρωτοβουλίες της περιοχής που παράγουν έργο από την πρώτη στιγμή.

Μέχρι στιγμής, έχουν μαζευτεί από όλη τη χώρα τόνοι ειδών πρώτης ανάγκης για τους πλημμυροπαθείς ενώ οι δράσεις οικονομικής ενίσχυσης συνεχίζονται καθημερινά. Ταυτόχρονα, οι πρωτοβουλίες στις πληγείσες περιοχές πραγματοποιούν συλλογές ειδών και διανομή τους σε Θεσσαλία, συλλογικά μαγειρέματα, μοιράσματα φαγητού, καθαρισμούς έως και άντληση υδάτων, όπου αυτό είναι εφικτό.

Αξιοσημείωτο είναι πως κάτοικοι των Σταγιατών και της Πορταριάς μεταφέρουν καθημερινά τόνους πηγαίου νερού για οικιακή χρήση σε γειτονιές του Βόλου καθώς η υδροδότηση στην πόλη δεν έχει αποκατασταθεί ακόμη (βλ. εδώ).

Οι αυτοοργανωμένες συλλογικότητες σε περιοχές όπως η Καρδίτσα και η Λάρισα καλά κρατούν, όμως χρειάζονται την άμεση οικονομική ενίσχυση για τη στοιχειώδη κάλυψη των αναγκών των χιλιάδων πληγέντων συνανθρώπων μας. Η καταστροφή για τον τόπο τους είναι ασύλληπτη και δεν θα σταματήσει να υπάρχει ακόμη κι όταν κοπάσει η δημοσιότητα του προβλήματος στα μίντια.

Οι δομές αλληλεγγύης είναι πολλές και οι πρωτοβουλίες από όλη τη χώρα που στέλνουν βοήθεια σε αυτές είναι ακόμη πιο πολλές.

Ενδεικτικά, χρειάζεται να αναφερθούν οι εξής τοπικές αυτοοργανωμένες δομές στις οποίες μπορείτε να απευθυνθείτε για να λάβετε ή να δώσετε αδιαμεσολάβητη βοήθεια:

Δίκτυο αλληλεγγύης και αγώνα Καρδίτσας – Για υγεία, ζωή και ελευθερία

Steki Paratodos

Συντονισμός Συλλογικοτήτων Βόλου Ενάντια στη Καύση Σκουπιδιών

Δίκτυο Αγώνα & Αλληλεγγύης Λάρισας: 697 038 2237, diktyoagonalarissa@gmail.com

Σταγιάτες – Ελεύθερα Νερά

Χώρος κινημάτων-Στέκι Μεταναστών Βόλου: stekimetanastwn@riseup.net

Αυτοδιαχειριζόμενο στέκι Καρδίτσας

Κατάληψη Ντουγρού / Τζαβέλα 52

Με την καταστροφή ακόμη να μην έχει υπολογιστεί, κατάλαβε και ο πιο αφελής πια, γιατί δεν έπρεπε ποτέ να διαλυθούν οι όποιες κοινότητες, να συγχωνευτούν περαιτέρω οι υπηρεσίες, τα χωριά να μπαίνουν όλα μαζί σε μεγαλύτερους δήμους, να διαλύονται σοβαρές δημόσιες/κοινωνικές δομές. Η εγκληματική ανικανότητα των κυβερνώντων και η διαφθορά έγινε ξανά ένα εκρηκτικό κοκτέιλ σε συνδυασμό με την κλιματική αλλαγή, την οποία προκάλεσαν ΟΛΑ ανεξαιρέτως τα συστήματα εξουσίας και απεριόριστης ανάπτυξης, και μας σέρνουν σήμερα ως εδώ. Καμμένους και πνιγμένους. Ξανά και ξανά. Με κάθε επόμενη φορά να είναι χειρότερη από την προηγούμενη.

Σε αυτή τη γραμμή σκέψης, δεν είναι τυχαίο που η χώρα, αγνοεί συστηματικά το όποιο περιβαλλοντικό δίκαιο υπάρχει καθώς και όλα τα καμπανάκια κινδύνου που είχαν χτυπήσει, με τα ελλειπή έργα, τη μηδενική πρόληψη και ενημέρωση του πληθυσμού. Είναι χαρακτηριστικό πως η Ελλάδα είναι η 1η χωρα στην Ευρώπη σε παραβιάσεις και αγνόηση των αποφάσεων του δικαστηρίου για το περιβάλλον. Συγκεκριμένα, έχει 21(!) ανοικτές υποθέσεις για παραβίαση του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου εκ των οποίων οι 12 είναι καταδικαστικές αποφάσεις και δικάζονται σε δεύτερο βαθμό για τη μη συμμόρφωση.

Είναι επιτακτική σήμερα η ανάγκη για μία συνολική αλλαγή παραδείγματος προς την αυτοδιεύθυνση ενάντια σε νέους σωτήρες και διαχειριστές της ζωών μας και της φύσης. Είναι ώρα να οργανωθούμε στις κοινότητες μας, στους δήμους μας, στις γειτονιές μας, άμεσα. Το ρολόι χτυπά αντίστροφα, το μέλλον είναι δυσοίωνο.

