Τελικά, αυτά τα όργανα της βάσης διαλύονται και αντικαθίστανται έκτοτε από τις νέες δομές υπό τον σιδερένιο έλεγχο της νεοσύστατης Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η κληρονομιά, όμως, αυτών των Συμβουλίων συνεχίζει να ζει έως σήμερα στο φαντασιακό των συνεχιζόμενων κοινωνικών κινημάτων στο Ιράν.

Το παρόν άρθρο φωτίζει ένα κομμάτι της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας με την ίδρυση των λεγόμενων “Binkes” (των δομών βάσης συλλογικής απόφασης). Φωτίζει ιδιαιτέρως την περίπτωση της κουρδικής πόλης Σαναντάτζ [Sanandaj ή Sena, Sine στα κουρδικά – 2η μεγαλύτερη πόλη στο Ιρανικό Κουρδιστάν] και του 1ου Συμβουλίου που δημιουργήθηκε εκεί – για το οποίο δόθηκε και η μεγαλύτερη μάχη από τους κατοίκους για να κρατηθεί.

Προτείνουμε σχετικά το ντοκιμαντέρ “Binke” [Η βάση, 2023]: Μια άγνωστη ιστορία για την πολιτειακή αλλαγή και την προσπάθεια δημιουργίας αυτοδιευθυνόμενων συμβουλίων σε πόλεις και χωριά σε όλη τη χώρα. Διαθέσιμο εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=1vvbkR2LQEc

Η ιστορία μπορεί να γράφεται από τους νικητές αλλά εμείς προτιμούμε να τη διαβάζουμε με τη ματιά των από-τα-κάτω:

****

Ακολουθεί το κείμενο του Siyavash Shahabi. Μετάφραση για το Αυτολεξεί: Ι. Μαραβελίδη

«Μπορεί κανείς να αγαπήσει μια πόλη, να φέρει στο μυαλό τα σπίτια και τους δρόμους της στις πιο μακρινές ή αγαπημένες αναμνήσεις. Αλλά μόνο κατά τη διάρκεια μιας εξέγερσης νιώθει κανείς πραγματικά ότι ζει στη δική του πόλη – τη δική του πόλη επειδή κατά τη διάρκεια της εξέγερσης, η πόλη ανήκει ταυτόχρονα σε «εμένα» και στους «άλλους»· τη δική του πόλη επειδή κατά τη διάρκεια της εξέγερσης, η πόλη γίνεται ένα πεδίο μάχης που έχουν επιλέξει τόσο το άτομο όσο και το πλήθος· τη δική του πόλη επειδή κατά τη διάρκεια της εξέγερσης, η πόλη γίνεται ένας περιορισμένος χώρος όπου ο ιστορικός χρόνος αναστέλλεται και κάθε δράση μέσα σε αυτήν αποκτά εγγενή αξία και οι άμεσες συνέπειες κάθε δράσης γίνονται πολύτιμες.

Κατά τη διάρκεια της καταδίωξης και της απόδρασης στη ζέση της εξέγερσης, όταν κάποιος επιτίθεται και διώχνεται από τα μέρη του, κάνει την πόλη περισσότερο δική του από ό,τι όταν παίζει στους δρόμους της σαν παιδί ή περπατά στην πόλη με ένα νεαρό κορίτσι. Την ώρα της εξέγερσης, δεν είναι πλέον μόνος στην πόλη».

~ Από τον Furio Jesi, «Σπάρτακος: Η Συμβολολογία της Εξέγερσης»

  Σε μια τολμηρή και μη απολογητική εξερεύνηση, το ντοκιμαντέρ του Zanyar Omrani “Binke” (Η Βάση) διεισδύει στο σύγχρονο πολιτικό τοπίο του Σαναντάτζ. Ο Omrani δεν απεικονίζει απλώς την ιστορία. Σπρώχνει τους θεατές στην καρδιά του καμινιού. Από την εκρηκτική απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων το 1979 μέχρι την ταραχώδη γέννηση της αυτοκυβέρνησης του Rojhelat [το «Ιρανικό Κουρδιστάν»], το “Binke” αρνείται να αποστρέψει το βλέμμα του. Αντιμετωπίζει τη φοβερή εγκαθίδρυση των δημοτικών συμβουλίων και αποτυπώνει την ωμή ανυπακοή στην επίθεση της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν προς το Κουρδιστάν. Και ας μην παραβλέπουμε την οργισμένη εξέγερση της Jina το 2022 – μια σφοδρή πολεμική κραυγή για την ανάκτηση της ίδιας της ουσίας της δημόσιας κυριαρχίας. Το “Binke” δεν είναι απλώς ένα ντοκιμαντέρ – είναι ένα πολιτικό καζάνι ανείπωτων ιστοριών που σιγοβράζει στον ατελείωτο αγώνα για αυτονομία και δικαιοσύνη. Δεν σου λέει απλώς την ιστορία – σε αρπάζει από τον γιακά και σου τη δείχνει, καθιστώντας και εσένα μάρτυρά της.

Ένοπλες λαϊκές ομάδες ή πολιτικές οργανώσεις ήταν απασχολημένες με την υπεράσπιση των γειτονιών. Sanandaj, 17/03/1979. Φωτογραφία: Michel Setboun

Σύντομη Ιστορία της Συμβουλιακής Διακυβέρνησης στο Σαναντάτζ

Στις 22 Μαρτίου 1979, πραγματοποιήθηκε συνάντηση με τη συμμετοχή του Προσωρινού Επαναστατικού Συμβουλίου, υπό την προεδρία του Υπουργού Εσωτερικών. Σε αυτές τις διαπραγματεύσεις, αποφασίστηκε ότι ένα συμβούλιο για τη διοίκηση της πόλης Σαναντάζ θα οριζόταν μέσω δημόσιων εκλογών. Αυτή η απαίτηση επιβλήθηκε από την επαναστατική κοινωνία του Κουρδιστάν στο Επαναστατικό Συμβούλιο του Χομεϊνί.

Σε αυτές τις διαπραγματεύσεις, αποφασίστηκε η διάλυση της χωροφυλακής, της αστυνομίας της πόλης, του Επαναστατικού Συμβουλίου του Σαναντάτζ και του Αρχηγείου της Ισλαμικής Επανάστασης και ότι ο στρατός δεν θα είχε το δικαίωμα να διέρχεται από την πόλη. Συνεπώς, μέχρι την εκλογή του Δημοτικού Συμβουλίου του Σαναντάτζ –και με προσωρινό χαρακτήρα–, εξελέγη μία επιτροπή αποτελούμενη από 2 αντιπροσωπείες των αριστερών ομάδων, 2 από ισλαμικές ομάδες και 1 απεσταλμένο εκ μέρους του Ταλεγκάνι.

Στις 23 Μαρτίου 1979, πραγματοποιήθηκε μια μεγάλη συγκέντρωση με τη συμμετοχή δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων στην πλατεία Ικμπάλ στο Σαναντάτζ. Σε αυτή τη συνάντηση, η κυβερνητική αντιπροσωπεία υποσχέθηκε την απελευθέρωση των κρατουμένων στους στρατώνες, την τιμωρία των υποκινητών και των δραστών της σφαγής του Σαναντάτζ, την πλήρη άρση της κυβερνητικής λογοκρισίας από το ραδιόφωνο και την τηλεόραση και την ασφάλεια της ζωής και της απασχόλησης των στρατιωτικών. Κατά τη διάρκεια της ομιλίας του σε αυτή τη συνάντηση, ο Μπανί-Σαντρ χαρακτήρισε την αυτονομία ως την αρχή του αποσχισμού. Οι παρόντες στη συνάντηση δεν του επέτρεψαν να συνεχίσει την ομιλία του, φωνάζοντας συνεχώς συνθήματα.

Εν μέσω των γεγονότων στο Κουρδιστάν, στις 25 Μαρτίου 1979, πραγματοποιήθηκε συνάντηση του Τουρκμενικού Πολιτιστικού και Πολιτικού Συλλόγου για να θέσει τα αιτήματά του και να υποστηρίξει τον λαό του Σαναντάτζ. Παρά το γεγονός ότι είχε ανακοινωθεί και είχαν δοθεί εγγυήσεις για τη διεξαγωγή της από την προσωρινή κυβέρνηση, η συνάντηση αυτή διακόπηκε βίαια από μια προσχεδιασμένη πλεκτάνη από ένοπλους πράκτορες της επιτροπής και από το θρησκευτικό ρεύμα του Χομεϊνί.

