Σε ευρωπαϊκές πόλεις, άνθρωποι κατεβαίνουν στους δρόμους ενάντια στον πόλεμο, ενάντια στη γενοκτονία, ενάντια στην ακροδεξιά. Όταν όμως η συζήτηση φτάνει στο Ιράν, η ατμόσφαιρα ξαφνικά θολώνει. Δισταγμός· σιωπή· ή αναλύσεις που τα εξηγούν όλα μέσα από τον ανταγωνισμό ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και τα λεγόμενα «κράτη της αντίστασης». Αυτή η αντίφαση δεν είναι μόνο ηθική· δείχνει μια βαθύτερη θεωρητική κρίση.

Η σημερινή κρίση της διεθνούς αλληλεγγύης έχει λιγότερο να κάνει με αδιαφορία και περισσότερο με κρατοκεντρισμό. Ο κόσμος γίνεται αντιληπτός μέσα από τις σχέσεις μεταξύ κρατών, όχι μέσα από την αυτενέργεια των λαών. Σε αυτό το πλαίσιο, ο «αντιιμπεριαλισμός» περιορίζεται σε μια αντίθεση προς ένα συγκεκριμένο κράτος, συνήθως τις ΗΠΑ, και κάθε δύναμη που βρίσκεται σε ένταση με αυτό το κράτος τοποθετείται αυτόματα στο στρατόπεδο της αντίστασης. Το αποτέλεσμα είναι προβλέψιμο: οι άνθρωποι που ζουν κάτω από καταπίεση σε μη δυτικές κοινωνίες περνούν στο περιθώριο.

Στην κλασική μαρξιστική θεωρία, ο ιμπεριαλισμός κατανοούνταν ως μία οικονομική και πολιτική δομή: ένα πλέγμα συσσώρευσης κεφαλαίου, εξαγωγής κεφαλαίου και ανταγωνισμού ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις. Ο Λένιν περιέγραψε τον ιμπεριαλισμό ως στάδιο του καπιταλισμού, όχι ως εθνική ταυτότητα. Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη. Αν ο ιμπεριαλισμός είναι δομικός, τότε τα κράτη που αντιτίθενται στις ΗΠΑ δεν είναι αυτομάτως χειραφετητικά. Και αυτά μπορεί να λειτουργούν μέσα στην ίδια λογική συσσώρευσης και κυριαρχίας.

Κι όμως, σε κομμάτια της σημερινής αριστεράς, αυτή η διάκριση έχει αποδυναμωθεί. Ο αντιιμπεριαλισμός έχει μετατραπεί σε γεωπολιτική πυξίδα: ό,τι στέκεται απέναντι στην Ουάσιγκτον θεωρείται δυνητικά προοδευτικό. Αυτή η λεπτή μετατόπιση έχει σοβαρές συνέπειες. Το κέντρο βάρους μετακινείται από τους ανθρώπους στα κράτη. Η κριτική του παγκόσμιου καπιταλισμού μετατρέπεται σε μία ευθυγράμμιση ανάμεσα σε μπλοκ ισχύος.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, όταν στο Ιράν ξεσπούν διαμαρτυρίες που ταυτόχρονα αμφισβητούν τον θρησκευτικό αυταρχισμό, τον καπιταλισμό της προσόδου και την καταστολή από τους μηχανισμούς ασφαλείας, αυτές δεν «διαβάζονται» ως αυτόνομα κοινωνικά κινήματα. Αντίθετα, αντιμετωπίζονται σαν «μεταβλητές» στο παιχνίδι ισχύος των μεγάλων κρατών. Η λαϊκή αυτενέργεια εξαφανίζεται μέσα στις γεωπολιτικές αφηγήσεις.

Αυτή η εξαφάνιση της αυτενέργειας δεν είναι μόνο πολιτική· είναι και γνωσιολογική. Η γνώση από τον Παγκόσμιο Νότο σπάνια αναγνωρίζεται, εκτός αν περάσει πρώτα μέσα από ακαδημαϊκούς και μιντιακούς θεσμούς του Βορρά. Για να θεωρηθεί μια αφήγηση «κατανοητή» και αποδεκτή, συχνά πρέπει να χωρέσει σε έτοιμα, καθιερωμένα σχήματα.

Μέσα σε αυτό το πεδίο παραγωγής γνώσης, το Ιράν παρουσιάζεται συχνά είτε ως «απείθαρχο κράτος» είτε ως «φρούριο αντίστασης». Και στις δύο περιπτώσεις, οι απλοί άνθρωποι μπαίνουν στο περιθώριο. Οι διαμαρτυρίες προβάλλονται μόνο όταν ταιριάζουν με γεωπολιτικά συμφέροντα· διαφορετικά, πολύ γρήγορα απορροφώνται από αφηγήσεις περί «ξένης παρέμβασης».

Το ζήτημα δεν είναι οι ατομικές προθέσεις. Είναι η ίδια η δομή ενός διανοητικού πεδίου που αντιμετωπίζει τα κράτη σαν βασικούς δρώντες και τις κοινωνίες σαν φόντο. Μέσα σε μια τέτοια δομή, γίνεται δύσκολο να δεχτεί κανείς ότι μια κοινωνία μπορεί να παλεύει ταυτόχρονα ενάντια στον ιμπεριαλισμό και ενάντια στη δική της αυταρχική κυβέρνηση. Μια τέτοια παραδοχή χαλά τις απλές εξισώσεις.

Το Ιράν αποτελεί μια «μη καθαρή» περίπτωση. Η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται σε αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά ταυτόχρονα είναι κι ένα καπιταλιστικό σύστημα βασισμένο στην πρόσοδο, με μια δομή ασφάλειας και θρησκευτικής εξουσίας που καταπιέζει συστηματικά τον ίδιο του τον πληθυσμό. Υπάρχουν εξωτερικές κυρώσεις, αλλά υπάρχει και εσωτερική καταστολή. Η απειλή του πολέμου είναι πραγματική, αλλά πραγματική είναι και η επιμονή της αυταρχικής διακυβέρνησης.

Αυτή η ταυτόχρονη πραγματικότητα αποσταθεροποιεί τις απλουστευτικές αναλύσεις. Αν στηρίζεις τον λαό του Ιράν, πρέπει να είσαι απέναντι τόσο στις ασφυκτικές κυρώσεις όσο και στην εσωτερική καταστολή. Αν εστιάσεις μόνο στο ένα, κινδυνεύεις –έστω και άθελά σου– να δικαιολογήσεις το άλλο.

Το Ιράν αμφισβητεί τον κρατοκεντρικό αντιιμπεριαλισμό ακριβώς επειδή δείχνει ότι η αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ δεν σημαίνει αυτόματα λαϊκή απελευθέρωση. Αντίστοιχα, η αντίθεση στον εγχώριο αυταρχισμό δεν σημαίνει αυτόματα ευθυγράμμιση με ξένη επέμβαση.

Όταν κομμάτια της αριστεράς μένουν στον δισταγμό ή στη σιωπή, η ακροδεξιά γεμίζει το κενό.

Αλλά κι αυτό ακόμη είναι κρατοκεντρικό. Οι ιρανικές διαμαρτυρίες μετατρέπονται είτε σε εργαλείο επίθεσης στο Ισλάμ είτε σε «χαρτί» διαπραγμάτευσης στον περιφερειακό ανταγωνισμό. Προσφέρεται μια συμβολική στήριξη, χωρίς όμως κανένα συνεκτικό κοινωνικό σχέδιο για ελευθερία και δικαιοσύνη.

Και στις δύο πλευρές του πολιτικού φάσματος, η λαϊκή αυτενέργεια σβήνεται. Από τη μία, μέσω της γεωπολιτικής «προσοχής» και των ισορροπιών· από την άλλη, μέσω της πολιτικής ιδιοποίησης.

Ένας διαφορετικός ορίζοντας

Αν θέλουμε να ξεπεράσουμε αυτό το αδιέξοδο, ο αντιιμπεριαλισμός θα πρέπει να επιστρέψει από το επίπεδο των κρατών στο επίπεδο των λαών. Αυτό σημαίνει να μπορούμε να κρατάμε ταυτοχρόνως πολλές αλήθειες:

– Να αντιστεκόμαστε στις οικονομικές κυρώσεις που καταστρέφουν τις ζωές των απλών ανθρώπων.
– Να αντιστεκόμαστε στη στρατιωτική επέμβαση και στα σχέδια αλλαγής καθεστώτος που επιβάλλονται απ’ έξω.
– Να αντιστεκόμαστε στον θρησκευτικό αυταρχισμό, στην καταστολή και στα οικονομικά συστήματα που βασίζονται στην ασφάλεια, μέσα στη χώρα.
– Να υπερασπιζόμαστε την ανεξάρτητη εργατική, φεμινιστική και κοινωνική οργάνωση.

Αυτές οι θέσεις δεν είναι αντιφατικές· είναι συμπληρωματικές. Ένας αντιιμπεριαλισμός που αγνοεί την εσωτερική καταστολή γλιστρά στον συντηρητισμό. Και μια κριτική στον αυταρχισμό που αγνοεί τις δομές του παγκόσμιου καπιταλισμού καταλήγει σε μια φιλελεύθερη αφέλεια.

Η ιστορία δείχνει ότι κινήματα που μπορούν να αντιπαλεύουν πολλαπλά επίπεδα εξουσίας ταυτοχρόνως έχουν ανοίξει νέους ορίζοντες. Όχι επιλέγοντας ανάμεσα σε δύο αντιδραστικούς πόλους, αλλά χτίζοντας μια ανεξάρτητη δύναμη. Η σημερινή κρίση είναι, τελικά, κρίση πολιτικής φαντασίας. Ο κόσμος συμπιέζεται σε διλήμματα άσπρου-μαύρου: ή με αυτό το μπλοκ ή με το άλλο. Όμως η χειραφέτηση απαιτεί να σπάσουμε αυτή τη λογική.

Η πραγματική αλληλεγγύη εκκινεί όταν οι λαοί αναγνωρίζονται ως ιστορικά υποκείμενα, όχι ως εργαλεία στον ανταγωνισμό των κρατών. Αυτή η επιστροφή στο υποκείμενο δεν είναι μόνο μια ηθική στάση· είναι θεωρητική και πολιτική αναγκαιότητα. Το Ιράν, με όλη του την πολυπλοκότητα, μας αναγκάζει να ξανασκεφτούμε. Όχι ως μια πράξη εξαίρεσης, αλλά ως παράδειγμα ενός κόσμου όπου ο ιμπεριαλισμός και ο εσωτερικός αυταρχισμός λειτουργούν ταυτοχρόνως.

Ένας αντιιμπεριαλισμός-χωρίς-ανθρώπους εύκολα γίνεται μια υπεράσπιση κρατών. Αντίθετα, μια πολιτική που βάζει στο κέντρο τους ανθρώπους αντιμετωπίζει και την αυτοκρατορία και τον δεσποτισμό την ίδια στιγμή.

Ίσως από αυτό το σημείο μπορεί να αρχίσει η ανασυγκρότηση μιας παγκόσμιας αριστεράς: όχι επιλέγοντας ανάμεσα σε δύο δυνάμεις, αλλά επιστρέφοντας την αυτενέργεια και τη φωνή σε εκείνους-ες που για πολύ καιρό αντιμετωπίζονταν ως αντικείμενα ανάλυσης και όχι ως τα ίδια τα υποκείμενά της.

The post Η κρίση της αλληλεγγύης στην εποχή της γεωπολιτικής | Του Siyavash Shahabi first appeared on Aυτολεξεί.

«Ο αμυντικός πόλεμος της Ρωσίας ενάντια στην επέκταση του ΝΑΤΟ» — μία αντίληψη που έχει γίνει σχεδόν αξίωμα για πολλούς Δυτικούς αριστερούς. Αυτή η ιδέα εξυπηρετεί βολικά τους τελευταίους και στο να εκλογικεύουν τις πράξεις της Ρωσίας και στο να ριζοσπαστικοποιούν την κριτική απέναντι στις δικές τους κυβερνήσεις. Αλλά ποιον ρόλο αποδίδει ο ίδιος ο Πούτιν στην υποτιθέμενη ΝΑΤΟϊκή απειλή;

Μία προσεκτική ανάγνωση των βασικών του ομιλιών αποκαλύπτει ότι ο Πούτιν αρνείται ρητά κάθε κίνδυνο επίθεσης του ΝΑΤΟ προς τη Ρωσία. Αντιθέτως, όλη η προσοχή και το πάθος του ηγεμόνα επικεντρώνονται αλλού — στο ερώτημα της αρχέγονης «ιστορικής δικαιοσύνης». Ο Πούτιν ξεσκονίζει χρονικά χιλιετιών, βρίσκοντας σε αυτά αποδείξεις για την αντιδραστική του ουτοπία, το φανταστικό του ιστορικό δικαίωμα στο να κατέχει την Ουκρανία.

Ας μιλήσουμε, λοιπόν, για την πιο υποτιμημένη αιτία αυτού του πολέμου — την ιδεολογική εμμονή. Τη ρωσική έμμονη ιδέα.

1.300 χιλιόμετρα. Αυτό είναι το πόσο μακρύτερα έγιναν το 2022 τα σύνορα της Ρωσίας με το στρατιωτικό μπλοκ του ΝΑΤΟ αφότου δύο προηγουμένως ουδέτερες χώρες —η Σουηδία και η Φινλανδία— μπήκαν στη συμμαχία. Η Βαλτική Θάλασσα ουσιαστικά μετατράπηκε σε μία εσωτερική θάλασσα του ΝΑΤΟ. Η Αγία Πετρούπολη, η βόρεια πρωτεύουσα της Ρωσίας, βρίσκεται τώρα μόλις 148 χιλιόμετρα από τα σύνορα ενός εχθρικού μπλοκ. Ποια ήταν η αντίδραση της Ρωσίας; Εξέδωσε ο Πούτιν στρατιωτικό τελεσίγραφο; Απείλησε με προληπτική επιχείρηση; Συγκέντρωσε στρατιώτες στα σύνορα; Όχι. Τίποτα από αυτά δεν συνέβη.

Κι όμως, στο συγκείμενο της Ουκρανίας, το ζήτημα του ΝΑΤΟ συνεχίζει να ανακύπτει στον ρωσικό δημόσιο διάλογο. Κι ένας ακόμη μεγαλύτερος ρόλος αποδίδεται στο ΝΑΤΟ στον δημόσιο διαλόγο της Δυτικής αριστεράς. Και αυτό παρά το γεγονός ότι η Ουκρανία δεν έγινε δεκτή ως μέλος, το 2008. Η Γερμανία, η Γαλλία και πολλά άλλα κράτη αντιτάχθηκαν ανοιχτά στην ένταξη της Ουκρανίας — όταν το βέτο έστω και ενός μέλους είναι αρκετό για να την μπλοκάρει. Εξάλλου, η ίδια η παρουσία της ναυτικής βάσης της Ρωσίας στη Σεβαστούπολη καθιστούσε ήδη την ένταξη της Ουκρανίας στη συμμαχία σχεδόν αδύνατη. Μετά την προσάρτηση της Κριμαίας και το ξέσπασμα του πολέμου στο Ντονμπάς, η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ έγινε ακόμη πιο αδιανόητη – η ύπαρξη εδαφικών διαφορών και συνεχιζόμενων συγκρούσεων κλείνει αυτόματα τις πόρτες της συμμαχίας σε κάθε υποψήφιο.

Προκύπτει, έτσι, ότι η ένταξη του βόρειου γείτονα της Ρωσίας στο ΝΑΤΟ δεν αποτελεί απειλή γι’ αυτήν – ενώ η Ουκρανία, η οποία δεν είχε καμία πιθανότητα ένταξης, έγινε στόχος μιας πλήρους κλίμακας εισβολής. Πώς μπορεί να εξηγηθεί κάτι τέτοιο; Ας δώσουμε τον λόγο στον ίδιο τον Βλαντιμίρ Πούτιν.

Ποιος είναι ο κύριος Ρούρικ;

Πάμε πίσω στον Φεβρουάριο του 2024. Μόσχα. Έπειτα από δύο χρόνια μποϊκοτάζ από τα Δυτικά μέσα ενημέρωσης, ένας Αμερικανός δημοσιογράφος φτάνει στην καλυμμένη από χιόνι πρωτεύουσα της Ρωσίας για να πάρει συνέντευξη από τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Ο δημοσιογράφος αυτός είναι ο Τάκερ Κάρλσον — ένας συντηρητικός μπλόγκερ, υποστηρικτής του Ντόναλντ Τραμπ.

Σκεπτικός απέναντι στις εξηγήσεις των φιλελεύθερων μέσων ενημέρωσης για τους λόγους πίσω από την εισβολή της Ρωσίας, θέλει να ακούσει από πρώτο χέρι τι ώθησε τον Πούτιν να εξαπολύσει τον μεγαλύτερο χερσαίο πόλεμο στην Ευρώπη από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Άλλωστε, ο ηγέτης της μεγαλύτερης πυρηνικής δύναμης στον κόσμο δεν θα μπορούσε να στείλει φάλαγγες αρμάτων μάχης προς μια γειτονική πρωτεύουσα χωρίς σοβαρούς λόγους. Ίσως να υπήρχε κάτι που ώθησε τον Πούτιν να πάρει αυτή τη δύσκολη απόφαση – κάτι που το Δυτικό κοινό δεν γνωρίζει; Επιπλέον, ο Κάρλσον είχε ήδη τις δικές του εικασίες για το θέμα: πιθανότατα, όλα εξαρτώνται από την κυβέρνηση των Δημοκρατικών και την πολιτική τους προς το ανατολικό ΝΑΤΟ, η οποία, υποψιάζεται, προκάλεσε τη Ρωσία σε αυτή την απεγνωσμένη κίνηση, χωρίς να της αφήνει άλλη επιλογή.

– «Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, απευθυνθήκατε στη χώρα σας στην πανεθνική σας ομιλία όταν ξεκίνησε η σύγκρουση στην Ουκρανία και είπατε ότι ενεργούσατε επειδή είχατε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μέσω του ΝΑΤΟ θα μπορούσαν να ξεκινήσουν μια, παραθέτω, “αιφνιδιαστική επίθεση στη χώρα μας”. Και στα αμερικανικά αυτιά αυτό ακούγεται παρανοϊκό. Πείτε μας γιατί πιστεύετε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να χτυπήσουν τη Ρωσία ξαφνικά. Πώς καταλήξατε σε αυτό;» — Ο Τάκερ Κάρλσον θέτει την πρώτη του ερώτηση.

Το ερώτημα είναι τόσο ακριβές όσο και δίκαιο. Άλλωστε, στον 21ο αιώνα, κανένα κράτος δεν μπορεί να διεξάγει ανοιχτά έναν κατακτητικό πόλεμο χωρίς να τον παρουσιάσει ως άμυνα εναντίον μιας εξωτερικής απειλής. Κάθε επιτιθέμενος -από τον Χίτλερ μέχρι τον Νετανιάχου- έχει χαρακτηρίσει τον πόλεμό του αναγκαστικό, αμυντικό, προκλημένο από έξω, μια απάντηση στον κίνδυνο που αντιμετωπίζει το κράτος και οι πολίτες του. Κι αν η Ρωσία θεωρεί τον εαυτό της ως αμυνόμενη, τότε σίγουρα πρέπει να έχει τα ισχυρότερα δυνατά επιχειρήματα για να το πράξει. Τι απειλούσε τη Ρωσία; Ποιον κίνδυνο προσπαθούσε να αποτρέψει ο Πούτιν;

– «Δεν είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ετοιμάζονταν να εξαπολύσουν μια αιφνιδιαστική επίθεση στη Ρωσία, δεν το είπα ποτέ», αποκρούει ο Πούτιν. «Κάνουμε κάποιο talk show εδώ ή μια σοβαρή συζήτηση; Θα αφιερώσω μόνο 30 δευτερόλεπτα ή ένα λεπτό από τον χρόνο σας για να σας δώσω μια σύντομη ιστορική αναδρομή. Δεν σας πειράζει;»

Σε μια προσπάθεια να εξηγήσει στο δυτικό κοινό τα πραγματικά του κίνητρα για την επίθεση στην Ουκρανία, ο Πούτιν εκφωνεί μια ψευδο-ιστορική διάλεξη 25 λεπτών. Από αυτήν, οι έκπληκτοι Αμερικανοί ακούν για πρώτη φορά ονόματα όπως ο αρχαίος Ρώσος πρίγκιπας Ρούρικ, οι πρίγκιπες Όλεγκ και Γιαροσλάβ ο Σοφός, οι Μογγόλοι ηγέτες Τζένγκις Χαν και Μπατού Χαν, ο κοζάκος αταμάνος Μπογκντάν Χμελνίτσκι και η αυτοκράτειρα Αικατερίνη Β’. Ο Πούτιν μιλά για το αίμα και την πνευματική ενότητα Ουκρανών και Ρώσων, αποκαλώντας τους «έναν λαό». Προσπαθεί μάλιστα να δώσει στον Κάρλσον μια στοίβα αρχειακών επιστολών του 17ου αιώνα που υποτίθεται ότι αποδεικνύουν ότι οι Ουκρανοί είναι αχώριστοι από τους Ρώσους.

Οποιεσδήποτε προσπάθειες του Κάρλσον να διακόψει και να επιστρέψει στο κύριο ερώτημα –τι ακριβώς είναι αυτό που απείλησε τη Ρωσία το 2022;– αποτυγχάνουν. Ο Πούτιν συνεχίζει να σέρνει τον Αμερικανό πίσω στους αιώνες, προσπαθώντας να εξηγήσει πώς οι εχθροί της Ρωσίας «τεχνητά χώρισαν» τους Ουκρανούς από τον ενιαίο ρωσικό λαό. Όλα αυτά, επιμένει ο Πούτιν, πρέπει να γίνουν κατανοητά προκειμένου να κατανοηθούν οι βαθύτερες αιτίες της εισβολής.

Για μισή ώρα, ο Ρώσος ηγέτης, αναφερόμενος σε αρχαία χρονικά και μεσαιωνικά διατάγματα, προσπαθεί να πείσει τον Αμερικανό ότι τα ουκρανικά εδάφη ανήκουν στη Ρωσία από αμνημονεύτων χρόνων. Το ουκρανικό έθνος και η κρατική του υπόσταση, υποστηρίζει, είναι τεχνητά – ένα ιστορικό ατύχημα, ένα αδέξιο λάθος που τώρα είναι καιρός να διορθωθεί.

«Θέλουν να επιτεθούν στη Ρωσία», «Θέλουν να καταστρέψουν τη Ρωσία», «Η χώρα αντιμετωπίζει στρατιωτική εισβολή», «Οι πολίτες μας θα μπορούσαν να γίνουν θύματα επιθετικότητας», «Η διεθνώς αναγνωρισμένη επικράτειά μας καταλαμβάνεται» — ούτε μία από αυτές τις φράσεις δεν ειπώθηκε, ούτε θα μπορούσε να είχε ειπωθεί.

Ο ίδιος ο Πούτιν παραδέχεται: Η Ρωσική Ομοσπονδία ως κράτος δεν αντιμετώπιζε καμία απειλή. Ο κίνδυνος υψωνόταν πάνω από μια άλλη Ρωσία – τη μυθολογική, χιλιόχρονη Ρωσία που περιλάμβανε ευρύτερες «ιστορικές» χώρες. Η Ρωσική Ομοσπονδία εντός των συνόρων της πρώην Ρωσικής Σοβιετικής Ομοσπονδιακής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας (RSFSR) που κάποτε είχε οριστεί από τους Μπολσεβίκους, είναι απλώς ένα κομμάτι της πρώην μεγάλης ρωσικής επικράτειας, συμπεριλαμβανομένης της Λευκορωσίας και της Ουκρανίας. Ο διαχωρισμός και η τελική αποχώρηση της Ουκρανίας από τον φανταστικό πνευματικό και πολιτικό χώρο του «Ρωσικού Κόσμου» – αυτή είναι η απειλή που ο Πούτιν επιδιώκει να αποτρέψει. Και στο τέλος της συνομιλίας, δηλώνει ευθέως στον Κάρλσον τα εξής:

«Η επανένωση [του ενός λαού] θα συμβεί. Δεν πήγε ποτέ πουθενά», καταλήγει με σιγουριά ο Πούτιν.

Δικαίωμα στην Ουκρανία

Ας αναρωτηθούμε: Αν ο ηγέτης μιας εμπόλεμης χώρας δώσει μια μακροσκελή διάλεξη για τα βάθη της ιστορίας για να εξηγήσει τα κίνητρά του, έχει σημασία γι’ αυτόν; Ναι, έχει. Τίποτα δεν έχει μεγαλύτερη σημασία. Είναι «μια σοβαρή συζήτηση».

Ο Πούτιν είχε δύο ώρες στον αέρα για να εξηγήσει στον κόσμο ότι δεν είναι κακός και απλώς υπερασπίζεται τη Ρωσία από την απειλή του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, αντ’ αυτού, αφιερώνει το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου του στον αέρα σε αυτό που θεωρεί ως το πιο σημαντικό πράγμα – μια αρχέγονη δικαιολόγηση του υποτιθέμενου «δικαίου» του να κατέχει την Ουκρανία.

Πώς να το αποκαλέσουμε αυτό; Μία ιδεολογική εμμονή — μία ‘idée fixe’.

Σε αντίθεση με τους χιλιάδες Δυτικούς μαρξιστές που επιμένουν ότι η Ρωσία αντιμετωπίζει απειλή από το ΝΑΤΟ, ο ίδιος ο Πούτιν δεν ισχυρίζεται τίποτα τέτοιο. Αντιθέτως, το αρνείται κατηγορηματικά. Κανείς δεν σχεδίαζε -ούτε σχεδιάζει- να επιτεθεί στη Ρωσική Ομοσπονδία. Ο λόγος για τον πόλεμο, λέει ο Πούτιν, είναι η «παράνομη», «βλάσφημη» και «ιστορικά εγκληματική» απομάκρυνση του μυθικού λίκνου της Ρωσίας -του Κιέβου και των γύρω νότιων ρωσικών εδαφών- από τη σφαίρα επιρροής της.

Δεν είναι περίεργο που ο Πούτιν δείχνει πλήρη αδιαφορία για την ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ. Ο λόγος είναι απλός: δεν ανήκουν στον φανταστικό αρχέγονο χώρο που είναι γνωστός ως «Ρωσικός Κόσμος». Οι άνθρωποι εκεί δεν μιλούν ρωσικά. Δεν υπάρχουν αρχαίες ρωσικές εκκλησίες, ούτε τόποι μεγάλων μαχών, ούτε ιερά αντικείμενα εθνικιστικής μυθολογίας. Οι Φινλανδοί δύσκολα μπορούν να χαρακτηριστούν «ένας λαός» με τους Ρώσους. Αλλά η Ουκρανία είναι μια διαφορετική ιστορία – η κατοχή της οποίας είναι η έμμονη ιδέα του ρωσικού αυτοκρατορικού εθνικισμού και του Βλαντιμίρ Πούτιν προσωπικά.

Πράγματι, ο ηγεμόνας της Ρωσίας βλέπει τον πόλεμο ως αμυντικό. Αλλά με ποια έννοια; Με απλά λόγια, δεν «υπερασπίζεται» τη Ρωσική Ομοσπονδία εντός των συνόρων του 1991, αλλά μάλλον τα σύνορα μιας αρχαίας Αυτοκρατορίας που, κατά τη βαθύτερη πεποίθησή του, αποσπάστηκαν παράνομα και τεχνητά από εχθρούς από τους κόλπους της χιλιόχρονης κρατικής υπόστασης της Ρωσίας.

Όπως ακριβώς οι σιωνιστές ηγέτες πιστεύουν ακράδαντα ότι «το δικαίωμά τους στην Ιουδαία και τη Σαμάρεια είναι γραμμένο στη Βίβλο», η ρωσική ηγεσία έχει καταλήξει να πιστεύει ότι το δικαίωμά της να κατέχει την Ουκρανία επιβεβαιώνεται από τα χρονικά των Ρως του Κιέβου και τις επιστολές του Μπογκντάν Χμελνίτσκι.

Τόσο για το Ισραήλ όσο και για τη Ρωσία, η έννοια του διεθνούς δικαίου είναι πολύ νέα και δεν έχει αντέξει ακόμη στη δοκιμασία του χρόνου. Το σύστημα διεθνούς δικαίου που βασίζεται στον ΟΗΕ είναι μόλις ογδόντα ετών· η ευρωπαϊκή συνθήκη για το απαραβίαστο των συνόρων – μόλις πενήντα. Τι είναι αυτή η ανοησία σε σύγκριση με χιλιετίες από παλιά χρονικά και ιερά κείμενα;

Αν το διεθνές δίκαιο ταπεινώνει τη Ρωσία αρνούμενο τις «νόμιμες αξιώσεις» της στο λίκνο του ρωσικού πολιτισμού, τότε πρέπει να είναι ένα κακό διεθνές δίκαιο! Αν δεν επιτρέπει την επιστροφή ιστορικών εδαφών, εξυπηρετεί τους εχθρούς της Ρωσίας. Αν διαιωνίζει τον διαμελισμό της κάποτε ενωμένης Ρωσικής Αυτοκρατορίας, αν επιτρέπει στους Ουκρανούς να εγκαταλείψουν τους κόλπους του «Ρωσικού Κόσμου», τότε η τήρηση ενός τέτοιου νόμου δεν είναι μόνο επιβλαβής αλλά και εγκληματική. Αυτή είναι περίπου η λογική των γηραιών του Κρεμλίνου.

Λίγοι θα αμφέβαλλαν για τα βαθιά ιδεολογικά κίνητρα που ωθούν τους ηγέτες του Ισραήλ στον διαρκή πόλεμό τους για εδαφική επέκταση. Γιατί, λοιπόν, η διεθνής αριστερά αρνείται να δει τις παρόμοιες ιδεολογικές παρορμήσεις πίσω από την ηγεσία της Ρωσίας;

Το να αγνoεί κανείς πόσο εμμονικός είναι ο Πούτιν με την κατάκτηση της Ουκρανίας απαιτεί ένα εξαιρετικό είδος τύφλωσης.

Η έννοια ενός διαιρεμένου λαού

Ίσως μία συνέντευξη να μην είναι αρκετή για να βγάλουμε συμπεράσματα; Ας στραφούμε στις άλλες βασικές ομιλίες και δηλώσεις του Πούτιν.

Έξι μήνες πριν από την εισβολή, τον Ιούλιο του 2021 –καθώς ο κόσμος μόλις άρχιζε να ανακάμπτει από την πανδημία και κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί έναν επερχόμενο πόλεμο πλήρους κλίμακας– ο Βλαντιμίρ Πούτιν δημοσίευσε το διαβόητο άρθρο «Σχετικά με την Ιστορική Ενότητα Ρώσων και Ουκρανών». Σε αυτό, για πρώτη φορά παρουσίασε μια ολοκληρωμένη δήλωση της δέσμευσής του στον αρχέγονο μύθο, προετοιμάζοντας το ιδεολογικό έδαφος για τη μελλοντική του εισβολή.

Σε αυτό το εντελώς ψευδοεπιστημονικό άρθρο, γεμάτο με χειρισμούς και ψευδείς ισχυρισμούς, ο Πούτιν δηλώνει ότι οι Ρώσοι, οι Λευκορώσοι και οι Ουκρανοί δεν είναι ξεχωριστά έθνη, αλλά παρακλάδια ενός ρωσικού λαού. Η κύρια ιδέα που διατρέχει ολόκληρο το άρθρο είναι σαφής: η ουκρανική ταυτότητα κατασκευάστηκε και καλλιεργήθηκε τεχνητά από τους εχθρούς της Ρωσίας ώστε να διαιρέσουν έναν λαό και να φέρουν τα μέρη του το ένα εναντίον του άλλου.