Είναι ώρα να απαιτήσουμε: ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΤΩΡΑ – ΚΑΤΩ ΟΛΟΙ, ΠΑΝΩ ΚΑΝΕΙΣ.

Τέλος, ας μην ξεχνούμε: Όπως και στις φωτιές (βλ. Βόρεια Έυβοια και αλλού), οι μαρτυρίες των απλών ανθρώπων-εγκλωβισμένων από τις πλημμύρες- καταδεικνύουν ότι οι διάσπαρτοι εθελοντές ήταν αυτοί που τους βοήθησαν ειδικά τα πρώτα εικοσιτετράωρα, με απλές βάρκες, με ό,τι έβρισκαν, όχι ο κρατικός μηχανισμός με την ανυπαρξία του που κόστισε ανθρώπινες ζωές. Πρόκειται για εγκληματική ανικανότητα από πλευράς κρατικού σχεδιασμού. Με την απλή λογική, βλέπουμε πως δεν πρόκειται περί κάποιου οργανωμένου “Σχεδίου” του να μας κάψουν ή να μας πλημμυρίσουν, ούτε τότε ούτε τώρα, καθώς αυτό συμβαίνει σταθερά και συστηματικά… Ας το σκεφτούμε αυτό για να συνειδητοποιήσουμε πόσο πιο βαθύ και κυνικό μπορεί να είναι τελικά το πρόβλημα της οργάνωσης της κοινωνίας μας πέρα από τον ρομαντισμό της συνομωσιολογίας.

Πνίξατε τον κάμπο, θα σας πνίξει η αυτοοργάνωσή μας!

The post Η φλόγα της αυτοοργάνωσης & της αλληλεγγύης καίει στον θεσσαλικό κάμπο first appeared on Aυτολεξεί.

Καθώς το γράφω αυτό, η χώρα μου πνίγεται. Τις τελευταίες δύο εβδομάδες, το Πακιστάν βίωσε κατακλυσμιαίες πλημμύρες που προκλήθηκαν από πρωτοφανείς μουσώνες και λιώσιμο παγετώνων, σκοτώνοντας πάνω από χίλιους ανθρώπους και πολλούς περισσότερους τραυματίες, καταστρέφοντας εκατοντάδες χιλιάδες σπίτια και εκατομμύρια στρέμματα καλλιεργειών και προκαλώντας ζημιές δισεκατομμυρίων δολαρίων.

As of 29th August 2022, some 33 million people have been affected by #FloodsInPakistan in 116 of 160 districts. 
That is 1 in 7 Pakistani impacted.
Over 993,000 homes, 157 bridges and over 3,500 kilometres of roads have been damaged and over 700,000 livestock have been lost.

— Anam Rathor (@AnamRathor) August 30, 2022

Το 1/3 της χώρας μου βρίσκεται κάτω από το νερό αυτή τη στιγμή – γέφυρες, δρόμοι, σχολεία και άλλες κρίσιμες υποδομές βυθίζονται καθώς οι άνθρωποι τρέχουν να εκκενώσουν τα σπίτια τους. Τουλάχιστον 33 εκατομμύρια άνθρωποι είναι εκτοπισμένοι – δηλαδή 1 στους 7 Πακιστανούς. Πρόκειται για 33 εκατομμύρια όνειρα που διαλύθηκαν, 33 εκατομμύρια ελπίδες που γκρεμίστηκαν και 33 εκατομμύρια μέλλοντα που καταστράφηκαν ως αποτέλεσμα του χάους που προκλήθηκε στα εδάφη τους χωρίς δική τους υπαιτιότητα.

Over 30 million people — nearly the population of my country — have been displaced by flooding in Pakistan, caused by climate change for which the US and Europe hold overwhelming responsibility. Capitalism is washing the future away before our eyes. pic.twitter.com/PNyJ8VMKKW

— Paweł Wargan (@pawelwargan) August 30, 2022

Το Πακιστάν αντιπροσωπεύει μόλις το 0,67% των παγκόσμιων εκπομπών άνθρακα, ωστόσο κατατάσσεται εδώ και καιρό μεταξύ των πιο ευάλωτων στο κλίμα χωρών στον κόσμο την τελευταία δεκαετία. Η χώρα αντιμετωπίζει ποσοστά θέρμανσης σημαντικά υψηλότερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο και πιο συχνά και έντονα ακραία κλιματικά φαινόμενα.