Σε αντίθεση με την πόλη Σαναντάτζ, όπου φαινομενικά στάλθηκε μια Επιτροπή Επίλυσης Διαφορών, δεν ελήφθη καμία δράση για την αντιμετώπιση των αιτημάτων του τουρκμενικού λαού. Οι ένοπλοι τραμπούκοι του Χομεϊνί κατέστειλαν τον τουρκμενικό λαό αμείλικτα για 8 ημέρες. Πολλοί σκοτώθηκαν και τραυματίστηκαν. Ο λαός του Κουρδιστάν και οι πολιτικές δυνάμεις, βλέποντας τα αιτήματα του τουρκμενικού λαού να ευθυγραμμίζονται με τα δικά τους, υποστήριξαν τους αγώνες του τουρκμένων με διάφορες δηλώσεις.

Ένα ουσιαστικό μέτρο που προέκυψε από αυτές τις ανθρωπιστικές προσπάθειες ήταν η αποστολή ιατρικής ομάδας από το Σαναντάτζ στην περιοχή της Τουρκμενικής Σαχρά. Στις 28 Μαρτίου 1979, η Εταιρεία για την Υπεράσπιση της Ελευθερίας και της Επανάστασης οργάνωσε μια ιατρική και υποστηρικτική πομπή ώστε να παραδώσει κρίσιμη βοήθεια στον τουρκμενικό πληθυσμό, ο οποίος είχε άμεση ανάγκη από επείγουσα υποστήριξη. Δυστυχώς, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, το όχημα που μετέφερε τους εθελοντές ενεπλάκη σε ένα καταστροφικό ατύχημα. Βυθίστηκε σε ένα ποτάμι κατά μήκος της διαδρομής μεταξύ Μπιτζάρ και Ζαντζάν, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους εννέα αφοσιωμένοι επαναστάτες.

Ο θάνατος των εθελοντών έριξε μια βαθιά σκιά πένθους πάνω από το Σαναντάτζ. Καθώς η πόλη προετοιμαζόταν για την κηδεία, μια συντριπτική συγκέντρωση, που αριθμούσε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους, εμφανίστηκε από το Σαναντάτζ και τις γύρω περιοχές. Συγκεντρώθηκαν σε μια νηφάλια πορεία σεβασμού, εκφράζοντας ταυτόχρονα την αποδοκιμασία τους για τις εμπόλεμες στρατηγικές που είχαν υιοθετήησει οι αναδυόμενες δυνάμεις.

Στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης σύγκρουσης στο Κουρδιστάν και την Τουρκμενική Σαχρά, το δημοψήφισμα που δημιούργησε η Ισλαμική Δημοκρατία –και στο οποίο ο Χομεϊνί αναφερόταν εμφατικά ως «ούτε λέξη λιγότερο, ούτε λέξη περισσότερο»– έτυχε ψυχρής υποδοχής. Ο πληθυσμός, μαζί με διάφορους πολιτικούς φορείς, δημοκρατικούς θεσμούς και πολιτικές ομάδες στο Κουρδιστάν, επέδειξαν την απαγκίστρωσή τους από αυτό, επιλέγοντας να μην συμμετάσχουν στο δημοψήφισμα.

Από την άλλη πλευρά, η τοπική αντιδραστική τάση, με επικεφαλής τον Μουλά Αχμάντ Μοφτιζαντέχ, ήταν εξαιρετικά αντιδημοφιλής στον λαό. Οι δυνάμεις αυτού του ρεύματος αποτελούνταν από έναν αριθμό ισλαμιστών κακοποιών που τον υποστήριζαν. Ο Μοφτιζαντέχ, ο οποίος προσπαθούσε να αποκτήσει θέση και δύναμη για να λειτουργήσει ως όργανο της καταστολής του καθεστώτος, παρενοχλούσε και βασάνιζε όποιον περνούσε στον διάβα του, με τους υποστηρικτές του οπλισμένους με ρόπαλα στο Μεγάλο Τζαμί του Σαναντάτζ. Εντόπιζαν αριστερούς, τους συνελάμβαναν και τους πετούσαν στη λίμνη του τζαμιού. Αυτές οι ενέργειες δεν ήταν πολύ επιτυχημένες. Οι ένοπλες δυνάμεις αυτού του θρησκευτικού ρεύματος ετοιμάζονταν να επιτεθούν στα γραφεία πολιτικών δυνάμεων και δημοκρατικών κοινωνιών, όμως η υποστήριξη του λαού προς τις αριστερές πολιτικές δυνάμεις στο Σαναντάτζ έκανε τα σχέδια και τις συνωμοσίες αυτού του ρεύματος να αποτύχουν το ένα μετά το άλλο.

Εν μέσω αυτής της αναταραχής, ο ρόλος της αντιπροσωπείας της Προσωρινής Κυβέρνησης δεν ήταν να τερματίσει τον υπάρχοντα πόνο και τα προβλήματα και να ικανοποιήσει τα αιτήματα του λαού, αλλά ήταν μια προσωρινή προσπάθεια για την ηρεμία της κατάστασης. Σε επακόλουθες διαπραγματεύσεις, ο Υποστράτηγος Γκαράνι αναγνωρίστηκε ως υπεύθυνος για τις σφαγές στο Σαναντάτζ μέχρι εκείνο το σημείο, απομακρύνθηκε από τη θέση του, και στη θέση του διορίστηκε ο Υποστράτηγος Νάσερ Φαρμπόντ.

Έπειτα από αυτά τα γεγονότα, μια προσωρινή 5μελής επιτροπή, επιφορτισμένη με την προετοιμασία των εκλογών του Δημοτικού Συμβουλίου του Σαναντάτζ, έθεσε τις βάσεις για τις εκλογές και τη συμμετοχή των υποψηφίων. Ανεξάρτητα άτομα, οργανώσεις τόσο από την αριστερά όσο και από τη δεξιά πολιτική πτέρυγα, υπέβαλαν υποψηφιότητα για τα μέλη αυτού του συμβουλίου.

Οι κάτοικοι της πόλης διαμαρτύρονται για τις επιθέσεις με ρουκέτες από τον στρατό σε διάφορες συγκεντρώσεις. Σαναντάτζ, 25/03/1979. Φωτογραφία: Michel Setboun.

Η εκλογή του Δημοτικού Συμβουλίου του Σαναντάζ

Στις 14 Απριλίου 1979, παρά το σαμποτάζ από την ομάδα του Μουλά Αχμάντ Μοφτιζαντέχ, ο οποίος διαφώνησε με την εκλογική διαδικασία, η συντριπτική πλειοψηφία του λαού του Σαναντάτζ συμμετείχε στις εκλογές σε 68 εκλογικές περιφέρειες, εκλέγοντας 11 κύρια και 6 αναπληρωματικά μέλη για το Δημοτικό Συμβούλιο. Η σχετική ηρεμία στο Σαναντάτζ και η διοίκηση από το Δημοτικό Συμβούλιο διευκόλυναν τη συμμετοχή των ανθρώπων στη διαχείριση των δικών τους υποθέσεων.

Τα Συμβούλια Γειτονιάς άρχισαν να σχηματίζονται το ένα μετά το άλλο. Δημιουργήθηκε μια ανοιχτή, ελεύθερη και πολιτική ατμόσφαιρα. Η Ισλαμική Δημοκρατία και οι τοπικοί αντιδραστικοί ήταν δυσαρεστημένοι με αυτή την κατάσταση. Τα ηνία της εξουσίας δεν βρίσκονταν στα χέρια των νεοεξουσιοδοτημένων αντιδραστικών και των τραμπούκων του Αχμάντ Μοφτιζαντέχ. Προσπαθούσαν συνεχώς να παρεμποδίσουν το υπάρχον περιβάλλον.

Το απόγευμα της Πέμπτης 24 Απριλίου 1980, μαχητικά αεροσκάφη της Πολεμικής Αεροπορίας, προκειμένου να υποστηρίξουν τις επίγειες δυνάμεις τους και να προκαλέσουν τον τρόμο, βομβάρδισαν τα περίχωρα της πόλης Σαναντάτζ για μία ώρα. Ο στρατός και οι δυνάμεις των Φρουρών της Επανάστασης που στάθμευαν στους στρατώνες του Σαναντάτζ, σε μια άγρια ​​επίθεση με κανόνια και όλμους 120 χιλιοστών, βομβάρδισαν επίσης τις γειτονιές της πόλης. Με την έναρξη των εκτεταμένων επιθέσεων στην πόλη, οι αντάρτικες οργανώσεις αποφάσισαν στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου να εγκαταλείψουν συντονισμένα την πόλη έπειτα από 24 ημέρες αντίστασης.

Αυτό που ονομάστηκε ως 24ήμερος πόλεμος του λαού του Σαναντάτζ, το 1980, δεν ήταν στην πραγματικότητα ένας πόλεμος με τη στρατιωτική έννοια. Αυτός ο πόλεμος είχε μία πλευρά: Ένα καθεστώς, οπλισμένο μέχρι τα δόντια με μαχητικά αεροσκάφη, ελικόπτερα, βόμβες, άρματα μάχης, κανόνια και οργανωμένες, έμπειρες δυνάμεις που είχαν απομείνει από το καθεστώς του Σάχη, μαζί με δικαστήρια της Σαρία και εκτελέσεις πεδίου δίχως δίκη… επιτέθηκε σε ανθρώπους που δεν διέθεταν κανενός είδους στρατιωτική οργάνωση, κομματική οργάνωση, μαζική οργάνωση και οικονομική οργάνωση για να καλύψουν τις βασικές ανάγκες των οικογενειών τους, και δεν διέθεταν σημαντικά όπλα και πυρομαχικά για να αντισταθούν σε αυτή την άνιση δύναμη.

