Ο Σιλί Προυντόμ (Sully Prudhomme), ο Λέων Τολστόι και το πρώτο βραβείο Νόμπελ

Όταν απονεμήθηκε το πρώτο βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας το 1901, απονεμήθηκε στον πλέον σχετικά άγνωστο Σιλί Προυντόμ. Γεννημένος στις 16 Μαρτίου 1839, ο Προυντόμ ήταν Γάλλος ποιητής και δοκιμιογράφος που απέφυγε το ρομαντικό κίνημα. Χαλαρά συνδεδεμένος με το κίνημα του Παρνασσισμού, o Προυντόμ επιθυμούσε να δημιουργήσει μια επιστημονική ποίηση για την εποχή του. Σύμφωνα με την επιτροπή Νόμπελ, το βραβείο απονεμήθηκε «σε ειδική αναγνώριση της ποιητικής του σύνθεσης, η οποία αποδεικνύει υψηλό ιδεαλισμό, καλλιτεχνική τελειότητα και έναν σπάνιο συνδυασμό των ιδιοτήτων της καρδιάς και του νου».

Ο Λέων Τολστόι ήταν επίσης υποψήφιος για το βραβείο εκείνη τη χρονιά. Ο Ρώσος συγγραφέας απορρίφθηκε λόγω της εκκεντρικής θρησκευτικής του οπτικής και της υιοθέτησης του αναρχισμού. Η επιτροπή ήθελε μια λιγότερο αμφιλεγόμενη προσωπικότητα για το πρώτο βραβείο Νόμπελ, αλλά η απόφαση δεν έγινε δεκτή από την καλλιτεχνική κοινότητα – ή ακόμη και από πολλά μέλη της επιτροπής. Μετά την απόφαση, ο Τολστόι έλαβε μια επιστολή από μια ομάδα Σουηδών καλλιτεχνών και κριτικών που ήταν απογοητευμένοι -και ίσως ακόμη και λίγο σκανδαλισμένοι- από την απόφαση της επιτροπής: 

“Προς τον Λέοντα Τολστόι,

Αναφορικά με την απονομή του Βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας για πρώτη φορά, εμείς, οι υπογράφοντες συγγραφείς, καλλιτέχνες και κριτικοί, επιθυμούμε να εκφράσουμε τον θαυμασμό μας για εσάς. Συγκεκριμένα, βλέπουμε στο πρόσωπό σας όχι μόνο τον πιο σεβαστό πατριάρχη της σημερινής λογοτεχνίας, αλλά και για εμάς τον μεγαλύτερο και πιο βαθύ ποιητή που, κατά τη γνώμη μας, θα έπρεπε να ήταν ο πρώτος που θα έπρεπε να σκεφτεί κανείς, ακόμα κι αν εσείς ο ίδιος δεν επιδιώξατε ποτέ αυτό το είδος ανταμοιβής. Αισθανόμαστε την έντονη ανάγκη να σας ενημερώσουμε ότι, ως συνέπεια της τρέχουσας σύνθεσής του, θεωρούμε ότι ο θεσμός που έχει τον έλεγχο του εν λόγω Βραβείου δεν αντικατοπτρίζει ούτε την άποψη των καλλιτεχνών ούτε της κοινής γνώμης. Δεν πρέπει να δημιουργείται η εντύπωση σε άλλες χώρες ότι η τέχνη που προέρχεται από ελεύθερους στοχαστές και ελεύθερα δημιουργικά άτομα, ακόμη και μεταξύ των πολιτών μας που διαμένουν σε απομακρυσμένες περιοχές, δεν εκτιμάται ως της καλύτερης ποιότητας και με το υψηλότερο κύρος από όλους τους άλλους”.

Υπογράφουν οι:

Το 1902, ο Τολστόι απορρίφθηκε για άλλη μια φορά για το βραβείο Νόμπελ. Η επιτροπή Νόμπελ το απένειμε στον Theodor Mommson. Η απώλεια του βραβείου δεν φάνηκε να απασχολεί ιδιαίτερα τον Τολστόι. Μάλιστα, είπε ότι «με γλίτωσε από την οδυνηρή ανάγκη να ασχοληθώ με κάποιο τρόπο με τα χρήματα… που γενικά θεωρούνται πολύ απαραίτητα και χρήσιμα, αλλά τα οποία θεωρώ ως την πηγή κάθε είδους κακού». Παρά την ίδια τη συμφιλιωτική αντίδραση του Τολστόι, η οργή συνεχίστηκε. Μια σουηδική εφημερίδα δημοσίευσε ένα κύριο άρθρο το 1902 αποκαλώντας την επιτροπή Νόμπελ «άδικους τεχνίτες και ερασιτέχνες της λογοτεχνίας».

Τρία χρόνια αργότερα, ο Τολστόι δημοσίευσε το «Μεγάλο Αμάρτημα». Αν και πλέον σχεδόν ξεχασμένο, το έργο αφηγείται τη δύσκολη ζωή ενός Ρώσου χωρικού. Η Ρωσική Ακαδημία Επιστημών αποφάσισε ότι το έργο ενίσχυε πραγματικά το κύρος του Τολστόι ως συγγραφέα, γι’ αυτό και τον πρότεινε ξανά για το βραβείο Νόμπελ. Η επιστολή υποψηφιότητας εγκρίθηκε από όλα τα εξαίρετα ακαδημαϊκά ιδρύματα της Ρωσίας και συνοδευόταν από ένα αντίγραφο του  «Μεγάλου Αμαρτήματος».