Οι Ουκρανοί στερούνται ξεχωριστής εθνικής ταυτότητας, δικής τους κρατικής υπόστασης και της δυνατότητας άσκησης κυριαρχίας όπως αυτοί κρίνουν σωστό. Για πρώτη φορά, ο Βλαντιμίρ Πούτιν εκθέτει συστηματικά τις απόψεις του για την ορθή παγκόσμια τάξη: Η Ουκρανία πρέπει να υπάρχει αποκλειστικά εντός του ρωσικού «πνευματικού και πολιτικού χώρου». Οποιαδήποτε προσπάθεια των Ουκρανών να εγκαταλείψουν αυτή τη σφαίρα θα θεωρηθεί ως παραβίαση της ακεραιότητας της αρχέγονης αρμονίας.

Τι είναι αυτό, αν όχι μία άμεση δήλωση των ιδεολογικών κινήτρων πίσω από τον πόλεμο;

Κάποιοι μπορεί να πουν: «Ίσως αυτή να είναι μόνο μία από τις πολλές δηλώσεις. Σίγουρα θα υπάρχουν και άλλες στις οποίες ο Πούτιν περιγράφει ρεαλιστικά τις απειλές για τη Ρωσία από τον Δυτικό ιμπεριαλισμό». Κι όμως, όχι – ο Πούτιν δεν έχει γράψει κανένα άλλο προγραμματικό άρθρο. Το άρθρο του «Για την Ιστορική Ενότητα…» παραμένει το μοναδικό και καθοριστικό μανιφέστο της εισβολής.

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν επανέλαβε τις ίδιες θέσεις στην κεντρική του ομιλία στις 21 Φεβρουαρίου 2022, τρεις ημέρες προτού ξεκινήσει η εισβολή.

«Από την αρχαιότητα, οι κάτοικοι των νοτιοδυτικών ιστορικών εδαφών των Ρως του Κιέβου αυτοαποκαλούνταν Ρώσοι και Ορθόδοξοι», με αυτό ξεκινά μια ακόμη ψευδοϊστορική του εκδρομή.

Ακριβώς η μισή ομιλία του είναι αφιερωμένη στο ιδεολογικό επιχείρημα ότι η Ουκρανία είναι ένα τεχνητό κράτος, που δημιουργήθηκε από τους μπολσεβίκους. Ότι το εγκληματικό λάθος του Λένιν στην εθνική πολιτική είχε ως αποτέλεσμα την αποκοπή από την ενωμένη Ρωσική Αυτοκρατορία ενός «άσχημου πλάσματος» – μιας ανεξάρτητης Ουκρανίας. Και, προφανώς, τώρα εναπόκειται στον Βλαντιμίρ Πούτιν να διορθώσει αυτό το μοιραίο λάθος.

Ναι, αυτή η ομιλία αναφέρεται επίσης στην επέκταση της στρατιωτικής επιρροής του ΝΑΤΟ σε ολόκληρη την Ουκρανία. Αλλά αυτό που έχει σημασία είναι το πλαίσιο στο οποίο αναφέρεται. Το πρόβλημα, από την οπτική γωνία του Πούτιν, είναι αυτό: Οι παράκτιες πόλεις της Ουκρανίας κατακτήθηκαν τον 18ο αιώνα από Ρώσους τσαρικούς πολέμαρχους με κόστος το αίμα των Ρώσων στρατιωτών και, ως εκ τούτου, η παρουσία βάσεων του ΝΑΤΟ εκεί θα αποτελούσε χλεύη της μνήμης των ηρωικών Ρώσων αποικιοκρατών.

Για λόγους δικαιοσύνης, θα πρέπει να σημειωθεί ότι σε δύο σύντομες παραγράφους, ο Βλαντιμίρ Πούτιν αναφέρει μια πιθανή απειλή του ΝΑΤΟ για το διεθνώς αναγνωρισμένο έδαφος της Ρωσίας. Προειδοποιεί ότι εάν οι Αμερικανοί αναπτύξουν τους πυραύλους και τα στρατηγικά βομβαρδιστικά τους στην Ουκρανία, θα είναι σαν «μαχαίρι στο λαιμό».

Αλλά… Πρώτον, αυτά τα σύντομα αποσπάσματα χάνονται εντελώς στο φόντο της εκτεταμένης αρχέγονης δικαιολογίας του για τον πόλεμο. Αν η άμυνα ενάντια σε μια υποθετική στρατιωτική επιθετικότητα του ΝΑΤΟ ήταν πραγματικά το κύριο κίνητρο, θα ήταν σαφώς υψηλότερης προτεραιότητας. Δεύτερον, το σενάριο της ανάπτυξης πυρηνικών όπλων στην Ουκρανία και της επίθεσης των Αμερικανών στη μεγαλύτερη πυρηνική δύναμη στον κόσμο είναι εντελώς απίθανο – κάτι που ο ίδιος ο Πούτιν θα αναγνώριζε δύο χρόνια αργότερα στη συνέντευξη του Κάρλσον που αναφέρθηκε παραπάνω. Τρίτον, όπως ήδη αναφέρθηκε, όταν το «μαχαίρι στο λαιμό» ήρθε από τη Φινλανδία, ο Πούτιν δεν έκανε… τίποτα!

Τι μας μένει; Οι δύο κύριες εγκύκλιοι του Πούτιν σχετικά με την εισβολή αποτελούν καθαρά αποστάγματα ιδεολογίας.

Το βασικό επιχείρημα

Ίσως, έπειτα από 4 χρόνια πολέμου –μετά τις τεράστιες θυσίες που έκανε ο ουκρανικός λαός αντιστεκόμενος στην εισβολή, αφού οι Ουκρανοί έχουν δείξει με κάθε δράση τους ότι αρνούνται να ζήσουν υπό ρωσική κυριαρχία– ίσως, μετά από όλα αυτά, ο Βλαντιμίρ Πούτιν να έχει υιοθετήσει μια πιο ρεαλιστική στάση και να έχει εγκαταλείψει την ιδεολογική του έμμονη ιδέα για «επανένωση του διχασμένου λαού»; Όχι, παραμένει πιστός στην αντιδραστική του ουτοπία.

«Έχω πει πολλές φορές ότι θεωρώ τον ρωσικό και τον ουκρανικό λαό ως έναν λαό, στην πραγματικότητα. Υπό αυτή την έννοια, όλη η Ουκρανία είναι δική μας», δήλωσε ο Πούτιν το καλοκαίρι του 2025.

Το ίδιο καλοκαίρι, ο Ντόναλντ Τραμπ αποφάσισε να βγάλει τη Ρωσία από τη διεθνή απομόνωση και κάλεσε τον Πούτιν σε μια σύνοδο κορυφής στην Αλάσκα. Προσφέροντας αρκετά γενναιόδωρες παραχωρήσεις, ήλπιζε ότι ο Ρώσος ηγέτης, ως πραγματιστής πολιτικός, θα κατάφερνε μια συμφωνία και θα έκλεινε ειρήνη. Αλλά ο Τραμπ έκανε λάθος. Δεν υπήρξε συμφωνία. Οι Financial Times περιγράφουν τις λεπτομέρειες της συνάντησης, κεκλεισμένων των θυρών, ως εξής:

«Ο Πούτιν απέρριψε την προσφορά των ΗΠΑ της άρσης των κυρώσεων για μία κατάπαυση του πυρός, επιμένοντας ότι ο πόλεμος θα τελείωνε μόνο εάν η Ουκρανία συνθηκολογούσε […]. Ο Ρώσος πρόεδρος, στη συνέχεια, έδωσε μια περιττή ιστορική ομιλία που κάλυπτε μεσαιωνικούς πρίγκιπες όπως ο Ρούρικ του Νόβγκοροντ και ο Γιαροσλάβ ο Σοφός, μαζί με τον αρχηγό των Κοζάκων του 17ου αιώνα, Μπογκντάν Χμελνίτσκι – πρόσωπα που συχνά επικαλείται για να υποστηρίξει τον ισχυρισμό του ότι η Ουκρανία και η Ρωσία είναι ένα έθνος. Έκπληκτος, ο Τραμπ ύψωσε τη φωνή του αρκετές φορές και σε κάποιο σημείο απείλησε να αποχωρήσει. Τελικά, διέκοψε τη συνάντηση και ακύρωσε ένα προγραμματισμένο γεύμα…»

Ας επαναλάβουμε αυτό το σημείο. Στις πρώτες κιόλας συνομιλίες, από το 2022, μεταξύ των ηγετών των δύο μεγαλύτερων πυρηνικών δυνάμεων στον κόσμο, ο Βλαντιμίρ Πούτιν δεν συζητά με τον ομόλογό του για την «περικύκλωση της Ρωσίας από βάσεις του ΝΑΤΟ», ούτε για τα αμερικανικά πυρηνικά όπλα στην Ευρώπη, ούτε τις «ανησυχίες ασφαλείας της Ρωσίας», ούτε τους πυραύλους μεσαίου βεληνεκούς ή την αντιπυραυλική άμυνα – εν ολίγοις, δεν συζητά για κανένα από τα ζητήματα που επικαλούνται συνεχώς οι δυτικοί αριστεροί όταν μιλούν για τον υποτιθέμενο αμυντικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της επέκτασης του ΝΑΤΟ.

Όχι, ο Πούτιν ασχολείται με εντελώς διαφορετικά ζητήματα. Σε μια συνάντηση υψηλού επιπέδου με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, επικαλείται μεσαιωνικούς θρύλους ως το πιο σημαντικό επιχείρημα για την αναγνώριση του «δικαιώματός του στην Ουκρανία». Ξανά και ξανά, ξεκινά μακροσκελείς διαλέξεις, ελπίζοντας ότι οι Δυτικοί ηγέτες θα κατανοήσουν επιτέλους την έννοια του «ενός λαού» που έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα και θα αναγνωρίσουν την ορθότητά του.

Αν αυτό δεν είναι ιδεολογική εμμονή, τότε τι είναι;

Πράξη

Θα μπορούσε κανείς, φυσικά, να υποθέσει ότι αυτή η αρχέγονη ιδεολογική παγίδα της «επανένωσης ενός διαιρεμένου λαού» δεν πάει παραπέρα από τις ημι-ιστορικές διαλέξεις του Βλαντιμίρ Πούτιν σε δημόσιες εκδηλώσεις – ότι στην πράξη, η Ρωσία απλώς ενεργεί πραγματιστικά για να εξαλείψει τις εξωτερικές απειλές. Αλλά αυτό δεν ισχύει.

Οι ιδεολογικές αρχές της αντιδραστικής ουτοπίας της Ρωσίας υλοποιούνται πλήρως κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου.

Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, η Ρωσία έχει σαρωθεί από μια μαζική ιδεολογική εκστρατεία που στοχεύει στην άρνηση της ίδιας της ύπαρξης της Ουκρανίας. Οι μαθητές σε όλα τα ρωσικά σχολεία από την πρώτη δημοτικού και μετά παρακολουθούν πλέον «Συζητήσεις για σημαντικά πράγματα» – εβδομαδιαία μαθήματα κρατικής σοβινιστικής προπαγάνδας. Το 2023, τα σχολικά εγχειρίδια ξαναγράφηκαν προσωπικά από τον υπουργό Πολιτισμού Βλαντιμίρ Μεντίνσκι –έναν από αυτούς που ασκούσαν ισχυρή ιδεολογική επιρροή στον Πούτιν– ώστε να περιγραφεί η Ουκρανία ως ένας τεχνητός σχηματισμός που δημιουργήθηκε από τους μπολσεβίκους.

Ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ, ένας κορυφαίος αξιωματούχος, ζητά δημόσια την «εξαφάνιση για πάντα» της ουκρανικής ανεξαρτησίας με φόντο έναν γιγάντιο χάρτη που δείχνει τα δύο τρίτα των ουκρανικών εδαφών προσαρτημένα από τη Ρωσία. Τηλεοπτικοί προπαγανδιστές, όπως ο Βλαντιμίρ Σολοβιόφ, πηγαίνουν πολύ πέρα από την απλή άρνηση της Ουκρανίας, ζητώντας ακόμη και την καταστροφή των ουκρανικών μεγαλουπόλεων εάν οι κάτοικοί τους δεν παραδοθούν στον ρωσικό στρατό και δεν αποδεχτούν μια ρωσική ταυτότητα. Ο ακροδεξιός φιλόσοφος Αλεξάντρ Ντούγκιν, που συνδέεται άμεσα με το Κρεμλίνο, αποκαλεί την Ουκρανία «τοξικό λεκέ στην επικράτειά μας», υποστηρίζοντας ότι μετά την πλήρη κατοχή η ουκρανική ταυτότητα θα πρέπει να εξαλειφθεί για δεκαετίες, ώστε να αποφευχθεί η αναβίωσή της.

Αλλά η πιο αποκαλυπτική ενσάρκωση των αρχέγονων ιδεών του Βλαντιμίρ Πούτιν είναι η πολιτική που ακολουθείται στα κατεχόμενα εδάφη. Η έκθεση της Επιτροπής του ΟΗΕ για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα του 2025 αναγνώρισε μια συστηματική εκστρατεία για την εξάλειψη της ουκρανικής πολιτιστικής ταυτότητας στις περιοχές που προσαρτήθηκαν από τη Ρωσία:

«…[Ο]ι άνθρωποι σε περιοχές υπό τον ισχύων έλεγχο της Ρωσίας εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρούς περιορισμούς στην άσκηση του δικαιώματός τους να συμμετέχουν στην πολιτιστική ζωή, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος χρήσης και διδασκαλίας μειονοτικών γλωσσών, ιστορίας και πολιτισμού. [Υπάρχει] μια μεγάλης κλίμακας εκστρατεία για να διαγραφεί συστηματικά η ουκρανική ιστορία, ο πολιτισμός, η πολιτιστική ταυτότητα και γλώσσα, να ξαναγραφούν τα ιστορικά προγράμματα σπουδών και να κατασταλούν τα τοπικά πολιτιστικά σύμβολα, καθώς και η γενική υπονόμευση της γλωσσικής ταυτότητας των εθνοτικών μειονοτήτων σε περιοχές υπό τον ισχύων έλεγχο της Ρωσίας».

Αλλά το βασικό ιδεολογικό έργο της εξάλειψης της ουκρανικής ταυτότητας πραγματοποιείται μεταξύ παιδιών στα κατεχόμενα εδάφη. Η ουκρανική γλώσσα έχει αφαιρεθεί από τα σχολικά προγράμματα. Τα παιδιά που συνεχίζουν να μιλούν ουκρανικά υφίστανται εκφοβισμό ενώ ασκείται πίεση στους γονείς. Οι Ουκρανοί έφηβοι στρατολογούνται σε παραστρατιωτικές ομάδες όπου δέχονται κατήχηση ρωσικού σοβινισμού και εχθρότητας προς την ουκρανική ταυτότητα. Επιπλέον, ένα ολόκληρο δίκτυο «στρατιωτικο-πατριωτικών» στρατοπέδων εκπαιδεύει εφήβους από τις κατεχόμενες περιοχές σε χειρισμό όπλων, τακτικές μικρών μονάδων, επιχειρήσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και ιατρική μάχης – προετοιμάζοντάς τους να πολεμήσουν ενάντια στην Ουκρανία.

Οι συστηματικές πρακτικές απαγωγής, αναγκαστικής υιοθεσίας και επανεκπαίδευσης παιδιών από κατεχόμενες ζώνες οδήγησαν στην έκδοση εντάλματος σύλληψης κατά του Βλαντιμίρ Πούτιν από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο το 2023.

Είναι υποτίθεται όλα τα παραπάνω επίσης «προκληθέντα αμυντικά μέτρα κατά της εξωτερικής απειλής του ΝΑΤΟ»; Φυσικά και όχι! Αυτό που βλέπουμε είναι μια συνεπής πολιτική εδαφικής επέκτασης και εθνικής αφομοίωσης των Ουκρανών – η κυριολεκτική εφαρμογή του δόγματος του «ενός λαού» του Πούτιν.

Η Καρχηδόνα πρέπει να καταστραφεί (Carthago delenda est)

Οι μαρξιστές συνήθως βλέπουν τα ιδεολογικά κίνητρα του πολέμου με καχυποψία, καταφεύγοντας συχνά στον οικονομικό ντετερμινισμό ή σε πραγματιστικές εξηγήσεις, όπως η τρέχουσα δημοφιλής θεωρία του «επιθετικού ρεαλισμού».

Παρ ‘όλα αυτά, όταν έχουμε να κάνουμε με ένα σύστημα στο οποίο ο ανώτατος ηγεμόνας συγκεντρώνει ουσιαστικά απεριόριστη εξουσία και κατέχει το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο, οι ιδεολογικές του εμμονές γίνονται ένας κρίσιμος παράγοντας που διαμορφώνει την πραγματικότητα.

Ένα κοντινό παράδειγμα μπορεί να βρεθεί στην προαναφερθείσα αντιδραστική ουτοπία της ισραηλινής ακροδεξιάς, η οποία αναμφίβολα χρησίμευσε ως βάση για τη γενοκτονία στη Γάζα και τη μόνιμη εθνοκάθαρση στη Δυτική Όχθη. Λίγοι αριστεροί παρατηρητές θα αρνηθούν τη σημασία των σιωνιστικών δογμάτων στη διαμόρφωση της πολιτικής της Μέσης Ανατολής.

Γιατί, λοιπόν, η αρχέγονη ιδεολογία του ρωσικού επεκτατισμού αγνοείται σχεδόν εντελώς από τους αριστερούς σχολιαστές; Μπορούμε να συζητήσουμε εκτενώς πώς ο Βλαντιμίρ Πούτιν κατέληξε στις ιδέες του, σε ποιο στάδιο και για ποιους λόγους ριζοσπαστικοποιήθηκαν, μετατρέποντάς τες σε κινητήρια δύναμη πίσω από τον πόλεμο. Αλλά το να αρνηθούμε την επιρροή τους στην υλική πραγματικότητα ισοδυναμεί με αμαρτία κατά της αλήθειας.

Η αριστερά επικρίνει τον Ευρωκεντρισμό. Ωστόσο, συχνά πέφτουν οι ίδιοι στην παγίδα του, προτιμώντας να πιστεύουν ότι οι ελίτ των δυτικών χωρών φέρουν αποκλειστικά την ευθύνη για κάθε πρόβλημα στον κόσμο. Αυτή ακριβώς η υπόθεση αποτελεί τη βάση της έννοιας του «αμυντικού πολέμου της Ρωσίας κατά της επέκτασης του ΝΑΤΟ». Μια τέτοια Ευρωκεντρική άποψη απογυμνώνει εντελώς τη Ρωσία από κάθε αυτενέργεια, αγνοώντας τα δικά της εσωτερικά κίνητρα και φιλοδοξίες.

Η Ρωσία του Πούτιν είναι αναμφισβήτητα ένας παράγοντας στην παγκόσμια σκηνή. Δεν ανταποκρίνεται απλώς στις εξωτερικές προκλήσεις, αλλά επιβάλλει τη θέλησή της. Έχει το δικό της όραμα για την ορθή παγκόσμια τάξη – την αντιδραστική της ουτοπία. Ένα κεντρικό στοιχείο αυτής της ουτοπίας, του «ενός λαού», είναι η υποδούλωση της Ουκρανίας και η ριζική αναδιαμόρφωση των ταυτοτήτων των πολιτών της, ένα εργαστήριο της οποίας μπορεί να παρατηρηθεί στα προσαρτημένα εδάφη.

Η ύπαρξη ενός ξεχωριστού και ανυπότακτου ουκρανικού έθνους έγινε, για τον Βλαντιμίρ Πούτιν, ένα είδος «Καρχηδόνας που πρέπει να καταστραφεί» – η ρωσική έμμονη ιδέα. Χωρίς να κατανοήσουμε αυτό το γεγονός, η 24η Φεβρουαρίου 2022 παραμένει ανεξήγητη – όπως και η επαναλαμβανόμενη αινιγματική φράση για την «εξάλειψη των βαθύτερων αιτιών της σύγκρουσης».

——————————————————————

Σημείωση του συγγραφέα:

Ας κλείσουμε οριστικά τη συζήτηση για την «επέκταση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς». Υπάρχει ένα απλό γεγονός: η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ δεν ήταν ποτέ ρεαλιστική ήδη από τη στιγμή που πρωτοαναφέρθηκε.

Αυτό ίσχυε ήδη πολύ πριν από το 2014. Ο λόγος είναι απλός: Η Ρωσία είχε ναυτική βάση στη Σεβαστούπολη. Όσο υπήρχε αυτή η βάση, η Ουκρανία δεν μπορούσε να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ. Μετά την προσάρτηση της Κριμαίας και την έναρξη του πολέμου στο Ντονμπάς, η ένταξη στο ΝΑΤΟ έγινε εντελώς μη ρεαλιστική.

Αυτό ήταν σαφές σε όλους – στο Κίεβο και τη Μόσχα, στις Βρυξέλλες, στο Βερολίνο και το Παρίσι, στο Λονδίνο και την Ουάσιγκτον.

Γι’ αυτό και ο ισχυρισμός της Ρωσίας ότι «το ΝΑΤΟ πλησιάζει τα σύνορά μας» είναι μια σκόπιμη χειραγώγηση. Από την αρχή, αυτό δεν ήταν μια πραγματική πιθανότητα. Δεν υπήρχε πραγματική απειλή για τη Ρωσία. Το ΝΑΤΟ εισβάλλει στη μεγαλύτερη πυρηνική δύναμη του κόσμου; Σχεδιάζει έναν πυρηνικό πόλεμο; Αυτό δεν έχει νόημα.

Παρ’ όλα αυτά, η Ρωσία χρησιμοποίησε αυτό το επιχείρημα πολύ αποτελεσματικά στην προπαγάνδα της. Παρουσίασε την «επέκταση του ΝΑΤΟ» ως την αιτία του πολέμου στον Παγκόσμιο Νότο, σε τμήματα της παγκόσμιας αριστεράς και σε δεξιούς λαϊκιστές – σε όλους εκείνους, δηλαδή, που οι ίδιοι ήθελαν να πιστέψουν ότι η Ρωσία ενεργούσε αμυντικά και όχι επιθετικά.

Όταν οι Ουκρανοί πολιτικοί μιλούσαν για το ΝΑΤΟ, ήταν κυρίως μια προσπάθεια να λάβουν εγγυήσεις ασφαλείας από τις δυτικές χώρες, χωρίς καμία πραγματική προσδοκία επίσημης ένταξης.

Τώρα αναρωτηθείτε το εξής: θα είχε δεχτεί η Ρωσία μια συμφωνία όπου η Ουκρανία δεν θα είχε καθόλου βάσεις του ΝΑΤΟ, αλλά θα προστατευόταν από το Άρθρο 5; Αν η ανησυχία της Ρωσίας ήταν πραγματικά η προστασία από μια υποθετική εισβολή, αυτός θα ήταν ένας λογικός συμβιβασμός. Αλλά όχι — η Ρωσία δεν θα μπορούσε ποτέ να συμφωνήσει σε αυτό.

Αυτός είναι ο πραγματικός πυρήνας της σύγκρουσης.

Το πρόβλημα της Ρωσίας δεν είναι μια υποθετική εισβολή του ΝΑΤΟ στο έδαφός της από την Ουκρανία. Σίγουρα όχι! Το πραγματικό «πρόβλημα» για τη Ρωσία είναι η πιθανή απώλεια της ικανότητάς της να εισβάλει στην Ουκρανία — μια χώρα που θεωρεί «νόμιμη σφαίρα επιρροής» της. Τελεία και παύλα.

—————————————————————-

*Ο Άντριι Μοβτσάν (Andriy Movchan) είναι ένας Ουκρανός αριστερός ακτιβιστής που είχε αναγκαστεί να φύγει από την Ουκρανία λόγω πολιτικών διώξεων από την ακροδεξία. Τώρα κατοικεί στη Βαρκελώνη όπου αφιερώνει τον εαυτό του στον ακτιβισμό των μέσων ενημέρωσης, στην τέχνη και τη δημοσιογραφία. Το έργο του επικεντρώνεται στο Σοβιετικό και μετα-Σοβιετικό πλαίσιο. Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί του στο andriyko22@gmail.com

ΦΑΚΕΛΟΣ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ: ΟΥΚΡΑΝΙΑ

The post Η ρωσική έμμονη ιδέα: Η υποτιμημένη αιτία αυτού του πολέμου | Του Andriy Movchan first appeared on Aυτολεξεί.

Από την αρχή του έτους, οι εξελίξεις στη Ροζάβα και τη Συρία έχουν κλιμακωθεί δραματικά. Με δεδομένη τη ραγδαία επιδείνωση της κατάστασης, υπάρχει επείγουσα ανάγκη για μια σε βάθος ανάλυση της σημερινής πραγματικότητας, καθώς και των στόχων και συμφερόντων των εμπλεκόμενων δρώντων μέσα σε αυτό το σύνθετο πλέγμα πολιτικών σχέσεων.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η Δημοκρατική Αυτόνομη Διοίκηση Βόρειας και Ανατολικής Συρίας (DAANES) βρίσκεται υπό ασφυκτική πίεση. Από το ξέσπασμα του συριακού πολέμου το 2011, η επανάσταση στη Ροζάβα έχει δεχτεί επανειλημμένα επιθέσεις από ποικίλους παίκτες, μεταξύ των οποίων το λεγόμενο Ισλαμικό Κράτος (IS), το καθεστώς Άσαντ και – το πιο επίμονο απο όλους – το τουρκικό κράτος.

Η τελευταία κλιμάκωση ξεκίνησε στις 6 Ιανουαρίου 2026, όταν στρατεύματα και πολιτοφυλακές που συνδέονται με τη λεγόμενη συριακή μεταβατική κυβέρνηση εξαπέλυσαν επιθέσεις στις συνοικίες Σέιχ Μαξούντ, Ασραφιγιέ και Μπενί Ζεΐντ στο Χαλέπι. Οι επιθέσεις αυτές σύντομα επεκτάθηκαν σε μεγάλα τμήματα της Ροζάβα, θέτοντας ουσιαστικά ολόκληρη τη βόρεια Συρία υπό επίθεση. Παρά την εκεχειρία που φέρεται να ανακοίνωσε το συριακό καθεστώς στις 18 Ιανουαρίου, η βία συνεχίστηκε αμείωτη και στη συνέχεια εξαπλώθηκε στη Χασάκα και στις περιοχές γύρω από το Κομπάνι. Αναφορές κάνουν λόγο για σφαγές αμάχων.

Ως αποτέλεσμα αυτών των συνεχιζόμενων επιθέσεων, η ίδια η ύπαρξη της Ροζάβα βρίσκεται πλέον υπό αμφισβήτηση. Οι τρέχουσες εξελίξεις αντανακλούν μια μετατόπιση στην ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή και σηματοδοτούν την είσοδο σε μια νέα πολιτική φάση στη Μέση Ανατολή.

Για να γίνει κατανοητή η βασική δυναμική της σημερινής κατάστασης, το υπόβαθρο των πρόσφατων εξελίξεων στη Συρία και ο αντίκτυπός τους στη Ροζάβα, είναι αναγκαίο να αναλυθούν λεπτομερέστερα οι συνολικές ανακατατάξεις στη Μέση Ανατολή. Μια ιστορικά τεκμηριωμένη κατανόηση αυτών των πολιτικών διεργασιών είναι κρίσιμη, ώστε οι δημοκρατικές δυνάμεις να μπορέσουν να αντισταθούν στην ιδιοποίηση από την καπιταλιστική νεωτερικότητα και να διαμορφώσουν μια ανεξάρτητη, χειραφετητική προοπτική.

Ένα νέο στάδιο στον Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο

Το εννοιολογικό και θεωρητικό πλαίσιο του «Τρίτου Παγκόσμιου Πολέμου», όπως διατυπώθηκε από τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν στο έργο του «Manifesto for a Democratic Civilization», προσφέρει έναν κεντρικό άξονα προσανατολισμού για μια ουσιαστική αποτίμηση των σημερινών εξελίξεων στη Συρία.

Ο όρος αυτός, που χρησιμοποιείται από το Κίνημα Ελευθερίας του Κουρδιστάν εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες, περιγράφει την παγκόσμια διαδικασία αναδιάταξης των ηγεμονικών δυνάμεων και των ζωνών επιρροής, η οποία ξεκίνησε με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Τα έτη 1989 – 90 σηματοδότησαν το τέλος της διπολικής παγκόσμιας τάξης, που διαχώριζε τον κόσμο ανάμεσα στο σοβιετικό και το καπιταλιστικό μπλοκ, και οδήγησαν στη διάλυση των παλαιών ισορροπιών ισχύος, ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή. Σε αυτή τη χαοτική φάση, στόχος των δυνάμεων της καπιταλιστικής νεωτερικότητας είναι η πλήρης ενσωμάτωση της περιοχής στην καπιταλιστική ηγεμονία.

Σε αυτό το πλαίσιο, μπορούν να διακριθούν τρεις βασικές ομάδες δρώντων στη Μέση Ανατολή, καθεμία από τις οποίες κινείται με διαφορετικά συμφέροντα και επιδιώξεις:

Πρώτον, οι διεθνείς δρώντες, με επικεφαλής τις ΗΠΑ, συγκροτούν ένα κυρίαρχο μπλοκ. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν την αναδιάρθρωση της περιοχής στο πλαίσιο του λεγόμενου «Σχεδίου Ευρύτερης Μέσης Ανατολής» (Greater Middle East Project – GME), με στόχο τον έλεγχο των πόρων και των εμπορικών οδών της περιοχής. Το GME διαμορφώθηκε ως απάντηση στο κενό ισχύος που άφησε η κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού και αποσκοπεί στον μετασχηματισμό της Μέσης Ανατολής σύμφωνα με νεοφιλελεύθερες αντιλήψεις. Μια ματιά στις αιματηρές συνέπειες αυτής της πολιτικής τα τελευταία τριάντα χρόνια σε χώρες όπως το Ιράκ, το Αφγανιστάν, η Λιβύη και η Συρία καταδεικνύει τις καταστροφικές επιπτώσεις στις κοινωνίες της περιοχής. Η στρατηγική των ΗΠΑ βασίζεται κυρίως σε τρεις πυλώνες: την εξάλειψη πιθανών απειλών προς τις ΗΠΑ και τη Δύση, τον έλεγχο των ενεργειακών πόρων και διαδρόμων και τη διασφάλιση της ασφάλειας του Ισραήλ και της ικανότητάς του να προβάλει πολεμική ισχύ στην περιοχή. Σε αυτό το πλαίσιο, τόσο η αποδόμηση του σχεδίου του «σιιτικού τόξου» του Ιράν όσο και η συγκρότηση ενός λεγόμενου «Αραβικού ΝΑΤΟ» διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο. Το τελευταίο εκδηλώνεται, μεταξύ άλλων, μέσω των Συμφωνιών του Αβραάμ, που αποσκοπούν στη στρατηγική σύμπλευση σουνιτικών κρατών – ιδίως της Σαουδικής Αραβίας και των κρατών του Κόλπου – με το Ισραήλ.

Η δεύτερη ομάδα δρώντων αποτελείται από τα υπάρχοντα εθνικά κράτη της περιοχής, τα οποία επιχειρούν να αντισταθούν στις προσπάθειες του Σχεδίου Ευρύτερης Μέσης Ανατολής για αναδιαμόρφωση της περιοχής και επιβολή πολιτικών κυριαρχίας, αποδομώντας την τάξη του 20ού αιώνα που προέκυψε από το σύστημα Σάικς–Πικό. Αντιθέτως, επιμένουν στη διατήρηση της κρατικής τάξης που εγκαθιδρύθηκε πριν περίπου εκατό χρόνια με τη Συμφωνία Σάικς–Πικό.

Ο τρίτος δρών εκπροσωπείται από τις κοινωνικές δυνάμεις. Σήμερα αυτές εκφράζονται κυρίως από το Κίνημα Ελευθερίας του Κουρδιστάν, το οποίο, μέσα από την ανάπτυξη του μοντέλου του Δημοκρατικού Συνομοσπονδισμού και του δημοκρατικού έθνους, διατυπώνει μια εναλλακτική πρόταση τόσο απέναντι στην τάξη του έθνους-κράτους όσο και στο Σχέδιο Ευρύτερης Μέσης Ανατολής.