Κατά τη διάρκεια της 24ήμερης αντίστασης του Σαναντάτζ εναντίον του IRGC το 1980, η Σαχίν Μπαβάφα [Shahin Bavafa] ήταν υπεύθυνη του μοναδικού νοσοκομείου της πόλης. Αντιμέτωπη με την αύξηση των επιθέσεων και τον αυξανόμενο αριθμό τραυματιών, καθώς και την έλλειψη ιατρικού προσωπικού στο νοσοκομείο, σχημάτισε Ιατρικές Επιτροπές Γειτονιάς με τη βοήθεια των κατοίκων της πόλης.

Όταν οι Φρουροί της Επανάστασης επιτέθηκαν στην πόλη από ξηρά και αέρα, ο πόλεμος επεκτάθηκε πέρα ​​από τους δρόμους και τα σοκάκια, στα σπίτια των πολιτών. Το Σαναντάτζ μετατράπηκε σε πεδίο μάχης πλήρους κλίμακας και ο αριθμός των νεκρών και των τραυματιών αυξήθηκε. Εκείνη την εποχή, το Σαναντάτζ ήταν μια μικρή πόλη στο δυτικό Ιράν, χωρίς παγκόσμια φήμη και εγκαταστάσεις, και ποτέ δεν κατάφερε να αφηγηθεί τη δική της ιστορία για την 24ήμερη πολεμική τραγωδία.

Ίσως μια από τις λίγες εναπομείνασες εικόνες του μικρού νοσοκομείου στο Σαναντάτζ εκείνες τις ημέρες είναι οι φωτογραφίες που τράβηξε ο Michel Setboun, ένας Γαλλοαλγερινός φωτογράφος, ενός σωρού από νεκρά σώματα στοιβαγμένα ανάμεσα σε κομμάτια πάγου στο πάτωμα του νοσοκομείου. Ήταν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου που η Σαχίν Μπαβάφα, με τη βοήθεια των Πεσμεργκά αλλά και απλών ανθρώπων, έθεσε τα θεμέλια για τις ιατρικές επιτροπές γειτονιάς, γνωστές ως «Ιατρικές Βάσεις» [medical binkes].

Αυτές οι Επιτροπές αποτελούνταν από απλούς ανθρώπους και νέους που, μέσα σε λίγες μέρες, έμαθαν ιατρική βοήθεια για να βοηθήσουν γρήγορα τους τραυματίες επί τόπου, καθώς η στρατιωτική κυβέρνηση και ο πόλεμος μέσα στους δρόμους συχνά καθιστούσαν πρακτικά αδύνατη τη μεταφορά των τραυματιών στο νοσοκομείο.

Όταν οι Φρουροί της Επανάστασης βομβάρδισαν το μοναδικό νοσοκομείο της πόλης, η Σαχίν έστησε ένα χειρουργείο με όλα τα χειρουργικά εργαλεία και τις εγκαταστάσεις στο υπόγειο μιας πολυκατοικίας στο κέντρο της πόλης.

Η ιστορία των καθημερινών προσπαθειών και του αγώνα της Σαχίν Μπαβάφα, μαζί με τους γιατρούς και τους νοσηλευτές που περιφέρονταν στα σοκάκια με λευκά περιβραχιόνια, περιθάλποντας τους τραυματίες, έχει γίνει αντικείμενο συζήτησης στο Σαναντάτζ όλα αυτά τα χρόνια. Από τη στιγμή που οι Φρουροί της Επανάστασης συνέτριψαν την αντίσταση του λαού και ανέλαβαν τον πλήρη έλεγχο του Σαναντάτζ, έκλεισαν τις πόρτες της πόλης στα διεθνή μέσα ενημέρωσης και αρνήθηκαν τις δολοφονίες αμάχων από τις δυνάμεις τους. Στη συνέχεια, κατασκεύασαν το επίσημο αφήγημά τους και, τον Ιούνιο του 1980, εκτέλεσαν τη Σαχίν Μπαβάφα και πολλούς νέους που είχαν υπηρετήσει στις Ιατρικές Επιτροπές Γειτονιάς κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.

Δεκαετίες πέρασαν χωρίς οι κάτοικοι του Σαναντάτζ να βρουν μια ευκαιρία για δημόσιο πένθος ή μια ευκαιρία να αναζητήσουν δικαιοσύνη.

Ωστόσο, βρήκαν καταφύγιο στο να μνημονεύουν την τραγωδία με έναν τρόπο που θα μπορούσε να λάβει χώρα μόνο μέσα στα σπίτια τους. Οι άνθρωποι βρήκαν καταφύγιο στη συνεχή εξιστόρηση της πικρής τραγωδίας: οι γονείς άδραξαν κάθε ευκαιρία να διηγηθούν τις αναμνήσεις των ημερών των βομβαρδισμών και των νυχτών του στρατιωτικού νόμου στα παιδιά τους. Σε κάθε συγκέντρωση και σε κάθε μέρος που προσέφερε την ευκαιρία για συλλογική συζήτηση, οι άνθρωποι επανεξέταζαν τα ονόματα και τις ιστορίες των εκτελεσθέντων, τις ιστορίες των ανώνυμων τάφων και την τύχη των εξόριστων. Ακούσαμε αυτές τις ιστορίες και φανταστήκαμε τι είχαν υποστεί οι γονείς μας.

Για εμάς τα παιδιά, αυτές οι αφηγήσεις ήταν παράξενες, επειδή η μόνη διαθέσιμη ιστορία για τον πόλεμο στο Σαναντάτζ αναφερόταν στον βομβαρδισμό της πόλης από τον ιρακινό στρατό, ένα γεγονός που είχαμε δει και οι ίδιοι. Αλλά η σκέψη ότι η πόλη μας είχε βομβαρδιστεί και από τον «δικό μας» στρατό ήταν δύσκολο να κατανοηθεί.

Αυτό το Συμβούλιο που λειτούργησε εκτέλεσε ενεργά και επιμελώς τα καθήκοντά του, ξεπερνώντας τα εμπόδια και επιλύοντας τα προβλήματα του λαού για 5 μήνες, μέχρι την πανεθνική επίθεση του Χομεϊνί στο Κουρδιστάν στις 19 Αυγούστου 1980. Η πανεθνική εντολή επίθεσης του Χομεϊνί και της προσωρινής κυβέρνησης στο Κουρδιστάν είχε ως στόχο να ματαιώσει την επανάσταση του 1979, εμποδίζοντας την εξάπλωση αυτής της συμβουλιακής διακυβέρνησης, η οποία επρόκειτο να γίνει πρότυπο για το υπόλοιπο Κουρδιστάν και άλλες πόλεις σε όλη τη χώρα.

Οι ενέργειες της προσωρινής κυβέρνησης, τα κόλπα του τοπικού αντιδραστικού ρεύματος του Μοφτιζαντέχ, η δημιουργία πολεμικής ατμόσφαιρας από τους νεοσύστατους Φρουρούς της Επανάστασης σε συνδυασμό με τον ανέγγιχτο στρατό του Σάχη στο Κουρδιστάν, όλα παρατάχθηκαν σε ένα μέτωπο ενάντια στα επιτεύγματα της λαϊκής εξέγερσης και ενάντια στα Συμβούλια.

Τελικά, στις 19 Αυγούστου 1980, με την εντολή του Χομεϊνί για σφαγή εναντίον του λαού του Κουρδιστάν, έλαβε τέλος και η λειτουργία του Δημοτικού Συμβουλίου του Σαναντάτζ. Αποκάλεσε τους υπερασπιστές των συμβουλίων και της διατήρησης της ανεξαρτησίας τους συνωμότες και άπιστους, και με την εντολή για αυστηρή κυβερνητική και στρατιωτική δράση, εξέδωσε διάταγμα τζιχάντ. Ο Χομεϊνί, η προσωρινή κυβέρνηση και άλλες καταπιεστικές ομάδες ασχολήθηκαν όλοι με το να εμποδίσουν το Δημοτικό Συμβούλιο του Σαναντάζ και άλλα λαϊκά συμβούλια να ριζώσουν.

Παρόμοιες μέθοδοι υποδούλωσης επιβλήθηκαν βίαια σε διάφορες άλλες περιοχές του Ιράν, ιδίως σε εργατικά κέντρα και βιομηχανικά περιβάλλοντα. Η ένταση αυτών των αντιπαραθέσεων επεκτάθηκε και στους εργαζόμενους των πετρελαϊκών εταιρειών, οι οποίοι, μόλις λίγους μήνες νωρίτερα, είχαν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην πτώση του τελικού καθεστώτος του Σάχη μέσω της έντονης βιομηχανικής τους δράσης.