Αλλά ο Τολστόι εξακολουθούσε να μην θέλει ειλικρινά να έχει καμία σχέση με το βραβείο. Μόλις έμαθε για την υποψηφιότητα, πήρε την πένα του. Ο Τολστόι έγραψε στον φίλο του Arvid Jarnefelt, έναν Φινλανδό συγγραφέα και μεταφραστή του, ζητώντας του να αφαιρέσει το όνομά του από τον κατάλογο των υποψηφίων:

«Αν ήταν γραφτό να συμβεί, τότε θα ήταν πολύ δυσάρεστο για μένα να το αρνηθώ. Γι’ αυτό, έχω μια χάρη να σας ζητήσω. Αν έχετε οποιουσδήποτε δεσμούς στη Σουηδία -νομίζω ότι έχετε-, παρακαλώ προσπαθήστε να τους χρησιμοποιήσετε ώστε να μην μου απονεμηθεί αυτό το βραβείο. Παρακαλώ, προσπαθήστε να κάνετε ό,τι καλύτερο μπορείτε για να αποφύγετε την απονομή του βραβείου σε εμένα».

Ο Jarnefelt λέγεται ότι έστειλε μια μετάφραση της επιστολής στην επιτροπή. Το αν παρενέβη ο Jarnefelt ή αν η επιτροπή είχε ούτως ή άλλως τα δικά της σχέδια δεν θα το μάθουμε, αλλά ο Τολστόι δεν κέρδισε το βραβείο – ο Giosuè Carducci το κέρδισε. 

Ο Λέων Τολστόι ήταν ο μόνος υποψήφιος που ζήτησε διακριτικά την αφαίρεση του ονόματός του, καθώς και να αρνηθεί το χρηματικό έπαθλο των 100.000 δολαρίων. Μερικά χρόνια αργότερα, όταν το κοινό εξοργίστηκε ξανά που ο Τολστόι δεν προτάθηκε, έγραψε:

«Πρώτον, με έσωσε από τη δύσκολη θέση της διαχείρισης τόσων χρημάτων, επειδή τέτοια χρήματα, κατά τη γνώμη μου, φέρνουν μόνο κακό. Δεύτερον, ένιωσα μεγάλη τιμή που έλαβα τόση συμπάθεια από ανθρώπους που δεν έχω καν γνωρίσει».

Πηγές:

https://blog.bookstellyouwhy.com/sully-prudhomme-leo-tolstoy-and-the-first-nobel-prize

https://lidenz.com/october-8-leo-tolstoy-rejected-nobel-prize/

Δημοσίευση: Ι.Μ. Μαραβελίδη

The post Γιατί ο Τολστόι έκανε ό,τι μπορούσε για να μην πάρει το Νόμπελ; – Η ιστορία πίσω από την υποψηφιότητά του first appeared on Aυτολεξεί.

Ο Λέων Τολστόι ήταν ένα άτομο που κινούνταν ανάμεσα σε δύο αντιφάσεις: ήταν μυστικιστής αλλά και βαθύτατα αναρχικός, προσπαθώντας να ισορροπήσει ανάμεσα σε αυτό που ο ίδιος ερμήνευε ως χριστιανική ηθική (αγαπημένες του εντολές φαίνεται να ήταν το ου φονεύσεις και το μην κρίνετε για να μην κριθείτε, αφού ο ίδιος ήταν κατά της θανατικής ποινής, κατά των ένοπλων στρατών, κατά της κρατικής βίας, αλλά και κατά των δικαστηρίων και των φυλακών). Για τον τρόπο που αντιλαμβανόταν ο Τολστόι τον χριστιανισμό, η ίδια η εκκλησία τον τιμώρησε, αφορίζοντας τον στα τέλη του 19^ου αιώνα, αρνούμενη έως και σήμερα να αναιρέσει τον αφορισμό. Η κηδεία του το 1910 ήταν η πρώτη πολιτική κηδεία στη Ρωσία!!

Η Έμμα Γκόλντμαν περιέγραψε στο άρθρο της “The social significance of the modern drama” του 1914: «Όταν πέθανε ο Τολστόι, οι αντιπρόσωποι της Eκκλησίας δήλωσαν ότι ήταν δικός τους. Αυτό μου θυμίζει έναν ρώσικο μύθο για τη μύγα και το βόδι. Η μύγα καθόταν τεμπέλικα στο κέρατο του βοδιού, ενώ αυτό όργωνε το χωράφι, αλλά όταν το βόδι επέστρεψε εξουθενωμένο από τον κάματο στο σπίτι, η μύγα είπε κομπάζοντας: Οργώναμε! Σε σχέση με τον Τολστόι, οι αντιπρόσωποι της εκκλησίας βρίσκονται στην ίδια θέση».

Τον τιμώρησε όμως και η Επιτροπή των Νόμπελ, αφού, παρότι ήταν ένας από τους πρώτους υποψήφιους, αιτιολόγησαν τη μη βράβευσή του ως εξής: «Διδάσκει έναν θεωρητικό αναρχισμό και έναν μυστικιστικό χριστιανισμό». Ο Πιοτρ Κροπότκιν έγραψε για τον Τολστόι: «Με όλη τη δύναμη του ταλέντου του, ο Τολστόι άσκησε ισχυρή κριτική στην Εκκλησία, στο Κράτος και στο Δίκαιο συνολικά, και ιδιαίτερα στους σημερινούς νόμους περί ιδιοκτησίας. Ο Τολστόι περιγράφει το Κράτος ως την κυριαρχία των ασεβών, που υποστηρίζεται με βάναυση βία. Οι ληστές, λέει, είναι πολύ λιγότερο επικίνδυνοι από μια καλά οργανωμένη κυβέρνηση».