Από τις 7 Οκτωβρίου 2023 μέχρι την πτώση του συριακού καθεστώτος Μπάαθ

Με τη γενοκτονία στην Παλαιστίνη που ξεκίνησε μετά τις 7 Οκτωβρίου 2023, η διαδικασία αναδιαμόρφωσης της Μέσης Ανατολής απέκτησε σημαντική δυναμική. Το υφιστάμενο status quo θεωρήθηκε εμπόδιο στη δυτική ηγεμονία και, γι’ αυτό, διαλύθηκε σκόπιμα, προκειμένου να εγκαθιδρυθούν νέες σχέσεις ισχύος. Στο πλαίσιο αυτό, η ιρανική επιρροή στην Παλαιστίνη (Χαμάς) και στον Λίβανο (Χεζμπολάχ) αποδυναμώθηκε, ενώ η αλλαγή εξουσίας στη Συρία έπληξε έναν ακόμη κεντρικό πυλώνα της περιφερειακής ηγεμονίας του Ιράν. Το Ιράν βρίσκεται έτσι αντιμέτωπο με το δίλημμα είτε να υποστεί αλλαγή καθεστώτος είτε να υποταχθεί στην υφιστάμενη ηγεμονική τάξη.

Μέσα σε αυτή την αναδιάρθρωση της Μέσης Ανατολής, το Ισραήλ αναλαμβάνει τον ρόλο του ηγεμονικού κέντρου. Γύρω από το Ισραήλ οικοδομείται μια νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας. Οι Συμφωνίες του Αβραάμ σηματοδοτούν μια διαδικασία σταδιακής ενσωμάτωσης των αραβικών εθνικών κρατών σε αυτό το σύστημα, με το Ισραήλ ως κεντρικό δρώντα και εκπρόσωπο της δυτικής ηγεμονίας. Ταυτόχρονα, το σουνιτικό μπλοκ, που είχε κλονιστεί σοβαρά από την Αραβική Άνοιξη, ανασυγκροτείται. Σε αυτό το πλαίσιο, πληθαίνουν οι εκκλήσεις για στρατηγική περικύκλωση του Ιράν. Πέρα από τη διάσταση της πολιτικής ασφάλειας, ο μετασχηματισμός της Μέσης Ανατολής σύμφωνα με τη νέα παγκόσμια τάξη στοχεύει επίσης στον έλεγχο των ενεργειακών αποθεμάτων και των νέων ενεργειακών διαδρομών, στη διασφάλιση της ανεμπόδιστης κίνησης του κεφαλαίου, στην κυριαρχία στην Ανατολική Μεσόγειο και στην εγκαθίδρυση πολιτικών καθεστώτων που περιορίζουν και συγκρατούν το περιθώριο δράσης της Ρωσίας και της Κίνας.

Η πτώση του καθεστώτος Μπάαθ στις 8 Δεκεμβρίου 2024, ύστερα από 62 χρόνια διακυβέρνησης, αποτελεί συνέχεια αυτής της πολιτικής και εγκαινίασε μια νέα φάση αβεβαιότητας στη Συρία. Όταν η Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ (HTS), που έχει τις ρίζες της στην αλ-Κάιντα, εξελίχθηκε πρόσφατα από ένα μέχρι πρότινος μικρό ισλαμιστικό εμιράτο στην περιοχή του Ιντλίμπ -υπό την αιγίδα και την εποπτεία του τουρκικού κράτους – και ανέλαβε την εξουσία, έγινε σαφές ότι η συριακή κρίση δεν είχε τελειώσει. Η HTS, που πλέον συγκροτεί τη μεταβατική κυβέρνηση, σηματοδοτεί την απαρχή μιας νέας φάσης αστάθειας.

Η Συρία υπό την HTS ως νέα δύναμη-αντιπρόσωπος της Δύσης

Με την πτώση του καθεστώτος Άσαντ και την ανάληψη της εξουσίας από τη Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ (HTS), το δίκτυο των σχέσεων στη Συρία μεταβλήθηκε ποιοτικά. Αναδύθηκε μια νέα ισορροπία δυνάμεων, η οποία πρέπει να γίνει κατανοητή για να αποτιμηθούν σωστά οι σημερινές εξελίξεις. Η διαμορφούμενη κατάσταση πρέπει να αναλυθεί πρωτίστως από την οπτική των ΗΠΑ και του δυτικού μπλοκ.

Από την έναρξη του συριακού εμφυλίου πολέμου το 2011, στόχος των ΗΠΑ και των συμμάχων τους ήταν η ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ και η εγκαθίδρυση μιας φιλοδυτικής κυβέρνησης – στόχος που ουσιαστικά επιτεύχθηκε με τη σημερινή μεταβατική κυβέρνηση. Αυτό έφερε τις ΗΠΑ σε άμεση αντιπαράθεση με τη Ρωσία και το Ιράν, που αποτέλεσαν τους κεντρικούς πυλώνες στήριξης του καθεστώτος Άσαντ κατά τη διάρκεια του πολέμου. Μέχρι την πτώση του Άσαντ, η ρωσική πολιτική αποσκοπούσε στη σταθεροποίηση του υπάρχοντος συριακού εθνικού-κρατικού συστήματος μέσω της διατήρησής του στην εξουσία.

Με την ανάληψη της εξουσίας από την HTS, αυτή η ισορροπία δυνάμεων εισέρχεται σε μια νέα φάση. Με την HTS, μια δύναμη που οικοδομήθηκε με σημαντική προετοιμασία από το Ηνωμένο Βασίλειο¹, υπάρχει πλέον στη Δαμασκό μια κυβέρνηση ενταγμένη στο σχέδιο αναδιοργάνωσης υπό την ηγεσία των ΗΠΑ και της Δύσης. Η HTS αποδέχεται τους κανόνες της καπιταλιστικής νεωτερικότητας, είναι οικονομικά ενσωματωμένη στο δυτικό στρατόπεδο, αναγνωρίζει de facto την ισραηλινή ηγεμονία και τηρεί σιωπή απέναντι στην ισραηλινή κατοχή τμημάτων της νότιας Συρίας.

Για τις ΗΠΑ, αυτή η μετατόπιση συμμαχιών δεν αποτελεί κάτι καινούργιο. Όταν οι ΗΠΑ συμμάχησαν με τους Κούρδους, αυτοί δέχονταν επίθεση από το Ισραηλινό Κράτος, ο Άσαντ βρισκόταν ακόμη στην εξουσία και οι ΗΠΑ αντιτάσσονταν στο καθεστώς του. Παρά τη στήριξη που παρείχαν στο YPG και αργότερα στις SDF, σημειώθηκε σοβαρή μεταβολή στις σχέσεις με τις SDF μετά την αλλαγή καθεστώτος στη Συρία, καθώς οι ΗΠΑ άρχισαν να στηρίζουν το νέο συριακό καθεστώς. Προηγουμένως, οι ΗΠΑ επιδίωκαν να ελέγχουν τις κυρίως τακτικές και στρατιωτικές τους σχέσεις στη Συρία από ανατολικά του Ευφράτη, ενώ πλέον επιχειρούν να υλοποιήσουν την πολιτική και διπλωματική τους στρατηγική μέσω της Δαμασκού.

Αυτή η νέα στρατηγική σφραγίστηκε τυπικά στη συνάντηση στο Παρίσι στις 5 και 6 Ιανουαρίου 2026, όπου Συρία και Ισραήλ συμφώνησαν σε έναν κοινό μηχανισμό επικοινωνίας υπό την εποπτεία των ΗΠΑ. Ωστόσο, η συνάντηση αυτή δεν περιορίστηκε εκεί. Ταυτόχρονα, συγκροτήθηκε μια συμμαχία εναντίον της DAANES. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν βρισκόταν επίσης στο Παρίσι εκείνες τις ημέρες. Αυτή η συμμαχία κατά της Ροζάβα, που στηρίζεται από τις ΗΠΑ, τη Γαλλία, τη Βρετανία και την Τουρκία, υποστηρίζεται επίσης από την ΕΕ. Αυτό κατέστη σαφές κατά την επίσκεψη της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στη Δαμασκό, όπου παρείχε πολιτική στήριξη στο νέο καθεστώς, την ώρα που διεξαγόταν πόλεμος εξόντωσης κατά των κουρδικών οικισμών. Με αυτή την έννοια, η επίθεση στη Ροζάβα δεν αποτελεί μεμονωμένο γεγονός, αλλά μέρος μιας συντονισμένης προσέγγισης μεταξύ του καθεστώτος αλ-Σαράα και της Δύσης.

Για την εξυπηρέτηση πιο συγκεκριμένων συμφερόντων, οι νικήτριες δυνάμεις στη Συρία συγκρούονται πλέον μεταξύ τους, και σε αυτό δεν υπάρχει χώρος για το πρόταγμα μιας δημοκρατικής Συρίας. Το Ισραήλ επιθυμεί ειλικρινά η Συρία να παραμείνει κατακερματισμένη. Η Τουρκία, από την άλλη, επιδιώκει μια συριακή διοίκηση πιστή σε αυτήν και την εφαρμογή του νεοοθωμανισμού σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο. Τα κράτη του Κόλπου και η Βρετανία θέλουν να εγκαθιδρύσουν μέσω της HTS μια σφαίρα επιρροής στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ισχυρότερη από όλες αυτές τις δυνάμεις, οι ΗΠΑ, επιδιώκει να εγκαθιδρύσει μια ισορροπία ανάμεσα σε αυτές τις χώρες, που όλες είναι σύμμαχοί της, και κατά πάσα πιθανότητα θα καταλήξει να υιοθετήσει μια στάση κοντά στα επιχειρήματα του Ισραήλ. Το σχέδιο της Τουρκίας είναι στην ουσία η αναβίωση μιας περιόδου παρόμοιας με εκείνη του καθεστώτος Άσαντ, με διαφορετικά ονόματα· σε αυτό το σημείο, έρχεται αυτομάτως σε σύγκρουση με τους λαούς της περιοχής. Αυτό σημαίνει ότι προωθεί μια κεντρική, εθνο-κρατική εξουσία, βασισμένη στον εθνοτικό διαχωρισμό και την καταπίεση. Το Ισραήλ, αντίθετα, ακολουθεί μια καθαρά τακτική προσέγγιση στην περιοχή. Έχοντας εξασφαλίσει όλες τις βραχυπρόθεσμες παραχωρήσεις που επιθυμούσε από την ηγεσία της HTS μετά τη συμφωνία του Παρισιού, η ισραηλινή κυβέρνηση φαίνεται έτοιμη να χρησιμοποιεί τις ομάδες της HTS σαν Δαμόκλειο Σπάθη πάνω από την υπόλοιπη Συρία για μεγάλο χρονικό διάστημα. Σημειωτέον ότι το Ισραήλ απλώς παρακολουθεί τις σφαγές της HTS μετά τη συμφωνία του Παρισιού. Η Τουρκία, από την άλλη, θα προκαλεί διαρκώς την HTS εναντίον των SDF, επιχειρώντας να ελαχιστοποιήσει τα κέρδη των Κούρδων.

Ο αμερικανικός πραγματισμός απέναντι στους Κούρδους

Η πραγματιστική πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στους Κούρδους πριν από την πτώση του Άσαντ οφειλόταν πρωτίστως στον αγώνα κατά του Ισλαμικού Κράτους (ISIS). Από την οπτική των ΗΠΑ, αυτή η δωδεκαετής τακτική συμμαχία στηριζόταν σε τρία βασικά κίνητρα: πρώτον, η συνεργασία με το YPG προσέφερε τον πιο αποτελεσματικό τρόπο απόκτησης στρατιωτικού κύρους στον πόλεμο κατά του ISIS. Δεύτερον, οι ΗΠΑ επεδίωκαν να θέσουν υπό έλεγχο την επανάσταση, περιορίζοντας τον σοσιαλιστικό ή «αποϊκό» (Apoist – όρος που χρησιμοποιείται για τους υποστηρικτές της πολιτικής γραμμής του Οτσαλάν) προσανατολισμό της και κατευθύνοντάς τη προς μια εθνικιστική, εθνο-κρατική κατεύθυνση. Τρίτον, οι Κούρδοι χρησίμευαν ως μέσο άσκησης πίεσης στο καθεστώς Άσαντ και στο μπλοκ Ρωσίας–Ιράν.

Με τη νέα ισορροπία δυνάμεων στη Συρία και την εγκαθίδρυση ενός φιλοδυτικού καθεστώτος στη Δαμασκό, αυτά τα τακτικά συμφέροντα μετατοπίστηκαν ριζικά. Τα παλαιά επιχειρήματα και περιορισμοί έχουν χάσει τη σημασία τους. Σε αυτό το πλαίσιο, οι ΗΠΑ επιχειρούν πλέον να θέσουν τους Κούρδους υπό μαζική πολιτική, στρατιωτική και οικονομική πίεση, προκειμένου να τους εξαναγκάσουν σε μια de facto «εθελοντική» ενσωμάτωση στο συριακό κράτος. Ταυτόχρονα, δίνεται στην Τουρκία μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμών για να περιορίσει την επιρροή των Κούρδων και να τους ωθήσει ακόμη περισσότερο προς τη Δαμασκό.

Οι ΗΠΑ δεν έχουν αποκρύψει αυτή τη στάση. Στις 20 Ιανουαρίου 2026, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Συρία, Τομ Μπάρακ, εξέφρασε ανοιχτά αυτή την τακτική προσέγγιση προς τις SDF στη δήλωσή του: «Σήμερα, η κατάσταση έχει αλλάξει ριζικά. Η Συρία διαθέτει πλέον μια αναγνωρισμένη κεντρική κυβέρνηση που έχει ενταχθεί στον Παγκόσμιο Συνασπισμό για την Ήττα του ISIS (ως 90ό μέλος στα τέλη του 2025), σηματοδοτώντας στροφή προς τη Δύση και συνεργασία με τις ΗΠΑ στον τομέα της αντιτρομοκρατίας. Αυτό μετατοπίζει τη λογική της εταιρικής σχέσης ΗΠΑ–SDF: ο αρχικός ρόλος των SDF ως κύριας αντι-ISIS δύναμης στο πεδίο έχει σε μεγάλο βαθμό εκπνεύσει, καθώς η Δαμασκός είναι πλέον τόσο πρόθυμη όσο και σε θέση να αναλάβει καθήκοντα ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένου του ελέγχου των φυλακών και των καταυλισμών του ISIS.»²

Οι ΗΠΑ έφεραν το νέο συριακό καθεστώς υπό τον αλ-Σαράα σε επαφή με το Ισραήλ (για πρώτη φορά στην ιστορία των δύο χωρών) και συνεχίζουν να επιχειρούν την ενίσχυση αυτού του καθεστώτος και την οικοδόμηση μιας «νέας Συρίας» μέσω του αλ-Σαράα. Σε αυτό το πλαίσιο, η σχέση μεταξύ αλ-Σαράα και Ισραήλ έχει ύψιστη σημασία για τις ΗΠΑ. Αυτό περιλάμβανε και τη διαμόρφωση μιας σχέσης στην οποία ο αλ-Σαράα υποτάσσεται στην ισραηλινή ηγεμονία στην περιοχή – κάτι που τελικά επικύρωσε στη συνάντηση του Παρισιού. Σε δεύτερο βήμα, οι ΗΠΑ επιχειρούν τώρα να «ενσωματώσουν» με κάποιον τρόπο τους Κούρδους, με τους οποίους είχαν στρατιωτική συμμαχία επί πάνω από δέκα χρόνια, στο νέο καθεστώς.

Εδώ ακριβώς εμφανίστηκαν οι ρωγμές και οι δυσκολίες. Οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται από τις 10 Μαρτίου 2025, και το καθεστώς της Δαμασκού έχει σε μεγάλο βαθμό κωφεύσει στα αιτήματα των SDF. Κάθε φορά που μια συμφωνία με τις SDF φαινόταν κοντά, η Τουρκία παρενέβαινε άμεσα. Στις 4 Ιανουαρίου, ακριβώς πριν από την επίθεση στο Χαλέπι, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των SDF και της αντιπροσωπείας της Δαμασκού εξελίσσονταν αρχικά θετικά, σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες, και όλα έδειχναν ότι επρόκειτο να υπογραφεί συμφωνία. Τότε όμως ο φιλοτουρκικός υπουργός Εξωτερικών αλ-Σέιμπανι εισήλθε στην αίθουσα των διαπραγματεύσεων και κήρυξε τη λήξη τους. Μία ημέρα αργότερα ξεκίνησαν στο Παρίσι διαπραγματεύσεις για συμφωνία ασφάλειας με το Ισραήλ, και στις 6 Ιανουαρίου επιτεύχθηκε συμφωνία. Την ίδια ημέρα πραγματοποιήθηκε και η επίθεση στο Χαλέπι. Η Τουρκία συμμετείχε στην επίθεση στο Χαλέπι με όλες της τις δυνάμεις και συνεχίζει να το κάνει και σήμερα. Από τον σχεδιασμό έως την εκτέλεση, η Τουρκία έχει εμπλακεί στρατιωτικά, διπλωματικά, σε επίπεδο πληροφοριών και τεχνικά. Πρόκειται για μια επιχείρηση που διεξάγεται από κοινού με την κυβέρνηση της Δαμασκού και τις ένοπλες ομάδες που δρουν για λογαριασμό της Τουρκίας. Οι επιθέσεις είχαν ως βασικό στόχο να κάμψουν τη βούληση των Κούρδων στις διαπραγματεύσεις μεταξύ SDF και Δαμασκού, να υπονομεύσουν τα αιτήματά τους για αναγνώριση, να επιβάλουν την ενσωμάτωση μέσω της αποδυνάμωσης της στρατιωτικής τους ισχύος και να αποδυναμώσουν τη διαπραγματευτική θέση των SDF ώστε να επιτευχθεί πλήρης συνθηκολόγηση.

Σε ό,τι αφορά τις σχέσεις Κούρδων και ΗΠΑ, τα τελευταία χρόνια έχει διαμορφωθεί ένας ιδιότυπος διαχωρισμός μεταξύ διεθνών και περιφερειακών δρώντων κατά μήκος δυτικά και ανατολικά του Ευφράτη. Μέχρι το σημερινό σημείο καμπής, οι ΗΠΑ είχαν υποδείξει στους Κούρδους ότι δεν θα παρενέβαιναν σε ζητήματα δυτικά του Ευφράτη. Σε αυτή τη βάση, οι ΗΠΑ δεν αντιτάχθηκαν στις τουρκικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στο Αφρίν (2018), στη Μανμπίτζ (2024) και στο Ταλ Ριφάατ. Ωστόσο, απέσυραν τις δυνάμεις τους και τήρησαν σιγή όταν ο τουρκικός στρατός επιτέθηκε και κατέλαβε το Ταλ Αμπιάντ και το Ρας αλ-Άιν το 2019, παρότι αμφότερες οι περιοχές βρίσκονται ανατολικά του Ευφράτη.

Σήμερα, και πάλι, γινόμαστε μάρτυρες μιας τεράστιας στρατιωτικής επίθεσης ανατολικά του Ευφράτη: πόλεις όπως η Ταμπκά, η Ράκα και η Άιν Ίσα βρίσκονται πλέον υπό τον έλεγχο του συριακού καθεστώτος, ενώ η Χασάκα και το Κομπάνι τελούν υπό πολιορκία. Ο διαχωρισμός ανάμεσα σε δυτικά και ανατολικά, που προηγουμένως θεωρούνταν μια υποθετική «κόκκινη γραμμή», έχει χάσει την ισχύ του σε αυτή τη νέα φάση. Η σιωπή των ΗΠΑ απέναντι σε αυτές τις εξελίξεις ισοδυναμεί στην πράξη με στήριξη της αξίωσης του Άχμεντ αλ-Σαράα να εγκαθιδρύσει κρατική κυριαρχία σε ολόκληρη τη Συρία. Η σημερινή κατάσταση δείχνει ότι η θεμελιώδης αντίληψη των ΗΠΑ δεν είναι πλέον η διαπραγμάτευση μιας διαίρεσης σε δυτική και ανατολική ζώνη του Ευφράτη, αλλά η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αποδυνάμωση των SDF.

Οι αμερικανικές προσπάθειες σύμπλευσης Δαμασκού, Τουρκίας και Ισραήλ

Από την οπτική των ΗΠΑ, η βασική λογική στη Συρία είναι η ευθυγράμμιση Ισραήλ και Τουρκίας. Από τη μία πλευρά βρίσκεται το Ισραήλ, ο στενότερος σύμμαχος της Δύσης στην περιοχή· από την άλλη, η Τουρκία, μέλος του ΝΑΤΟ, της οποίας η σχέση με τη Δύση χαρακτηρίζεται από εντάσεις, αλλά παραμένει στρατηγικά αναντικατάστατη. Η Ουάσινγκτον επιδιώκει να ενθαρρύνει την Τουρκία και το Ισραήλ να εντοπίσουν κοινά συμφέροντα ασφάλειας, να συντονίσουν τις προσεγγίσεις τους και να παρουσιάσουν ένα κοινό πλαίσιο για τη Συρία. Τελικά, αυτή η στρατηγική οδηγεί προς τον σχηματισμό μιας ευρύτερης σύμπλευσης που συνδέει τη Δαμασκό, την Τουρκία και το Ισραήλ.

Σε στρατηγικό επίπεδο, η Τουρκία και το Ισραήλ επιδιώκουν αποκλίνουσες επιδιώξεις στη Συρία. Η Τουρκία είναι αποφασισμένη να αποτρέψει τους Κούρδους από το να αποκτήσουν πολιτική, διοικητική ή στρατιωτική αυτονομία και έχει δείξει ελάχιστη διάθεση συμβιβασμού σε αυτό το ζήτημα. Αντίστοιχα, η Άγκυρα ευνοεί την ανάδυση μιας ισχυρής, συγκεντρωτικής συριακής ηγεσίας υπό τον αλ-Σαράα, που θα συγκεντρώνει όλους τους μοχλούς εξουσίας. Το Ισραήλ, αντίθετα, παρότι έχει επιβάλει ορισμένες απαιτήσεις στον αλ-Σαράα, δεν εμπιστεύεται ούτε το καθεστώς ούτε το μπλοκ ισχύος που τον περιβάλλει. Από την ισραηλινή οπτική, αυτή η ηγεσία θα μπορούσε να αποτελέσει πρόκληση για την ασφάλειά του σε μεσοπρόθεσμο έως μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Δεν είναι λοιπόν προς το συμφέρον του Ισραήλ η Συρία να καταστεί υπερβολικά ισχυρή ή να ενισχύσει σημαντικά τις στρατιωτικές της δυνατότητες. Αντιθέτως, το Ισραήλ ευνοεί μια περισσότερο κατακερματισμένη, αποκεντρωμένη και ευέλικτη πολιτική δομή – στην οποία εκπροσωπούνται Κούρδοι, Δρούζοι, Αλεβίτες και άλλες κοινωνικές ομάδες – περιορίζοντας έτσι την ικανότητα της Δαμασκού να προβάλλει ισχύ και διατηρώντας το δικό του περιθώριο επιρροής. Ο λόγος γι’ αυτό δεν είναι κάποιο ενδιαφέρον για τη δημοκρατία, αλλά η επιθυμία διατήρησης της δικής του ηγεμονίας και επιρροής. Επιπλέον, για το Ισραήλ και τις δυτικές δυνάμεις είναι κρίσιμο να μπορούν να χρησιμοποιούν την HTS εναντίον του Ιράν και των σιιτικών πολιτοφυλακών, όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο και οι Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης στο Ιράκ. Παρά αυτές τις θεμελιώδεις διαφορές, οι προσπάθειες εντοπισμού ενός κοινού εδάφους μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ συνεχίζονται. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν ενεργά να φέρουν τη Δαμασκό, την Άγκυρα και το Τελ Αβίβ στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Πρέπει να τονιστεί ότι όλοι οι κρατικοί δρώντες που αναφέρθηκαν εντάσσονται τελικά στην καπιταλιστική νεωτερικότητα. Παρότι διαθέτουν διαφορετικές στρατηγικές διεύρυνσης της δικής τους ηγεμονίας, συμπλέουν βραχυπρόθεσμα για να πνίξουν εναλλακτικές προοπτικές, όπως εκείνη που εκπροσωπεί η Ροζάβα ως εγχείρημα δημοκρατικού σοσιαλισμού.

Σε αυτή την εξίσωση, οι Κούρδοι υφίστανται πλέον πιέσεις να ενσωματωθούν στο νέο καθεστώς μέσω της απομείωσης, της αποδυνάμωσης και της ιδεολογικής τους απονεύρωσης. Το αν αυτό θα επιτύχει είναι ένα ερώτημα που θα εξαρτηθεί πλέον από την αντίσταση της Ροζάβα.

Η ιδεολογική ουσία της επίθεσης

Οι επιθέσεις στη Ροζάβα δεν είναι μόνο πολιτικής και στρατιωτικής φύσης, αλλά διαθέτουν και μια βαθιά ιδεολογική διάσταση. Με τη σημερινή πίεση, οι ΗΠΑ επιχειρούν να «φιλελευθεροποιήσουν» τα επαναστατικά επιτεύγματα και να ενισχύσουν εθνικιστικές δυνάμεις. Από τη μία, επιδιώκουν να προωθήσουν εθνικιστικές ατζέντες, από την άλλη συνεχίζουν να προσπαθούν να διαιρέσουν τους Κούρδους σε «καλούς» (KDP κ.λπ.) και «κακούς» (PKK κ.λπ.), ώστε να αποδυναμώσουν την ενότητά τους. Στον πυρήνα αυτής της στρατηγικής βρίσκεται η επίθεση στην ιδέα του δημοκρατικού έθνους – τον πυρήνα της ίδιας της επανάστασης. Οι Κούρδοι πρέπει να τεθούν αντιμέτωποι με τους Άραβες και να υπονομευθεί το εγχείρημα της συνύπαρξης. Αντίστοιχα, οι επιθέσεις στράφηκαν στην αρχή του πολέμου ιδιαίτερα εναντίον περιοχών με αραβική πλειοψηφία, όπως η Ράκα, η Ταμπκά και η Ντέιρ εζ-Ζορ. Στόχος είναι η εθνοτική διαίρεση και, από εκεί, είτε η επιβολή συνθηκολόγησης στους Κούρδους είτε η σύνθλιψη της πολιτικής τους βούλησης διά της ωμής βίας, κάτι που θα άνοιγε τον δρόμο για εθνοκαθάρσεις, σφαγές και συστηματική δημογραφική αλλοίωση. Επομένως, η σημερινή κατάσταση δεν αποσκοπεί μόνο στην καταστροφή των επιτευγμάτων της κουρδικής κοινωνίας στη Συρία, αλλά και στην υποδαύλιση εχθροτήτων μεταξύ των λαών. Η αποδυνάμωση των Κούρδων προκειμένου να κυριαρχηθεί η Μέση Ανατολή αποτελεί πολιτική «διαίρει και βασίλευε» ηλικίας διακοσίων ετών. Πρόκειται για μια νέα εκδοχή της ιμπεριαλιστικής πολιτικής «διαίρει και βασίλευε» που έχει διατηρήσει την ηγεμονία της καπιταλιστικής νεωτερικότητας στη Μέση Ανατολή τα τελευταία 200 χρόνια.

Ταυτόχρονα, κουρδικές εθνικιστικές δυνάμεις όπως το ENKS και το KDP προωθούνται στοχευμένα, όπως φάνηκε πρόσφατα στη συνάντηση στο Ερμπίλ στις 17 Ιανουαρίου 2026. Εδώ και χρόνια, αυτές οι δυνάμεις προωθούν έναν λόγο που επιχειρεί να περιορίσει την αυτοδιοίκηση σε μια καθαρά εθνοπολιτισμική ατζέντα. Το διάταγμα που εξέδωσε ο αλ-Σαράα στις 17 Ιανουαρίου, με το οποίο αναγνωρίζει την κουρδική γλώσσα και παραχωρεί περαιτέρω υποχωρήσεις, πρέπει να γίνει κατανοητό σε αυτό το πλαίσιο ως ένας τακτικός ελιγμός που αποσκοπεί στο να δώσει ώθηση σε αυτή την εθνικιστική γραμμή. Το διάταγμα δεν έχει συνταγματική δεσμευτική ισχύ, ενώ το ίδιο το καθεστώς στηρίζεται στην άρνηση, τη διαίρεση και τις σφαγές Αλεβιτών, Δρούζων και Κούρδων. Η ταυτόχρονη συνέχιση των στρατιωτικών επιθέσεων από την HTS καθιστά σαφές ότι ο τελικός στόχος είναι η πλήρης υποταγή στη Δαμασκό.

Σε αυτό το σημείο διακρίνονται δύο διαφορετικές στρατηγικές απέναντι στους Κούρδους. Από τη μία, το τουρκικό κράτος και το συριακό καθεστώς ακολουθούν μια πολιτική σύνθλιψης των επαναστατικών επιτευγμάτων, που εκτείνεται έως και σε γενοκτονικές πρακτικές. Από την άλλη, η στρατηγική των ΗΠΑ αποσκοπεί λιγότερο στη φυσική καταστροφή και περισσότερο στη φιλελευθεροποίηση και την αποπολιτικοποίηση της επανάστασης. Η στήριξη αυτού του σχεδίου στοχεύει στη διαστρέβλωση και τη διοχέτευση του επαναστατικού-δημοκρατικού δυναμικού των Κούρδων. Η πολιτική του «διαίρει και βασίλευε» εφαρμόζεται πρωτίστως μέσω της στήριξης εθνικιστικών κουρδικών στοιχείων. Ιδίως οι επαναστατικές, ριζοσπαστικά δημοκρατικές και σοσιαλιστικές δυνάμεις στο Κουρδιστάν πρόκειται να εξουδετερωθούν με αυτόν τον τρόπο. Ένας από τους βασικούς στόχους στο πλαίσιο αυτό είναι η απομόνωση του PKK και της γραμμής της ελευθερίας. Η διεθνής στήριξη σε αυτό το σχέδιο αποσκοπεί στη διαστρέβλωση και τη διοχέτευση του επαναστατικού-δημοκρατικού δυναμικού των Κούρδων και βρίσκει ευρεία απήχηση στο διεθνές διπλωματικό πεδίο. Αυτό προωθεί μια γραμμή έθνους-κράτους περιορισμένη σε ορισμένα κουρδικά δικαιώματα και αιτήματα, η οποία υποτάσσεται στο αμερικανοϊσραηλινό σχέδιο για τη Μέση Ανατολή. Ταυτόχρονα, μια αποδυναμωμένη κουρδική μειονότητα παραμένει ένα δυνητικό εργαλείο για τις δυνάμεις της καπιταλιστικής νεωτερικότητας, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί εκ νέου ως μοχλός σε συγκρούσεις με τη Δαμασκό.

Σε αυτό το πλαίσιο, δεν μπορεί να γίνεται λόγος για «προδοσία» των Κούρδων ή της Ροζάβα από τις ΗΠΑ ή την ΕΕ. Προδοσία μπορεί να υπάρξει μόνο εκεί όπου υπάρχει στρατηγική σύμπραξη ή ένα κοινό πολιτικό σχέδιο για το μέλλον. Το πολύ-πολύ, μπορούν να θεωρηθούν προδομένοι εκείνοι οι δρώντες που συνειδητά έδεσαν το μέλλον τους με τις ΗΠΑ και επένδυσαν σε μια στρατηγική συμμαχία.

Αυτό όμως δεν ισχύει για τη Ροζάβα. Σε καμία στιγμή δεν υπήρξε κοινό ιδεολογικό ή πολιτικό σχέδιο μεταξύ της Δημοκρατικής Αυτόνομης Διοίκησης Βόρειας και Ανατολικής Συρίας και των ΗΠΑ. Από την αρχή, οι σχέσεις ήταν καθαρά τακτικού χαρακτήρα, εξαρτημένες από μια συγκεκριμένη γεωπολιτική συγκυρία και αυστηρά περιορισμένες στον κοινό αγώνα κατά του λεγόμενου Ισλαμικού Κράτους.