Δεδομένου ότι ο σχηματισμός Συμβουλίων ήταν ένας από τους κύριους πυλώνες της Επανάστασης, το νέο καθεστώς συναίνεσε στη δημιουργία ενός είδους ισλαμικού συμβουλίου. Αυτά τα ψεύτικα συμβούλια προώθησαν τα κυβερνητικά προγράμματα σχετικά με τους χώρους εργασίας και τις συνθήκες εργασίας, τις πόλεις και, στην πραγματικότητα, μετατράπηκαν σε βραχίονα ασφαλείας της μυστικής αστυνομίας.

Σήμερα, ωστόσο, η διαχείριση των υποθέσεων μέσω συμβουλίων είναι το κύριο αίτημα των ηγετών και των ακτιβιστών του εργατικού κινήματος και άλλων κοινωνικών κινημάτων σε όλη τη χώρα. Αυτό που έχει γίνει ο ορίζοντας και η προοπτική του εργατικού κινήματος και άλλων κινημάτων διαμαρτυρίας στην ιρανική κοινωνία τα τελευταία χρόνια είναι η συμβουλιακή διακυβέρνηση σε όλα τα διαφορετικά επίπεδα της ζωής των ανθρώπων.

****

Ο Zanyar Omrani έχει συνθέσει επιδέξια στο ντοκιμαντέρ “Binke” το τι έχει συμβεί στο Κουρδιστάν από την αρχή της επανάστασης του 1979 με το κίνημα «Jin, Jiyan, Azadi». Έχει μιλήσει για τον ρόλο εγκληματιών όπως ο Χομεϊνί και την καταστολή του Κουρδιστάν.

Το ντοκιμαντέρ “Binke” [Η Βάση] είναι διαθέσιμο ηλεκτρονικά εδώ: 

https://www.youtube.com/watch?v=1vvbkR2LQEc

The post Ιστορίες εξέγερσης από το Ιράν: Η δημιουργία του Δημοτικού Συμβουλίου του Σαναντάτζ το 1979 first appeared on Aυτολεξεί.

Σε ευρωπαϊκές πόλεις, άνθρωποι κατεβαίνουν στους δρόμους ενάντια στον πόλεμο, ενάντια στη γενοκτονία, ενάντια στην ακροδεξιά. Όταν όμως η συζήτηση φτάνει στο Ιράν, η ατμόσφαιρα ξαφνικά θολώνει. Δισταγμός· σιωπή· ή αναλύσεις που τα εξηγούν όλα μέσα από τον ανταγωνισμό ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και τα λεγόμενα «κράτη της αντίστασης». Αυτή η αντίφαση δεν είναι μόνο ηθική· δείχνει μια βαθύτερη θεωρητική κρίση.

Η σημερινή κρίση της διεθνούς αλληλεγγύης έχει λιγότερο να κάνει με αδιαφορία και περισσότερο με κρατοκεντρισμό. Ο κόσμος γίνεται αντιληπτός μέσα από τις σχέσεις μεταξύ κρατών, όχι μέσα από την αυτενέργεια των λαών. Σε αυτό το πλαίσιο, ο «αντιιμπεριαλισμός» περιορίζεται σε μια αντίθεση προς ένα συγκεκριμένο κράτος, συνήθως τις ΗΠΑ, και κάθε δύναμη που βρίσκεται σε ένταση με αυτό το κράτος τοποθετείται αυτόματα στο στρατόπεδο της αντίστασης. Το αποτέλεσμα είναι προβλέψιμο: οι άνθρωποι που ζουν κάτω από καταπίεση σε μη δυτικές κοινωνίες περνούν στο περιθώριο.

Στην κλασική μαρξιστική θεωρία, ο ιμπεριαλισμός κατανοούνταν ως μία οικονομική και πολιτική δομή: ένα πλέγμα συσσώρευσης κεφαλαίου, εξαγωγής κεφαλαίου και ανταγωνισμού ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις. Ο Λένιν περιέγραψε τον ιμπεριαλισμό ως στάδιο του καπιταλισμού, όχι ως εθνική ταυτότητα. Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη. Αν ο ιμπεριαλισμός είναι δομικός, τότε τα κράτη που αντιτίθενται στις ΗΠΑ δεν είναι αυτομάτως χειραφετητικά. Και αυτά μπορεί να λειτουργούν μέσα στην ίδια λογική συσσώρευσης και κυριαρχίας.

Κι όμως, σε κομμάτια της σημερινής αριστεράς, αυτή η διάκριση έχει αποδυναμωθεί. Ο αντιιμπεριαλισμός έχει μετατραπεί σε γεωπολιτική πυξίδα: ό,τι στέκεται απέναντι στην Ουάσιγκτον θεωρείται δυνητικά προοδευτικό. Αυτή η λεπτή μετατόπιση έχει σοβαρές συνέπειες. Το κέντρο βάρους μετακινείται από τους ανθρώπους στα κράτη. Η κριτική του παγκόσμιου καπιταλισμού μετατρέπεται σε μία ευθυγράμμιση ανάμεσα σε μπλοκ ισχύος.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, όταν στο Ιράν ξεσπούν διαμαρτυρίες που ταυτόχρονα αμφισβητούν τον θρησκευτικό αυταρχισμό, τον καπιταλισμό της προσόδου και την καταστολή από τους μηχανισμούς ασφαλείας, αυτές δεν «διαβάζονται» ως αυτόνομα κοινωνικά κινήματα. Αντίθετα, αντιμετωπίζονται σαν «μεταβλητές» στο παιχνίδι ισχύος των μεγάλων κρατών. Η λαϊκή αυτενέργεια εξαφανίζεται μέσα στις γεωπολιτικές αφηγήσεις.

Αυτή η εξαφάνιση της αυτενέργειας δεν είναι μόνο πολιτική· είναι και γνωσιολογική. Η γνώση από τον Παγκόσμιο Νότο σπάνια αναγνωρίζεται, εκτός αν περάσει πρώτα μέσα από ακαδημαϊκούς και μιντιακούς θεσμούς του Βορρά. Για να θεωρηθεί μια αφήγηση «κατανοητή» και αποδεκτή, συχνά πρέπει να χωρέσει σε έτοιμα, καθιερωμένα σχήματα.

Μέσα σε αυτό το πεδίο παραγωγής γνώσης, το Ιράν παρουσιάζεται συχνά είτε ως «απείθαρχο κράτος» είτε ως «φρούριο αντίστασης». Και στις δύο περιπτώσεις, οι απλοί άνθρωποι μπαίνουν στο περιθώριο. Οι διαμαρτυρίες προβάλλονται μόνο όταν ταιριάζουν με γεωπολιτικά συμφέροντα· διαφορετικά, πολύ γρήγορα απορροφώνται από αφηγήσεις περί «ξένης παρέμβασης».

Το ζήτημα δεν είναι οι ατομικές προθέσεις. Είναι η ίδια η δομή ενός διανοητικού πεδίου που αντιμετωπίζει τα κράτη σαν βασικούς δρώντες και τις κοινωνίες σαν φόντο. Μέσα σε μια τέτοια δομή, γίνεται δύσκολο να δεχτεί κανείς ότι μια κοινωνία μπορεί να παλεύει ταυτόχρονα ενάντια στον ιμπεριαλισμό και ενάντια στη δική της αυταρχική κυβέρνηση. Μια τέτοια παραδοχή χαλά τις απλές εξισώσεις.

Το Ιράν αποτελεί μια «μη καθαρή» περίπτωση. Η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται σε αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά ταυτόχρονα είναι κι ένα καπιταλιστικό σύστημα βασισμένο στην πρόσοδο, με μια δομή ασφάλειας και θρησκευτικής εξουσίας που καταπιέζει συστηματικά τον ίδιο του τον πληθυσμό. Υπάρχουν εξωτερικές κυρώσεις, αλλά υπάρχει και εσωτερική καταστολή. Η απειλή του πολέμου είναι πραγματική, αλλά πραγματική είναι και η επιμονή της αυταρχικής διακυβέρνησης.

Αυτή η ταυτόχρονη πραγματικότητα αποσταθεροποιεί τις απλουστευτικές αναλύσεις. Αν στηρίζεις τον λαό του Ιράν, πρέπει να είσαι απέναντι τόσο στις ασφυκτικές κυρώσεις όσο και στην εσωτερική καταστολή. Αν εστιάσεις μόνο στο ένα, κινδυνεύεις –έστω και άθελά σου– να δικαιολογήσεις το άλλο.