Ο Τολστόι είχε διαφωνίες με τον Κροπότκιν, γιατί έλεγε (εδώ, από τα Ημερολόγιά του): «Οι αναρχικοί έχουν δίκιο σε όλα, και στην άρνηση της υπάρχουσας τάξης και στον ισχυρισμό ότι δεν μπορεί να υπάρξει χειρότερη βία από αυτήν της εξουσίας. Κάνουν μόνο το λάθος πως η αναρχία μπορεί να εγκαθιδρυθεί μέσω βίαιης επανάστασης, ενώ η αναρχία μπορεί να εγκαθιδρυθεί μόνο αν υπάρχουν όλο και περισσότεροι άνθρωποι που δεν επιζητούν την προστασία των κυβερνήσεων. Η αναρχία μπορεί να υπάρξει μόνο με μία μόνιμη επανάσταση, στο εσωτερικό των ανθρώπων» (Τι όμορφος κόσμος είναι αυτός, που έχει φιλοξενήσει τέτοιες διαφωνίες όπως αυτή του Τολστόι με τον Κροπότκιν…)

Αντιπαθούσε τους νόμους. «Οποιοσδήποτε νόμος συνιστά δουλεία», έλεγε, «εφόσον θεσπίζεται από κάποιον άλλον και όχι από αυτόν που ζητείται να τον τηρήσει», συναντώντας σε μια όμορφη προοικονομία και τον Καστοριάδη. Αλλού έγραψε: «Όταν κυβερνά ο ένας, καταπιέζει τους άλλους ενενήντα εννιά και μιλάμε για δεσποτικό κράτος. Όταν κυβερνούν οι δέκα, καταπιέζουν τους άλλους ενενήντα και μιλάμε για ολιγαρχία. Όταν κυβερνούν οι 51, και καταπιέζουν τους άλλους 49, μιλάμε για ελευθερία – δεν έχω ακούσει τίποτα πιο παράλογο απ’ αυτό», συναντώντας τον Μπακούνιν.

Αλλά ο Τολστόι δεν ήταν μόνο θεωρητικός. Παραιτήθηκε από τα συγγραφικά του δικαιώματα γιατί διαφωνούσε με αυτή την ιστορία, ντυνόταν με ρούχα απλού χωρικού παρότι κόμης – δεν άντεχε την ταξικότητα. Στα είκοσι έξι του χρόνια απελευθέρωσε τους δούλους που εργάζονταν στα κτήματά του (στη Ρωσία! – την τελευταία χώρα της Ευρώπης που κατάργησε τη δουλεία). Το αγαπημένο του κτήμα το κληροδότησε στους αγρότες, και έφτιαξε σχολείο για τα παιδιά τους, κίνηση που υιοθέτησαν και οι μαθητές του, κι έτσι δημιουργήθηκε ένα δίκτυο αντι-αυταρχικών σχολείων, χωρίς βαθμούς και εξετάσεις, με προοδευτικό λόγο και περιεχόμενο. Δεν έμαθε ποτέ ο Τολστόι ότι υπήρξε πρωτοπόρος της ελευθεριακής εκπαίδευσης, εμπνέοντας κατά κάποιους μέχρι και τον Α.Σ. Νηλ στην ίδρυση του θρυλικού Σάμερχιλ, που λειτουργεί έως σήμερα στη Βρετανία.

Ο Τολστόι είδε πως η αντίληψή του για τον αναρχισμό ως ζωή, έξω από τους κυρίαρχους θεσμούς, οδήγησε πολλούς από τους ακόλουθούς του σε όλο τον κόσμο να σχηματίσουν κομμούνες. Και εδώ στα Βαλκάνια, ειδικότερα στη Βουλγαρία, υπήρχαν μερικές τολστοϊκές κομμούνες που λειτουργούσαν στη βάση της αυτοοργάνωσης και της μη βίας (μεταξύ άλλων και πάνω στα ζώα, εξαιτίας αυτού δεν χρησιμοποιούσαν ούτε ζωική δύναμη για τις γεωργικές εργασίες τους). Μια από αυτές τις κομμούνες λειτούργησε την περίοδο 1906-’08 στο χωριό Άλαν Καϊράκ, κοντά στην πόλη Μπουργκάς. Οι κάτοικοί της, μεταξύ άλλων, εξέδωσαν ένα τολστοϊκό περιοδικό με τον τίτλο «Αναγέννηση» (από το οποίο είναι η διπλανή φωτογραφία), αντίτυπα από το οποίο έστελναν και στον ίδιο τον Τολστόι, δημιουργώντας σχέσεις μαζί του.

Αυτή η τολστοϊστική κομμούνα διαλύθηκε λόγω της πίεσης των Αρχών που την κατηγόρησαν ότι «υπονομεύει τα θεμέλια του Βουλγαρικού Βασιλείου» (αλλά τα άτομα που την αποτέλεσαν συνέχισαν να εκδίδουν το περιοδικό). Τη δεκαετία του 1930 το χωριό μετονομάστηκε σε Γιάσναγια Πολιάνα (από το όνομα του κτήματος στη Ρωσία όπου γεννήθηκε και έζησε ο Τολστόι). Σήμερα, στο χωριό αυτό λειτουργεί και μουσείο του τολστοϊσμού, όπου το κοινό μπορεί να μάθει για το έργο του ίδιου του Τολστόι, αλλά και να δει αντικείμενα από την τολστοϊκή κομμούνα που κάποτε υπήρχε εκεί και να μάθει για τον τρόπο λειτουργίας της.

Μεταξύ άλλων ο Τολστόι έγραψε σ’ ένα βιβλίο του: «Ένας από τους χειρότερους πειρασμούς που οδηγούν σε μεγάλες συμφορές είναι ο πειρασμός των λέξεων “όλοι αυτό κάνουν”».