Οι ΗΠΑ, ως ιμπεριαλιστική δύναμη και ηγεμόνας του καπιταλιστικού παγκόσμιου συστήματος, επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν τα επιτεύγματα των κοινωνικών αγώνων για ελευθερία προς όφελος των δικών τους συμφερόντων. Υπό αυτό το πρίσμα, οι σημερινές επιθέσεις πρέπει να γίνουν κατανοητές όχι μόνο σε πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο, αλλά κυρίως ως προς το ιδεολογικό τους βάθος. Οι δυνάμεις της καπιταλιστικής νεωτερικότητας έχουν συντονίσει τις προσπάθειές τους για να αυξήσουν την πίεση στους Κούρδους, να τους περιορίσουν και να τους εργαλειοποιήσουν σύμφωνα με τα δικά τους στρατηγικά σχέδια. Αυτές οι επιθέσεις απέδειξαν για ακόμη μία φορά ότι οι δυνάμεις της καπιταλιστικής νεωτερικότητας είναι ικανές να ποδοπατούν κάθε αξία στην επιδίωξη των ίδιων τους των συμφερόντων.

Αντίθετα, η στρατηγική γραμμή του Κινήματος Ελευθερίας του Κουρδιστάν είναι σαφής: οι εταίροι του δεν είναι ιμπεριαλιστικά κράτη, αλλά οι παγκόσμιες δημοκρατικές δυνάμεις, τα κοινωνικά κινήματα και οι αντισυστημικοί δρώντες που υπερασπίζονται την αυτοδιάθεση, την ισότητα και μια εναλλακτική κοινωνική τάξη.

Χαρακτηρίζοντας την πολιτική της HTS

Σε αυτό το πλαίσιο, αξίζει να εξεταστεί πιο προσεκτικά η συριακή κυβέρνηση. Ο χαρακτήρας της συριακής μεταβατικής κυβέρνησης που ελέγχεται από την HTS μπορεί να γίνει κατανοητός μόνο στο πλαίσιο του ιδεολογικού της προσανατολισμού και της πολιτικής της πρακτικής. Από την αρχή, ο ηγέτης της HTS Άχμεντ αλ-Σαράα ακολουθεί μια αντιδραστική και μονολιθική γραμμή. Έχει απειλήσει επανειλημμένα τους Κούρδους, έχει αγνοήσει τις πρωτοβουλίες συμφιλίωσης της Δημοκρατικής Αυτόνομης Διοίκησης Βόρειας και Ανατολικής Συρίας και, αντίθετα, έχει απαιτήσει την πλήρη υποταγή τους στην κατασταλτική του εξουσία. Με την HTS, το Ισλαμικό Κράτος αποτελεί μέρος της συριακής κυβέρνησης, και η απελευθέρωση τρομοκρατών του Ισραηλινού Κράτους από πολιτοφυλακές της HTS, όπως στις 19 Ιανουαρίου στην πόλη αλ-Σαντάντα και στη Ράκα, καταδεικνύει ξεκάθαρα αυτή τη σύνδεση. Μέσω της ταυτότητας της HTS, οι ηγεμονικές δυνάμεις οδήγησαν το ISIS σε κρατική μορφή.

Αυτή η πολιτική στοχεύει στην καταστροφή της Δημοκρατικής Αυτόνομης Διοίκησης Βόρειας και Ανατολικής Συρίας, η οποία οικοδομήθηκε από Κούρδους, Άραβες, Ασσύριους και άλλες πληθυσμιακές ομάδες στη βάση της έννοιας του δημοκρατικού έθνους. Στη θέση της επιδιώκεται να εγκαθιδρυθεί ένα αυταρχικό σύστημα βασισμένο σε ένα και μόνο έθνος και μία και μόνη πίστη. Αυτός ο τρόπος σκέψης συνιστά άμεση επίθεση στη διαχρονική αδελφική συνύπαρξη λαών και θρησκευτικών κοινοτήτων στη Μέση Ανατολή. Στόχος είναι να αποτραπεί η δημοκρατική αντίληψη του έθνους που θα μπορούσε να καταστήσει δυνατή την ειρήνη και τη σταθερότητα στη Συρία και στην περιοχή.

Οι επιθέσεις της HTS δεν αποτελούν επομένως μεμονωμένο μέτρο πολιτικής ασφάλειας, αλλά μέρος ενός συνολικού σχεδίου ενάντια στο μέλλον της Συρίας. Η HTS δρα ως κεντρικός παράγοντας μιας πολιτικής που δεν αποσκοπεί στην εθνική ενότητα, αλλά στη διαίρεση και τον κατακερματισμό. Ενώ η Δημοκρατική Αυτόνομη Διοίκηση Βόρειας και Ανατολικής Συρίας είχε οικοδομήσει κουρδοαραβική ενότητα, η HTS επιχειρεί σκόπιμα να υποδαυλίσει την εχθρότητα μεταξύ Κούρδων και Αράβων. Υπό αυτή την έννοια, η HTS διεξάγει έναν πόλεμο δι’ αντιπροσώπων υπό την επιρροή εξωτερικών δυνάμεων. Με μια τέτοια στρατηγική, ούτε μια δημοκρατική ενότητα της Συρίας ούτε ένα σταθερό μέλλον για το κράτος είναι δυνατά.

«Ενσωμάτωση» ή αφομοίωση;

Από την έναρξη των διαπραγματεύσεων για την ενσωμάτωση των αυτόνομων περιοχών της Βορειοανατολικής Συρίας στη νέα συριακή τάξη, έχει πλέον καταστεί σαφές ότι, για την HTS, η «ενσωμάτωση» σημαίνει στην πραγματικότητα αφομοίωση. Το πιο πρόσφατο διάταγμα της 17ης Ιανουαρίου από τον πρόεδρο της μεταβατικής κυβέρνησης, Άχμεντ αλ-Σαράα, το οποίο επιφανειακά φαίνεται να αναγνωρίζει κουρδικά δικαιώματα, δεν συνιστά ρήξη με την προηγούμενη πολιτική. Αντίθετα, πρόκειται για μια τακτική άσκηση εξουσίας στο πλαίσιο ενός αυστηρά κρατοκεντρικού τρόπου σκέψης. Δεν επιλύει την κρίση, αλλά την αναδιοργανώνει και την καθιστά διαχειρίσιμη.

Στον πυρήνα του, το διάταγμα αναγνωρίζει στοιχεία πολιτισμικής ταυτότητας, αλλά αρνείται να αναγνωρίσει τη συλλογική πολιτική υποκειμενικότητα και την ικανότητα αυτοκυβέρνησης της κοινωνίας. Οι τοπικοί μηχανισμοί λήψης αποφάσεων και οι μορφές αυτοοργάνωσης αποκλείονται από τη νόμιμη πολιτική σφαίρα. Η αναγνώριση αυτή έχει, επομένως, περιοριστικό και όχι απελευθερωτικό χαρακτήρα.

Το κεντρικό ερώτημα είναι τι και ποιον αφορά αυτή η αναγνώριση: αναγνωρίζεται μια κοινωνία που αγωνίζεται και είναι οργανωμένη ή απλώς μια κατακερματισμένη, εξατομικευμένη και ελέγξιμη κοινωνική ομάδα; Στην πραγματικότητα, το διάταγμα στοχεύει στην υπονόμευση της πολιτικής και στρατιωτικής ισορροπίας στη βόρεια Συρία, και ιδίως των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF).

Αυτή η στρατηγική δεν βασίζεται στην ανοιχτή στρατιωτική καταστροφή, αλλά σε πιο λεπτές μεθόδους. Στόχος είναι να αποσπαστεί η κοινωνία από τη συλλογική πολιτική της βούληση, να απομονωθούν οι SDF και να παρουσιαστούν ως ένα καθαρά «στρατιωτικό πρόβλημα». Ενώ παραχωρούνται επιμέρους πολιτισμικά δικαιώματα, αυτά αποσυνδέονται σκόπιμα από τη Δημοκρατική Αυτόνομη Διοίκηση Βόρειας και Ανατολικής Συρίας και τις SDF, ώστε να τους αφαιρεθεί η κοινωνική τους νομιμοποίηση. Όροι όπως «εθνική ενότητα», «μία στέγη» και «καμία προνομιακή μεταχείριση» δεν υπηρετούν τον πλουραλισμό, αλλά την επιβολή ενός συγκεντρωτικού κρατικού μοντέλου ως της μόνης νόμιμης τάξης.

Η ποικιλομορφία δεν νοείται ως συστατική πολιτική δύναμη, αλλά ως μια συνθήκη που πρέπει να ελεγχθεί. Η ύπαρξη της Δημοκρατικής Αυτόνομης Διοίκησης Βόρειας και Ανατολικής Συρίας και των SDF στιγματίζεται ως απόκλιση από τον κανόνα. Ο στόχος δεν είναι η κατανόηση του κουρδικού ζητήματος, αλλά η σύνθλιψή του και η αναδιαμόρφωσή του.

Εθνοτική διαίρεση και εργαλειοποίηση των αραβικών φυλών

Ένας ακόμη καθοριστικός παράγοντας των σημερινών εξελίξεων είναι η σκόπιμη εθνοτική διαίρεση μεταξύ Κούρδων και Αράβων. Παράλληλα με τις διπλωματικές συνομιλίες μεταξύ Άγκυρας και Δαμασκού, βρίσκονταν σε εξέλιξη συγκεκριμένες στρατιωτικές και πολιτικές προετοιμασίες.

Κεντρικό στοιχείο αυτών των προετοιμασιών αποτέλεσε η στοχευμένη άσκηση επιρροής στις αραβικές φυλές στις περιοχές της DAANES. Τόσο η κυβέρνηση αλ-Σαράα όσο και η Τουρκία εργάζονται εδώ και καιρό για να αποτρέψουν αυτές τις φυλές από τη συνεργασία με την αυτοδιοίκηση. Οι προσπάθειες αυτές εντάθηκαν ιδιαίτερα τους τελευταίους μήνες.

Σύμφωνα με συριακές πηγές, ακόμη και πριν ξεκινήσουν οι συγκρούσεις, η μεταβατική κυβέρνηση είχε ήδη καταφέρει να προσεταιριστεί ορισμένες αραβικές δυνάμεις στο Χαλέπι που συνεργάζονταν με κουρδικές μονάδες. Αυτή η αλλαγή στρατοπέδου λειτούργησε ως δοκιμαστικό εγχείρημα για παρόμοιες στρατηγικές ανατολικά του Ευφράτη. Τις δραστηριότητες αυτές συντόνιζε ο σύμβουλος του αλ-Σαράα για φυλετικά ζητήματα, Τζιχάντ Ίσα αλ-Σέιχ (Αμπού Άχμεντ Ζεκκούρ), ο οποίος δραστηριοποιούνταν τόσο στην Τουρκία όσο και στη βορειοανατολική Συρία³.

Στα τέλη του 2025, μια αντιπροσωπεία ταξίδεψε στην Τουρκία και πραγματοποίησε συναντήσεις με φυλάρχους στο Κιλίς, την Ούρφα και το Μαρντίν. Ακολούθησαν συνομιλίες στο Ρας αλ-Άιν, στη Ράκα και στο Ντέιρ εζ-Ζορ. Στόχος ήταν η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης με τις αραβικές φυλές και η προσέλκυσή τους στη συνεργασία με την HTS.

Επισήμως, αυτή η πρωτοβουλία παρουσιάζεται ως συμβολή στην «κοινωνική ενότητα της Συρίας». Στην πραγματικότητα, αποσκοπεί στην αύξηση της αστάθειας στις περιοχές που ελέγχονται από τις SDF, στην αποκόλληση των αραβικών φυλών από τη Δημοκρατική Αυτόνομη Διοίκηση Βόρειας και Ανατολικής Συρίας και στην εργαλειοποίησή τους εναντίον άλλων κοινωνικών ομάδων, όπως οι Δρούζοι στη Σουέιντα. Βραχυπρόθεσμα, αυτή η στρατηγική ενδέχεται να ενισχύσει την HTS, μα μακροπρόθεσμα οξύνει τις εθνοτικές εντάσεις και ανοίγει τον δρόμο για περαιτέρω διαιρέσεις στη Συρία.

Διεθνές σχέδιο καταστροφής ενός δημοκρατικού μοντέλου για την περιοχή

Σε αυτή τη βάση, η επίθεση στη Ροζάβα δεν στοχεύει αποκλειστικά στην καταστροφή των επιτευγμάτων της κουρδικής κοινωνίας. Αντίθετα, στόχος αυτού του διεθνούς σχεδίου, που υποστηρίζεται τόσο από περιφερειακούς δρώντες όπως το Ισραήλ και η Τουρκία όσο και από διεθνείς δυνάμεις – πρωτίστως τις ΗΠΑ και τα ευρωπαϊκά κράτη – είναι η καταστροφή του ίδιου του εγχειρήματος και της ιδέας μιας δημοκρατικής Συρίας και μιας δημοκρατικής Μέσης Ανατολής.

Η επίθεση στρέφεται εναντίον των αρχών της τοπικής δημοκρατίας, της απελευθέρωσης των γυναικών, της ισότητας των εθνοτικών και θρησκευτικών κοινοτήτων και της ιδέας ενός «τρίτου δρόμου». Σκοπός της είναι να αποδείξει ότι εναλλακτικές πέρα από το έθνος-κράτος, τον εθνικισμό και την πολιτική ισχύος δεν είναι εφικτές. Η Δημοκρατική Αυτόνομη Διοίκηση Βόρειας και Ανατολικής Συρίας ωθείται έτσι είτε σε πλήρη παράδοση, ώστε να επιστρέψει στην τάξη πραγμάτων που υπήρχε πριν το 2011, είτε σε ολοκληρωτική φυσική εξόντωση.

Σήμερα, ιδίως υπό συνθήκες πολέμου, είναι απαραίτητο να καταστεί σαφές σε ολόκληρο τον κόσμο ποιος υπερασπίζεται πραγματικά την ελευθερία. Αυτός ο αγώνας δεν μπορεί να διεξαχθεί μέσω κρατών ή κυβερνήσεων· πρέπει να ριζώνει στην ίδια την κοινωνία, στους δρόμους. Η γνήσια νομιμοποίηση και η διαρκής ισχύς αναδύονται μόνο μέσα από τη μαζική αλληλεγγύη. Όταν υπάρχει τέτοια συλλογική δύναμη, γίνεται πολύ δυσκολότερο για τα κράτη να συντηρούν τη βία και την καταστολή. Διαφορετικά, οι αποφάσεις λαμβάνονται από τα πάνω και οι λαοί υποβιβάζονται σε παθητικούς θεατές. Δεν υπάρχει λόγος να εμπιστευόμαστε τις κυβερνήσεις. Αλλάζουν στάση από τη μια στιγμή στην άλλη όταν αλλάζουν τα συμφέροντά τους. Η ιστορία είναι γεμάτη από τέτοια παραδείγματα, και το βλέπουμε να συμβαίνει ακόμη και σήμερα. Για τον λόγο αυτό, η μορφή παρέμβασης που χρειαζόμαστε δεν είναι η επίσημη διπλωματία, αλλά η διπλωματία των λαών. Οι λαοί πρέπει να μπορούν να κατανοούν ο ένας τον άλλον άμεσα, πέρα από σύνορα. Αυτό που συμβαίνει πρέπει να εξηγείται ανοιχτά και χωρίς μεσολαβήσεις στις ίδιες τις κοινωνίες. Αυτό δεν αποτελεί μόνο ηθική αναγκαιότητα, αλλά και μια ισχυρή γεωπολιτική δύναμη. Η ευθύνη για την επικοινωνία της πραγματικότητας του κόσμου δεν μπορεί να αφεθεί αποκλειστικά στα κράτη. Κάθε κράτος είναι έτοιμο να εγκαταλείψει τις αρχές του τη στιγμή που απειλούνται τα συμφέροντά του. Γι’ αυτό, η μόνη βιώσιμη πηγή πίεσης βρίσκεται στη συνειδητή αλληλεγγύη των λαών. Η εξήγηση των πραγματικοτήτων του κόσμου στις κοινωνίες παντού αποτελεί το θεμέλιο μιας διαρκούς και αποτελεσματικής διπλωματίας των λαών. Αν αυτό δεν συμβεί, τα σχέδια θα συνεχίσουν να καταρτίζονται από τα πάνω και, για άλλη μια φορά, οι λαοί θα μείνουν στο περιθώριο.

Η Δημοκρατική Αυτόνομη Διοίκηση Βόρειας και Ανατολικής Συρίας και το Κίνημα Ελευθερίας του Κουρδιστάν έχουν πλέον καλέσει σε διεύρυνση της αντίστασης απέναντι στις επιθέσεις και ποντάρουν στην καθολική αντίσταση. Το σημείο αναφοράς γι’ αυτό είναι η αντίσταση στο Κομπάνι το 2014–2015. Δεν ήταν μόνο οι μαχητές των YPG και YPJ που νίκησαν το ISIS, αλλά και η πλατιά υποστήριξη, το ηθικό στήριγμα και η αλληλεγγύη των κοινωνιών, των δημοκρατικών και σοσιαλιστικών δυνάμεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Με αυτή την έννοια, έχει έρθει η ώρα να παρασχεθεί εκ νέου μια τέτοια στήριξη στους μαχητές της Ροζάβα – Κουρδιστάν. Απέναντι στις ενωμένες δυνάμεις της καπιταλιστικής νεωτερικότητας, οι δυνάμεις της δημοκρατικής νεωτερικότητας οφείλουν να ενωθούν για να δημιουργήσουν ένα δεύτερο Κομπάνι και να αποδείξουν ότι η αντίσταση των λαών παραμένει αδιάσπαστη και ότι η ιδέα του δημοκρατικού σοσιαλισμού ζει ως εναλλακτική απέναντι στο υπάρχον σύστημα εκμετάλλευσης και καταπίεσης.

1. https://www.telegraph.co.uk/politics/2025/11/21/jonathan-powell-syrian-terror-group-national-security/

2. https://x.com/USAMBTurkiye/status/2013635851570336016

3. https://yeniyasamgazetesi9.com/saranin-sabikali-asiret-danismani/

The post Η Ροζάβα, οι αλλαγές στη Συρία και ο ολοκληρωτικός πόλεμος | Ανάλυση από την Ακαδημία Δημοκρατικής Νεωτερικότητας first appeared on Aυτολεξεί.

«Με αφορμή τον πόλεμο στην Ουκρανία και την άνοδο στην εξουσία αυταρχικών ηγετών σαν τον Ντόναλντ Τραμπ, το παρόν δοκίμιο φωτίζει ορισμένες θεμελιώδεις πτυχές της ρωσικής κοινωνίας και, ταυτόχρονα, αναλύει ανθρωπολογικά τις ανακατατάξεις στον Δυτικό κόσμο».

ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗ ΜΕΤΑΛΛΑΞΗ ΤΟΥ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟΥ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΥ;

Η Αριστερά, λόγω της στενά οικονομίστικης αντίληψής της για την πολιτική, αδυνατεί να διακρίνει τις διαφορές μεταξύ του μεταπολεμικού αμερικανικού ιμπεριαλισμού από τον κλασικό ιμπεριαλισμό αυτοκρατορικού τύπου, είτε στην περίπτωση του παραδοσιακότερου δυτικού ιμπεριαλισμού (Βρετανία, Γαλλία, Βέλγιο, Πορτογαλία κ.ο.κ.) είτε σε αυτή –σήμερα– μη δυτικών κρατών με αυτοκρατορικό παρελθόν (Κίνα, Ρωσία, Τουρκία κ.λπ.). Μπορεί, φυσικά, ένας θεωρητικός του αμερικανικού ιμπεριαλισμού σαν τον Μπρεζίνσκι να ωραιοποιεί πράγματα και καταστάσεις όταν ισχυρίζεται ότι η παγκόσμια κυριαρχία των ΗΠΑ αποτελεί μια «νέα μορφή ηγεμονίας» που δεν βασίζεται στην ωμή επιβολή αλλά στον θεμελιώδη ρόλο της πολιτιστικής ηγεμονίας^[1], εντούτοις υπογραμμίζει σωστά τη βασική και θεμελιώδη διαφορά ανάμεσα στις δύο μορφές ιμπεριαλισμού: τον παραδοσιακό ιμπεριαλισμό που βασίζεται στην εδαφική επέκταση και κατοχή και έναν ιμπεριαλισμό που βασίζεται στην προώθηση της ήπιας ισχύος και στην παροχή κινήτρων (σ’ επίπεδο οικονομίας, ασφάλειας κ.ο.κ.) για την προσχώρηση των μικρότερων χωρών στη σφαίρα ηγεμονίας του.

Ουσιαστικά, αυτή η τελευταία εκδοχή ιμπεριαλισμού καθορίζεται από τα όρια που θέτουν στην άσκηση επεκτατικής πολιτικής τα δημοκρατικά αντίβαρα που μέχρι πολύ πρόσφατα επιβίωναν εντός των δυτικών κοινωνιών – όχι μόνο σε θεσμικό επίπεδο (Διεθνές Δίκαιο, ΟΗΕ, διεθνή δικαστήρια, συμβάσεις τις οποίες σχεδόν όλα τα δυτικά κράτη έχουν υπογράψει), μα και σ’ επίπεδο κοινωνικό (όπως, π.χ., στην περίπτωση της αντίδρασης σημαντικού κομματιού της αμερικανικής κοινωνίας ενάντια στον πόλεμο στο Βιετνάμ ή στο Ιράκ). Η κατάργηση ή ο παροπλισμός των μέσων προβολής μιας τέτοιας ήπιας ισχύος, όπως τα προγράμματα ανθρωπιστικής βοήθειας που συντόνιζε η USAID (την οποία, διόλου τυχαία, οι ιθαγενείς αριστεροί καταγγέλλουν ως μια CIA με ανθρώπινο πρόσωπο^[2]) ή η περίφημη «Φωνή της Αμερικής» (Voice of America)^[3], και η εντελώς απαξιωτική, σατραπικού τύπου δημόσια αντιμετώπιση συμμαχικών χωρών (από τον Καναδά και το Μεξικό ως την Ουκρανία) σηματοδοτούν και σε συμβολικό/επιτελεστικό επίπεδο την αλλαγή στη φύση του αμερικανικού ιμπεριαλισμού.

Υπό τον Τραμπ, αυτός λαμβάνει χαρακτηριστικά αυτοκρατορικού τύπου, απαιτώντας πλήρη υποταγή, ακόμη και σ’ επίπεδο δημόσιας παρουσίας, των συμμαχικών χωρών όχι απλά στην αμερικανική πολιτική αλλά στις εκάστοτε επιθυμίες του μεγάλου Ηγέτη.

Σε τούτη την κοσμοθεωρητική σύμπλευση, σε ό,τι έχει να κάνει με την αντίληψη περί εξωτερικής πολιτικής αλλά και άσκησης της εξουσίας, γενικότερα, πρέπει ν’ αποδώσουμε τη σκανδαλώδη, εξόφθαλμή και παντελώς ανεξήγητη, βάσει των κυρίαρχων ρεαλιστικών ή οικονομίστικων σχημάτων, συμπόρευση του Τραμπ με την πουτινική Ρωσία («Το σύνολο του ΑΕΠ των σημερινών συμμάχων των ΗΠΑ είναι τουλάχιστον 20 φορές μεγαλύτερο από το αντίστοιχο ρωσικό, ενώ το εμπόριο με τη Ρωσία δεν ήταν ποτέ ιδιαίτερα σημαντικό για τις ΗΠΑ. Γιατί, τότε, να ξεκινήσει κανείς εμπορικό πόλεμο με τους εύρωστους συμμάχους του για χάρη της πρόσβασης σε μια ασήμαντη, ουσιαστικά, αγορά; Η απάντηση έγκειται, πιθανότατα, στο ότι η συμμαχία με τη Ρωσία επιλέγεται για λόγους που δεν έχουν την παραμικρή σχέση με την προώθηση ή τη διασφάλιση των αμερικανικών συμφερόντων»^[4]).

Σύμφωνα με τη Γαλλίδα σοβιετολόγο και ιστορικό Φρανσουάζ Τομ, η οποία ήδη από το 2018 τόνιζε τα κοινά χαρακτηριστικά του τραμπισμού με τον πουτινισμό^[5], η σημερινή εκδοχή «καθαρού» τραμπισμού^[6] μετατρέπει σταδιακά, πλην όμως με γοργούς ρυθμούς, τις ΗΠΑ σε καθεστώς πουτινικού τύπου, με στοιχεία, μάλιστα, που θυμίζουν τα παλιά ολοκληρωτικά καθεστώτα: επιβολή μιας επίσημης γραμμής στον Τύπο διά του ασφυκτικού ελέγχου των κρατικών ειδησεογραφικών πρακτορείων και της τρομοκράτησης των αντιπολιτευόμενων μέσων (με το φόβητρο μηνύσεων και οικονομικών πιέσεων) αλλά και μεγάλων δικηγορικών γραφείων και πανεπιστημίων που θεωρούνται φιλο-Δημοκρατικά· πλήρης υποταγή της νομοθετικής εξουσίας στην εκτελεστική της ομόλογο (με το Ρεπουμπλικανικό κόμμα να ‘χει πλήρως αλωθεί από τον τραμπισμό, και τα μέλη του Κογκρέσου να μετατρέπονται σε φερέφωνα που αναπαράγουν συντονισμένα μέχρι και τις πιο παρανοϊκές απόψεις του Ηγέτη)· μετατροπή του FBI σε μηχανισμό στοχοποίησης εσωτερικών εχθρών, εγκαθίδρυση ενός συστήματος προσωπολατρίας του αλάθητου Ηγέτη· μετατροπή της δημόσιας διατράνωσης της πίστης μας σ’ εκείνον σε βασικό κριτήριο πρόσληψης στον κρατικό μηχανισμό· σύσταση μιας παράλληλης πραγματικότητας βασισμένης σ’ έναν θεμελιωτικό μύθο (το ότι το αποτέλεσμα των εκλογών του 2020 ήταν προϊόν νοθείας)· υπόνοιες για την αλλαγή του Συντάγματος ώστε ο Ηγέτης να διεκδικήσει μια ακόμα προεδρική θητεία κ.ο.κ.^[7].

Είναι στο πλαίσιο της προσωπικής διπλωματίας των Τραμπ-Μασκ που θα πρέπει ν’ αναζητηθούν οι όποιες οικονομικές ή άλλες, «υλικού» τύπου αιτίες ή πτυχές της φιλορωσικής τους πολιτικής. Πρόκειται για τη συζήτηση σχετικά με το αν η Ρωσία, ήδη από τα τελευταία χρόνια της σοβιετικής περιόδου, χρησιμοποιεί τον Τραμπ ως «asset», τουτέστιν ως χρήσιμο εργαλείο εξωτερικής πολιτικής, στο πλαίσιο μιας σχέσης που δεν προϋποθέτει απαραιτήτως τη συνειδητή αποδοχή αυτού του ρόλου από τον εκάστοτε ενδιαφερόμενο. Εν προκειμένω, τα πράγματα δεν είναι ξεκάθαρα, καθώς δεν έχουμε αδιάσειστες αποδείξεις. Εντούτοις, υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να πιστεύει κανείς ότι οι οικονομικές σχέσεις που ο Τραμπ διατηρούσε ήδη από τη δεκαετία του ’80 με τη Ρωσία πιθανότατα έχουν επηρεάσει τη φιλική του προαίρεση απέναντι στη χώρα^[8]. Αντίστοιχα, όπως τονίζει η Φιόνα Χιλ, ο Μασκ επιθυμεί τη στενή συνεργασία με τη Ρωσία προκειμένου να αναπτύξει περισσότερο τα προγράμματα της Space X και της Starlink^[9].

Σε κάθε περίπτωση, και δεν πρόκειται εδώ για απόπειρα εξύφανσης συνωμοσιολογικών σεναρίων, δύο είναι τα αδιαμφισβήτητα δεδομένα που δίνουν τροφή στις προαναφερθείσες εικασίες: Αφενός, η συντονισμένη προσπάθεια της Ρωσίας, ήδη από τη σοβιετική εποχή, να διεισδύσει στην αμερικανική Δεξιά προκειμένου ν’ αντιστρέψει την αντιρωσική/αντι-κομμουνιστική της πίστη^[10]· αφετέρου, η σύμπτωση των πολιτικών του Τραμπ με τις ρωσικές επιδιώξεις, όχι μόνο σ’ επίπεδο εξωτερικής πολιτικής, μα και σ’ επίπεδο εσωτερικής πολιτικής, ακόμα και σε τομείς φαινομενικά άσχετους με τις αμερικανο-ρωσικές σχέσεις, όπως η στενότατη συνεργασία με το λόμπι των κρυπτονομισμάτων ή η επιλογή ιδεολογικών παραφρόνων σαν τους Κας Πατέλ και Νταν Μπαντζίνο ως επικεφαλής του FBI και του αντι-εμβολιαστή Ρόμπερτ Κένεντι Τζούνιορ ως Υπουργού Υγείας.

Με άλλα λόγια, η συστηματική αποσάθρωση του ομοσπονδιακού κράτους και της αμερικανικής οικονομίας από τους Τραμπ-Μασκ, μέσω της διαμόρφωσης ενός παρασιτικού και διεφθαρμένου καθεστώτος, που θα άρχει επί μιας οικονομίας-πλυντήριο μαύρου χρήματος, αλλά και της αναστολής της δημογραφικής δυναμικής και των κοινωνικών και τεχνικών κατακτήσεων που μετέτρεψαν τις ΗΠΑ σε παγκόσμια υπερδύναμη, απλώς συμβαδίζει με μια από τις βασικότερες (αν όχι τη βασικότερη) επιδιώξεις της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής: την αποδυνάμωση των ΗΠΑ με σκοπό το πέρασμα από έναν «μονοπολικό» σ’ έναν «πολυπολικό» κόσμο – τουτέστιν σ’ έναν κόσμο όπου θα επικρατεί ο αυτοκρατορικού τύπου ιμπεριαλισμός και οι κάθε είδους αναθεωρητικές επιδιώξεις.

—————————-

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: 

[1] Βλ.: Ζ. Brzezinski, Η μεγάλη σκακιέρα…, ό.π., κεφ. 1ο.

[2] Βλ.: Κ. Βαξεβάνης, «Το κατάστημα λειτουργεί υπό νέα διεύθυνση», documentonews.gr, 23/2/2025.

[3] Για τη σημασία της VOA ως όπλου των ΗΠΑ σε επίπεδο πολέμου της πληροφορίας, βλ.: B. Wittes “The Situation: Unilateral Disarmament in the Information Wars”, lawfaremedia.org, 17/3/2025.

[4] T. Snyder, “The War Trump Chooses”, ό.π.

[5] Βλ.: F. Thom, Comprendre le poutinisme, Παρίσι, Desclée de Brouwer, 2018.

[6] Τουτέστιν ενός τραμπισμού απαλλαγμένου πλέον από τα όρια που είχαν επιβάλει, κατά την πρώτη προεδρεία Τραμπ, στις επιθυμίες και επιδιώξεις του Νεοϋορκέζου μεγιστάνα τα στελέχη που προέρχονταν από την παραδοσιακή, «γερακίσια» πτέρυγα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος (από συμβούλους όπως ο Τζον Μπόλτον μέχρι υπουργούς σαν τον Πομπέο και τον Μπιλ Μπαρ).

[7] F. Thom, «États-Unis: le clonage du poutinisme?», desk-russie.eu, 22/12/2024.