Το Ιράν αμφισβητεί τον κρατοκεντρικό αντιιμπεριαλισμό ακριβώς επειδή δείχνει ότι η αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ δεν σημαίνει αυτόματα λαϊκή απελευθέρωση. Αντίστοιχα, η αντίθεση στον εγχώριο αυταρχισμό δεν σημαίνει αυτόματα ευθυγράμμιση με ξένη επέμβαση.

Όταν κομμάτια της αριστεράς μένουν στον δισταγμό ή στη σιωπή, η ακροδεξιά γεμίζει το κενό.

Αλλά κι αυτό ακόμη είναι κρατοκεντρικό. Οι ιρανικές διαμαρτυρίες μετατρέπονται είτε σε εργαλείο επίθεσης στο Ισλάμ είτε σε «χαρτί» διαπραγμάτευσης στον περιφερειακό ανταγωνισμό. Προσφέρεται μια συμβολική στήριξη, χωρίς όμως κανένα συνεκτικό κοινωνικό σχέδιο για ελευθερία και δικαιοσύνη.

Και στις δύο πλευρές του πολιτικού φάσματος, η λαϊκή αυτενέργεια σβήνεται. Από τη μία, μέσω της γεωπολιτικής «προσοχής» και των ισορροπιών· από την άλλη, μέσω της πολιτικής ιδιοποίησης.

Ένας διαφορετικός ορίζοντας

Αν θέλουμε να ξεπεράσουμε αυτό το αδιέξοδο, ο αντιιμπεριαλισμός θα πρέπει να επιστρέψει από το επίπεδο των κρατών στο επίπεδο των λαών. Αυτό σημαίνει να μπορούμε να κρατάμε ταυτοχρόνως πολλές αλήθειες:

– Να αντιστεκόμαστε στις οικονομικές κυρώσεις που καταστρέφουν τις ζωές των απλών ανθρώπων.
– Να αντιστεκόμαστε στη στρατιωτική επέμβαση και στα σχέδια αλλαγής καθεστώτος που επιβάλλονται απ’ έξω.
– Να αντιστεκόμαστε στον θρησκευτικό αυταρχισμό, στην καταστολή και στα οικονομικά συστήματα που βασίζονται στην ασφάλεια, μέσα στη χώρα.
– Να υπερασπιζόμαστε την ανεξάρτητη εργατική, φεμινιστική και κοινωνική οργάνωση.

Αυτές οι θέσεις δεν είναι αντιφατικές· είναι συμπληρωματικές. Ένας αντιιμπεριαλισμός που αγνοεί την εσωτερική καταστολή γλιστρά στον συντηρητισμό. Και μια κριτική στον αυταρχισμό που αγνοεί τις δομές του παγκόσμιου καπιταλισμού καταλήγει σε μια φιλελεύθερη αφέλεια.

Η ιστορία δείχνει ότι κινήματα που μπορούν να αντιπαλεύουν πολλαπλά επίπεδα εξουσίας ταυτοχρόνως έχουν ανοίξει νέους ορίζοντες. Όχι επιλέγοντας ανάμεσα σε δύο αντιδραστικούς πόλους, αλλά χτίζοντας μια ανεξάρτητη δύναμη. Η σημερινή κρίση είναι, τελικά, κρίση πολιτικής φαντασίας. Ο κόσμος συμπιέζεται σε διλήμματα άσπρου-μαύρου: ή με αυτό το μπλοκ ή με το άλλο. Όμως η χειραφέτηση απαιτεί να σπάσουμε αυτή τη λογική.

Η πραγματική αλληλεγγύη εκκινεί όταν οι λαοί αναγνωρίζονται ως ιστορικά υποκείμενα, όχι ως εργαλεία στον ανταγωνισμό των κρατών. Αυτή η επιστροφή στο υποκείμενο δεν είναι μόνο μια ηθική στάση· είναι θεωρητική και πολιτική αναγκαιότητα. Το Ιράν, με όλη του την πολυπλοκότητα, μας αναγκάζει να ξανασκεφτούμε. Όχι ως μια πράξη εξαίρεσης, αλλά ως παράδειγμα ενός κόσμου όπου ο ιμπεριαλισμός και ο εσωτερικός αυταρχισμός λειτουργούν ταυτοχρόνως.

Ένας αντιιμπεριαλισμός-χωρίς-ανθρώπους εύκολα γίνεται μια υπεράσπιση κρατών. Αντίθετα, μια πολιτική που βάζει στο κέντρο τους ανθρώπους αντιμετωπίζει και την αυτοκρατορία και τον δεσποτισμό την ίδια στιγμή.

Ίσως από αυτό το σημείο μπορεί να αρχίσει η ανασυγκρότηση μιας παγκόσμιας αριστεράς: όχι επιλέγοντας ανάμεσα σε δύο δυνάμεις, αλλά επιστρέφοντας την αυτενέργεια και τη φωνή σε εκείνους-ες που για πολύ καιρό αντιμετωπίζονταν ως αντικείμενα ανάλυσης και όχι ως τα ίδια τα υποκείμενά της.

The post Η κρίση της αλληλεγγύης στην εποχή της γεωπολιτικής | Του Siyavash Shahabi first appeared on Aυτολεξεί.

Εδώ και χρόνια, το σχέδιο Παχλαβί [ο τελευταίος Σάχης του Ιράν, του οποίου η επιστροφή προωθείται] προσπαθεί να αυτοπροβληθεί ως «λύση» για την κρίση του Ιράν. Όμως, όσο το εξετάζει κανείς πιο προσεκτικά, τόσο περισσότερο μοιάζει με ένα πολιτικό brand που αναζητά μια χώρα, παρά με μια σοβαρή εναλλακτική ριζωμένη στην κοινωνία.

Στο κέντρο αυτού του σχεδίου βρίσκεται μια μεγάλη αυταπάτη: ότι το μέλλον του Ιράν μπορεί να αποφασιστεί κυρίως μέσω συμφωνιών με την ελίτ, ξένων εγκρίσεων ή μιας συμβολικής «επιστροφής». Αυτή η νοοτροπία δεν εκκινεί από τους πραγματικούς αγώνες, την οργάνωση και τις διεκδικήσεις των ανθρώπων. Ξεκινά από μια φαντασίωση αποκατάστασης της τάξης από-τα-πάνω. Σε αυτή τη φαντασίωση, η κοινωνία δεν είναι ενεργή δύναμη· είναι ένα ακροατήριο. Και το καθήκον της πολιτικής γίνεται η διαχείριση αυτού του ακροατηρίου, όχι η ενδυνάμωσή του.

Γι’ αυτό το στρατόπεδο των Παχλαβί/Σιωνιστών συχνά μιλά τη γλώσσα της «εθνικής ενότητας», αλλά αντιμετωπίζει τα πραγματικά κοινωνικά κινήματα ως ενόχληση. Η οργάνωση των εργαζομένων, οι φοιτητικές διαμαρτυρίες, οι αγώνες των γυναικών, οι καμπάνιες ενάντια στις εκτελέσεις — όλα αυτά είναι ακατάστατα, σύνθετα και θέτουν πραγματικά πολιτικά ερωτήματα για την εξουσία, τη λογοδοσία, τα δικαιώματα, τον πλούτο, την αστυνόμευση και το ποιος ελέγχει το κράτος. Το σχέδιο Παχλαβί δεν αντέχει μια τέτοιου είδους πολιτική, γιατί δεν μπορεί να κυριαρχήσει πάνω της. Θέλει τον δρόμο ως σκηνή, όχι ως φορέα αποφάσεων.

Υπάρχει επίσης ένα τεράστιο πρόβλημα αξιοπιστίας: αυτό το ρεύμα φλερτάρει διαρκώς με τις πιο σκοτεινές μνήμες της πολιτικής ιστορίας του Ιράν. Όταν ένα κίνημα έχει υποστηρικτές που μιλούν χαλαρά για «ισχυρή ασφάλεια», που γιορτάζουν την τιμωρία ή κανονικοποιούν τη λογική των μυστικών υπηρεσιών και της καταστολής, ο κόσμος δεν ακούει «σταθερότητα». Ακούει απειλή. Το σημερινό Ιράν δεν είναι μια κοινωνία που ονειρεύεται μια νέα SAVAK [η μυστική αστυνομία της εποχής του Σάχη]. Πολλοί αγωνίζονται ακριβώς επειδή θέλουν να τελειώνουν με τα βασανιστήρια, τον φόβο και τη κρατική βία — όχι να τα ξαναδούν με διαφορετικό λογότυπο.

Και εδώ ακριβώς το σχέδιο Παχλαβί προσκρούει συνεχώς σε έναν τοίχο: στις γυναίκες. Όχι ως σύνθημα, όχι ως διακοσμητική εικόνα, αλλά ως πραγματική πολιτική δύναμη. Ένα ρεύμα που αγχώνεται κάθε φορά που οι γυναίκες ηγούνται, κάθε φορά που ο φεμινισμός γίνεται κεντρικός, κάθε φορά που το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» θέτει τον τόνο, δεν είναι ευθυγραμμισμένο με το πιο δυναμικό κομμάτι της πολιτικής ενέργειας στο Ιράν. Βρίσκεται απέναντί του. Δεν μπορείς να ισχυρίζεσαι ότι εκπροσωπείς το μέλλον, όταν στέκεσαι μπροστά σε έναν από τους ισχυρότερους κινητήρες αυτού του μέλλοντος.