Ας φανταστούμε, λοιπόν, το διαφορετικό κι ας μην το κάνουν οι πολλοί!! Μόνο αν το φανταστούμε, μπορεί να υπάρξει.

Πηγές

1. Βιβλίο Αναρχία και λογοτεχνία, Εκδ. Πανοπτικόν, Επιμέλεια Κ. Δεσποινιάδη
2. Σημειώσεις από το εργαστήριο “Λογοτεχνία και αντιεξουσία” με τον Κ. Δεσποινιάδη
3. Το κίνημα των οπαδών του Τολστόι, από τη σελίδα Ροίδη και Λασκαράτου εμμονές
4. Στοιχεία από το νέο, υπό έκδοση, βιβλίο του Αυτολεξεί: Γιάβορ Ταρίνσκι, ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ & ΚΟΜΜΟΥΝΕΣ. Βουλγαρικά επαναστατικά προτάγματα του 19ου & των αρχών του 20ού αιώνα.

Φωτογραφίες

Η κεντρική φωτογραφία είναι πίνακας της Laura Carmen Todoran. Στο κείμενο υπάρχουν: Φωτογραφία έκδοσης του Πόλεμος και Ειρήνη του 1900, από τον βρετανικό οίκο Walter Scott, ο Πίνακας Leon Tolstoi του Pablo Picasso, 1956, φωτογραφία του Τολστόι στη Γιάσναγια Πολιάνα, και φωτογραφία από το βουλγαρικό τολστοϊκό περιοδικό Αναγέννηση.

The post Λέων Τολστόι: ένας παράξενος αναρχικός first appeared on Aυτολεξεί.

Το κράτος (1905)

Για τους ανθρώπους που ζουν σε κράτη που βασίζονται στη βία, φαίνεται ότι η κατάργηση της εξουσίας της κυβέρνησης θα συνεπάγεται αναγκαστικά και τη μεγαλύτερη καταστροφή.

Αλλά ο ισχυρισμός ότι ο βαθμός ασφάλειας και ευημερίας που απολαμβάνουν οι άνθρωποι διασφαλίζεται από την κρατική εξουσία είναι εντελώς αυθαίρετος. Γνωρίζουμε όλες αυτές τις καταστροφές και την πρόνοια που υπάρχουν μεταξύ των ανθρώπων που ζουν υπό την κρατική οργάνωση, αλλά δεν ξέρουμε τη θέση στην οποία θα βρίσκονταν οι άνθρωποι εάν απέφευγαν το κράτος. Αν λάβει κανείς υπόψη τη ζωή εκείνων των μικρών κοινοτήτων που τυχαίνει να έζησαν και να ζουν έξω από μεγάλα κράτη, τέτοιες κοινότητες, που ενώ επωφελούνται από όλα τα πλεονεκτήματα της κοινωνικής οργάνωσης, είναι απαλλαγμένες από τον κρατικό καταναγκασμό, δεν βιώνουν το ένα εκατοστό των καταστροφών που υφίστανται οι άνθρωποι που υπακούουν στην κρατική εξουσία.

Οι άνθρωποι των κυρίαρχων τάξεων, τους οποίους συμφέρει η κρατική οργάνωση, μιλούν περισσότερο για την αδυναμία ζωής χωρίς κρατική οργάνωση. Αλλά ρωτήστε αυτούς που φέρουν μόνο το βάρος της κρατικής εξουσίας, ρωτήστε τους εργάτες της γεωργίας, τα εκατό εκατομμύρια αγρότες στη Ρωσία, και θα βρείτε ότι αισθάνονται μόνο το βάρος της και, μακριά από το να θεωρούν τον εαυτό τους πιο ασφαλή λόγω της κρατικής εξουσίας, θα μπορούσαν να την απαρνηθούν εντελώς. Σε πολλά από τα κείμενά μου προσπάθησα επανειλημμένως να δείξω ότι αυτό που εκφοβίζει τους ανθρώπους –ο φόβος ότι χωρίς κυβερνητική εξουσία οι χειρότεροι άνθρωποι θα θριάμβευαν ενώ οι καλύτεροι θα καταπιεζόντουσαν– είναι ακριβώς αυτό που έχει συμβεί εδώ και πολύ καιρό, και εξακολουθεί να συμβαίνει, σε όλα τα κράτη, αφού παντού η εξουσία είναι στα χέρια των χειρότερων ανδρών. Πράγματι, δεν μπορεί να γίνει διαφορετικά, γιατί μόνο οι χειρότεροι άνθρωποι θα μπορούσαν να κάνουν όλες αυτές τις πονηρές, άθλιες και σκληρές πράξεις που είναι απαραίτητες για να συμμετάσχουν στην εξουσία.

Πολλές φορές προσπάθησα να εξηγήσω ότι όλες οι κύριες συμφορές από τις οποίες υποφέρουν οι άνθρωποι, όπως η συσσώρευση τεράστιου πλούτου στα χέρια ορισμένων και η βαθιά φτώχεια της πλειονότητας, η κατάληψη της γης από αυτούς που δεν εργάζονται σε αυτήν, οι αδιάκοποι εξοπλισμοί και οι πόλεμοι, και η αποστέρηση που βιώνουν οι ανθρώποι, πηγάζουν μόνο από την αναγνώριση της νομιμότητας του κυβερνητικού καταναγκασμού.