[8] Βλ. για το συγκεκριμένο ζήτημα τη συνέντευξη του Αμερικανού δημοσιογράφου και συγγραφέα, Craig Unger “‘Trump is a Russian asset’” (στο κανάλι του Times Radio στο youtube, 10/3/2025), ο οποίος αναφέρει τα δάνεια που του παρείχαν ρωσικές τράπεζες, αλλά και το ξέπλυμα μαύρου χρήματος που έκαναν Ρώσοι μαφιόζοι αγοράζοντας διαμερίσματα στον Πύργο Τραμπ της Νέας Υόρκης. Σύμφωνα με το Grok, το λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης του Χ (δηλαδή του Μασκ), «ο Ντ. Τραμπ έχει ενεργήσει κατά τρόπον ώστε να φαίνεται πως θα μπορούσε να χρησιμοποιείται από τη Ρωσία: Εγκωμιάζει τον Βλαντίμιρ Πούτιν και προωθεί πολιτικές που ευθυγραμμίζονται με τα ρωσικά συμφέροντα. Βάσει των διαθέσιμων ιστορικών στοιχείων, κανένας άλλος πρόεδρος των ΗΠΑ δεν έχει επιδείξει ανάλογη συμπεριφορά και σε τέτοιο, μάλιστα, βαθμό» (απάντηση του Grok στο ακόλουθο ερώτημα του χρήστη lamatzi: «Has any American president ever acted as if he were a Russian asset?»).

[9] Βλ. τη συνέντευξή της “Dr. Fiona Hill – What’s Next for the Russia-Ukraine War”, στο κανάλι του podcast Prof G Conversations στο youtube (21/3/2025).

[10] Βλ. σχετικά το λεπτομερές άρθρο της Γαλλίδας ιστορικού Λορένς Σεν-Ζιλ για τη συστηματική διείσδυση στον χώρο του Ευαγγελισμού και στο λόμπι της οπλοκατοχής, δηλαδή σε δύο χώρους που επηρεάζουν άμεσα την εκλογική βάση των Ρεπουμπλικανών, η οποία έχει καταλήξει στη δημιουργία ενός πραγματικού «ρωσικού λόμπι»: L. Saint-Gilles, «Le lobby russe aux États-Unis», desk-russie.eu, 13/5/2023.

The post Aυτοκρατορική μετάλλαξη του αμερικανικού ιμπεριαλισμού; (Από το βιβλίο: «Ο πόλεμος από ανθρωπολογική σκοπιά») first appeared on Aυτολεξεί.

Υπάρχει μια μορφή βίας που δεν φορά στολή, δεν υψώνει τη φωνή της και δεν χρειάζεται να χύσει αίμα για να είναι αποτελεσματική. Μιλά μέσα από εκδοτικά επιτυχημένα βιβλία, κάθεται σε πανεπιστημιακά πάνελ, κάνει αναρτήσεις αλληλεγγύης και υπογράφει ψηφίσματα. Επιμένει σε μία κατανόηση πολιτισμική. Προειδοποιεί για τη Δυτική αλαζονεία. Σου λέει ότι η κριτική σε ένα καθεστώς μπορεί να εξυπηρετεί τον ιμπεριαλισμό. Σου χαμογελά, σε αποκαλεί σύντροφο και σε συμβουλεύει να προσέχεις. Είναι αυτό που ο Pierre Bourdieu αποκάλεσε κάποτε «ο ρατσισμός της διανόησης».

Αυτός ο ρατσισμός δεν διακηρύσσεται. Δεν χρησιμοποιεί προσβλητικούς όρους, δεν καίει σημαίες. Λειτουργεί μέσα από τον αποκλεισμό μεταμφιεσμένο σε φροντίδα, μέσα από τη φίμωση ντυμένη σε σεβασμό. Καθορίζει ποιος έχει δικαίωμα να μιλήσει και τι είδους πόνος θεωρείται πολιτικός. Αναπαράγει τις ίδιες ιεραρχίες που υποτίθεται ότι αντιμάχεται.

Και σήμερα, βρίσκει έναν παράξενο σύμμαχο σε αυτό που μπορεί να ονομαστεί ως αντεστραμμένος οριενταλισμός – η αυτόματη, δηλαδή, υπεράσπιση μη-Δυτικών αυταρχισμών, λες και κάθε κριτική είναι απλώς μια ακόμα αποικιοκρατική αφήγηση.

Ο Edward Said μάς έδωσε τη γλώσσα για να κατανοήσουμε πώς οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις παρουσίαζαν την Ανατολή: ως εξωτική, παράλογη, οπισθοδρομική και παθητική. Αλλά τι γίνεται όταν αυτές οι ίδιες αναπαραστάσεις αντιστρέφονται, όχι για να απελευθερώσουν αλλά για να δικαιολογήσουν; Όταν βίαια καθεστώτα τυλίγονται στον μανδύα της «πολιτισμικής αυθεντικότητας» και οι υπερασπιστές τους στη Δύση αναπαράγουν αυτόν τον ισχυρισμό -κάποιες φορές με κυνισμό, άλλες με ειλικρίνεια- σαν η καταστολή να αποτελεί ένα παρανοημένο τοπικό έθιμο;

Δεν πρόκειται για νέο φαινόμενο. Όμως η σύγκλιση του έργου του Bourdieu και του Said μάς βοηθά ώστε να δώσουμε ένα όνομα σε αυτό το φαινόμενο με μεγαλύτερη ακρίβεια. Από τη μία, έχουμε τη συμβολική βία της διανοητικής επιτήρησης, όπου συγκεκριμένες φωνές -συνήθως από τις ελίτ και συχνά Δυτικές- αποφασίζουν ποια οδύνη είναι «νόμιμη» και ποια αντίσταση είναι «υπερβολικά Δυτική», «πολύ φιλελεύθερη» ή «ανεπαρκώς αυθεντική». Από την άλλη, έχουμε τα απομεινάρια του οριενταλισμού να επιβιώνουν σε αντεστραμμένη μορφή: μια άρνηση να αντιμετωπιστεί η τυραννία όταν αυτή φορά παραδοσιακά ρούχα ή μιλά τη γλώσσα του αντιιμπεριαλισμού.

Η μεταθανάτια ζωή του Οριενταλισμού

Το Orientalism του Edward Said δεν ήταν απλώς ένα βιβλίο για την αποικιοκρατική ιστορία· ήταν μια διάγνωση για το πώς η εξουσία διαμορφώνει τη γνώση. Έδειξε πώς η Δύση επινόησε την «Ανατολή» ως κατηγορία – όχι για να την κατανοήσει, αλλά για να την εξουσιάσει. Οι αναπαραστάσεις της Ανατολής ως αισθησιακής, δεσποτικής, ανώριμης ή επικίνδυνης δεν ήταν ποτέ αθώες· νομιμοποιούσαν την κατάκτηση, την εκμετάλλευση και τη στρατιωτική κατοχή. Ο Said αποκάλυψε ότι η παραγωγή αυτής της γνώσης ήταν πολιτική και ριζωμένη στην αυτοκρατορική εξουσία.

Αλλά τι γίνεται όταν αυτή η κριτική μετατρέπεται σε ένα άθικτο δόγμα; Όταν κάθε προσπάθεια να περιγραφεί η πολιτική καταστολή που λαμβάνει χώρα στη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική ή τη Νότια Ασία κατηγορείται αυτομάτως για αναπαραγωγή οριενταλιστικών στερεοτύπων; Όταν κάθε κριτική απορρίπτεται ως ισλαμοφοβική, πολιτισμικά αλαζονική ή ως «Δυτικό βλέμμα»;

Το βλέπουμε σήμερα: Ένας φοιτητής φυλακίζεται στην Τεχεράνη ή το Κάιρο και κάποιος από την Αριστερά αναρωτιέται: «Μα δεν είναι οι Δυτικές φυλακές χειρότερες;» Μια γυναίκα καταγγέλλει την κρατική βία στη χώρα της και ένα ακαδημαϊκό πάνελ στην Ευρώπη κουνά σοβαρά το κεφάλι: «Ας προσέξουμε να μη συμβάλουμε στις ιμπεριαλιστικές αφηγήσεις». Το Καθεστώς προβάλλει ότι υπερασπίζεται την εθνική αξιοπρέπεια, την ισλαμική ταυτότητα ή τη μετααποικιακή κυριαρχία. Και πολλοί το ακούν…

Ο Said προειδοποίησε γι’ αυτό. Ήταν ξεκάθαρος: ο Οριενταλισμός δεν αποτελεί ασπίδα ενάντια σε κάθε κριτική. Ποτέ δεν δικαιολόγησε τον δεσποτισμό. Η οργή του δεν στρεφόταν μόνο ενάντια στον αποικιοκράτη, αλλά και σε όσους χρησιμοποιούσαν την αντιαποικιακή ρητορική για να καλύψουν τη δική τους εξουσία. Πίστευε ότι το καθήκον του διανοούμενου είναι να λέει την αλήθεια για την εξουσία – για κάθε εξουσία.

Κι όμως, σήμερα το έργο του χρησιμοποιείται αρκετές φορές για το αντίθετο: για να φιμώνονται τοπικές φωνές που αγωνίζονται ενάντια στα δικά τους καθεστώτα. Για να υπονοείται ότι όσοι καταγγέλλουν την καταπίεση στον αποκαλούμενο Παγκόσμιο Νότο είναι τάχα «μολυσμένοι» από Δυτική ιδεολογία. Πρόκειται για προδοσία του έργου του Said και για ισοπέδωση του πολιτικού αγώνα.

Ιράν: Όταν η Επιβίωση εκλαμβάνεται ως Συγκατάθεση

Τα στατιστικά είναι ξεκάθαρα. Οι Ιρανοί-ές δεν απομακρύνονται απλώς από τη θρησκευτική εκδοχή του Ισλαμικού Καθεστώτος – απορρίπτουν συνολικά την ηθική, πολιτισμική και πολιτική του εξουσία. Τα τζαμιά αδειάζουν, το χιτζάμπ χάνει τη συμβολική του ισχύ και μια νέα γενιά αναδύεται που δεν θέλει απλώς να αντέξει. Θέλει να ζήσει. Και θέλει να μιλήσει, χωρίς να χρειάζεται να μεταφράζει τον πόνο της σε λέξεις ευχάριστες για διανοούμενους της Δύσης ή της διασποράς.

Κι όμως, πολλοί από αυτούς τους διανοούμενους, ιδιαίτερα εντός της Δυτικής Αριστεράς, συνεχίζουν να επιμένουν πως κάθε αυστηρή κριτική στο Ισλαμικό Καθεστώς ενδέχεται να εξυπηρετήσει τον ιμπεριαλισμό. Χρησιμοποιούν τον Edward Said σαν ασπίδα, ψιθυρίζοντας «Οριενταλισμός» κάθε φορά που κάποιος τολμά να μιλήσει για συλλήψεις, επιβολή της μαντίλας, βασανιστήρια ή εκτελέσεις. Βλέπουν την Τυραννία και την ονομάζουν κουλτούρα. Βλέπουν την Εξέγερση και τη βαφτίζουν Δυτικό μιμητισμό.

Δεν είναι άγνοια – είναι ο ρατσισμός της διανόησης, με μια διαστροφική τροπή: μια επίφαση αλληλεγγύης που κρύβει μια βαθιά άρνηση να ακούσουν.

Εδώ συναντιούνται ο Bourdieu και ο Said. Ο Bourdieu μάς έδειξε πώς οι ελίτ καθορίζουν το τι μετρά ως έγκυρη γνώση. Ο Said αποκάλυψε πώς η αυτοκρατορία παράγει ψευδή γνώση για να εξουσιάζει. Αλλά κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει πλήρως είναι αυτή την τρίτη μορφή: όταν η γνώση, τυλιγμένη σε αντιιμπεριαλιστική φρασεολογία, γίνεται εργαλείο απονομιμοποίησης της αντίστασης. Αυτός είναι ο αντεστραμμένος Οριενταλισμός: όπου το καθεστώς παρουσιάζεται ως αυθεντικό, και όσοι το αμφισβητούν χαρακτηρίζονται μαριονέτες της Δύσης – ή, ακόμα χειρότερα, προδότες του δικού τους πολιτισμού.

Αυτή ακριβώς η λογική είναι που φιμώνει τις Ιρανές γυναίκες που κυκλοφορούν χωρίς μαντίλα στους δρόμους. Είναι αυτή που καθιστά την ανυπακοή τους αόρατη στα μάτια κάποιων «αντιιμπεριαλιστών» της Δύσης, που συνεχίζουν να βλέπουν το καθεστώς ως ανάχωμα ενάντια στον σιωνισμό ή την αμερικανική κυριαρχία. Αλλά για πολλούς-ές μέσα στο Ιράν, αυτές οι συζητήσεις είναι μακρινές. Αυτό που μετρά είναι ότι δεν μπορούν να αναπνεύσουν ελεύθερα, δεν μπορούν να μιλήσουν χωρίς φόβο, δεν μπορούν να επιλέξουν το μέλλον τους χωρίς τιμωρία. Ο αγώνας τους δεν είναι Δύση εναντίον Ανατολής. Είναι το σκοινί που σφίγγει γύρω από τον λαιμό τους.

Ναι, υπάρχει φιλοδυτική αντιπολίτευση στο Ισλαμικό Καθεστώς – οργανώσεις όπως οι Mujahedin-e Khalq ή βασιλικοί κύκλοι που ανοιχτά επιζητούν στήριξη από ΗΠΑ ή Ισραήλ. Οι ατζέντες τους είναι συχνά αυταρχικές και το όραμά τους βασισμένο είτε στη λατρευτική πειθαρχία είτε στην επιστροφή στη μοναρχία. Αλλά το να τους ταυτίζει κανείς με το σύνολο της ιρανικής αντιπολίτευσης είναι ανέντιμο. Ο αγώνας για δημοκρατικά δικαιώματα στο Ιράν δεν τους ανήκει. Ανήκει στις γυναίκες που αποκαλύπτονται στον δρόμο, στους εργάτες που απεργούν σιωπηλά, στους φοιτητές που φυλακίζονται επειδή μίλησαν. Οι περισσότεροι από αυτούς δεν θέλουν ούτε Αυτοκρατορία, ούτε Θεοκρατία.

Ο Bourdieu θα αναγνώριζε αυτή τη φίμωση ως μία μορφή συμβολικής βίας. Η άρνηση να αναγνωριστεί η ιρανική αντίσταση ως νόμιμη δεν είναι ουδέτερη – είναι μορφή ταξικού και πολιτισμικού αποκλεισμού. Είναι η επιβολή ενός ερμηνευτικού πλαισίου που σβήνει τις εμπειρίες εκατομμυρίων, προς χάριν μιας αφηρημένης αφήγησης που χτίζεται πολύ μακριά από τους δρόμους της Τεχεράνης.

Και ο ίδιος ο Said θα εξοργιζόταν με τον τρόπο που χρησιμοποιείται το έργο του για να προστατευθούν οι καταπιεστές από την κριτική, καθώς έγραψε υπερασπιζόμενος τους καταπιεσμένους, όχι τα καθεστώτα που ισχυρίζονται πως μιλούν εξ ονόματός τους. Κατανοούσε ότι η αποαποικιοποίηση σημαίνει όχι μόνο απόρριψη της Δυτικής κυριαρχίας, αλλά και άρνηση να κυβερνώνται οι άνθρωποι από τοπικές ελίτ που εκμεταλλεύονται την αντιαποικιακή ρητορική για να εδραιώσουν τη δική τους εξουσία.

Όταν ο κόσμος αρνείται να ακούσει: Σημειώσεις για τον Αντεστραμμένο Οριενταλισμό

Έχω περάσει χρόνια διαβάζοντας τι γράφει ο κόσμος για το Ιράν. Όχι την προπαγάνδα του καθεστώτος–αυτή είναι προβλέψιμη– αλλά τον τρόπο που τα Δυτικά μέσα, δεξιά κι αριστερά, απαντούν στις φωνές που υψώνονται ενάντια σ’ αυτό. Αυτό είναι ένα από τα πιο οδυνηρά σημεία της εξορίας: να βλέπεις τον λαό σου να αντιστέκεται, να τον βλέπεις να βαδίζει χωρίς μαντίλα στο στόμα του θηρίου, να ακούς τα συνθήματά του να ηχούν στους δρόμους – και ύστερα να ανοίγεις την εφημερίδα ή να χαζεύεις τίτλους ειδήσεων και να συνειδητοποιείς πως κανείς δεν ακούει στ’ αλήθεια.

Αυτό που βρίσκεις, τελικά, είναι κάτι πιο ύπουλο από την άγνοια. Έχω δει καλοπροαίρετους δημοσιογράφους και αριστερούς διανοούμενους, ανθρώπους που δηλώνουν αλληλέγγυοι, να προσεγγίζουν το Ιράν με μια επιφυλακτικότητα που φτάνει στα όρια της περιφρόνησης. Μιλούν για «πολιτισμικές διαφορές», για την ανάγκη να «μην επιβάλουμε Δυτικές αξίες», για την αποφυγή του «οριενταλισμού». Λένε πως τα πράγματα είναι περίπλοκα. Πως δεν είναι δική μας δουλειά να κρίνουμε. Αλλά τελικά, αυτή η διστακτικότητα γίνεται άδεια. Άδεια στο καθεστώς να συνεχίσει να βασανίζει, να φυλακίζει και να σκοτώνει μέσα στη σιωπή.

Θυμάμαι ένα άρθρο που εξυμνούσε τη μαντίλα ως σύμβολο δύναμης, ταυτότητας, αντίστασης στα δυτικά πρότυπα ομορφιάς. Δημοσιεύτηκε σε προοδευτικό μέσο, γραμμένο στη γλώσσα της ένταξης και του σεβασμού. Και σκέφτηκα τις γυναίκες που γνώριζα, που τις είχαν συλλάβει, τις είχαν χτυπήσει ή τους είχαν επιβάλει πρόστιμα επειδή έβγαλαν αυτή τη μαντίλα. Σκέφτηκα όσες ακόμα τη φορούν όχι γιατί τις ενδυναμώνει, αλλά γιατί ο νόμος τις αναγκάζει. Είναι παράξενο το πόσο γρήγορα ο εξαναγκασμός γίνεται «κουλτούρα» όταν τον κοιτάς από απόσταση…

Υπήρξαν κι άλλες στιγμές. Όταν ξέσπασαν διαδηλώσεις στο Ιράν –πραγματικές, μαζικές, με μπροστάρηδες γυναίκες, εργάτες, φοιτητές–έψαξα τα αριστερά μέσα που κάποτε θαύμαζα. Κάποια δεν είπαν τίποτα. Άλλα ήταν χειρότερα: υπαινίσσονταν πως πίσω απ’ όλα αυτά ήταν η CIA ή πως η προσοχή των Δυτικών μέσων ήταν από μόνη της ύποπτη. Λες και ο λαός δεν είχε δική του βούληση. Λες και οι διεκδικήσεις του για ελευθερία, αξιοπρέπεια και αυτονομία ήταν απλώς αντίλαλοι της αυτοκρατορίας. Δεν μπορούσα να μη νιώσω πως αυτοί οι διανοούμενοι, που περηφανεύονται ότι πολεμούν κάθε μορφή καταπίεσης, έχουν σιωπηρά αποφασίσει πως ορισμένες δικτατορίες είναι πιο ανεκτές από άλλες – αρκεί να λένε τα «σωστά» για την Αμερική και το Ισραήλ.

Στη Δεξιά, η υποκρισία έχει άλλη μορφή. Τα συντηρητικά μέσα λατρεύουν να καταγγέλλουν τη βαρβαρότητα του ιρανικού καθεστώτος —τις εκτελέσεις, την αστυνομία ηθών, το έμφυλο απαρτχάιντ— όχι για να στηρίξουν αυτούς που αγωνίζονται ενάντιά του, αλλά για να επιβεβαιώσουν τη δική τους ανωτερότητα. Κουνάνε το δάχτυλο στην Ανατολή, μιλούν για καθυστέρηση και αγριότητα, και μετά επιστρέφουν στις πολιτικές που φυλακίζουν μετανάστες ή απαγορεύουν τη μαντίλα. Τους έχω ακούσει να λένε, «έτσι είναι εκεί πέρα», με έναν μορφασμό που μετατρέπει την αντίσταση σε καταδικασμένο εγχείρημα και τον πόνο σε κάτι σχεδόν που αξίζει να πάθει κανείς.

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, βλέπω την ίδια άρνηση. Άρνηση να ακουστούν οι Ιρανοί-ές στη δική τους γλώσσα της εξέγερσης. Άρνηση να ιδωθούν όχι ως σύμβολα, ούτε ως θύματα, ούτε ως πιόνια ή κακοί, αλλά ως πολιτικά υποκείμενα με τις δικές τους διεκδικήσεις, τους δικούς τους αγώνες, τη δική τους φωνή.

Αυτή η άρνηση έχει όνομα. Ο Bourdieu την ονόμασε ρατσισμό της διανόησης – ο τρόπος με τον οποίο οι «μορφωμένοι» αποκλείουν και φιμώνουν στο όνομα της πολυπλοκότητας ή της λεπτότητας. Ο Said την αποκάλεσε Οριενταλισμό – η εξουσία να ορίζεις την Ανατολή με τρόπους που εξυπηρετούν τη Δύση. Και τώρα, με αυτό το νέο προσωπείο, μετατρέπεται σε κάτι άλλο: έναν υποτιθέμενο «αντι-Οριενταλισμό» που συνεχίζει να αρνείται τον λαό, συνεχίζει να μιλά πάνω του – μόνο που τώρα ισχυρίζεται πως το κάνει για το καλό του.

Δεν είναι απλώς ότι μας παρερμηνεύουν. Είναι ότι αρνούνται να πιστέψουν πως μπορούμε να είμαστε συγγραφείς της δικής μας ιστορίας. Ότι μπορούμε να εξεγερθούμε όχι επειδή μας χειραγώγησαν, αλλά επειδή πνιγόμαστε. Ότι μπορούμε να θέλουμε και να ανατρέψουμε τους δικτάτορές μας και να απορρίψουμε την ξένη κυριαρχία. Ότι η επιθυμία για ελευθερία δεν ανήκει στη Δύση. Ανήκει σε όλους-ες μας.

Ποιος έχει το δικαίωμα να μιλά εκ μέρους μας;

Αυτό είναι που με στοιχειώνει, ακόμα και στις πιο ήσυχες στιγμές: το συναίσθημα ότι μιλούν για εμάς, αλλά ποτέ σε εμάς. Ότι βλέπεις τους Δυτικούς διανοούμενους να μετατρέπουν τους αγώνες μας σε σύμβολα, τους νεκρούς μας σε υποσημειώσεις. Έχω δει νέες γυναίκες στην Τεχεράνη να περπατούν χωρίς μαντίλα, κάτω απ’ τα βλέμματα καμερών και στρατιωτών, ξέροντας πολύ καλά το τίμημα. Έχω δει οικογένειες να πενθούν, να κρύβουν τις φωτογραφίες των δολοφονημένων παιδιών τους, γιατί το να θρηνήσουν δημόσια θα τις έβαζε στο στόχαστρο της παρακολούθησης. Αυτά δεν είναι μεταφορές. Είναι ζωές.

Αλλά όταν αυτές οι ιστορίες διασχίζουν σύνορα, φιλτράρονται μέσα από ένα βλέμμα που τις αντιμετωπίζει με καχυποψία. Είναι υπερβολικά κοσμικές, υπερβολικά συναισθηματικές, πολύ «μοντέρνες», πολύ «εκδυτικισμένες». Ή, ακόμα χειρότερα – δεν βολεύουν καμία πολιτική ατζέντα. Το καθεστώς και οι υπερασπιστές του επιτρέπεται να μιλούν στο όνομα της «αυθεντικότητας». Εμείς, που του αντιστεκόμαστε, όχι.

Στην εξορία έχω γνωρίσει ανθρώπους από τη Συρία, το Αφγανιστάν, την Αίγυπτο, το Ιράκ· ανθρώπους που ξέρουν καλά αυτό το συναίσθημα. Ανθρώπους των οποίων οι επαναστάσεις αγνοήθηκαν, των οποίων ο πόνος αναγνώστηκε εκ νέου ως «Δυτική προπαγάνδα». Ανθρώπους που κλήθηκαν να αποδείξουν πως η επιθυμία τους για αξιοπρέπεια δεν είναι εισαγόμενη απ’ τη Δύση.

Η Ελλάδα είναι γεμάτη από τέτοιες ιστορίες. Τις ακούς στα καμπ στα νησιά, στις καταλήψεις της Αθήνας, σε καταφύγια κρυμμένα ανάμεσα σε πολυκατοικίες. Τις ακούς ψιθυριστά στα αραβικά, στα φαρσί, στα νταρί, στα κουρδικά – ιστορίες βασανιστηρίων, εξαφανίσεων, προδοσίας. Κι όμως, ακόμη κι εδώ, ακόμη και μέσα σε χώρους που αυτοπροσδιορίζονται ως αλληλέγγυοι, υπάρχει συχνά μια άβολη σιωπή γύρω από αυτές τις ιστορίες. Ειδικά όταν δεν ταιριάζουν στο αφήγημα.

Πολλοί από τους ανθρώπους που έχω γνωρίσει διέφυγαν από καθεστώτα που αυτοπροσδιορίζονταν ως «αντι-ιμπεριαλιστικά». Ή ισλαμικά. Ή επαναστατικά. Ή όλα μαζί. Έφυγαν από τον Άσαντ, τους Ταλιμπάν, το ιρανικό καθεστώς, τις στρατιωτικές κυβερνήσεις της Αιγύπτου, τη θρησκευτική βία στο Ιράκ. Όταν όμως φτάνουν στην Ευρώπη —και ιδιαίτερα σε «αριστερούς» χώρους— τους αντιμετωπίζουν με καχυποψία, με διορθώσεις ή με συγκαταβατικά νεύματα. Τους λένε, άλλοτε απαλά και άλλοτε ωμά, ότι η κατανόησή τους για την καταπίεση είναι ελλιπής. Ότι δεν πρέπει να αναπαράγουν «Δυτικά αφηγήματα». Ότι ο πραγματικός τους εχθρός είναι το ΝΑΤΟ, οι ΗΠΑ, ο σιωνισμός. Και, ναι, αυτοί οι εχθροί είναι πραγματικοί. Αλλά τι λες σε μια γυναίκα που βγήκε απ’ τις φυλακές Εβίν όταν της λένε πως πρέπει να επικεντρώσει την οργή της στην αμερικανική εξωτερική πολιτική;

Στην Αθήνα, όπου ζω πια, η ελληνική Αριστερά είναι διχασμένη – παθιασμένη, ιδεολογική, περήφανη για την ιστορία της. Αλλά συχνά εγκλωβισμένη στους δικούς της μύθους. Βρίσκεις αυτοαποκαλούμενους κομμουνιστές να υπερασπίζονται το ιρανικό καθεστώς επειδή «αντιστέκεται στις ΗΠΑ», όπως κάποτε υπερασπίζονταν τον «κοσμικό» Άσαντ ενώ βομβάρδιζε τον λαό του. Βρίσκεις αναρχικούς να αναπαράγουν μια σταλινική ακαμψία, να επαναλαμβάνουν συνθήματα αντί να ακούν, να μετατρέπουν κάθε πολιτική σύγκρουση σε καρικατούρα του Δυτικού Ιμπεριαλισμού εναντίον της Αντίστασης. Έχω ακούσει νέους ακτιβιστές να λένε πως «όλοι οι Σύριοι πρόσφυγες είναι εν δυνάμει σαλαφιστές», ή να ειρωνεύονται τις Ιρανές φεμινίστριες που παλεύουν ενάντια στο χιτζάμπ, λες και το σώμα δεν είναι ήδη πεδίο μάχης – ταξικής, θρησκευτικής, εξουσιαστικής.

Αυτός ο δογματισμός δεν είναι αφηρημένος, έχει συνέπειες

Δεν είναι απλώς ιδεολογικός ή θεωρητικός δογματισμός. Έχει πραγματικές επιπτώσεις. Καθορίζει ποιοι γίνονται πιστευτοί, ποιοι προσκαλούνται να μιλήσουν, ποιες ιστορίες προβάλλονται και ποιες πνίγονται. Προστατεύει θύτες που μιλούν τη σωστή γλώσσα και φιμώνει θύματα που δεν την ξέρουν. Προσφέρει αλληλεγγύη μόνο σε όσους λένε τα «σωστά λόγια». Και για εμάς που φύγαμε από καθεστώτα που έχουν μάθει να μιλούν τη γλώσσα του αντι-ιμπεριαλισμού άψογα, αυτή η στάση μοιάζει με προδοσία. Ξανά.

Η ειρωνεία είναι ασήκωτη: φύγαμε από τη λογοκρισία και τη βρήκαμε ξανά – μεταμφιεσμένη σε αλληλεγγύη. Φύγαμε από την ιδεολογική συμμόρφωση και βρεθήκαμε μπροστά σε μια άλλη – ντυμένη με συνθήματα, γεμάτη καλές προθέσεις, αλλά κουφή στην πραγματικότητα που κουβαλούμε.

Αυτή είναι η βία για την οποία μας προειδοποίησε ο Bourdieu – όχι η βία που χτυπά το σώμα, αλλά εκείνη που διαγράφει τη φωνή. Και είναι η προδοσία που φοβόταν ο Said: όταν ο αντι-ιμπεριαλισμός χρησιμοποιείται για να υπερασπιστεί νέες αυτοκρατορίες με διαφορετική φορεσιά. Ένα θεοκρατικό κράτος, μια στρατιωτική χούντα, ένας δημαγωγός ηγέτης – οτιδήποτε εκτός από έναν λαό που εξεγείρεται με τους δικούς του όρους.

Υπάρχει μια φράση στην οποία επιστρέφω ξανά και ξανά. Την άκουσα κάποτε από έναν Σύριο φοιτητή, την εποχή των εξεγέρσεων: «Μας θέλουν να αντιστεκόμαστε μόνο στους εχθρούς που αυτοί εγκρίνουν».

Αυτή η πρόταση μένει μέσα μου. Τα λέει όλα.

Γιατί αυτό που ζητάμε δεν είναι μόνο ελευθερία από το Ισλαμικό Καθεστώς. Είναι ελευθερία από τα ερμηνευτικά πλαίσια που περιορίζουν το τι επιτρέπεται να σημαίνει η ελευθερία μας.

The post Ο Ρατσισμός των «Αντιρατσιστών»: Bourdieu, Said και Αντεστραμμένος Οριενταλισμός first appeared on Aυτολεξεί.

«Προλετάριοι όλου του κόσμου, κατεβείτε στα δικά σας βάθη, αναζητήστε την αλήθεια εκεί, δημιουργήστε τη μόνοι σας! Δεν θα τη βρείτε πουθενά αλλού»   ~Νέστωρ Μάχνο

1. Ενώ η Ουκρανία βρίσκεται σε μία κομβική περιοχή ανάμεσα σε ανταγωνιστικές αυτοκρατορικές ζώνες, έχει τη δική της αποικιακή ιστορία με τη Ρωσική Αυτοκρατορία που την κυριαρχεί εδώ και καιρό και θέλει να την κρατήσει υπό την επιρροή της. Παρ’ όλο που η Ουκρανία, όπως και άλλες μετασοβιετικές ρεπούμπλικες, έχει στραφεί στο ΝΑΤΟ για προστασία από τη ρωσική απειλή, δεν είχε προγραμματιστεί κάποιο σχέδιο του ΝΑΤΟ ή της ΕΕ στην Ουκρανία. Κι αν οι ευρωπαϊκές σημαίες κυμάτιζαν στην πλατεία Μαϊντάν το 2013-2014, αυτό συνέβη όχι τόσο για ενταξιακούς λόγους, όσο για να αντισταθούν στον ρωσικό ιμπεριαλισμό, ο οποίος εκλαμβάνεται ως άμεση απειλή, και για να ξεφύγουν από το αυταρχικό και διεφθαρμένο σύστημά του. Και ενώ υπάρχουν πολλοί λόγοι για να επικρίνουμε το ουκρανικό κράτος και την πολιτική τάξη, δεν μπορούμε επουδενί να τους κατηγορήσουμε για την έναρξη του πολέμου.