Ένα ακόμη ζήτημα είναι η στρατηγική. Το στρατόπεδο Παχλαβί/Σιωνιστών συμπεριφέρεται σαν το πραγματικό του κοινό να μην είναι οι άνθρωποι μέσα στο Ιράν, αλλά οι αποφασίζοντες έξω από αυτό. Είναι ένα σχέδιο στο οποίο προηγείται η διπλωματία και όχι η κοινωνία. Γι’ αυτό και αλλάζει συνεχώς τη ρητορική του, ανάλογα με το τι πιστεύει ότι θέλουν να ακούσουν η Ουάσινγκτον, η Ευρώπη ή το Τελ Αβίβ. Όμως η σκληρή αλήθεια είναι η εξής: τα ξένα κράτη δεν σε στηρίζουν επειδή έχεις «δίκιο». Σε στηρίζουν αν μπορείς να τους προσφέρεις κάτι που χρειάζονται — έλεγχο, σταθερότητα και μια «αξιόπιστη» μετάβαση που κρατά τον κόσμο μακριά από τους δρόμους. Αυτό δημιουργεί μια βαθιά αντίφαση: θέλεις λαϊκή νομιμοποίηση, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να πείσεις ισχυρά κράτη ότι μπορείς να απο-κινητοποιήσεις ακριβώς τη λαϊκή κινητοποίηση που λες ότι εκπροσωπείς.

Τι συμβαίνει λοιπόν όταν αυτό το σχέδιο δεν μπορεί να προσελκύσει οργανικά εκατομμύρια ανθρώπους μέσα στο Ιράν; Εμφανίζονται οι συντομεύσεις: υπερβολικοί ισχυρισμοί, επικοινωνιακές παραστάσεις και, κάποιες φορές, καραμπινάτη κατασκευή της πραγματικότητας — όπως το να προσποιείται κανείς ότι το μοναδικό σύνθημα στους δρόμους είναι το «φέρτε πίσω τη μοναρχία». Αυτό δεν είναι πολιτική δύναμη. Είναι πολιτική ανασφάλεια ντυμένη με μία φωνακλάδικη στολή.

Το πιο παράδοξο είναι ότι το σχέδιο Παχλαβί επιτίθεται στην Επανάσταση του 1979 σαν ένα προϊόν χειραγώγησης και μυθολογίας, αλλά ταυτόχρονα κυνηγά το ίδιο ακριβώς μοντέλο οικοδόμησης εξουσίας: ένα και μόνο πρόσωπο ως «εθνικός σωτήρας», μια δυναμική βασισμένη στα ΜΜΕ και την ιδέα ότι ο ρόλος του λαού είναι να χειροκροτεί ενώ οι ελίτ διαπραγματεύονται.

Ο κόσμος έχει αλλάξει. Το Ιράν έχει αλλάξει ακόμη περισσότερο. Μια κοινωνία που έχει περάσει δεκαετίες καταστολής, πολέμου, κυρώσεων και μαζικής πολιτικής εμπειρίας δεν «επαναφέρεται» εύκολα σε ένα παλιό σενάριο.

Αν θέλεις να κατανοήσεις το σχέδιο Παχλαβί, μην το αντιμετωπίζεις ως έναν σοβαρό οδικό χάρτη. Δες το ως σύμπτωμα: την επιθυμία για μια καθαρή, απλοϊκή, από-τα-πάνω μετάβαση σε μια χώρα όπου η πραγματικότητα είναι σύνθετη, όπου η κοινωνία είναι πολιτικοποιημένη και όπου οι πιο σημαντικοί αγώνες — των γυναικών, των εργαζομένων, των φοιτητών και των καθημερινών ανθρώπων — δεν ζητούν στέμμα. Ζητούν τον έλεγχο της ζωής τους.

Και αυτό είναι το ριζικό πρόβλημα: δεν μπορείς να χτίσεις το μέλλον του Ιράν προσπαθώντας να διαχειριστείς την κοινωνία από-τα-πάνω. Το μέλλον του Ιράν δεν θα «επιστρέψει». Θα κατακτηθεί μέσα από αγώνα, οργάνωση και συλλογική δράση από τους ανθρώπους που ζουν εκεί.

—————————————————–

The post Στο φλεγόμενο Ιράν οι άνθρωποι δεν ζητούν Στέμμα. Ζητούν τον έλεγχο της ζωής τους. first appeared on Aυτολεξεί.

Δεν μπορώ να σταματήσω να σκέφτομαι πόσο γρήγορα οι άνθρωποι μετέτρεψαν μια φρικτή επίθεση στο Σίδνεϊ σε μια έτοιμη «πολιτισμική» ιστορία.

Προτού καν ηρεμήσουν τα γεγονότα, πολιτικοί και σχολιαστές ξεστόμιζαν ήδη ισχυρισμούς για την «ισλαμιστική τρομοκρατία», σαν να ήταν ένα αντανακλαστικό, όχι έρευνα. Και έπειτα προκύπτει η λεπτομέρεια που δεν ταιριάζει στο σενάριο: οι αναφορές λένε ότι ένας άνδρας ονόματι Άχμεντ αλ-Άχμαντ έτρεξε κατά μέτωπο προς τη βία και βοήθησε στον αφοπλισμό του ενός επιτιθέμενου, ακόμη και αφότου τραυματίστηκε. Ένα όνομα που ακούγεται μουσουλμανικό, σώζει εβραϊκές ζωές σε μια εβραϊκή συγκέντρωση – το είδος της ανθρώπινης πραγματικότητας που θα έπρεπε να σπάσει τα τεμπέλικα δίπολα. Αντ’ αυτού, αγνοείται, ελαχιστοποιείται ή μετατρέπεται σε «εξαίρεση» ώστε να επιβιώσει η προκατάληψη.

Ο Νετανιάχου έσπευσε να οπλίσει τη σφαγή του Σίδνεϊ κατηγορώντας την ευρύτερη προσπάθεια για παλαιστινιακό κράτος, σαν τα παλαιστινιακά δικαιώματα να είναι κάποιο είδος «τρομοκρατίας», ενώ ο υπουργός Υγείας της Ελλάδας Άδωνις Γεωργιάδης αμέσως χαρακτήρισε τους επιτιθέμενους «ισλαμιστές τρομοκράτες» πριν τα γεγονότα προλάβουν να δημοσιοποιηθούν.

Αυτό είναι ρατσισμός – απλός και συγκεκριμένος: η μετατροπή του εβραϊκού πόνου σε πρόσχημα για την ποινικοποίηση των Παλαιστινίων και η μετατροπή μιας αντισημιτικής θηριωδίας σε συλλογική καχυποψία για τους μουσουλμάνους. Είναι ο ίδιος αποικιακός αλγόριθμος κάθε φορά: αντικατάσταση της έρευνας με κάποια ταυτότητα, αντικατάσταση των ανθρώπων με ετικέτες και στη συνέχεια προσποίηση ότι το μίσος «απλώς συνέβη».

Η ίδια αυτή σήψη εγκεφάλου εμφανίζεται στον τρόπο που οι άνθρωποι μιλάνε για την Παλαιστίνη, τη Δυτική Ασία και όλα όσα την περιβάλλουν. Πάρτε για παράδειγμα τον Khaled Meshaal που φέρεται να εκφράζει χαρά για την πτώση του Άσαντ. Αν ζείτε μέσα σε μια απλοποιημένη, βασισμένη σε στρατόπεδα αφήγηση (καμπισμός), αυτό είναι ένα άβολο γεγονός. Και τι συμβαίνει; Η ακροδεξιά το αρπάζει για να κάνει την προπαγάνδα της. Εν τω μεταξύ, τμήματα της αριστεράς που είναι «υπέρ του Άξονα της Αντίστασης» σιωπούν, επειδή η παραδοχή αυτού θα τους ανάγκαζε να αντιμετωπίσουν μια βασική αλήθεια: η περιοχή δεν αποτελεί ένα ενιαίο μπλοκ και οι άνθρωποι δεν είναι πιόνια σε σκάκι.

Αυτό είναι το βασικό πρόβλημα: η ανθρώπινη αυτενέργεια διαγράφεται.

Οι Σύριοι γίνονται «ένα έργο της CIA» ή «ένας τρομοκρατικός όχλος». Οι Παλαιστίνιοι γίνονται είτε «καθαρά θύματα χωρίς πολιτική» είτε «σύμβολα ένοπλης λύτρωσης». Οι Εβραίοι γίνονται «η Δύση» και οι Μουσουλμάνοι γίνονται «η απειλή». Όλοι φορούν ένα κουστούμι στο ηθικό θεατρικό έργο κάποιου άλλου.