Προσπάθησα να δείξω ότι προτού απαντήσει κανείς στο ερώτημα αν η θέση των ανθρώπων θα ήταν η χειρότερη ή η καλύτερη χωρίς τις κυβερνήσεις, θα πρέπει να λύσει το πρόβλημα ως προς το ποιος απαρτίζει την Κυβέρνηση. Αυτοί που την αποτελούν είναι καλύτεροι ή χειρότεροι από το μέσο επίπεδο των ανθρώπων; Αν είναι καλύτεροι από τον μέσο όρο, τότε η κυβέρνηση θα είναι ευεργετική – αλλά αν είναι χειρότεροι θα είναι ολέθρια. Το ότι αυτοί οι άνδρες –ο Ιβάν Δ’, ο Ερρίκος Η’, ο Μαράτ, ο Ναπολέων, ο Αρακτσέεφ, ο Μέτερνιχ, ο Τάλιραντ και ο Νίκολας– είναι χειρότεροι από τη γενική πορεία αποδεικνύεται από την ιστορία.

Σε κάθε ανθρώπινη κοινωνία υπάρχουν πάντα φιλόδοξοι, αδίστακτοι, σκληροί άνδρες, οι οποίοι, έχω ήδη προσπαθήσει να δείξω, είναι πάντα έτοιμοι να διαπράξουν κάθε είδους βία, ληστεία ή φόνο για δικό τους όφελος. Σε μια κοινωνία χωρίς κυβέρνηση αυτοί οι άντρες θα ήταν ληστές, συγκρατημένοι στις πράξεις τους εν μέρει από τις διαμάχες με αυτούς που τραυματίστηκαν από αυτούς (είτε με αυτοθέσμιση της δικαιοσύνης είτε με λιντσάρισμα), αλλά εν μέρει και κυρίως θα βρίσκονταν συγκρατημένοι λόγω του πιο ισχυρού όπλου επιρροής στους ανθρώπους – την κοινή γνώμη . Αντίθετα, σε μια κοινωνία που κυβερνάται από καταναγκαστική εξουσία, αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι είναι εκείνοι που θα μπορούν να αρπάξουν την εξουσία και θα την κάνουν χρήση, όχι μόνο χωρίς τον περιορισμό της κοινής γνώμης, αλλά, αντίθετα, υποστηρίζονται, επαινούνται και εξυμνούνται από μία δωροδοκημένη και τεχνητά διατηρημένη κοινή γνώμη.

Λέγεται: «Πώς μπορούν οι άνθρωποι να ζήσουν χωρίς Κυβερνήσεις και εξαναγκασμό;» Αντιθέτως, θα πρέπει να ρωτήσει κανείς: «Πώς μπορούν οι άνθρωποι, αν είναι λογικά όντα, να ζήσουν αναγνωρίζοντας τη βία και όχι τη λογική συμφωνία ως τον εσωτερικό συνδετικό κρίκο της ζωής τους;»

Είτε το ένα γίνεται είτε το άλλο: οι άνθρωποι είναι είτε λογικά είτε παράλογα όντα. Εάν δεν είναι λογικά όντα, τότε όλα τα ζητήματα μεταξύ τους μπορούν και πρέπει να αποφασίζονται με βία – και δεν υπάρχει λόγος για κάποιους να έχουν και άλλοι να μην έχουν αυτό το δικαίωμα στη βία. Αλλά εάν οι άνθρωποι είναι λογικά όντα, τότε οι σχέσεις τους πρέπει να βασίζονται, όχι στη βία, αλλά στη λογική.

Θα πίστευε κανείς ότι αυτή η σκέψη θα ήταν καθοριστική για να αναγνωρίσουν οι άνθρωποι τον εαυτό τους ως λογικά όντα. Αλλά αυτοί που υπερασπίζονται την κρατική εξουσία δεν σκέφτονται τον άνθρωπο, τις ιδιότητές του, τη λογική του φύση. Μιλούν για έναν ορισμένο συνδυασμό ανδρών στον οποίο εφαρμόζουν ένα είδος υπερφυσικής ή μυστικιστικής σημασίας.

Τι θα γίνει με τη Ρωσία, τη Γαλλία, τη Βρετανία, τη Γερμανία, λένε, εάν ο κόσμος πάψει να υπακούει στις κυβερνήσεις; Τι θα γίνει με τη Ρωσία; – τη Ρωσία; Τι είναι η Ρωσία; Πού είναι η αρχή ή το τέλος της; Η Πολωνία; Οι επαρχίες της Βαλτικής; Ο Καύκασος ​​με όλες του τις εθνικότητες; Οι Τάρταροι του Καζάν; Η Επαρχία Φεργκάνα; Όλα αυτά όχι μόνο δεν είναι Ρωσία, αλλά όλα αυτά είναι ξένες εθνότητες που επιθυμούν να απελευθερωθούν από τον συνδυασμό που ονομάζεται Ρωσία. Η περίσταση ότι αυτές οι εθνότητες θεωρούνται ως μέρη της Ρωσίας είναι τυχαία και προσωρινή, που εξαρτήθηκε στο παρελθόν από μια ολόκληρη σειρά ιστορικών γεγονότων, κυρίως από πράξεις βίας, αδικίας και σκληρότητας, ενώ προς το παρόν ο συνδυασμός αυτός διατηρείται μόνο από την εξουσία που απλώνεται σε αυτές τις εθνικότητες.