2. Μέχρι το 2022 η αλληλοεπικάλυψη των καπιταλιστικών συμφερόντων μεταξύ Ρωσίας και Δυτικής Ευρώπης ήταν πολύ προχωρημένη και μάλιστα συνεχίστηκε πολύ μετά το ξέσπασμα της ολικής εισβολής του 2022. Μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, η Ρωσία φιλοξένησε ακόμη και βάσεις του ΝΑΤΟ στο όνομα της καταπολέμησης της τρομοκρατίας. Την ίδια στιγμή, ο Δυτικός κόσμος έκλεινε τα μάτια μπροστά στις σφαγές στην Τσετσενία, που επίσης πραγματοποιήθηκαν στο όνομα του πολέμου κατά της τρομοκρατίας. Μόνο με το ξέσπασμα των αραβικών εξεγέρσεων και τον φόβο για τη μετάδοσή τους στη Ρωσία, ο Πούτιν άλλαξε στάση και ξεκίνησε σταυροφορία κατά της «δημοκρατίας» και της «συλλογικής Δύσης».

3. Γινόμαστε, πράγματι, μάρτυρες ενός αγώνα επιρροής για την ηγεμονία στο εσωτερικό του αυτοκρατορικού συστήματος. Η άνοδος του φασισμού και των πολεμικών ιμπεριαλισμών σε όλες τις πλευρές των προφανών γραμμών σύγκρουσης είναι τα εξέχοντα χαρακτηριστικά αυτού του αγώνα. Αλλά, κάτω από το θέατρο της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, υπάρχουν λαϊκά κινήματα που υπερασπίζονται τα εδάφη και τις συνθήκες ύπαρξής τους με κόστος τη ζωή τους.

Σε αυτά τα κινήματα χρειάζεται να αποκαταστήσουμε την ορατότητα.

4. Η ουκρανική αντίσταση απορρέει από ένα λαϊκό κίνημα χειραφέτησης ενάντια σε ένα ολιγαρχικό πολιτικό σύστημα υπό τη μισθοδοσία του Κρεμλίνου. Το σύστημα αυτό είχε αντέξει μέχρι τότε χάρη στον εφησυχασμό της Ευρώπης και εφάρμοζε νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις από το 1991. Το κίνημα του Μαϊνταν ξεκίνησε το 2013 με την κατάληψη της κεντρικής πλατείας του Κιέβου από εκατοντάδες χιλιάδες Ουκρανούς-ες από όλη τη χώρα. Κατά την έναρξη της ρωσικής επίθεσης το 2022, κανείς δεν πίστευε στην ουκρανική αντίσταση και μόνο μια μαζική λαϊκή κινητοποίηση της επέτρεψε να αντέξει το σοκ. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η δυτική στρατιωτική βοήθεια έφτανε μόνο με το σταγονόμετρο.

5. Το ρωσικό κράτος δεν είναι το αθώο θύμα των δυτικών «ιμπεριαλιστικών» ελιγμών – είναι μια μακρόχρονη ιμπεριαλιστική και αποικιοκρατική δύναμη πρώτης τάξεως. Καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας του, το ρωσικό κράτος συγκροτήθηκε μέσω της υποταγής και του «εκπολιτισμού» εκατοντάδων μειονοτικών πολιτισμών και του αποικισμού των εδαφών τους. Συνεπώς, το ρωσικό κράτος δεν έχει κανένα δικαίωμα να παριστάνει ότι είναι ο κήρυκας της αποαποικιοποίησης και του αντιιμπεριαλισμού.

6. Η σχεδόν ταυτόχρονη άνοδος στην εξουσία νεοφασιστικών ή υπερφασιστικών κομμάτων διαφορετικού βαθμού διεκδικητικότητας σε όλες τις μεγάλες δυνάμεις (Ηνωμένες Πολιτείες, Ευρωπαϊκή Ένωση, Ρωσία κ.λπ.) μαρτυρά λιγότερο την επιστροφή των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιπαραθέσεων που βασίζονται σε διακριτές λογικές ανά μπλοκ, και περισσότερο τη γενίκευση μιας ανοιχτής συμμαχίας μεταξύ των παγκοσμιοποιημένων υπερπλουσίων και μιας νεοφασιστικής διεθνούς που διαπερνά όλα τα φαινομενικά εμπόλεμα μπλοκ. Ενώ ο επείγων χαρακτήρας της κατάστασης απαιτεί την υποστήριξη της ένοπλης αντίστασης στην Ουκρανία ενάντια στη ρωσική στρατηγική κατάληψης, η κύρια γραμμή του μετώπου για εμάς δεν είναι μεταξύ των κρατών αλλά στο εσωτερικό του καθενός από αυτά. Η αποκατάσταση του χώρου όπου οι ηθικές διαφορές θα μπορούν να εκφραστούν και να ξεδιπλώσουν τις στρατηγικές τους προεκτάσεις εκατέρωθεν της γραμμής του μετώπου είναι ο μόνος τρόπος για να αποφύγουμε να μας καταπιεί η γεωπολιτική του πολέμου.

7. Αυτή η διεθνής νεοφασιστική επίθεση αποτελεί μια συντονισμένη πολιτική απάντηση στις χειραφετητικές πολιτικές προόδους των τελευταίων ετών, στην άνοδο των οικολογικών, αντι-εξορυκτικών και αποαποικιοκρατικών αγώνων παντού, και στην ευρεία εξάπλωση των φεμινιστικών και queer αγώνων. Αποτελεί επίσης, και πάνω απ’ όλα, μια αντίδραση στην ηχηρή επιστροφή των δημοκρατικών διεκδικήσεων και του διαμοιρασμού της εξουσίας που, από τα τέλη της δεκαετίας του 2000, έχουν κλονίσει και συνεχίζουν να κλονίζουν τόσα πολλά από τα καθεστώτα που προέκυψαν από τις διαιρέσεις του κόσμου μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Ψυχρό Πόλεμο.

Κι ενώ η επανάσταση δεν έχει νικήσει ακόμη πουθενά, πολεμάται παντού με την ίδια σκληρότητα από τα κόμματα εξουσίας.

8. Το γεγονός ότι μια εθνική ή λαϊκή αντίσταση στηρίζεται σε ανταγωνιστικές μεγάλες δυνάμεις για να χαλαρώσει τον ζυγό που τη βαραίνει δεν μειώνει σε καμία περίπτωση τη νομιμότητα του αγώνα της για χειραφέτηση. Αυτό ισχύει σήμερα τόσο για την Παλαιστίνη, για το Κανάκι [Νέα Καληδονία], για ολόκληρη τη Δυτική Αφρική, για τη Συρία, όσο και για την Ουκρανία ή τη Γεωργία. Η άρνηση αυτού του γεγονότος θα ισοδυναμούσε με το να στείλουμε στον σκουπιδοντενεκέ της ιστορίας όλους τους αντιστασιακούς και επαναστάτες που κατοικούν στο πάνθεον των αντιιμπεριαλιστικών αγώνων.

9. Σήμερα, όπως και στο παρελθόν, στα κέντρα της λαϊκής αντίστασης στην εισβολή και τον αποικισμό δοκιμάζονται και σφυρηλατούνται οι δυνάμεις που θα διαμορφώσουν το μέλλον. Από αυτό προκύπτει ότι δεν πρέπει να αφήσουμε κανένα έδαφος στα χέρια των αντιπάλων μας του σήμερα και του αύριο, είτε είναι φασίστες, είτε αντιδραστικοί, είτε φιλελεύθεροι-αυταρχικοί. Για τους επαναστάτες-τριες Ουκρανούς-ές, η πλήρης συμμετοχή στην εδαφική άμυνα είναι σύμφωνη με την Εξέγερση του Μαϊντάν και την υπεράσπιση των υποσχέσεών της σε πόλεμο και ειρήνη. Οι Ουκρανοί δεν πολεμούν για τον Ζελένσκι και τα κόμματα εξουσίας, αλλά για μια Ουκρανία στην οποία θα μπορούν να αντιταχθούν σε μια κυβέρνηση που θα λογοδοτεί σε αυτούς-ές και όχι στη Μόσχα, την Ουάσιγκτον ή την Ευρωπαϊκή Ένωση.

10. Πρέπει να είμαστε στο πλευρό τόσο της παλαιστινιακής αντίστασης στον ισραηλινό αποικισμό όσο και της ουκρανικής λαϊκής αντίστασης στη ρωσική εισβολή. Στον πόλεμο ή σε μια κατάπαυση του πυρός που γίνεται αντικείμενο διαπραγμάτευσης πάνω στις πλάτες του ουκρανικού λαού από τον νέο ιμπεριαλιστικό άξονα Τραμπ-Πούτιν, πρέπει να αποστασιοποιηθούμε από κάθε γεωπολιτική ευθυγράμμιση και να υπερασπιστούμε έναν κοινό επαναστατικό ορίζοντα, το μόνο αντίδοτο στην αντιδραστική και εκχυδαϊστική βιασύνη, στην οποία συμβάλλουν όλες οι κρατικές δυνάμεις. Αυτός ο επαναστατικός ορίζοντας συνεπάγεται στρατηγικές θέσεις και στάσεις που ποικίλλουν ανάλογα με τον χρόνο και τον τόπο και απαιτούν από εμάς να καλλιεργούμε και να επικαιροποιούμε μια διεθνιστική αντίληψη των καταστάσεων.

11. Κατά την τελευταία δεκαετία, πολλές επαναστάσεις ακολουθήθηκαν από πολέμους που καταπνίγηκαν βίαια από τις εκάστοτε εξουσίες. Στην Ουκρανία, οι επαναστάτες βρίσκονται αντιμέτωποι με μια ρωσική αντεπανάσταση που αποσκοπεί στη συντριβή του λαϊκού κινήματος του Μαϊντάν και στην αποκατάσταση μιας αυτοκρατορικής τάξης. Η ένοπλη αντίσταση θεωρείται αναπόφευκτη μπροστά σε μια υπαρξιακή απειλή για τις κοινότητες, τη γη και τη ζωή, αλλά και οι μη στρατιωτικές στρατηγικές, όπως το σαμποτάζ, η ιατρική υποστήριξη και η ανθρωπιστική βοήθεια είναι επίσης ζωτικής σημασίας. Αυτές οι συμπληρωματικές προσεγγίσεις δεν είναι αντιφατικές. Από τη Γαλλία, ο αγώνας κατά του ρωσικού φασισμού και της ιμπεριαλιστικής επιθετικότητας μπορεί να πάρει τη μορφή της ενεργητικής αλληλεγγύης και της άμεσης βοήθειας.

Σε αυτό το πλαίσιο, προτεραιότητά μας είναι να μην χαθούμε σε μια a priori ρητορική κατά του πολέμου (που βρίσκεται σε εξέλιξη και συνίσταται σε μια εισβολή, καταστροφή και κατοχή της γης και της ζωής της Ουκρανίας) ή κατά της προμήθειας όπλων στην Ουκρανία, αλλά να κατανοήσουμε τις επιλογές των επαναστατών στην κατάσταση αυτή και να τους δώσουμε συγκεκριμένη υποστήριξη στην ποικιλομορφία των δράσεών τους, σύμφωνα με τις ευαισθησίες και τις δυνατότητές μας. Δεν ξεγελιόμαστε από τους ελιγμούς των Δυτικών δυνάμεων, οι οποίες θα προσπαθήσουν να εκμεταλλευτούν την κατάσταση για να τη μετατρέψουν σε όργανο κυριαρχίας, ενώ θα συνεχίσουν να ξεπουλάνε την Ουκρανία με το πρόσχημα της υπεράσπισής της. Δεν περιμένουμε τίποτα από αυτά τα κράτη και δεν ακολουθούμε την ατζέντα τους στα μέσα ενημέρωσης. Χτίζουμε συγκεκριμένα τις δικές μας δράσεις και την αλληλεγγύη μας όσο ο ρωσικός πόλεμος και η ρωσική κατοχή συνεχίζονται.

12. Αυτά τα λίγα σημεία δίνουν αφορμή για διάφορες πιθανές δράσεις: ενίσχυση συγκεκριμένων δεσμών με τις ουκρανικές οργανώσεις πολιτών για να προετοιμαστούμε για το μέλλον, όποιο κι αν είναι αυτό, υποστήριξη με κάθε τρόπο των συντρόφων που δραστηριοποιούνται στην πολιτική βοήθεια καθώς και εκείνων που έχουν επιλέξει να λάβουν μέρος στη στρατιωτική αντίσταση. Να υποστηρίξουμε, να καλωσορίσουμε και να βοηθήσουμε τους Ρώσους λιποτάκτες, φυσικά, αλλά και τους Ουκρανούς πρόσφυγες που δεν βλέπουν πλέον πώς μπορούν να συνεχίσουν να υπάρχουν στις σημερινές συνθήκες σύγκρουσης.

Οι καταστάσεις πολέμου και κατοχής, όπως και οι εξεγέρσεις, παράγουν αλλαγές που ανοίγουν τον χώρο για ριζοσπαστικές υπαρξιακές επιλογές για όλους-ες. Αντί να προσπαθούμε να ορίσουμε μονολιθικές ιδεολογικές γραμμές από απόσταση, δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να σχετιστούμε με την κατάσταση από το να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε και να υποστηρίξουμε όλους εκείνους που εργάζονται για τη χειραφέτηση και τη λαϊκή εξουσία, στους τρόπους δράσης τους μέσα στην κατάσταση (στην Ουκρανία, τη Ρωσία, τη Γεωργία, στη διασπορά και στις συλλογικότητες αλληλεγγύης, στην πρώτη γραμμή, στα μετόπισθεν, στην εξορία). Πρώτα απ’ όλα, πρέπει να αναγνωρίσουμε ο ένας τον άλλον, να μοιραστούμε τις αναλύσεις και τις στρατηγικές μας επιλογές και να συνεργαστούμε για να ενισχύσουμε τις αντίστοιχες δράσεις μας σε μια κατάσταση που, αν και ξεχωριστή, είναι ήδη κοινή για όλους μας.

The post 12 θέσεις για επαναστατική αλληλεγγύη από τα κάτω για τον πόλεμο στην Ουκρανία & τις συνέπειές του first appeared on Aυτολεξεί.

Ο Μαρκ Φίσερ μάς έδωσε το 2009 μια καινότομα ανάλυση αυτού που ονόμασε “καπιταλιστικό ρεαλισμό”, δηλαδή του ιδεολογικού ισχυρισμού ότι ο καπιταλισμός είναι η μόνη δυνατή πραγματικότητα σήμερα, ότι δεν υπάρχει εναλλακτική λύση. Η ανάλυση του Μαρκ μάς έδειξε ότι αυτό το είδος “ρεαλισμού” μας εγκλωβίζει στη θέση μας στον καπιταλισμό και διαπνέεται από φαντασιώσεις σχετικά με την παθητικότητά μας και την αδυναμία ριζικής αλλαγής. Ο “ρεαλισμός” εδώ είναι το μάντρα εκείνων που θέλουν ο κόσμος να παραμείνει ο ίδιος, εκείνων που θέλουν η εκμετάλλευση να συνεχιστεί ως έχει, εκείνων που θέλουν να μας πείσουν να παραιτηθούμε από τον αγώνα για έναν άλλο κόσμο πέρα από τον καπιταλισμό…

Υπάρχει μια περίεργη πλευρά του καπιταλιστικού ρεαλισμού που προσποιείται ότι προσφέρει διέξοδο από τον παγκόσμιο καπιταλισμό, αλλά που μας κλειδώνει ακόμα πιο σφιχτά στην εκμετάλλευση και την καταπίεση. Αυτός ο ψεύτικος δρόμος, μια δηλητηριώδης παγίδα για τα κινήματα, είναι ο “σταλινικός ρεαλισμός”. Ο σταλινικός ρεαλισμός είναι παρών στη ρητή πολιτική κάποιων ομάδων που λένε ότι είναι κομμουνιστικές και στην πολιτική των συντρόφων τους που έχουν καλές προθέσεις αλλά κάνουν βαθιά λάθη.

Ο σταλινικός ρεαλισμός είναι ένα είδος παράξενου κακοήθους καθρέφτη του παγκόσμιου καπιταλισμού – επαναλαμβάνει πολλές από τις πιο τοξικές πτυχές του καπιταλισμού, ενώ παριστάνει την εναλλακτική λύση. Δεν είναι εναλλακτική λύση. Είναι μέρος του προβλήματος…

Ο καπιταλισμός, και το είδος του “καπιταλιστικού ρεαλισμού” που σου λέει ότι δεν υπάρχει εναλλακτική λύση, καθρεφτίστηκε από τον σταλινισμό και από έναν “σταλινικό ρεαλισμό” που σου λέει ότι η μόνη εναλλακτική λύση είναι η καταπίεση και ο έλεγχος. Έτσι εμφανίζεται ο σταλινικός ρεαλισμός στην πολιτική των κομμουνιστικών κομμάτων σε όλο τον κόσμο που είναι πιστά στον Στάλιν – ένα είδος ρεαλισμού που μας λέει ότι δεν υπάρχει ελπίδα για τον σοσιαλισμό παρά μόνο ως ένα είδος στρατιωτικής πειθαρχίας.

Τα επαναστατικά κινήματα έπρεπε να αψηφήσουν τον σταλινισμό για να ανατρέψουν τον καπιταλισμό στις χώρες τους. Ως ιδεολογική δύναμη, ο σταλινικός ρεαλισμός επέμενε ότι η μόνη πραγματικότητα ήταν είτε ο καπιταλισμός είτε ο γραφειοκρατικός έλεγχος, ότι αυτά τα δύο συστήματα έπρεπε να συνυπάρχουν ειρηνικά και να μην παρεμβαίνουν το ένα στο άλλο, στη λειτουργία του κάθε “στρατοπέδου” [camp]ή μέρους στον κόσμο. Αν έπαιρνες θέση, σου έλεγαν πως υπάρχει ή η μία ή η άλλη πλευρά, ή με τον καπιταλισμό ή με τη γραφειοκρατία – και έτσι και με τον σταλινισμό…

Αυτός ο σταλινικός κόσμος-καθρέφτης συγκέντρωσε πολλούς συνοδοιπόρους για να υποστηρίξουν τα γραφειοκρατικά καθεστώτα, χρήσιμους ηλίθιους, πρόθυμους να παραβλέψουν τις καταχρήσεις της εξουσίας, να καλύψουν τα εγκλήματα των καθεστώτων στα οποία ήταν πιστοί. Και έτσι όταν υποστήριζαν την “ειρήνη” και την “ειρηνική συνύπαρξη”, για παράδειγμα, ήταν μόνο για να ενισχύσουν την ιδέα ότι υπήρχαν δύο τρόποι ζωής, ή ο καπιταλιστικός ή ο “σοσιαλιστικός”, και ότι τα “σοσιαλιστικά” μέρη του κόσμου ήταν ένας παράδεισος όπου ο άνθρωπος δεν εκμεταλλευόταν τον άνθρωπο.

Το αστείο που έκαναν οι επαναστάτες ήταν ότι στις σταλινικές χώρες που ισχυρίζονταν ότι ήταν “σοσιαλιστικές”, τα πράγματα δεν ήταν τόσο διαφορετικά: στον καπιταλισμό ο άνθρωπος εκμεταλλευόταν τον άνθρωπο, αλλά στη Σοβιετική Ένωση συνέβαινε το αντίθετο. Και με αυτή την εκμετάλλευση ήρθε η ενίσχυση άλλων ειδών καταπίεσης, συμπεριλαμβανομένης της αναβίωσης της πυρηνικής οικογένειας και της εξουσίας των ανδρών πάνω στις γυναίκες, καθώς και της αποικιοκρατίας, με τον σοβινισμό της Μεγάλης Ρωσίας να σηκώνει ξανά το κεφάλι του για να ελέγξει τα λιγότερο ισχυρά έθνη στην υποτιθέμενη επικράτειά του…

Η παλιά στρατιωτικού τύπου γραφειοκρατική αντίληψη της “σοσιαλιστικής” πολιτικής εξακολουθεί να ζει, και ενώ προσποιείται ότι είναι σύμμαχος των κινημάτων, είναι θανάσιμος εχθρός τους, κλωτσώντας μας όταν είμαστε πεσμένοι. Ο σταλινικός ρεαλισμός είναι το είδος της πολιτικής που μας λέει ότι αν αντιπαθείς τον καπιταλισμό, αν ψάχνεις για μια άλλη πραγματικότητα, τότε αυτή, η υπάκουη και ηλίθια συμφωνία με τη γραφειοκρατική εξουσία, είναι η μόνη εναλλακτική λύση στην οποία μπορείς να ελπίζεις…

Στρατόπεδα [Καμπισμός]

Αποτελεί ένα συντριπτικό πρόβλημα το ότι υπήρχε πάντα μια υλική βάση για τον καπιταλιστικό ρεαλισμό – συστήματα παραγωγής και κατανάλωσης που εγκλώβιζαν τους ανθρώπους στη θέση τους σαν να μην υπήρχε εναλλακτική λύση – όπως και για τον σταλινικό ρεαλισμό στην κυρίαρχη ιδεολογία των υπαρκτών γραφειοκρατικών καθεστώτων που ισχυρίζονταν ότι ήταν σοσιαλιστικά. Υπάρχει ακόμα αυτή η υλική βάση και για τα δύο, για τον παγκόσμιο καπιταλισμό και την κακοήθη πολιτική του καθρέφτη. Η υλική βάση για τον σταλινικό ρεαλισμό σήμερα είναι η ύπαρξη των καθεστώτων που είναι τώρα καπιταλιστικά αλλά εξακολουθούν να χρησιμοποιούν υποκριτικά τον παλιό σοσιαλιστικό συμβολισμό για να κρύψουν τις ατζέντες τους, και η ύπαρξη των παλιών κομμουνιστικών κομμάτων που εξακολουθούν να προσανατολίζονται στις ανάγκες αυτών των καθεστώτων…

Υπάρχουν εκείνοι που πιστεύουν λανθασμένα ότι η Κίνα είναι “σοσιαλιστική”, και υπάρχουν ακόμη και εκείνοι που προσποιούνται ότι η Ρωσία δεν έχει αγκαλιάσει πλήρως τον καπιταλισμό. Αυτές οι πολιτικές γραμμές δίνονται από τις ηγεσίες των “κομμουνιστικών” κομμάτων, παρ’ όλο που πολλά από τα μέλη αυτών των κομμάτων δεν το πιστεύουν πραγματικά. Το κρίμα είναι ότι υπάρχουν ομάδες στην Αριστερά που γνωρίζουν καλά ότι πρόκειται για καπιταλιστικές χώρες, αλλά οι δικοί τους τρόποι οργάνωσης ταιριάζουν με τον τρόπο που λειτουργούν αυτά τα καθεστώτα, και έτσι απλώς παραβλέπουν αυτό που τους δείχνει η ίδια τους η ανάλυση εξαιτίας πραγματιστικών πολιτικών σκοπών.

Ο σταλινικός ρεαλισμός, ως γραφειοκρατικός τρόπος άσκησης πολιτικής από πάνω προς τα κάτω -μια παρωδία της αλλοτριωμένης καπιταλιστικής ιδεολογίας και προδοσία της επαναστατικής πολιτικής-, έχει μια σειρά από συνιστώσες. Μια ισχυρή συνιστώσα είναι ο ισχυρισμός ότι ο κόσμος είναι χωρισμένος σε διαφορετικά “στρατόπεδα” [=camps, ο λεγόμενος “καμπισμός”] και ότι πρέπει να κάνεις μια επιλογή, ότι αν θέλεις να αντιταχθείς στον καπιταλισμό και στον δικό του στρατιωτικοποιημένο κόσμο του ΝΑΤΟ, τότε πρέπει, αναγκαστικά, να επιλέξεις το άλλο στρατόπεδο, σαν να πρόκειται για μια προοδευτική εναλλακτική λύση.

Η ψευδαίσθηση πως υπάρχει ένα “προοδευτικό στρατόπεδο” στον κόσμο τώρα είναι αναπόσπαστο μέρος του σταλινικού ρεαλισμού…

Τώρα, με τη σχεδόν άμεση διαδικτυακή επαφή με τους συντρόφους μας σε όλο τον κόσμο, είμαστε, παραδόξως, αντιμέτωποι με έναν πιο ολοκληρωμένο ιδεολογικό έλεγχο, τον κόσμο του “καπιταλιστικού ρεαλισμού”, όπου φαίνεται σαν η μόνη δυνατή παγκόσμια πραγματικότητα να είναι ο παγκόσμιος καπιταλισμός. Και, ως καθρέφτη του, έχουμε τον σταλινικό ρεαλισμό και τους ιδεολογικούς του μηχανισμούς να εκπέμπουν το μήνυμα ότι πρέπει να επιλέξουμε, μεταξύ της δικής μας κυβέρνησης ή της δικής τους, μεταξύ της Ουάσιγκτον ή της Μόσχας ή του Πεκίνου.

Όπως και με τον καπιταλιστικό ρεαλισμό, αυτό γεμίζει την εξουσία με φαντασία. Εδώ η φαντασίωση είναι ότι μπορούμε να ξεφύγουμε από έναν κόσμο “ήπιας εξουσίας”, έναν κόσμο κενών, αλλοτριωτικών, καταναλωτικών ψεύτικων επιλογών, έναν κόσμο στον οποίο είμαστε ελεύθεροι να ψωνίζουμε αλλά όχι να οργανώνουμε συλλογικά τη ζωή μας για το καλό όλων. Η φαντασίωση που προκαλεί και τροφοδοτεί ο σταλινικός ρεαλισμός είναι ότι υπάρχει καλή εξουσία, κρατική εξουσία στην οποία μπορείς να προσφέρεις ευχαρίστως τον εαυτό σου, ότι μπορείς να εμπιστεύεσαι ό,τι σου λένε αυτοί οι ηγέτες και ότι οι θάνατοι στη Xinxiang ή στο Θιβέτ ή στη Συρία ή στην Ουκρανία είναι μύθοι ή ένα τίμημα που αξίζει να πληρώσεις.

Σώματα

Ο σταλινικός ρεαλισμός λατρεύει τα ισχυρά σύνορα, τα ισχυρά όρια, λατρεύει να ξέρει τι είναι τι και ποιος ταιριάζει πού. Και έτσι δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι, όπως ο Στάλιν αναβίωσε την ιδέα της πυρηνικής οικογένειας στο εσωτερικό της Σοβιετικής Ένωσης για να στηρίξει το καθεστώς σε εκατομμύρια μικρά σημεία εξουσίας -μικρές δικτατορίες σε κάθε σπίτι- έτσι και η “οικογένεια” και οι “φυσιολογικές” οικογενειακές σχέσεις αποτελούν εμμονή του Πούτιν και του Τζινπίνγκ…

Όπως συμβαίνει με τα έθνη και τα ισχυρά σύνορα που αγαπήθηκαν από τα παλιά σταλινικά κράτη -κάτι που αυτά τα κράτη έμαθαν από τη Δυτική αποικιοκρατία και τον ιμπεριαλισμό, κάτι που αντικατοπτρίζει τον καπιταλιστικό ρεαλισμό και τον βάναυσο έλεγχο των πληθυσμών- έτσι συμβαίνει και με τα σεξουαλικά σώματα και τη διαίρεση των ανθρώπων στον κόσμο σε “πραγματικούς” άνδρες και “πραγματικές” γυναίκες. Όσοι ταξιδεύουν πέρα από τα σύνορα και διεκδικούν την ταυτότητά τους αντιμετωπίζονται ως απειλή, σώματα που πρέπει να περιοριστούν, και όσοι ταξιδεύουν πέρα από τις παραδοσιακές κατηγορίες φύλου αντιμετωπίζονται ομοίως ως απειλή, που πρέπει να αντιμετωπιστεί ιατρικά, να διορθωθεί.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο υπάρχει τέτοια εχθρότητα μεταξύ των σταλινικών ρεαλιστών και των συνταξιδιωτών τους σήμερα προς τα τρανς άτομα, προς εκείνους που είτε θέλουν να μεταβούν από το φύλο που τους έχει αποδοθεί σε ένα άλλο είτε είναι “μη δυαδικά”, δηλαδή αρνούνται να συμμορφωθούν με τις υπάρχουσες κατηγορίες φύλου που επιβάλλουν αρσενικά και θηλυκά στερεότυπα για το πώς πρέπει να συμπεριφέρονται και να σκέφτονται οι άνδρες και οι γυναίκες. Τα τρανς άτομα αποτελούν απειλή για τον σταλινικό ρεαλισμό, και εδώ υπάρχει ένα παράδοξο που φέρνει τον σταλινικό ρεαλισμό αντιμέτωπο με τον καπιταλιστικό ρεαλισμό…

Ο σταλινικός ρεαλισμός είναι μια πολιτική πρακτική και φαντασίωση της τάξης -τα πράγματα στη θέση τους, οι άνθρωποι στα εθνικά τους εδάφη που κυβερνώνται από ισχυρά κράτη και τα σώματα που έχουν το σωστό είδος επιθυμιών για άλλα είδη σωμάτων- και έτσι είναι, μεταξύ άλλων, μια μορφή οργάνωσης της επιθυμίας μας να αλλάξουμε αυτόν τον κόσμο. Στην πραγματικότητα, είναι μια μορφή οργάνωσης που εμποδίζει την αλλαγή…

Συγκεντρωτισμός

Στη θέση μιας γνήσιας δημοκρατικής συλλογικοποίησης της εμπειρίας -της συγκέντρωσης διαφορετικών προοπτικών και αγώνων- ο σταλινικός ρεαλισμός βασίζεται στην άμεση συγκεντροποίηση της πολιτικής. Αυτό συμβαίνει και στις λεγόμενες “δημοκρατικές συγκεντρωτικές” οργανώσεις που ισχυρίζονται ότι έχουν ξεφύγει από τον σταλινισμό και οι οποίες θα έπρεπε να τα γνωρίζουν καλύτερα. Με αυτόν τον τρόπο, ο σταλινικός ρεαλισμός αναπαράγεται στις πολλές μικρές σέχτες που διοικούνται από μικρούς τενεκεδένιους ηγέτες…

Τότε, αντί για εκπροσώπους που είναι υπόλογοι και μπορούν να ανακληθούν άμεσα και εύκολα, να αντικατασταθούν αν χρειαστεί, οι οργανώσεις και τα κινήματα αποτελούνται από “αντιπροσώπους” που αναμένεται να συμμορφωθούν με τις απαιτήσεις των ηγετικών οργάνων. Αυτός είναι ο κόσμος του συνεδρίου του κόμματος ή της καμπάνιας, όπου τα ψηφίσματα είναι τετελεσμένα γεγονότα και, τελικά, όταν απλά ρωτάμε αν “κάποιος είναι εναντίον”, βλέπουμε ποιος είναι εναντίον, ποιος θα είναι ύποπτος για τη δημιουργία διαιρέσεων ή “παραταξιακών” διενέξεων…

Αλλά αν πραγματικά θέλουμε μια κοινωνία στην οποία θα υπάρχει δημοκρατική συλλογική συζήτηση για τον τρόπο που θα προχωρήσουμε, πρέπει να την “προεικονίσουμε” από τώρα. Μόνο αυτό θα δώσει στους ανθρώπους την αυτοπεποίθηση να διεκδικήσουν τα πάντα και θα τους εμπνεύσει να πιστέψουν ότι αξίζει να αγωνιστούν γι’ αυτά.

The post Περί «σταλινικού ρεαλισμού», καμπισμού και διαφορετικότητας first appeared on Aυτολεξεί.

Ακούγοντας έναν στίχο του Ευριπίδη να λέει, «όταν πεθάνω, ας καούν όλα», αντέδρασε ο Νέρωνας, «είθε όλα να καούν μαζί μου ζωντανά! [1]» Ήταν ευκολότερο για τον Νέρωνα να φανταστεί το τέλος του κόσμου παρά το τέλος του εαυτού του. Αντιμέτωποι με τον πόλεμο υψηλής έντασης που εξαπέλυσε ο Ρώσος δικτάτορας εναντίον όλων των ουκρανικών πόλεων, είναι ευκολότερο για τη δυτική Αριστερά –εκτός από σπάνιες και θαρραλέες εξαιρέσεις– να φανταστεί το τέλος του κόσμου παρά το τέλος του Πούτιν.