Και το ψεύτικο δίπολο «Ισλάμ εναντίον Δύσης» είναι μια κοινή επινόηση. Οι ιμπεριαλιστές συντηρητικοί το χρειάζονται για να δικαιολογήσουν την ασφάλεια, τον ρατσισμό και τον ατελείωτο πόλεμο. Το πολιτικό Ισλάμ το χρειάζεται για να φιμώσει τη διαφωνία, να διεκδικήσει το μονοπώλιο επί της αντίστασης και να ξεπλύνει τον αυταρχισμό ως «κουλτούρα».

Αρνούμαι αυτή την ανταλλαγή! Δεν μπορείς να υπερασπιστείς την εβραϊκή ασφάλεια δαιμονοποιώντας τους μουσουλμάνους. Και δεν μπορείς να υπερασπιστείς την Παλαιστίνη ρομαντικοποιώντας δικτάτορες ή αντιμετωπίζοντας τις κοινωνίες της δυτικής Ασίας ως διακοσμητικά στηρίγματα σε ένα γεωπολιτικό θέατρο.

The post Η πράξη του Αχμέντ αλ Άχμαντ σπάει τα εύκολα και τεμπέλικα δίπολα first appeared on Aυτολεξεί.

Το καθεστώς της Ισλαμικής Ρεπούμπλικας είναι αποδυναμωμένο, αλλά εξακολουθεί να αποτελεί απειλή για τον ιρανικό λαό. Η πρόσφατη σύντομη σύγκρουση με το Ισραήλ αποκάλυψε τα τρωτά σημεία της χώρας και την ευαλωτότητα των πολιτών της. Πώς μπορεί να καταργηθεί η εσωτερική τυραννία χωρίς να υποκύψει σε ξένο πόλεμο ή εσωτερικό χάος;

Το κείμενο που ακολουθεί είναι εκτενές, γιατί επιχειρεί να κατανοήσει το παρόν μέσα από το νήμα που συνδέει το σήμερα με το παρελθόν. Μέσα στον καταιγισμό ερμηνειών για την εξέγερση της Ζίνα, είναι σημαντικό να δούμε την ένδοξη αλλά και πληγωμένη ιστορία της αδιάκοπης προσπάθειας των Ιρανών για ελευθερία και λαϊκή κυριαρχία ως μια ενιαία πορεία· όχι απλώς ως σύγκρουση με μια κυβέρνηση, αλλά ως κρίκο στην αλυσίδα ενός αιώνα και μισού κοινωνικών και πολιτικών μετασχηματισμών. Το κείμενο δεν ακολουθεί τα κυρίαρχα σχήματα της διανόησης ή της δημοσιογραφίας· κοιτά από-τα-κάτω, από εκεί όπου γεννιέται πραγματικά η αλλαγή.

«Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία»: συμπύκνωση ενός αιώνα αγώνων & εμπειριών

Για να κατανοήσουμε τη σημερινή κατάσταση του Ιράν, με αφορμή την τρίτη επέτειο του συνθήματος «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», χρειάζεται να επιστρέψουμε τρεις δεκαετίες πίσω. Από το τέλος του πολέμου Ιράν–Ιράκ το 1988, στις σποραδικές διαμαρτυρίες της δεκαετίας του ’90· από τη σύντομη ανάσα των μεταρρυθμίσεων και την 9η Ιουλίου 1999, στο «Πού είναι η ψήφος μου;»· από τον Ιανουάριο του 2018 και τον Νοέμβριο του 2019, όταν το «Τελειώσατε!» αντήχησε στους δρόμους, ως τη στιγμή που το όνομα της Ζίνα έγινε σύμβολο ρήξης. Κι έπειτα, στην αποσάθρωση της επίσημης ιδεολογίας, στην απομάκρυνση από τη θρησκεία και τη σταδιακή εκκοσμίκευση της καθημερινότητας, στην κρίση του βιοπορισμού και στην αντίσταση των εργατών, μέσα στη σκιά ενός πολέμου που, σε δώδεκα μέρες φόβου, σκέπασε ολόκληρη την κοινωνία. Αυτό το κείμενο είναι μια προσπάθεια να αναδείξει την ενότητα της αντίστασης και της ζωής.

Τρία χρόνια έχουν περάσει από εκείνη τη φθινοπωρινή μέρα που αντήχησε το όνομα της Ζίνα. Οι δρόμοι του Ιράν γνώρισαν εξάρσεις και υφέσεις· λες και η ιστορία διέσχισε με ένα ανοιγοκλείσιμο του ματιού έναν αιώνα γεμάτο δεσποτισμό, για να φτάσει στο παρόν. Ίσως σήμερα μια γιαγιά στη Ζαχεντάν ή στο Σαναντάτζ, στη Σιράζ, την Τεχεράνη, το Αχβάζ, το Ισφαχάν ή τη Μασχάντ να κοιτά το πρόσωπο της εγγονής της· της εγγονής που, στις μέρες της εξέγερσης «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», βγήκε στον δρόμο και φώναξε υπέρ της ζωής. Το βλέμμα της είναι μείγμα περηφάνειας και λύπης: περηφάνεια για μια γενιά που στάθηκε ατρόμητη, και λύπη γιατί κι εκείνη, μαζί με τους συνομηλίκους της, κάποτε έθρεψε το ίδιο όνειρο, μα ξανά και ξανά παγιδεύτηκαν στον φαύλο κύκλο του αυταρχισμού. Κάποτε, στην Συνταγματική Επανάσταση, πάλεψαν για την κυριαρχία του νόμου· αργότερα, με την Επανάσταση του 1979, ύψωσαν το βλέμμα τους προσδοκώντας ρήξη με τη δικτατορία· μα η μία κατέληξε στον δεσποτισμό του Ρεζά Σαχ και η άλλη στη θεοκρατική κηδεμονία. Τώρα όμως, η φωνή της σημερινής γενιάς αντηχεί το ίδιο όνειρο με καθαρότερη γλώσσα: το όνειρο να ζεις σε μια ελεύθερη χώρα, απαλλαγμένη από ταπεινώσεις και δεισιδαιμονίες· ένα όνειρο που αυτή τη φορά δεν βρίσκεται στο περιθώριο, αλλά στο κέντρο της καθημερινής ζωής.

Μετά τον πόλεμο: οι πρώτες ρωγμές

Όταν ο οκταετής πόλεμος με το Ιράκ τελείωσε το καλοκαίρι του 1988, το Ιράν συνειδητοποίησε γρήγορα πως η εξωτερική ειρήνη δεν σημαίνει απαραίτητα και εσωτερική ελευθερία. Τα πυροβόλα σίγησαν, μα η μηχανή της καταστολής στο εσωτερικό αμαπτύχθηκε με τρομακτική ταχύτητα· σαν να αξιοποίησε η κυβέρνηση το τέλος του πολέμου για να εξοντώσει, αθόρυβα, τους εσωτερικούς της αντιπάλους. Πριν καλά-καλά τελειώσει το καλοκαίρι του 1988, χιλιάδες πολιτικοί κρατούμενοι που είχαν υπομείνει χρόνια αιχμαλωσίας –πολλοί απ’ αυτούς νέοι κάτω των 25 ετών– εκτελέστηκαν εν κρυπτώ και ταχύτατα. Οι πυροβολισμοί των χαριστικών βολών πίσω από τα τείχη των φυλακών μαρτυρούσαν πως το καθεστώς δεν θα ανεχόταν καμία διαφωνία. Ο πόλεμος είχε τελειώσει· η ειρήνη όμως για τον λαό δεν ήρθε ποτέ.

Η δεκαετία που ακολούθησε τον πόλεμο ξεκίνησε με βαθιές οικονομικές και κοινωνικές πληγές. Οι πόλεις ήταν γεμάτες νέους ανάπηρους του πολέμου πάνω σε αναπηρικά αμαξίδια και οικογένειες που θρηνούσαν τους χαμένους πατέρες τους. Ο πληθωρισμός και οι ελλείψεις έκαναν τη ζωή ακόμα πιο δύσκολη. Εκείνα τα χρόνια, λίγοι τολμούσαν να διαμαρτυρηθούν ανοιχτά· όμως ο θυμός και η απόγνωση φώλιαζαν παντού, έτοιμα να ανάψουν σαν φωτιά κάτω απ’ τη στάχτη.