Εξ όσων θυμόμαστε, η Νίκαια ήταν Ιταλία και ξαφνικά έγινε Γαλλία. Η Αλσατία ήταν Γαλλία και έγινε Πρωσία. Η επαρχία Trans-Amur ήταν Κίνα και έγινε Ρωσία, η Σαχαλίνη ήταν Ρωσία και έγινε Ιαπωνία. Επί του παρόντος, η εξουσία της Αυστρίας απλώνεται στην Ουγγαρία, τη Βοημία και τη Γαλικία, και αυτή της Βρετανικής Κυβέρνησης στην Ιρλανδία, τον Καναδά, την Αυστραλία, την Αίγυπτο και την Ινδία, αυτή της Ρωσικής Κυβέρνησης στην Πολωνία και τη Γκουρία. Αλλά αύριο αυτή η εξουσία μπορεί να σταματήσει…

Είναι σύνηθες να λέμε ότι ο σχηματισμός μεγάλων κρατών από μικρά που διαρκώς παλεύουν μεταξύ τους, αντικαθιστώντας τα μικρά σύνορα με ένα μεγάλο εξωτερικό σύνορο, μειώνει τις διαμάχες και την αιματοχυσία και τα συνακόλουθα κακά τους. Αλλά αυτός ο ισχυρισμός είναι επίσης αρκετά αυθαίρετος, καθώς κανείς δεν έχει ζυγίσει πραγματικά τις ποσότητες του κακού στη μία και στην άλλη θέση… Η μόνη δικαιολογία για την επέκταση του Κράτους είναι ο σχηματισμός μιας οικουμενικής μοναρχίας, η ύπαρξη της οποίας θα αφαιρούσε κάθε πιθανότητα πολέμου. Αλλά όλες οι προσπάθειες σχηματισμού μιας τέτοιας μοναρχίας από τον Αλέξανδρο της Μακεδονίας, από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ή από τον Ναπολέοντα, ποτέ δεν πέτυχαν έναν τέτοιο στόχο ειρήνευσης. Αντιθέτως, ήταν η αιτία των μεγαλύτερων συμφορών. Έτσι, η ειρήνευση των ανθρώπων δεν μπορεί να επιτευχθεί παρά μόνο με το αντίθετο μέσο: την κατάργηση των κρατών με την καταναγκαστική ισχύ τους.

Υπήρξαν σκληρές και ολέθριες δεισιδαιμονίες, ανθρωποθυσίες, καψίματα για μαγεία, «θρησκευτικοί» πόλεμοι, βασανιστήρια… αλλά οι άνθρωποι έχουν απελευθερωθεί από αυτά. Αντίθετα, η δεισιδαιμονία του Κράτους, ως κάτι ιερού, συνεχίζει να επικρατεί στους ανθρώπους, και σε αυτή τη δεισιδαιμονία προσφέρονται ίσως οι πιο σκληρές και καταστροφικές θυσίες από όλες τις άλλες. Η ουσία αυτής της δεισιδαιμονίας είναι η εξής: ότι οι άνθρωποι διαφορετικών τοποθεσιών, συνηθειών και ενδιαφερόντων πείθονται ότι όλοι συνθέτουν ένα σύνολο επειδή η ίδια βία εφαρμόζεται σε όλους, και αυτοί οι άνθρωποι το πιστεύουν και είναι περήφανοι που ανήκουν σε αυτόν τον συνδυασμό. Αυτή η δεισιδαιμονία υπάρχει εδώ και τόσο πολύ καιρό και διατηρείται τόσο σκληρά που όχι μόνο εκείνοι που επωφελούνται από αυτήν -βασιλιάδες, υπουργοί, στρατηγοί, στρατιωτικοί και αξιωματούχοι- είναι βέβαιοι ότι η ύπαρξη, η επιβεβαίωση και η επέκταση αυτών των τεχνητών συνδυασμών είναι καλή, αλλά ακόμη και οι ομάδες μέσα στους συνδυασμούς αυτούς εξοικειώνονται τόσο με αυτή τη δεισιδαιμονία που είναι περήφανοι που ανήκουν στη Ρωσία, τη Γαλλία, τη Βρετανία ή τη Γερμανία, αν και αυτό δεν τους είναι καθόλου απαραίτητο και δεν φέρνει τίποτε άλλο παρά κακό. Επομένως, εάν αυτοί οι τεχνητοί συνδυασμοί μεγάλων κρατών καταργούνταν από τους ανθρώπους, που υποτάσσονται με πραότητα και ειρήνη σε κάθε είδους βία, ενώ παύουν να υπακούουν στην κυβέρνηση, τότε μια τέτοια κατάργηση θα οδηγούσε μόνο στο να υπάρχει μεταξύ αυτών των ανθρώπων λιγότερος καταναγκασμός, λιγότερα δεινά, λιγότερο κακό. Θα γινόταν ευκολότερο για τέτοιους ανθρώπους να ζουν σύμφωνα με τον ανώτερο νόμο της αμοιβαίας υπηρεσίας, που αποκαλύφθηκε στους ανθρώπους πριν από δύο χιλιάδες πεντακόσια χρόνια, και ο οποίος σταδιακά εισέρχεται όλο και περισσότερο στη συνείδηση ​​της ανθρωπότητας.

Γενικά για τον ρωσικό λαό, τόσο για τον πληθυσμό της πόλης όσο και για τον πληθυσμό της επαρχίας, σε μια τόσο κρίσιμη περίοδο όπως η σημερινή, είναι σημαντικό πάνω απ’ όλα να μην ζουν από την εμπειρία των άλλων, όχι από τις σκέψεις, τις ιδέες, τα λόγια των άλλων, τις διάφορες σοσιαλδημοκρατίες, τα συντάγματα, τις απαλλοτριώσεις, τα γραφεία, τους αντιπροσώπους, τις υποψηφιότητες και τις εντολές, αλλά να σκεφτούν με το μυαλό τους, να ζήσουν τη δική τους ζωή, χτίζοντας από το δικό τους παρελθόν, από τα δικά τους πνευματικά θεμέλια νέες μορφές ζωής κατάλληλες για αυτό το παρελθόν και αυτά τα θεμέλια.