Οι αριστεροί επικριτές του ρωσικού πολέμου κατά της Ουκρανίας μπορούν να χωριστούν σε 3 μεγάλες ομάδες: εκείνους που νομιμοποιούν τη ρωσική επιθετικότητα, εκείνους που υπερασπίζονται την ειρήνη και τέλος εκείνους που ακολουθούν κατά γράμμα το εγχειρίδιο του ρεαλισμού [ρεαλ-πολιτίκ] στις διεθνείς σχέσεις.

Η Αριστερά που υπερασπίζεται τον ρωσικό νεοαποικιακό πόλεμο [2] δεν διστάζει να κινητοποιήσει αντιιμπεριαλιστικά επιχειρήματα για να εξηγήσει τον χειρότερο ιμπεριαλιστικό πόλεμο που βρίσκεται σε εξέλιξη. Λένε: οι προηγούμενες αμερικανικές επεμβάσεις θα μπορούσαν να δικαιολογούσαν τη σημερινή ρωσική επέμβαση. Έπειτα, υπάρχουν οι διαφορετικές αποχρώσεις του «ειρηνισμού» που αντιτίθενται στην αποστολή όπλων στην Ουκρανία. Στη δεκαετία του 1980, οι ειρηνιστές υποστήριζαν τον αφοπλισμό των δικών τους εθνών-κρατών. Τώρα, απαιτούν από άλλους να αφοπλιστούν, ακόμη και από τα κράτη που βρίσκονται υπό την εισβολή και τον τρόμο ισχυρότερων κρατών. Τρίτον, υπάρχει μια απίστευτη μετατόπιση ενός τμήματος της Αριστεράς στον γεωπολιτικό ρεαλισμό. Λένε: η δυτική υποστήριξη θα έπρεπε να αποφευχθεί επειδή η Ουκρανία θα επιτάχυνε μια αντιπαράθεση μεταξύ πυρηνικών δυνάμεων· δηλαδή, η υποστήριξη εκείνων που αντιστέκονται στη ρωσική εισβολή σημαίνει υποστήριξη της Αποκάλυψης.

Το κοινό στοιχείο μεταξύ των 3 αυτών ομάδων του δυτικού αριστερισμού είναι η εστίαση της κριτικής τους κατά της αντίστασης της Ουκρανίας –η οποία ανάγεται σε ένα μη υποκείμενο ή θεματοφύλακα αποικιακών προκαταλήψεων, καθώς τη μετατρέπουν σε μια σιωπηλή «μικρή δημοκρατία» στον προθάλαμο της Ιστορίας [3]– και η διακριτική ευλογία της ρωσικής επιθετικότητας στο όνομα του οντολογικού αντιαμερικανισμού και του φόβου – συνήθως ένα μείγμα και των δύο σε διαφορετικές αναλογίες.

Στο πεδίο της αντιιμπεριαλιστικής σαλάτας, διακηρύχθηκε ακόμη και η νεο-λενινιστική εναλλακτική λύση μεταξύ «πολέμου και επανάστασης» [4]. Μια περίεργη όμως επανάσταση που συντάσσεται με το ρωσικό νεοαποικιακό αφήγημα και απορρίπτει τον ουκρανικό κύκλο αγώνων και εξεγέρσεων των τελευταίων δεκαετιών – για παράδειγμα, την εξέγερση του Μαϊντάν το 2013-’14. Στην προσπάθεια να αντιστραφεί η λογική και να τοποθετηθεί η Ρωσία ως το μικρότερο κακό σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Λατινική Αμερική ή ο Παγκόσμιος Νότος ρίχνονται αυθαίρετα στο μείγμα. Για αυτούς, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι πράγματι το μεγαλύτερο κακό σε σύγκριση με τη Ρωσία. Ωστόσο, τίποτα από αυτά δεν εξηγεί γιατί η Ρωσία θα ήταν μικρότερο κακό από τη Δύση για τους Ουκρανούς, οι οποίοι είναι τα θύματα και το κύριο σώμα αντίστασης σε αυτή την ένοπλη σύγκρουση.

Μετά τα ρεύματα άρνησης της πανδημίας, τώρα γινόμαστε μάρτυρες του αρνητισμού των αντι-Ουκρανών ειρηνιστών: Μόνο η ουκρανική αντίσταση και οι πληθυσμοί πρέπει να υποστούν τις «οικονομικές συνέπειες της ειρήνης», αντιστρέφοντας την περίφημη κεϋνσιανή φόρμουλα. Πώς μπορεί όμως να ξεχάσει κανείς ότι μία από τις αιτίες αυτού του πολέμου είναι ότι οι Ουκρανοί αφοπλίστηκαν, έχοντας παραδώσει το πυρηνικό τους οπλοστάσιο αμέσως μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, μιας ένωσης στην οποία ως μία από τις δημοκρατίες συμμετείχαν όπως και η Ρωσία; Έπειτα, έχουμε το φαινόμενο εκείνων που, σκοντάφτοντας στο βραχώδες μονοπάτι προς τη Δαμασκό, προσηλυτίστηκαν στην υπεροχή των ρεαλιστικών θεωριών όπως αυτής του J. Mearsheimer [5], εγκαταλείποντας έτσι την πολιτική θρησκεία των αγώνων ενός λαού για ελευθερία και δημοκρατία, όπως ο Μακιαβέλι των μικρών ιταλικών δημοκρατιών [6].

Η μακιαβελική υπεράσπιση του ένοπλου λαού, του οποίου η ελευθερία του συνίσταται μέσω της αυτενέργειας μεταξύ του πλήθους και του πρίγκιπα, γίνεται η νέα χομπεσιανή συγγνώμη του φόβου στην υπηρεσία της ειρήνης υποτάσσοντας τους Ουκρανούς. Τέτοια ειρήνη είναι στην πραγματικότητα το μυστηριώδες όνομα της κανονικοποίησης του πολέμου. Αυτή η υποτιθέμενη πολυπλοκότητα κρύβει μια απλή συναισθηματική πραγματικότητα: το πάθος για την εξουσία του Κράτους [7] που εκπροσωπείται από το καθεστώς του Βλαντιμίρ Πούτιν.

Σε ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε από το New Left Review, ο Antonio Negri και ο Nicolas Guilhot [8] έγραψαν ότι τίποτε δεν θα ήταν πιο επικίνδυνο από το να συγχέουμε έναν πόλεμο διά αντιπροσώπων μεταξύ πυρηνικών δυνάμεων με μια ασύμμετρη σύγκρουση εναντίον ενός «κράτους-τρομοκράτη» στο όνομα «υψηλών ιδανικών» όπως η «δημοκρατία» ή τα «ανθρώπινα δικαιώματα». Από την αρχή, οι Negri και Guilhot μετέτρεψαν τα γεγονότα σε ένα σύννεφο σύγχυσης.

Η συμπεριφορά του ρωσικού κράτους είναι πραγματικά συμπεριφορά ενός τρομοκρατικού κράτους: σε ουκρανικές περιοχές, υπό κατοχή ή όχι, βομβαρδίζουν, βασανίζουν και σκοτώνουν κατά την κρίση τους· σε διεθνές επίπεδο, μετατρέπουν τα σιτηρά, το φυσικό αέριο, ακόμη και τους πρόσφυγες σε όπλα — μια τρομοκρατική συμπεριφορά υπό γενοκτονικό λόγο [9]. Με βάση τον ρεβιζιονισμό του επικεφαλής ιστορικού του Κρεμλίνου, ο διακηρυγμένος στόχος του Πούτιν είναι να αρνηθεί στην Ουκρανία το δικαίωμα να υπάρχει και στους κατοίκους της να είναι Ουκρανοί και να υπάρχουν ως Ουκρανοί πολίτες, δηλαδή, απελευθερωμένοι από την πρώην ιστορική μητρόπολή τους. Το σύνθημα της αποναζιστικοποίησης δεν έχει άλλον σκοπό πέρα από το να εκκαθαρίσει τους εν λόγω πολυπολιτισμικούς και πολύγλωσσους πληθυσμούς από οποιοδήποτε ουκρανικό εθνοτικό και γλωσσικό στοιχείο. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι κατακτητές απελαύνουν χιλιάδες παιδιά της Ουκρανίας: για να τα εκρωσίσουν.

Τέλος, η σύγκρουση είναι πράγματι ασύμμετρη, καθώς λαμβάνει χώρα μεταξύ ενός πυρηνικοποιημένου στρατιωτικού κράτους και του πιο πρόσφατου ουκρανικού κράτους, του οποίου η ικανότητα να αντεπιτίθεται είναι περιορισμένη και όχι ισοδύναμη σε μέσα και μεθόδους, καθώς οι πόροι και τα όπλα τους υπολείπονταν από ό,τι ήταν απαραίτητο για την αυτοάμυνα.

Οι Negri και Guilhot επιβεβαιώνουν την πουτινική προπαγάνδα που παρουσιάζει έναν πόλεμο μεταξύ της Ρωσίας και της «Συλλογικής Δύσης». Όπως αποδεικνύεται, σε οκτώ μήνες πολέμου [ως τον Νοέμβρη του ’22], περίπου 50.000 έως 70.000 Ρώσοι στρατιώτες και παραστρατιωτικοί σκοτώθηκαν στη μάχη, πολλοί από τους οποίους προέρχονταν από τις εθνοτικές μειονότητες της πρώην ρωσικής αυτοκρατορίας, ενώ το ΝΑΤΟ δεν έχασε ούτε έναν μαχητή. Κατά τη διάρκεια των πρώτων μηνών του πολέμου, οι Ουκρανοί είχαν μόνο περιορισμένη αμυντική στρατιωτική βοήθεια και επέζησαν από την κατά μέτωπο επίθεση με τον καλύτερο τρόπο που μπορούσαν. Για άλλη μια φορά, η μακιαβελική virtù [αρετή] μπέρδεψε τους υπολογισμούς των ρεαλιστών και των ψευδο-γεωπολιτικών όλων των χωρών. Οι Ουκρανοί μπλόκαραν την αρχική εισβολή και κέρδισαν τη μάχη του Κιέβου παρά την ασυμμετρία και την έλλειψη υποστήριξης αντάξιας του ΝΑΤΟ. Η αντίσταση στην Ουκρανία ήταν και εξακολουθεί να είναι μια λαϊκή αντίσταση [10]: ένας λαϊκός πόλεμος εναντίον ενός στρατού κατοχής, όπως στο Βιετνάμ (δεκαετίες 1950-’70) ή στο Αφγανιστάν (1979), που επίσης νίκησαν πυρηνικές δυνάμεις.

Η αντανάκλαση της νεοαποικιακής πουτινικής προπαγάνδας και το κρυφτό πίσω από μια ανύπαρκτη Λατινική Αμερική ή έναν συναισθηματικά και πολιτισμικά σχετικιστικό Παγκόσμιο Νότο [11] βαθαίνει μόνο την ηθική και πολιτική καταστροφή στην οποία έχουν εκπέσει οι αριστεροί του Πούτιν – ένα πλειοψηφικό κομμάτι της Αριστεράς που παρότι σκέφτεται την παγκοσμιοποίηση, το κάνει με μια διακριτική γοητεία του αντιιμπεριαλισμού και των θεωριών του παγκόσμιου συστήματος.

Όπως είπε ο Ετιέν Μπαλιμπάρ [12], πρέπει να είμαστε στο πλευρό του δίκαιου πολέμου που διεξάγουν οι Ουκρανοί. Τελικά, ο ρεαλισμός δεν είναι ρεαλιστικός καθώς δεν μπορεί να συλλάβει το έδαφος του απρόβλεπτου που αποκαλύπτει η αντίσταση. Η εκπληκτική συλλογική χειρονομία της ουκρανικής αντίστασης άνοιξε ξανά το θέατρο της παγκοσμιοποίησης πέρα από τη διαμάχη μεταξύ γεωπολιτικών μπλοκ και συσχετισμών δυνάμεων, ακόμη κι αν έσπασε μόνο ένα μικρό χάσμα ή προκάλεσε μια μικρή απόκλιση της τάσης αυτής. Ήταν όμως μια ποιοτική απόκλιση, μια κλίση. Οι εισβολείς δεν το περίμεναν αυτό, ούτε οι περισσότεροι από τους Ουκρανούς συμμάχους, οι οποίοι μόνο μετά από αυτή την επιτυχημένη αρχική άμυνα άρχισαν να αυξάνουν τη στρατιωτική βοήθεια, διατηρώντας ταυτόχρονα πολλούς περιορισμούς στα μέσα και στην επιλογή στόχων.

Στην πραγματικότητα, οι Negri και Guilhot δεν φοβούνται κάποια επικίνδυνη σύγχυση. Αυτό που πραγματικά φοβούνται είναι οι επικίνδυνες αλήθειες. Δεδομένου ότι η ανάλυσή τους επιλέγει να μην διατηρεί τις εντάσεις που είναι αυτονόητες στη συγκεκριμένη κατάσταση, χρειάζονται να περιβάλλουν τον εαυτό τους με αμυντικούς μηχανισμούς, όπως το να μιλούν στο όνομα της παγκόσμιας ειρήνης και της σωτηρίας της ανθρωπότητας απέναντι στον πυρηνικό τρόμο (τον οποίο επικαλείται μόνο η πλευρά του Πούτιν ως ψυχολογικό πόλεμο). Τους φοβίζει περισσότερο ο αποτελεσματικός αγώνας εκείνων που αγωνίζονται για τη ζωή, την ανεξαρτησία και την αξιοπρέπεια από όσο ο θρίαμβος του ανυπόφορου. Δεν φαίνεται να φοβούνται τη νίκη του Πούτιν και το τι αυτή σημαίνει για τους Ουκρανούς και τους άλλους ανατολικοευρωπαίους. Τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι πιο αισχρό από αυτό.[…]

* Ο Giuseppe Cocco είναι τακτικός καθηγητής στο Ομοσπονδιακό Πανεπιστήμιο του Ρίο ντε Τζανέιρο, συμμετέχει στο Nomade University Network / Βραζιλία, είναι συντάκτης των περιοδικών Multitudes (Παρίσι), Lugar Comum (Labtec/Rio de Janeiro). Έχει συγγράψει με τον Bruno Cava το βιβλίο New Neoliberalism and the Other (2018) και με τον Antonio Negri το βιβλίο GlobAL: biopotere e lotte in un’America Latina Globalizzata (2006).

* Ο Bruno Cava συμμετέχει στη κολεκτίβα UniNomade (uninomade.net) από το 2005, έγραψε το “A multidão foi ao desert” (Annablume, 2013, στη συνέχεια μεταφράστηκε στα ισπανικά το 2015 και δημοσιεύτηκε στο Μπουένος Άιρες από την Quadrata ed.) σχετικά με την εξέγερση του Ιουνίου 2013 στη Βραζιλία. Μετέφρασε το 2016 το βιβλίο του Toni Negri, Ο Μαρξ πέρα ​​από τον Μαρξ, από τα ιταλικά στα πορτογαλικά. Είναι συνεκδότης του περιοδικού Lugar Comum (LabTec/UFRJ).

Υποσημειώσεις:

[1] Suetonius Tranquilius, The lives of twelve Ceasars. Book 6: XXXVIII – The Great Fire of Rome. 120 AD.
[2] Yaroslav Trofimov, Russia’s long disdain for ukrainian nationhood. The Wall Street Journal, Apr 28, 2022. Taras Bilous, Self-determination and the war in Ukraine. Dissent, May 4, 2022. Taras Bilous, The war in Ukraine and the Global South, The commons.ua, March 13, 2022.
[3] Ένας τρόπος για να χρησιμεύσει ως συμπληρωματικό νήμα στην πολεμική προπαγάνδα της πλευράς των εισβολέων είναι να υποβιβάσει κανείς τους εισβολείς σε μια μικρή λεπτομέρεια, που εξετάζεται σε υποσημειώσεις στο Grand Scheme of Things. Ένα παράδειγμα αυτού για το οποίο μιλάμε: Toni Negri e Sandro Mezzadra. Join the Global Fight against the Regime of War. Transl. Geert Lovik. Network cultures, Aug 9, 2022.
[4] Ο Maurizio Lazzarato στο τελευταίο του βιβλίο στα ιταλικά γύρω από τον ρωσικό πόλεμο στην Ουκρανία – Guerra o rivoluzione; perchè la pace non è una alternativa, DeriveApprodi: Roma, 2022 – είναι ένα επίσημο κάλεσμα ενάντια στο pensiero debole μόνο για να βυθιστεί σε αδύναμες αφαιρέσεις και διαλείπουσες αθροίσεις χωρίς καμία κατανόηση της πραγματικότητας των δυνάμεων που εμπλέκονται στην εισβολή και της αντίστασης σε αυτήν.
[5] Το ειρηνιστικό παστίτσιο αναμειγνύει τον ρεαλισμό των μεγάλων δυνάμεων με τον υλισμό της ντετερμινιστικής αφαιρετικότητας, δύο ασύνθετες προοπτικές ή μεθοδολογίες.
[6] Niccolò Machiavelli, Discorsi sopra la prima Deca di Tito Livio, 1532.
[7] «Πρέπει να πούμε ότι οι Γάλλοι κομμουνιστές είχαν έναν καλό δάσκαλο: τον Στάλιν. Ο Στάλιν είναι πράγματι αυτός που επανέφερε την έννοια των “προηγμένων” και “καθυστερημένων” λαών στη σοσιαλιστική σκέψη. Κι αφού μιλά για το καθήκον ενός προηγμένου λαού (στην προκειμένη περίπτωση, των Μεγάλων Ρώσων) να βοηθήσει τους λαούς που βρίσκονται πιο πίσω να καλύψουν τη διαφορά και να ξεπεράσουν την καθυστέρησή τους, δεν γνωρίζω ο αποικιοκρατικός πατερναλισμός να διακηρύσσει οποιαδήποτε άλλη πρόθεση». Aimé Césaire, Letter to Maurice Thorez. Oct 1956.
[8] Toni Negri and Nicolas Guilhot, New Reality?, Aug 19, 2022. Ο Guilhot είναι ο μεταφραστής στα γαλλικά του δεύτερου βιβλίου των Negri & Hardt της τριλογίας της Αυτοκρατορίας, με τίτλο Multitude: War and Democracy in the Age of Empire, Penguin: 2004. Και οι δύο συγγραφείς του άρθρου φαίνεται να έχουν παρακάμψει το αρχικό κεφάλαιο για τον Simplicius Simplicissimus (σελ. 3), από το πικαριστικό μυθιστόρημα του 1668 του Hans Grimmelshausen.
[9] Όταν ο πόλεμος τελειώσει και οι διεθνείς έρευνες διεξαχθούν κανονικά (για παράδειγμα, σχετικά με τις διάφορες σφαγές όπως στη Bucha), μπορεί να γίνει μια συζήτηση σχετικά με τον γενοκτονικό χαρακτήρα της εισβολής. Το ότι ο λόγος των εισβολέων είναι γενοκτονικός είναι αναμφισβήτητο.
[10] Mehri Druckman, Generation UA: Young Ukrainians are driving the resistance to Russia’s war, Atlantic Council, Aug 11, 2022. David Patrikarakos, Inside the Ukrainian resistance, Unherd, Jul 9, 2022.
[11] Ο Edward P. Thompson επέκρινε τον τρόπο με τον οποίο οι αριστεροί της Δύσης επικαλέστηκαν αφηρημένα την ιδέα του Τρίτου Κόσμου αρνούμενοι να δουν οποιαδήποτε εποικοδομητική πλευρά στους αγώνες στην Ανατολική Ευρώπη εναντίον της ΕΣΣΔ και των δορυφορικών καθεστώτων (οι αγώνες θα ήταν μόνο «ενάντια» σε κάτι). Για εκείνους, η διέξοδος από τον ψυχροπολεμικό διπολισμό θα ήταν πάντα αλλού, ποτέ στο πλευρό εκείνων που επαναστάτησαν μέσα στον πραγματικό σοσιαλισμό με δημιουργικό τρόπο. The ends of Cold War. New Left Review n. 182, Aug 1990.
[12] Étienne Balibar, In the War: Nationalism, Imperialism, Cosmopolitics, The Commons.ua, Jun 29, 2022.

The post Είναι ευκολότερο να φανταστεί κανείς το τέλος του κόσμου από το τέλος του Πούτιν; (απάντηση σε Negri & Guilhot) first appeared on Aυτολεξεί.

Η πολυπολικότητα είναι η πυξίδα που προσανατολίζει την αντίληψη της Αριστεράς για τις διεθνείς σχέσεις. Όλα τα ρεύματα της Αριστεράς στην Ινδία και σε παγκόσμιο επίπεδο υποστηρίζουν εδώ και πολύ καιρό έναν πολυπολικό κόσμο σε αντίθεση με τον μονοπολικό που κυριαρχείται από τις ιμπεριαλιστικές ΗΠΑ.

Ταυτόχρονα, όμως, η πολυπολικότητα έχει γίνει ο θεμέλιος λίθος της κοινής γλώσσας των παγκόσμιων φασισμών και αυταρχισμών. Είναι μια κραυγή συσπείρωσης για τους δεσπότες, που χρησιμεύει ώστε να ντύσουν τον πόλεμό τους κατά της δημοκρατίας ως πόλεμο κατά του ιμπεριαλισμού. Η χρήση της πολυπολικότητας για τη συγκάλυψη και τη νομιμοποίηση του δεσποτισμού διευκολύνεται αφάνταστα όταν η παγκόσμια Αριστερά παρουσιάζει την πολυπολικότητα ως ευπρόσδεκτη έκφραση ενός αντιιμπεριαλιστικού εκδημοκρατισμού των διεθνών σχέσεων.

Εμφανίζοντας τις πολιτικές αντιπαραθέσεις εντός ή μεταξύ των εθνών-κρατών ως μια επιλογή μηδενικού αθροίσματος μεταξύ της υποστήριξης της πολυπολικότητας ή της μονοπολικότητας, η Αριστερά αναπαράγει ένα παραμύθι που, ακόμη και στην καλύτερη περίπτωση, θα ήταν τουλάχιστον παραπλανητικό και ανακριβές. Αλλά επιπλέον το παραμύθι αυτό είναι και επικίνδυνο σήμερα, καθώς το μόνο που κάνει, αφηγηματικά και δραματικά, είναι να βάζει φασίστες και αυταρχικούς σε κολακευτικούς ρόλους.

Οι ατυχείς επιπτώσεις της υποστήριξης της Αριστεράς μιας πολυπολικότητας χωρίς αξίες απεικονίζονται πολύ γλαφυρά στην αντίδρασή της απέναντι στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Η παγκόσμια και η ινδική Αριστερά νομιμοποίησε και ενίσχυσε (σε διαφορετικό βαθμό) τον ρωσικό φασιστικό λόγο, υπερασπιζόμενη την εισβολή σαν μία πολυπολική πρόκληση στον μονοπολικό ιμπεριαλισμό υπό την ηγεσία των ΗΠΑ.

Η ελευθερία του να είσαι φασίστας

Στις 30 Σεπτεμβρίου, ανακοινώνοντας την παράνομη προσάρτηση τεσσάρων ουκρανικών επαρχιών, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν διευκρίνισε τι σημαίνει πολυπολικότητα και δημοκρατία στο ιδεολογικό του πλαίσιο. Όρισε την πολυπολικότητα ως την ελευθερία απέναντι στις προσπάθειες των δυτικών ελίτ να επιβάλουν τις δικές τους “ξεφτισμένες” αξίες της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως παγκόσμιες αξίες – αξίες “ξένες” προς τη συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων στη Δύση και αλλού.

Το ρητορικό τέχνασμα του Πούτιν ήταν να παρουσιάσει τις έννοιες μιας κοινωνίας με κανόνες, της δημοκρατίας και της δικαιοσύνης σαν να μην ήταν τίποτα περισσότερο από ιδεολογικές και ιμπεριαλιστικές επιβολές της Δύσης, που λειτουργούν απλώς σαν πρόσχημα για την παραβίαση της κυριαρχίας άλλων εθνών.

Καθώς ο Πούτιν έπαιζε με τη δικαιολογημένη οργή για τον μακρύ κατάλογο εγκλημάτων των δυτικών χωρών –συμπεριλαμβανομένων της αποικιοκρατίας, του ιμπεριαλισμού, των εισβολών, των κατοχών, των γενοκτονιών και των πραξικοπημάτων– ήταν εύκολο να ξεχάσει κανείς ότι η ομιλία του δεν ήταν μια ομιλία που ζητούσε δικαιοσύνη και αποζημιώσεις και τον τερματισμό αυτών των εγκλημάτων. Στην πραγματικότητα, υποστηρίζοντας το αυτονόητο γεγονός ότι οι δυτικές κυβερνήσεις δεν έχουν “κανένα ηθικό δικαίωμα να κρίνουν ή και να μιλούν για δημοκρατία”, ο Πούτιν έβγαλε επιδέξια τους λαούς έξω από την εξίσωση.

Οι άνθρωποι των αποικιοκρατούμενων εθνών είναι αυτοί που πολέμησαν και συνεχίζουν να αγωνίζονται για την ελευθερία. Οι άνθρωποι των ιμπεριαλιστικών εθνών βγαίνουν στους δρόμους για να απαιτήσουν δημοκρατία και δικαιοσύνη και να διαμαρτυρηθούν για τον ρατσισμό, τους πολέμους, τις εισβολές, τις κατοχές που διαπράττουν οι δικές τους κυβερνήσεις. Αλλά ο Πούτιν δεν υποστηρίζει αυτούς τους ανθρώπους.

Αυτό που, αντίθετα, κάνει ο Πούτιν είναι να δώσει το σήμα σε δυνάμεις “ομοϊδεατών” του σε όλο τον κόσμο –σε ακροδεξιά, ρατσιστικά, αντιφεμινιστικά, ομοφοβικά και τρανσφοβικά πολιτικά κινήματα και ομάδες λευκής υπεροχής– να υποστηρίξουν την εισβολή του, στο πλαίσιο ενός σχεδίου που συμφέρει όλους αυτούς: να ανατραπεί η “μονοπολική ηγεμονία” των οικουμενικών αξιών της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και “να κατακτηθεί η πραγματική ελευθερία, ιστορικής προοπτικής”.

Ο Πούτιν χρησιμοποιεί μια “ιστορική προοπτική” δικής του επιλογής, για να στηρίξει την εκδοχή υπεροχής μιας ρωσικής “χώρας-πολιτισμού”, στην οποία οι νόμοι αφαιρούν το ανθρώπινο στοιχείο από τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα και ποινικοποιούν την αναφορά ιστορικών γεγονότων στο όνομα της “ενίσχυσης της (ρωσικής) επικυριαρχίας”. Διεκδικεί την ελευθερία της Ρωσίας να αρνείται και να αψηφά τους δημοκρατικούς κανόνες και τους διεθνείς νόμους που ορίζονται “οικουμενικά” από φορείς όπως ο ΟΗΕ. Το σχέδιο μιας “Ευρασιατικής ολοκλήρωσης”, που ο Πούτιν προβάλλει ως πολυπολική απάντηση στην “ιμπεριαλιστική” ΕΕ και στη δυτική μονοπολικότητα, μπορεί να κατανοηθεί σωστά μόνο ως μέρος του ρητά αντιδημοκρατικού ιδεολογικού και πολιτικού του σχεδίου (Είναι διαφορετικό θέμα ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, ως Μεγάλων Δυνάμεων, περιπλέκεται εδώ από το κοινό πολιτικό σχέδιο που εκπροσωπούν ο Τραμπ στις ΗΠΑ και ο Πούτιν στη Ρωσία).

Μια κοινή γλώσσα

Η γλώσσα της “πολυπολικότητας” και του “αντιιμπεριαλισμού” βρίσκει επίσης απήχηση στον κινεζικό υπερεθνικιστικό ολοκληρωτισμό.

Μια κοινή δήλωση του Πούτιν και του Σι τον Φεβρουάριο, λίγο πριν από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, καταγράφει την κοινή τους απόρριψη των παγκοσμίως αποδεκτών προτύπων δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, υπέρ ενός πολιτιστικού σχετικισμού στον ορισμό των όρων αυτών: “Ένα έθνος μπορεί να επιλέξει μορφές και μεθόδους στην υλοποίηση της δημοκρατίας που θα ταιριάζουν καλύτερα στις […] παραδόσεις και τα μοναδικά πολιτιστικά χαρακτηριστικά του. […] Εναπόκειται αποκλειστικά στον λαό της κάθε χώρας να αποφασίσει αν το κράτος του θα πρέπει να είναι δημοκρατικό”. Οι ιδέες αυτές συνοδεύονται ρητά από την αναγνώριση των “προσπαθειών που καταβάλλει η ρωσική πλευρά για την εγκαθίδρυση ενός δίκαιου πολυπολικού συστήματος διεθνών σχέσεων”.

Για τον Σι, οι “‘οικουμενικές αξίες’ της ελευθερίας, της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων χρησιμοποιήθηκαν για να προκαλέσουν τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, τις δραστικές αλλαγές στην Ανατολική Ευρώπη, τις ‘έγχρωμες επαναστάσεις’ και την ‘Αραβική Άνοιξη’, όλα αυτά που προκλήθηκαν από την παρέμβαση των ΗΠΑ και της Δύσης”.

Κάθε λαϊκό κίνημα που διεκδικεί ανθρώπινα δικαιώματα και δημοκρατία, αιτήματα δηλαδή οικουμενικώς αποδεκτά, αντιμετωπίζεται ως μια εγγενώς αδικαιολόγητη ιμπεριαλιστική έγχρωμη επανάσταση.

Το αίτημα για μια δημοκρατία που να πληρoί τα οικουμενικά πρότυπα, αίτημα των διαδηλωτών σε όλη την Κίνα κατά της καταστολής στο όνομα της “zero-covid” πολιτικής, αποκτά ιδιαίτερη σημασία ακριβώς υπό το πρίσμα ενός πολιτιστικού σχετικισμού των προτύπων που υποστηρίζει η  κυβέρνηση της Κίνας. Μια Λευκή Βίβλος του 2021, με θέμα “Η προσέγγιση της Κίνας για τη δημοκρατία, την ελευθερία και τα ανθρώπινα δικαιώματα”, ορίζει τα ανθρώπινα δικαιώματα ως “ευτυχία” με βάση την ευημερία και τις παροχές, και όχι ως προστασία απέναντι στην αχαλίνωτη κυβερνητική εξουσία, ενώ παραλείπει επιδεικτικά το δικαίωμα αμφισβήτησης της κυβέρνησης, το δικαίωμα διαφωνίας ή ελεύθερης οργάνωσης.

Ο ορισμός της “προσαρμοσμένης στην Κίνα” δημοκρατίας ως “καλή διακυβέρνηση” και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως “ευτυχία” επιτρέπει στον Σι να δικαιολογεί την εξόντωση των μουσουλμάνων Ουιγούρων. Ο ισχυρισμός του είναι ότι τα στρατόπεδα συγκέντρωσης για την “επανεκπαίδευση” αυτών των μειονοτήτων και την αναμόρφωση των μουσουλμανικών τους πρακτικών, έτσι ώστε να αποκτήσουν “κινεζικό προσανατολισμό”, έχει προσφέρει “καλή διακυβέρνηση” και μεγαλύτερη “ευτυχία”.

Ακόμα και μέσα στην “ινδουιστικής υπεροχής” ηγεσία της Ινδίας υπάρχει έντονος απόηχος του φασιστικού και αυταρχικού λόγου για έναν “πολυπολικό κόσμο” – σύμφωνα με τον οποίο, οι πολιτισμικές δυνάμεις θα αναστηθούν ξανά για να επαναφέρουν την παλιά ιμπεριαλιστική τους δόξα και, έτσι, η ηγεμονία της φιλελεύθερης δημοκρατίας θα δώσει τη θέση της στον δεξιό εθνικισμό.