Κάθε μέρος του Πακιστάν έχει γίνει μάρτυρας πολλών ακραίων κλιματικών φαινομένων μόνο φέτος. Από τον Μάρτιο έως τον Ιούνιο, οι επαρχίες Σιντ, Μπαλουχιστάν και Παντζάμπ είδαν καύσωνες ρεκόρ. Στις βόρειες περιοχές Khyber Pakhtunkhwa και Gilgit Baltistan, το λιώσιμο των παγετώνων προκάλεσε πλημμύρες από υπερχείλιση παγετώδους λίμνης (GLOF). Τώρα οι πρόσφατες πλημμύρες που προκλήθηκαν από έναν άνευ προηγουμένου μουσώνα έχουν προκαλέσει χάος σε όλες τις περιοχές του Πακιστάν, που εκτείνονται από το Γκιλγκίτ-Μπαλτιστάν και το Κιμπέρ-Παχτούνκβα έως το Σιντ, το Νότιο Παντζάμπ και το Μπαλουχιστάν. Αυτή η κλιματική καταστροφή έχει προκαλέσει καταστροφές στους πιο περιθωριοποιημένους ανθρώπους, με εκατομμύρια κόσμου να περιμένει ακόμα φαγητό, πόσιμο νερό και καταφύγιο, ενώ οι διασωστικές ομάδες αγωνίζονται να φτάσουν σε αυτές τις αποκομμένες κοινότητες.

Received a call from a woman in Lasbela who told that women there are using tree leaves to manage their periods. I am heartbroken that I don't have the means or resources to reach out all these woman in flood affected areas.

— Bushra Mahoor | Period Justice for All (@bushramaahnoor) August 29, 2022

Σε μια χώρα που έχει ήδη καταστραφεί από το αποικιοκρατούμενο παρελθόν της και έχει πολιορκηθεί από μια οικονομική κατάρρευση, οι πρόσφατες πλημμύρες επιδείνωσαν την καταστροφή, οδηγώντας σε απότομη αύξηση του πληθωρισμού και σε έλλειψη τροφίμων επικών διαστάσεων, καθώς οι πλημμύρες κατέστρεψαν καλλιέργειες και σκότωσαν ζώα.

Η τρέχουσα κλιματική κρίση απειλεί την επιβίωση του Πακιστάν ως οικονομίας που βασίζεται στη γεωργία.

Καθώς το Πακιστάν θρηνεί την καταστροφή και τον όλεθρο που προκάλεσαν τα πρόσφατα ακραία κλιματικά φαινόμενα, οι βιομηχανικές και μεταβιομηχανισμένες χώρες του παγκόσμιου Βορρά που ευθύνονται για αυτές τις καταστροφές πρέπει να λογοδοτήσουν. Για να επιβιώσουμε και για να ζήσει ο πακιστανικός λαός μια αξιοπρεπή ζωή, η κλιματική κρίση χρειάζεται περισσότερη προσοχή από ό,τι τώρα, ειδικά από τις πλούσιες χώρες που ευθύνονται για το 90% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Αυτές οι χώρες με υψηλές εκπομπές πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη, αλλά πρέπει επίσης να λογοδοτήσουν για τον θάνατο και την καταστροφή που προκύπτουν άμεσα από τη δράση τους. Το αίμα των νεκρών είναι στα χέρια τους – ο παγκόσμιος βορράς, οι δισεκατομμυριούχοι των ορυκτών καυσίμων.

Οι ίδιες χώρες με υψηλές εκπομπές του παγκόσμιου βορρά αποίκισαν τη γη μας για εκατοντάδες χρόνια, σκοτώνοντας τους προγόνους μας και κλέβοντας τους πόρους μας. Τώρα έχουν αποικίσει την ατμόσφαιρά μας στην επιδίωξη του πλούτου και της ανάπτυξης εις βάρος της ζωής και του περιβάλλοντος των ανθρώπων μας.

Αν έτσι μοιάζει μια αύξηση 1,1 βαθμού C για το Πακιστάν, φοβάμαι να φανταστώ τι επιφυλάσσει το μέλλον. Η αύξηση της θερμοκρασίας μπορεί να είναι γραμμική, αλλά οι καταστροφές είναι εκθετικές.

Καθώς το Πακιστάν αντιμετωπίζει μια καταστροφική ανθρωπιστική κρίση και μια αδιανόητη χρηματοπιστωτική κρίση – η χώρα βρίσκεται στο χείλος της απόλυτης οικονομικής καταστροφής. Είναι καιρός οι χώρες με υψηλές εκπομπές να πληρώσουν για τις απώλειες και τις ζημιές – πρέπει να επανορθώσουν. Δεν ζητάμε φιλανθρωπία ή άλλο δάνειο· χρειαζόμαστε κλιματικές αποζημιώσεις.

Ο θάνατος και η καταστροφή που υπέστη το Πακιστάν δεν θα είναι απλώς ένα ακόμη αμελητέο στατιστικό στοιχείο σε αυτόν τον κερδοσκοπικό άπληστο κόσμο.

Τι μπορείτε να κάνετε:

Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την κλιματική κρίση, αλλά προς το παρόν, αν θέλετε να βοηθήσετε αμέσως, ακολουθεί μια λίστα με επιχειρήσεις αρωγής και κανάλια δωρεών στα οποία μπορείτε να ανατρέξετε:

ΛΙΣΤΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΕΔΩ

The post «Η χώρα μου, το Πακιστάν, πνίγεται» first appeared on Aυτολεξεί.