Πηγή: The End of the Age. Ένα δοκίμιο για την επανάσταση που πλησιάζει

Φωτογραφία κειμένου: Το Κράτος, σκίτσο του Alan Hardman

#Σαν_σήμερα

«Περί τρέλας» – Λέων Τολστόι

The post Το Κράτος – Λέων Τολστόι first appeared on Aυτολεξεί.

Παρουσίαση βιβλίου: «Περί τρέλας» – Λέων Τολστόι

Κείμενο: Αικατερίνη Τεμπέλη

Η παρουσίαση αυτού του βιβλίου έχει ένα μικρό παρασκήνιο που αξίζει να μοιραστώ μαζί σας. Την ετοιμάζω απ’ τις αρχές του Σεπτέμβρη κι ένα βράδυ του Οκτώβρη που δούλευα το εν λόγω κείμενο, μου έστειλε μήνυμα ένας άνθρωπος απ’ τον ψ χώρο που εκτιμώ απεριόριστα. Απίστευτη σύμπτωση αλλά το μήνυμά του αφορούσε αυτή τη σχετική ανάρτηση. Όταν του το εξήγησα μου έγραψε μερικά πολύ όμορφα πράγματα για το πώς συναντιούνται οι σκέψεις των ανθρώπων που τους απασχολούν τα ίδια θέματα. Πράγματι έτσι γίνεται.

Αλλά όπως έλεγα χτες το απόγευμα σε μια φίλη κι ένα φίλο, αυτό το βιβλίο δεν το θεωρώ ειδικού ενδιαφέροντος. Δεν αφορά δηλαδή μόνο τους επιστήμονες που ασχολούνται με τις ψυχικές διαταραχές. Μπορεί ο τίτλος του να παραπέμπει σε συγκεκριμένη θεματολογία, αλλά τελικά ο μεγάλος Ρώσος συγγραφέας, γράφει για ζητήματα που μας αφορούν όλους. Αναρωτιέται για το νόημα της ζωής, τον ρόλο της επιστήμης και της θρησκείας, τις αιτίες που οδηγούν κάποιους στην αυτοκτονία και πολλά άλλα που βρήκα εξαιρετικά επίκαιρα και θα σας τα αναφέρω παρακάτω.

Να πάρουμε όμως το νήμα της ιστορίας απ’ την αρχή. Στο σπουδαίο επίμετρο του βιβλίου που κυκλοφορεί απ’ τις εκδόσεις «Ροές» και υπογράφει η μεταφράστριά του, Βιργινία Γαλανοπούλου, υπάρχει ένα απόσπασμα απ’ την «Εξομολόγηση» του Τολστόι, που γράφτηκε στα 1870 και θεωρώ πως εξηγεί το γιατί καταπιάστηκε μ’ αυτά τα θέματα ο ίδιος: «Κι έτσι λοιπόν εγώ, ένας άνθρωπος ευνοημένος απ’ την τύχη, έβγαλα απ’ το δωμάτιο μου, όπου κάθε βράδυ ξεντυνόμουν μόνος, το κορδόνι, για να μην το περάσω στο δοκάρι που ενώνει τα ντουλάπια και κρεμαστώ…»

Εξομολογείται κι άλλα για τις τάσεις αυτοκτονίας του ο Λέων Νικολάγεβιτς που θα διαβάσετε όσοι επιλέξετε αυτό το εκπληκτικό βιβλίο κι αναλύει το φαινόμενο της εποχής του, που τελικά είναι φαινόμενο και της δικής μας εποχής.

Όλα άρχισαν στις 23 Μαρτίου 1910, όταν όπως αναφέρει στα «Ημερολόγιά» του και μας μεταφέρει η κυρία Γαλανοπούλου, έγραψε κάπως ανόρεχτα ένα γράμμα με θέμα την αυτοκτονία. Με το γράμμα αυτό απαντούσε σε μια επιστολή που του έστειλε η Ρ. Σ. Λαμπκόφσκαγια, βοηθός γιατρού, η οποία ζητούσε τη γνώμη του σχετικά με το φαινόμενο των αυξανόμενων αυτοκτονιών (το 19ο αιώνα και μόνο στην Ευρώπη έστω και με ανεπαρκή στοιχεία ο αριθμός των αυτοκτονιών ανερχόταν στις 1.300.000 κι ήταν διαρκώς αυξανόμενος, σύμφωνα με τον συγγραφέα). Η επιστολή αυτή ήταν η αιτία ώστε να γράψει όσα σήμερα συμπεριλαμβάνονται στο βιβλίο «Περί τρέλας», που είχε αλλάξει στο παρελθόν διάφορους τίτλους ( «Περί αυτοχειρίας» και «Περί παραφροσύνης»).

Τι πίστευε ότι φταίει δεν θα σας το αποκαλύψω φυσικά εδώ, αλλά θα σας παραθέσω μερικές ακόμη πληροφορίες που θεωρώ απαραίτητο να γνωρίζετε, όπως για παράδειγμα πως ο Τολστόι όταν διέμενε στη ντάτσα του φίλου του Βλαντίμιρ  Τσέρτκοφ στα μέσα του Ιούνη του 1910, επισκέφτηκε δύο κοντινά ψυχιατρεία (ξεναγήθηκε στις πτέρυγες και συνομίλησε με τους ανθρώπους που διέμεναν εκεί) και δύο χωριά όπου ζούσαν υπό επιτήρηση ψυχικά πάσχοντες. Βρισκόταν περίπου 50 χιλιόμετρα έξω απ’ τη Μόσχα, κοντά στο χωριό Μεσέρσκογιε. Υπάρχουν φωτογραφίες απ’ αυτές του τις επισκέψεις στο τέλος του βιβλίου κι αναφέρεται το τι απάντησε στην κόρη του, Αλεξάνδρα Λβόβνα, όταν τον ρώτησε πως του φάνηκαν όλα αυτά. Δυστυχώς όμως το έργο του αυτό, για το οποίο γίνεται λόγος σήμερα, έμεινε ημιτελές, η υγεία του κλονίστηκε και στις 20 Νοεμβρίου 1910 (7 Νοέμβρη με το παλαιό ημερολόγιο, σαν σήμερα δηλαδή), πέθανε. To «Περί τρέλας» συμπεριλήφθηκε στα «Άπαντα» του που εκδόθηκαν μετά το θάνατό του.