Ο Mohan Bhagwat, επικεφαλής της Rashtriya Swayamsevak Sangh, έχει εκφράσει τον θαυμασμό του που “σε έναν πολυπολικό κόσμο” που αμφισβητεί τις ΗΠΑ: “η Κίνα έχει τώρα αναστηθεί. Δεν την απασχολεί πλέον τι σκέφτεται ο κόσμος γι’ αυτήν. Επιδιώκει τον δικό της στόχο… (επιστρέφοντας στον) επεκτατισμό των προηγούμενων αυτοκρατόρων της”. Το ίδιο και, “στον πολυπολικό κόσμο τώρα, η Ρωσία παίζει επίσης το δικό της παιχνίδι. Προσπαθεί να προοδεύσει πλήττοντας τη Δύση”.

Ο πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι έχει επίσης επανειλημμένα επιτεθεί σε όσους υπερασπίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα χαρακτηρίζοντάς τους ως αντι-ινδούς, ακόμη κι αν ταυτόχρονα δηλώνει πως η Ινδία είναι η “μητέρα της δημοκρατίας”. Αυτό είναι δυνατόν καθώς βλέπει τη δημοκρατία της Ινδίας όχι μέσα από έναν “δυτικό” φακό, αλλά ως μέρος του “πολιτισμικού ήθους” της. Σε ένα κείμενο που κυκλοφορεί από την κυβέρνηση συνδέεται η δημοκρατία της Ινδίας με την “ινδουιστική κουλτούρα και πολιτισμό”, την “ινδουιστική πολιτική θεωρία”, το “ινδουιστικό κράτος” και τα παραδοσιακά (και συχνά οπισθοδρομικά) συμβούλια των καστών που επιβάλλουν την ιεραρχία καστών και φύλων.

Τέτοιες ιδέες αντανακλούν, επίσης, την προσπάθεια ένταξης των υπέρμαχων της ινδουιστικής υπεροχής σε ένα ενιαίο παγκόσμιο δίκτυο ακροδεξιών και αυταρχικών δυνάμεων. Ο Ρώσος φασίστας ιδεολόγος Αλεξάντερ Ντούγκιν (όπως και ο Πούτιν) δηλώνει ότι “η πολυπολικότητα […] υποστηρίζει την επιστροφή στα πολιτισμικά θεμέλια κάθε μη δυτικού πολιτισμού (και την απόρριψη) της φιλελεύθερης δημοκρατίας και της ιδεολογίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων”.

Η επιρροή είναι αμφίδρομη. Ο Ντούγκιν ευνοεί την ιεραρχία των καστών ως κοινωνικού μοντέλου (Dugin 2012). Ενσωματώνοντας άμεσα τις αξίες του βραχμάνικου Manusmriti μέσα στον διεθνή φασισμό, ο Ντούγκιν βλέπει την “παρούσα τάξη πραγμάτων”, που αντιπροσωπεύεται από τα “ανθρώπινα δικαιώματα, την αντι-ιεραρχία και την πολιτική ορθότητα” ως “Κάλι Γιούγκα”: μια συμφορά που φέρνει μαζί της την ανάμειξη των καστών (έναν εκφυλισμό που επιφέρει και η ελευθερία των γυναικών, άλλη μια συμφορά του Κάλι Γιούγκα) και την κατάλυση της ιεραρχίας. Έχει περιγράψει την εκλογική επιτυχία του Μόντι ως μια νίκη της “πολυπολικότητας”, μια ευπρόσδεκτη επιβεβαίωση των “ινδικών αξιών” και μια ήττα της ηγεμονίας της “φιλελεύθερης δημοκρατίας και της ιδεολογίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων”.

Ωστόσο, η Αριστερά συνεχίζει να χρησιμοποιεί την “πολυπολικότητα” χωρίς να δείχνει καν την παραμικρή επίγνωση του ότι οι φασίστες και οι αυταρχικοί περιβάλλουν τους δικούς τους στόχους με την ίδια αυτή γλώσσα.

Εκεί όπου η Αριστερά συναντά τη Δεξιά

Η γλώσσα του Πούτιν περί “πολυπολικότητας” έχει ως στόχο να βρει μια ανταπόκριση στην παγκόσμια Αριστερά. Η εξοικείωση της Αριστεράς με τη γλώσσα αυτή φαίνεται να την εμποδίζει -παρ’ όλο που πάντα έκανε εξαιρετική δουλειά αποκαλύπτοντας τα ψέματα που διέπουν τους ισχυρισμούς των ιμπεριαλιστών πολεμοκάπηλων των ΗΠΑ περί “διάσωσης της δημοκρατίας”- από το να εφαρμόσει το ίδιο κριτικό πρίσμα στην αντιαποικιακή και αντιιμπεριαλιστική ρητορική του Πούτιν.

Είναι περίεργο που η Αριστερά έχει ιδιοποιηθεί τη γλώσσα της πολικότητας.

Ο λόγος της πολικότητας ανήκει στη “ρεαλιστική σχολή” των διεθνών σχέσεων. Ο Ρεαλισμός βλέπει την παγκόσμια τάξη με όρους ανταγωνισμού μεταξύ των στόχων της εξωτερικής πολιτικής, οι οποίοι υποτίθεται ότι αντανακλούν τα αντικειμενικά “εθνικά συμφέροντα” μιας μικρής ομάδας “πόλων” -δηλαδή Μεγάλων Δυνάμεων ή επίδοξων Μεγάλων Δυνάμεων. Ο Ρεαλισμός είναι θεμελιωδώς ασυμβίβαστος με τη μαρξιστική άποψη, η οποία βασίζεται στην κατανόηση ότι το “εθνικό συμφέρον” –που απέχει πολύ από το να είναι ένα αντικειμενικό και αξιακά ουδέτερο γεγονός– ορίζεται υποκειμενικά από τον “πολιτικό (και επομένως ηθικό) χαρακτήρα των ηγετικών στρωμάτων που διαμορφώνουν και λαμβάνουν τις αποφάσεις της εξωτερικής πολιτικής” (Vanaik 2006).

Για παράδειγμα, ο Vijay Prashad, ένας από τους σημαντικότερους ενθουσιώδεις υποστηρικτές και υπέρμαχους της πολυπολικότητας στην παγκόσμια Αριστερά, παρατηρεί επιδοκιμαστικά ότι “η Ρωσία και η Κίνα επιδιώκουν την κυριαρχία, όχι την παγκόσμια ισχύ”. Όμως δεν διευκρινίζει καν ότι αυτές οι δυνάμεις ερμηνεύουν την κυριαρχία ως ελευθερία από την υποχρέωση λογοδοσίας στα οικουμενικά πρότυπα δημοκρατίας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ισότητας.

Ένα πρόσφατο δοκίμιο του Dipankar Bhattacharya, Γενικού Γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ινδίας Μαρξιστικού-Λενινιστικού (ΚΚΙ-ΜΛ), παρουσιάζει παρόμοια προβλήματα καθώς εξηγεί την απόφαση του κόμματος να αντισταθμίσει την αλληλεγγύη προς την Ουκρανία με την προτίμησή του για την πολυπολικότητα, καθώς και την εθνική του προτεραιότητα να αντισταθεί στον φασισμό στην Ινδία (Διευκρίνιση: Υπήρξα ακτιβίστρια του ΚΚΙ-ΜΛ για τρεις δεκαετίες και μέλος του Πολιτικού Γραφείου του μέχρι που εγκατέλειψα το κόμμα νωρίτερα φέτος, λόγω διαφορών που κορυφώθηκαν μετά τη χλιαρή αλληλεγγύη του κόμματος προς την Ουκρανία).

Η διατύπωση του Μπατατσάρια είναι ότι “ανεξάρτητα από τον εσωτερικό χαρακτήρα του ανταγωνισμού των παγκόσμιων δυνάμεων, ένας πολυπολικός κόσμος είναι σίγουρα πιο επωφελής για τις προοδευτικές δυνάμεις και τα κινήματα παγκοσμίως στην προσπάθειά τους για ανατροπή των νεοφιλελεύθερων πολιτικών, για κοινωνικό μετασχηματισμό και για πολιτική πρόοδο”. Με άλλα λόγια, το ΚΚΙ-ΜΛ καλωσορίζει την ανάδυση μη δυτικών Μεγάλων Δυνάμεων, ακόμη κι αν αυτές είναι εσωτερικά φασιστικές ή αυταρχικές, επειδή πιστεύει ότι οι δυνάμεις αυτές προσφέρουν μια πολυπολική πρόκληση στη μονοπολικότητα των ΗΠΑ.

Μια τέτοια αριστερή διατύπωση δεν προσφέρει καμία απολύτως αντίσταση στα φασιστικά/αυταρχικά σχέδια που περιγράφουν τον εαυτό τους ως πρωταθλητές της αντιιμπεριαλιστικής “πολυπολικότητας”. Στην πραγματικότητα, τους προσφέρει έναν μανδύα νομιμοποίησης.

Ο Μπατατσάρια αντιλαμβάνεται την πλήρη υποστήριξη της ουκρανικής αντίστασης ως δύσκολα συμβιβάσιμης με την “εθνική προτεραιότητα” της “καταπολέμησης του φασισμού στην Ινδία”.

Η αντίληψη πως το καθήκον της Αριστεράς για διεθνή αλληλεγγύη θα έπρεπε να υποχωρήσει μπροστά στην υποτιθέμενη “εθνική προτεραιότητα”, είναι μια περίπτωση μαρξιστικού διεθνισμού ακυρωμένου από το Ρεαλιστικό “εθνικό συμφέρον”, που μάλιστα εδώ εφαρμόζεται όχι μόνο στα έθνη-κράτη αλλά και στα ίδια τα εθνικά κόμματα της Αριστεράς.

Αλλά με ποιον τρόπο, άραγε, η αμέριστη αλληλεγγύη προς την Ουκρανία ενάντια σε μια φασιστική εισβολή έρχεται σε αντίθεση με την καταπολέμηση του φασισμού στην Ινδία; Η επιχειρηματολογία του Μπατατσάρια είναι προαποφασισμένη, έμμεση και διεστραμμένη. Ξεκινάει με μια αινιγματική παράκαμψη περί της ανάγκης, για τα κομμουνιστικά κινήματα, να προσέξουν τον κίνδυνο “μην δώσουν προτεραιότητα στο διεθνές σε βάρος του εθνικού”. Ο Μπατατσάρια αποδίδει ανακριβέστατα [1] το λάθος του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ινδίας, το 1942, να παραμείνει μακριά από το κίνημα Quit India στο ότι έδωσε προτεραιότητα στον διεθνή του στόχο για ήττα του φασισμού στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο έναντι του εθνικού του στόχου για ανατροπή της αποικιοκρατίας από τη Βρετανία, η οποία ήταν τότε σύμμαχος στον πόλεμο κατά του φασισμού.

Ο μόνος εύλογος σκοπός αυτής της παράκαμψης φαίνεται να είναι να γίνει μια αναλογία με τη σημερινή ασυνέπεια της ινδικής Αριστεράς απέναντι στην εισβολή στην Ουκρανία. Δεδομένου ότι η πρωταρχική συμμαχία εξωτερικής πολιτικής του καθεστώτος Ναρέντρα Μόντι είναι με τη Δύση υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, αφήνεται να εννοηθεί ότι ο αγώνας κατά του φασισμού του Μόντι θα αποδυναμωνόταν αν η Ρωσία, ένας “πολυπολικός” αντίπαλος των ΗΠΑ, κατατροπωνόταν από την ουκρανική αντίσταση.

Αυτός ο περίπλοκος υπολογισμός συσκοτίζει το απλό γεγονός ότι μια ήττα της φασιστικής εισβολής του Πούτιν στην Ουκρανία, θα ενθάρρυνε εκείνους που αγωνίζονται για να νικήσουν τον φασισμό του Μόντι στην Ινδία. Ομοίως, μια νίκη για τους ανθρώπους που αντιστέκονται στην κυρίαρχη τυραννία του Σι, θα εμπνεύσει εκείνους που αντιστέκονται στην κυρίαρχη τυραννία του Μόντι στην Ινδία.

Σύμφωνα με τα λόγια του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ, “μια αδικία, οπουδήποτε, αποτελεί απειλή για τη δικαιοσύνη παντού”. Αποδυναμώνουμε τους δικούς μας δημοκρατικούς αγώνες όταν επιλέγουμε να βλέπουμε τους αγώνες των άλλων μέσα από έναν διαστρεβλωτικό καμπιστικό φακό. Η δική μας επιλογή δεν είναι μια επιλογή μηδενικού αθροίσματος μεταξύ μονοπολικότητας και πολυπολικότητας. Σε κάθε κατάσταση, οι επιλογές μας είναι σαφείς: μπορούμε είτε να υποστηρίξουμε την αντίσταση και την επιβίωση των καταπιεσμένων είτε να ανησυχούμε για την επιβίωση του καταπιεστή.

Όταν η Αριστερά αναλαμβάνει το “καθήκον” να υποστηρίξει την επιβίωση των “πολυπολικών” καθεστώτων (Ρωσία, Κίνα και, για ορισμένους στην Αριστερά, ακόμη και Ιράν), τότε αποτυγχάνει στο πραγματικό της καθήκον να υποστηρίξει τους ανθρώπους που αγωνίζονται για να επιβιώσουν από τις γενοκτονίες αυτών των καθεστώτων. Οποιοδήποτε όφελος θα μπορούσαν να αντλήσουν οι ΗΠΑ από την υλική ή στρατιωτική υποστήριξή τους σε τέτοιους αγώνες, αυτό υπερκαλύπτεται κατά πολύ από το όφελος του να επιβιώσουν οι άνθρωποι που διαφορετικά θα αντιμετώπιζαν γενοκτονία. Καλό θα ήταν να θυμηθούμε ότι η υλική και στρατιωτική υποστήριξη των ΗΠΑ προς την ΕΣΣΔ στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο έπαιξε ρόλο στην ήττα της ναζιστικής Γερμανίας.

Τα τυραννικά καθεστώτα εκλαμβάνουν την υποστήριξη προς τους ανθρώπους που τους αντιστέκονται, ως υποστήριξη προς την ξένη ή ιμπεριαλιστική “παρέμβαση” στην “κυριαρχία” των καθεστώτων αυτών. Όταν εμείς στην Αριστερά κάνουμε το ίδιο, λειτουργούμε ως υποκινητές και απολογητές αυτών των τυραννιών. Αυτοί που αγωνίζονται για τη ζωή ή τον θάνατο χρειάζονται από εμάς να σεβαστούμε την αυτονομία και την κυριαρχία τους στο να αποφασίσουν οι ίδιοι τι είδους ηθική/υλική/στρατιωτική υποστήριξη θα ζητήσουν/αποδεχτούν/απορρίψουν.

Η ηθική πυξίδα της παγκόσμιας και ινδικής Αριστεράς χρειάζεται επειγόντως επαναφορά, ώστε να μπορέσει να διορθώσει την καταστροφική της πορεία που τη βρίσκει να μιλά την ίδια γλώσσα με τους τυράννους.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

[1] Η θέση του ΚΚΙ να αντιμετωπίσει τα δύο πρώτα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ως πολέμου μεταξύ ιμπεριαλιστών υπάκουε στην οδηγία της Κομιντέρν εκείνη την εποχή. Όταν υπογράφηκε το σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ μεταξύ της ΕΣΣΔ και της ναζιστικής Γερμανίας το 1939, η Κομιντέρν άλλαξε απότομα την οδηγία του 1935 που προέτρεπε τους κομμουνιστές να σχηματίσουν πλατιά λαϊκά αντιφασιστικά μέτωπα ειδικά ενάντια στον φασιστικό κίνδυνο. Τώρα, χαρακτήρισε τον πόλεμο που ξεκίνησε η Γερμανία, ως έναν απλό πόλεμο μεταξύ ανταγωνιστικών ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Η μετατόπιση της θέσης του ΚΚΙ αντιστοιχούσε στη μετατόπιση της θέσης της Κομιντέρν: Ο πόλεμος χαρακτηρίστηκε ως “Λαϊκός Πόλεμος κατά του φασισμού” μόνο όταν η ναζιστική Γερμανία έσπασε το σύμφωνο και εισέβαλε στην ΕΣΣΔ. Το πρόβλημα του ΚΚΙ δεν ήταν η δυσκολία να συνδυάσει τον διεθνισμό με τις εθνικές του προτεραιότητες. Αντίθετα, ήταν αποτέλεσμα του ότι επέτρεψε στον εαυτό του να καθοδηγηθεί, όχι από τη συνεπή αντίσταση στον φασισμό και τον ιμπεριαλισμό, αλλά από την ανεκδιήγητη και καιροσκοπική προσέγγιση του Στάλιν στη ναζιστική Γερμανία και τον πόλεμο.

* Η Kavita Krishnan είναι μαρξίστρια φεμινίστρια ακτιβίστρια από την Ινδία, συγγραφέας του βιβλίου Fearless Freedom (Penguin India 2020).

The post «Πολυπολικότητα», το μάντρα του αυταρχισμού first appeared on Aυτολεξεί.

Η μάχη για το Κομπάνι υπήρξε ένα σημείο καμπής για το ISIS, η πρώτη του μεγάλη ήττα. Σηματοδότησε επίσης την έναρξη της συνεργασίας μεταξύ των επαναστατικών δυνάμεων της Ροζάβα και του αμερικανικού στρατού στον πόλεμο κατά του ISIS. Οι YPG και YPJ και αργότερα SDF παρείχαν τις κρίσιμες μπότες στο πεδίο ώστε να σταματήσουν το ISIS και να το απωθήσουν, και τελικά ακόμη και για να “απελευθερώσουν” τη Ράκα από τον έλεγχο του ISIS. Οι κουρδικές δυνάμεις μάχης αποδείχθηκαν καλά εκπαιδευμένες και, το σημαντικότερο, διέθεταν ιδεολογική δέσμευση στον αγώνα. Πολέμησαν για κάτι στο οποίο πίστευαν, για επαναστατικά ιδανικά. Κατείχαν έτσι το θάρρος των πεποιθήσεών τους. Από αυτή την άποψη, θα μπορούσαν να συγκριθούν με το ISIS, οι στρατιώτες του οποίου πολεμούσαν για τα δικά τους ιδανικά.

Σε αυτό το πλαίσιο ξεκίνησε αυτό που ο Darnell Stephen Summers αποκαλεί “χορό με τον διάβολο“. Ο πόλεμος κατά του ISIS έφερε κοντά τον αμερικανικό στρατό με τους Κούρδους επαναστάτες (YPG και αργότερα SDF) στη Συρία. Αυτή η συνεργασία εξόργισε το τουρκικό κράτος, την ίδια στιγμή που αναμφισβήτητα έθετε σε κίνδυνο τις κουρδικές δυνάμεις έναντι του καθεστώτος Άσαντ, το οποίο είχε αποχωρήσει αναίμακτα από τα βορειοανατολικά της χώρας και βρισκόταν το ίδιο σε σύγκρουση με τους τζιχαντιστές, αλλά ωστόσο αντιδρούσε στις αμερικανικές επεμβάσεις στο κυρίαρχο έδαφός του.

Σε αυτή την περίεργη συμμαχία μεταξύ του αμερικανικού στρατού και των SDF μπορούμε να διακρίνουμε πώς διαδραματίζονται ορισμένες από τις πολλές αντιφάσεις της τελικής κρίσης της καπιταλιστικής νεωτερικότητας. Υπάρχει μια αναλογία που γίνεται συχνά μεταξύ του ISIS και του φασισμού. Το επιχείρημα λέει ότι ακριβώς όπως ο αγώνας κατά του φασισμού έφερε μαζί τους επαναστάτες για να πολεμήσουν μαζί με τις “φιλελεύθερες δημοκρατίες” σε ένα αντιφασιστικό μέτωπο, έτσι και ο αγώνας κατά του ISIS χρησίμευσε για να ενώσει την αριστερά και το κέντρο ενάντια στην ακροδεξιά. Η αναλογία είναι περίπλοκη – μεταξύ άλλων, επειδή το ISIS εμπνέεται κατά κάποιο τρόπο από μια αντιαποικιακή ώθηση. Ακόμα κι έτσι, η μεταχείριση των γυναικών, των σιιτών και των χριστιανών, για να μην αναφέρουμε τους Γιαζίντι, διακρίνει σαφώς το ISIS ως ιδεολογικό εχθρό τόσο του κέντρου όσο και της Αριστεράς.

Από γεωπολιτική άποψη, το ISIS αντιτίθεται στην επέκταση της σιιτικής επιρροής στο Ιράκ μετά την εισβολή και ως εκ τούτου πρέπει να κατανοηθεί σε σχέση με τις τεκτονικές μετατοπίσεις που συμβαίνουν στη λεγόμενη “Μέση Ανατολή” από την παράνομη, και πραγματικά εγκληματική, ιρακινή εισβολή του 2003. Δύο δεκαετίες μετά, ο χομπεσιανός πόλεμος όλων εναντίον όλων που προκάλεσαν οι Αμερικανοί νεοσυντηρητικοί συνεχίζει να αποδίδει παράξενους και πικρούς καρπούς. Όταν εξετάζεται μέσα από αυτή την οπτική του ιμπεριαλισμού, η ιδέα των ΗΠΑ ως μια κατά κάποιο τρόπο “κεντρώα” δύναμη φαίνεται να μην έχει νόημα. Οι κουρδικές μειονότητες τόσο στο Ιράκ όσο και στη Συρία κατάφεραν να ευθυγραμμιστούν με τις ΗΠΑ, αναπαράγοντας έτσι την περιφερειακή τους φήμη ως πιόνια της κυρίαρχης ακόμα στον κόσμο, αν και ίσως εξασθενημένης, ιμπεριαλιστικής δύναμης. Όμως ο πόλεμος του PKK εναντίον του τουρκικού κράτους, που έχει ενσωματωθεί στο ΝΑΤΟ από το 1952, σίγουρα αντιμάχεται την ερμηνεία των Κούρδων της Συρίας ως απλών πιόνι στο παιχνίδι των Αμερικανών. Αντιθέτως, φαίνεται ότι παίζουν ένα δικό τους παιχνίδι, στο οποίο ο αμερικανικός έλεγχος του ουρανού πάνω από το κεφάλι τους χρησιμεύει για να προστατεύσει το σχέδιό τους στη Ροζάβα από τις τουρκικές επιδρομές. Παρ’ όλα αυτά, είναι καλή η προειδοποίηση, όπως έχει τεθεί από τον Darnell Stephen Summers, ότι όταν χορεύεις με τον διάβολο, είναι βέβαιο ότι θα καείς.

Τώρα η Αμερική φαίνεται πρόθυμη να κάνει τα στραβά μάτια, να αφήσει την Τουρκία να κάνει ό,τι θέλει στη Ροζάβα. Και αυτό στο πλαίσιο του εξελισσόμενου πολέμου στην Ουκρανία, ο οποίος έχει αυξήσει τη μόχλευση της Τουρκίας έναντι των εταίρων της στο ΝΑΤΟ. Το καθεστώς Ερντογάν, προσβλέποντας στις επερχόμενες εκλογές, αποφάσισε να αναζητήσει την εύνοια των φασιστών κυβερνητικών εταίρων του στο MHP και να παίξει με το τουρκικό εθνικιστικό συναίσθημα, μέσω μιας επίθεσης στην επανάσταση στη Ροζάβα. Είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς πόσο μακριά θα συνεχιστεί αυτή η επίθεση, αν ίσως βρίσκεται στα σκαριά μια ολοκληρωτική εισβολή. Αλλά η διαφορά μεταξύ της Ροζάβα και του Καντίλ [ορεινή περιοχή στα σύνορα Ιράκ-Ιράν] είναι σαφής: το ορεινό έδαφος είναι πολύ πιο δύσκολο να νικηθεί. Ένα αδιέξοδο όπως αυτό που κατάφερε το PKK με το τουρκικό κράτος εναντίον των ανταρτικών του δυνάμεων στο βουνό είναι απίθανο να επαναληφθεί στη βορειοανατολική Συρία [Ροζάβα]. Πράγμα που αποδεικνύει τη σοφία της φράσης «οι Κούρδοι δεν έχουν φίλους, παρά μόνο τα βουνά».

Αυτό θα μπορούσε κάλλιστα να είναι το τέλος της Επανάστασης. Ένα δεκαετές πείραμα ριζοσπαστικής δημοκρατίας, πάντα ενάντια σε τρομερές αντιξοότητες, μπορεί να έχει τραγικό τέλος. Τα γεωπολιτικά διδάγματα της προοπτικής αυτής της ήττας αξίζει να επισημανθούν. Ο πόλεμος στην Ουκρανία άνοιξε μια άλλη πλευρά στο ξεδίπλωμα του ενδοϊμπεριαλιστικού ανταγωνισμού. Η αρνητική διαλεκτική της τυραννίας και του χάους που κατακλύζει τη λεγόμενη “Μέση Ανατολή” εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες, εξαπλώνεται τώρα στην Ανατολική Ευρώπη. Η κυβέρνηση Μπάιντεν στις ΗΠΑ φαίνεται να ανησυχεί για να μην αποξενώσει περαιτέρω τον εταίρο της στο ΝΑΤΟ, και έτσι φαίνεται πρόθυμη να κάνει τα στραβά μάτια ενώ οι δυνάμεις του Ερντογάν επιτίθενται. Εν τω μεταξύ, οι Ρώσοι υποστηρίζουν την επιστροφή της πλήρους κυριαρχίας στον Άσαντ.

Για όσους από εμάς ενδιαφέρονται για την τύχη της Επανάστασης και για το πιο θεωρητικό ερώτημα του τι απαιτείται για να υπερβούμε το παγκόσμιο σύστημα του καπιταλιστικού έθνους-κράτους, το μάθημα είναι πράγματι ζοφερό. Η αυτοδιάθεση των Κούρδων επαναστατών στη Ροζάβα βρίσκει τον εαυτό της να ασφυκτιά, να ακυρώνεται, από το ερώτημα ποιος ελέγχει τον ουρανό.

Πήραμε μια γεύση από αυτό το μάθημα ήδη, το 2019, στο Αφρίν. Τώρα ετοιμαζόμαστε για μια εισβολή στο εμβληματικό Κομπάνι – η πτώση του στα χέρια του τουρκικού κράτους θα ήταν το πιο καταστροφικό πλήγμα. Ο θρίαμβος μιας δημοκρατίας χωρίς κράτος, ή, καλύτερα, της δημοκρατίας ενάντια στο κράτος, εξαρτάται τελικά από τις εφήμερες ευκαιρίες που ανοίγονται από τις αντιφάσεις του ευρύτερου παγκόσμιου συστήματος. Και εφόσον δεν υπάρχει κάτι τέτοιο όπως μια αναρχική αεροπορία, τουλάχιστον όχι ακόμα, η αυτοδιάθεση των Κούρδων επαναστατών φαντάζει επίσης εφήμερη. Προορισμένη να ανατραπεί, η μοίρα της να υπερκαθοριστεί από τις μηχανορραφίες των παγκόσμιων και περιφερειακών ενδοϊμπεριαλιστικών και υποϊμπεριαλιστικών ανταγωνισμών. Εδώ είναι που η λογική της αυτοδιάθεσης καταρρέει και καταστρέφεται από τη realpolitik και τον υπερκαθορισμό.

Αν ακολουθήσουμε την επαναδιατύπωση της ιδέας της αυτοδιάθεσης από τον Οτσαλάν με βάση τον καθορισμό των κοινωνικών συνθηκών που επηρεάζουν τη ζωή μας, που συνεπάγεται έναν ριζοσπαστικό εκδημοκρατισμό των κοινωνικών σχέσεων, οι συνθήκες ύπαρξης της Επανάστασης της Ροζάβα ήταν πάντα αρκετά δύσκολες. Διότι το επαναστατικό καθεστώς προέκυψε ως αποτέλεσμα της κρατικής κατάρρευσης, που συνδέεται με τη δυναμική του συνεχιζόμενου Συριακού Εμφυλίου Πολέμου. Δεν είχε δημιουργήσει μια διπλή δύναμη εναλλακτικών αμεσοδημοκρατικών συνελεύσεων πριν από την επανάσταση – αυτές, μάλλον, εξαπλώθηκαν ως αποτέλεσμα της Επανάστασης. Ήταν το αντάρτικο, σε συντονισμό με την οργάνωση των πολιτοφυλακών, που διέδωσε την Επανάσταση, όχι το αντίστροφο. Αυτό σήμαινε ότι, από την αρχή, η Επανάσταση είχε κάτι σαν μια από πάνω προς τα κάτω, μιλιταριστική τάση.

Επιπλέον, οι προσπάθειες μετασχηματισμού της οικονομίας, μέσω του πολλαπλασιασμού των συνεταιριστικών επιχειρήσεων, ήταν πάντα υποταγμένες στη βίαιη πραγματικότητα μιας πολεμικής οικονομίας, στο πλαίσιο ενός συνεχιζόμενου εμπάργκο. Η ανάδυση αμεσοδημοκρατικών συνελεύσεων θα μπορούσε να προσφέρει μόνο λίγο σε σχέση με τις ανάγκες της πολεμικής οικονομίας. Ακόμη χειρότερα, δεδομένης της ιδεολογικής δέσμευσης της Επανάστασης για οικολογική δικαιοσύνη, η εξάρτηση από τα έσοδα από το πετρέλαιο, σε συνδυασμό με την ευπάθεια σε σχέση με την παροχή νερού, κατέστησαν τα κοινωνικο-οικολογικά διαπιστευτήρια της Ροζάβα στην καλύτερη περίπτωση φιλόδοξα.

Αλλά για να μην δημιουργήσει αυτή η δόση διανοητικής απαισιοδοξίας και απαισιοδοξία στη βούληση, ας τονίσουμε επίσης τη σημασία της επαναστατικής φλόγας που άναψε στο Κομπάνι. Αυτή η φλόγα δεν μπορεί να σβήσει. Διότι έχει προκαλέσει την αναβίωση της επαναστατικής φαντασίας μεταξύ πολλών ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, από τον Καναδά μέχρι την Κένυα.

Με όλους τους περιορισμούς της, η επανάσταση της Ροζάβα εξακολουθεί να ξεχωρίζει, ως μια πραγματικά υπαρκτή εναλλακτική λύση, βιώσιμη και επιθυμητή, στην τελική κρίση της καπιταλιστικής νεωτερικότητας.

Μέσα από το μακελειό του Συριακού Εμφυλίου Πολέμου, αναδύθηκε ένα πείραμα ριζοσπαστικής δημοκρατίας, ενάντια στο κράτος, που βοήθησε να φωτίσει το μονοπάτι και να μας δείξει τον δρόμο προς τα εμπρός, προς μια δημοκρατική νεωτερικότητα. Όπως όλες οι επαναστάσεις, αυτή η επανάσταση πρέπει να εξαπλωθεί αν θέλει να επιβιώσει. Είναι στο χέρι μας να τη βοηθήσουμε να εξαπλωθεί.

* Ο δρ Thomas Jeffrey Miley είναι λέκτορας Πολιτικής Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου του Cambridge. Πήρε το πτυχίο του από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες (1995) και το διδακτορικό του από το Πανεπιστήμιο του Γέιλ (2004). Έχει δώσει διαλέξεις στο Πανεπιστήμιο Yale, στο Πανεπιστήμιο Wesleyan και στο Πανεπιστήμιο Saint Louis (Μαδρίτη) και υπήρξε ερευνητής Garcia-Pelayo στο Κέντρο Πολιτικών και Συνταγματικών Σπουδών της Μαδρίτης (2007-2009). Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν τους συγκριτικούς εθνικισμούς, την πολιτική της μετανάστευσης, τη θρησκεία και την πολιτική και τη δημοκρατική θεωρία.

The post Ο «χορός με τον διάβολο», ο τουρκικός υπερεθνικισμός & το τέλος της Ροζάβα; first appeared on Aυτολεξεί.