Είναι κρίμα που δεν μπόρεσε να γράψει περισσότερα, αλλά απ’ την άλλη απ’ όσα καταθέτει μπορεί κάποιος να καταλάβει τι σκεφτόταν, όπως ορθά επισημαίνει η κυρία Γαλανοπούλου: «Η ευαισθησία του πάνω στο θέμα του καταναγκασμού και της άσκησης βίας πάνω στο συνάνθρωπο είναι δεδομένη, και μπορεί ο διευθυντής του ενός θεραπευτηρίου που επισκέφτηκε να διατεινόταν ότι είναι κατά της άσκησης βίας στους ψυχικά ασθενείς, ο Τολστόι όμως θα είχε άλλη άποψη, όπως μας δίνει να καταλάβουμε μέσα απ’ το σχολιασμό του άρθρου για το ζήτημα των πολιτικών εγκλημάτων».

Ψάχνοντας μήπως και μπορέσω να εμπλουτίσω την ανάρτηση με περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον ψυχισμό του Τολστόι, ανακάλυψα ένα άρθρο που περιγράφει τη συνάντηση του με τον εγκληματολόγο Cesare Lobroso. Ο δεύτερος θεωρούσε πως στο πρόσωπο του μεγάλου Ρώσου συγγραφέα θα έβρισκε τις αποδείξεις της συνύπαρξης λογικής και τρέλας και φυσικά δεν δίστασε να τον διαγνώσει ως άτομο που πάσχει από «επιληπτική ψύχωση». Ο Τολστόι με τη σειρά του δεν ενθουσιάστηκε μ’ αυτή τη γνωριμία και μπορείτε όσες κι όσοι ενδιαφέρεστε να διαβάσετε τι σχολίασε στα «Ημερολόγια» του  για την ατυχή συνάντηση με τον Ιταλό εγκληματολόγο εδώ.

Σας έγραψα όμως παραπάνω πως υπάρχουν πολλά στοιχεία εξαιρετικά επίκαιρα σ’ αυτό του το έργο που αφορούν τον καθένα από ‘μας. Να τι εννοώ… Ο Λέων Νικολάγιεβιτς αναρωτιέται σε κάποιο σημείο για παράδειγμα, πως γίνεται «οι άνθρωποι να υπακούουν σε ορισμούς προσώπων με τα οποία δεν έχουν καμιά ψυχική εγγύτητα». Πως γίνεται να συναινούμε αλήθεια σε ολιγαρχίες, όπως οι εκάστοτε κυβερνώντες κάθε χώρας ή οι ηγεσίες των διαφόρων εκκλησιών ή ο στρατός και να μην αντιλαμβανόμαστε τον παραλογισμό της όλης κατάστασης; Να δεχόμαστε να πληρώνουμε φόρους, στερούμενοι τις οικονομίες μας, ενώ ξέρουμε πως θα χρησιμοποιηθούν σε σκοπούς εμφανώς βλαπτικούς; Να σκοτώνουμε άγνωστους ανθρώπους που σε τίποτα δεν μας έφταιξαν αλλά να θεωρούμε πως αυτό είναι απόλυτα δικαιολογημένο σε περιόδους πολέμου ή ποικίλων άλλων αιματοχυσιών; Και τόσα άλλα… Μοιραία, ήρθε πάλι στο μυαλό μου ο Stanley Milgram κι οι απαντήσεις που έδωσε για όλα αυτά με τα πειράματά του σχετικά με την υπακοή στην εξουσία. Αναπόφευκτη η σύνδεση.

Με κάποιες σκέψεις του Τολστόι επιλέγω πάντως να ολοκληρώσω αυτή την παρουσίαση, επειδή όσα περιγράφει ξέρω πως εκφράζουν πολλούς από μας: «Υπήρξε μια εποχή που νόμιζα ότι η άποψη μου για τον παραλογισμό που διακρίνει τη ζωή μας είναι εκκεντρική, γι’ αυτό ένιωθα αμηχανία και φόβο να την εκφράσω ανοιχτά, καθώς βρισκόταν σε πλήρη διάσταση με τις ακλόνητες πεποιθήσεις της μεγάλης πλειονότητας των ανθρώπων, που διάγουν τούτο τον παράλογο βίο· τον τελευταίο καιρό όμως μου συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: αμηχανία και φόβο μου προκαλεί η σιωπή». Κι εμένα το ίδιο. Και σίγουρα δεν είμαι η μόνη που έτσι αισθάνεται.

Αλήθεια, τι κάνουμε γι’ αυτό;

Καλή σας ανάγνωση.

ΒΛ. ΕΠΙΣΗΣ:

Φωτογραφία κειμένου: Ο Λέων Τολστόι, φωτογραφίζεται στο γραφείο του στη Γιάσναγια Πολιάνα στις 27 Μαρτίου 1909.

The post «Περί τρέλας» – Λέων Τολστόι first appeared on Aυτολεξεί.