Ο Τζαμάλ Τσεράγβεϊσι [Jamal Cheraghveisi], μαζί με μια ομάδα εργατών ακτιβιστών στο Κουρδιστάν, ήταν ανάμεσα σε εκείνους που δεν σιώπησαν. Τον Μάιο του 1989, λίγες μόλις μέρες μετά την ομιλία του στη συγκέντρωση της Πρωτομαγιάς στο Σαναντάτζ, συνελήφθη. Έναν χρόνο αργότερα, τον Μάιο του 1990, η είδηση της εκτέλεσής του -μαζί με άλλους δεκαέξι ανθρώπους, ανάμεσά τους και δύο δεκαεπτάχρονες- βύθισε το Σαναντάτζ στη σιωπή και στο πένθος. Ο Τζαμάλ εκτελέστηκε ύστερα από μακρόχρονα βασανιστήρια. Η ομιλία του στην Πρωτομαγιά παραμένει ζωντανή πηγή έμπνευσης και μνήμης. Το «έγκλημά» τους ήταν η προσπάθεια να οργανώσουν ένα ανεξάρτητο εργατικό σωματείο και να θυμίσουν όσα η επανάσταση του 1979 είχε καταπνίξει: τα Συμβούλια και το δικαίωμα στη λαϊκή κυριαρχία.

Το 1992, στη Μασχάντ, άνθρωποι εξαντλημένοι από τη διαφθορά και την ακρίβεια κατέβηκαν στους δρόμους, φωνάζοντας συνθήματα ενάντια στα σύμβολα της εξουσίας. Η απάντηση ήρθε γρήγορα με σφαίρες. Στη Σιράζ και την Αράκ ξέσπασαν παρόμοιες διαμαρτυρίες, που πνίγηκαν στη σιδερένια γροθιά των αρχόντων. Το 1994, στην Καζβίν, χιλιάδες βγήκαν στους δρόμους και για λίγες ώρες πήραν τον έλεγχο της πόλης, προσπαθώντας να ακουστούν στο κέντρο· μα και πάλι η απάντηση ήταν στρατιωτική καταστολή. Η άγρια καταστολή στο Εσλάμσαχρ, το 1995, υπήρξε το αποκορύφωμα.

Τότε δεν υπήρχε ούτε διαδίκτυο ούτε κοινωνικά δίκτυα· και τα μέσα ενημέρωσης, υπό τον πλήρη έλεγχο της εξουσίας, δεν πρόβαλλαν αυτές τις σποραδικές εξεγέρσεις ούτε άφηναν τους ανθρώπους να μάθουν γι’ αυτές. Κι όμως, στη μνήμη των κατοίκων εκείνων των πόλεων χαράχτηκε κάτι απλό: κάθε φορά που ο λαός ζητά δικαιοσύνη, οι άρχοντες δεν καταλαβαίνουν άλλη γλώσσα πέρα από τη γλώσσα της βίας.

Η κοφτή ανάσα των μεταρρυθμίσεων και η 9η Ιουλίου

Με την ανατολή της 23ης Μαΐου 1997, όταν ξεκίνησε η μεταρρυθμιστική περίοδος, φύσηξε ένα αεράκι ελπίδας. Οι άνθρωποι, κουρασμένοι από την ασφυξία και τη μονοφωνία, ψήφισαν τον Χαταμί με την ελπίδα πως ίσως να μπορούσε να ανοίξει ο κλειστός ορίζοντας. Εκείνη η τεράστια ψήφος των είκοσι εκατομμυρίων ανθρώπων ήταν από μόνη της ένα μεγάλο «όχι» σε ένα καθεστώς που είχε αφήσει τον λαό διψασμένο για αλλαγή. Οι συνθήκες φάνηκαν τότε, να προσφέρουν ένα σπάνιο παράθυρο για λαϊκή παρέμβαση στην πολιτική και στη μοίρα του ίδιου του καθεστώτος. Μπροστά στους πολίτες είχαν παραταχθεί τέσσερις «κομποσχοινάτοι» οπισθοδρομικοί, υπερασπιστές της θεοκρατικής κηδεμονίας και συνένοχοι σε δεκαοκτώ χρόνια εγκλημάτων, κι η προσδοκία ήταν πως «κάποιος» από αυτούς θα εκλεγεί. Κι όμως ο Χαταμί εξελέγη, με το σύνθημα των μεταρρυθμίσεων.

Οι νέοι των δεκαετιών του ’70 και του ’80 είχαν πια ενηλικιωθεί και έπλαθαν νέα όνειρα: ένα όνειρο κοινωνίας όπου η ζωή θα έχει αξία, όχι απλώς η επιβίωση. Μόνο που αυτό το όνειρο δεν κράτησε πολύ. Οι εφημερίδες συνέχισαν να κλείνουν, οι συγγραφείς να σύρονται στη φυλακή, οι πολιτικοί ακτιβιστές να οδηγούνται σε κατ’ οίκον περιορισμό. Ξεκίνησε τότε ο κύκλος των «αλυσιδωτών δολοφονιών» και η άγρια εξόντωση των αιρετικών. Κι όμως, η κοινωνία είχε αλλάξει δέρμα, δεν ήταν πια εύκολο να την ξαναβάλουν στο στενό κλουβί της σιωπής.

Τον Ιούλιο του 1999, αρκούσε μια σπίθα για να τιναχτεί στον αέρα η μπαρουταποθήκη του φοιτητικού θυμού. Η έφοδος των δυνάμεων καταστολής στις εστίες του Πανεπιστημίου της Τεχεράνης, και το πέταγμα φοιτητών από τα παράθυρα, έκαναν το αίμα να κοχλάσει. Η φλόγα της διαμαρτυρίας ξεχύθηκε από το πανεπιστήμιο στους δρόμους· νέοι που χθες κρατούσαν βιβλία, στάθηκαν σήμερα με πέτρες απέναντι στις δυνάμεις καταστολής.

Το καθεστώς ωστόσο, μπήκε τότε με όλη του τη δύναμη στο πεδίο και μέσα σε λίγες μέρες «μάζεψε» την υπόθεση: νεκροί, τραυματίες και δεκάδες συλληφθέντες. Η πληγή της 9ης Ιουλίου 1999 χαράχτηκε βαθιά στην ψυχή μιας ολόκληρης γενιάς, της φοιτητικής γενιάς που είδε πως το σύνθημα της «κοινωνίας των πολιτών», χωρίς πραγματική ισχύ από πίσω, αποδεικνύεται ανίσχυρο μπροστά σε σφαίρες και γκλομπ.

Παρά ταύτα, εκείνη την περίοδο, το ζήτημα της αντιπαράθεσης με τις μεγάλες δυνάμεις γύρω από τον πυρηνικό φάκελο μπήκε σε νέα φάση. Ήταν σαν να καραδοκούσε το καθεστώς να κολλήσει αυτόν τον φάκελο στο αγαπημένο του αφήγημα περί «ξένης ανάμιξης», ώστε να δικαιολογεί την καταστολή και να θολώνει τη δική του ευθύνη απέναντι στη ζωή του ιρανικού λαού. Τότε ακριβώς οι μαζικές καταδίκες με την κατηγορία της «δράσης κατά της εθνικής ασφάλειας» έγιναν -τραγική ειρωνεία- μέρος της καθημερινότητας.

Η δεκαετία του 2000: οι εργάτες και ο δρόμος προς το 2009

Η περίοδος 1999-2009 ήταν γεμάτη αναταράξεις. Από τη μια πλευρά, το καθεστώς, μετά την καταστολή του φοιτητικού κινήματος αποθρασύνθηκε και σκλήρυνε ακόμη περισσότερο το «ασφαλίτικο» κλίμα. Από την άλλη, μέσα στην κοινωνία ωρίμαζαν υπόγιες διεργασίες· οι άνθρωποι γίνονταν πιο συνειδητοποιημένοι και πιο απαιτητικοί. Η δολοφονική επίθεση εναντίον των εργατών στο εργοστάσιο χαλκού του Κχατούν-Αμπάντ το 2004 έδειξε πως η αποφασιστικότητα του καθεστώτος να τσακίσει το εργατικό κίνημα ξεπερνούσε κάθε όριο. Λίγο αργότερα, η άγρια καταστολή των διαδηλώσεων στις κουρδικές πόλεις -που είχαν ξεσπάσει μετά την απαγωγή του Αμπντουλά Οτσαλάν από το τουρκικό κράτος- στις 21 Φεβρουαρίου 2005, έστρεψε το κουρδικό ζήτημα στο Ιράν σε νέα κατεύθυνση. Ήταν διαμαρτυρίες που εκτυλίχθηκαν μέσα σε πλήρη σιωπή και λογοκρισία.

Την ίδια περίοδο, στο προσκήνιο ανέβηκε μια νέα γενιά διανοουμένων και νεαρών ακτιβιστών, που είχε πλέον κατανοήσει βαθιά πως ο αγώνας για την ελευθερία δεν είναι κατοστάρι, αλλά μαραθώνιος, ένας δρόμος μακρύς, γεμάτος αντοχή και υπομονή. Μέσα σε αυτά τα χρόνια, οι δυναμικές απεργίες των υφαντουργών στο Κουρδιστάν το 2005, που ανάγκασαν εργοδότες και κράτος να κάνουν πίσω, άνοιξαν τον δρόμο και για άλλους κλάδους. Η επανενεργοποίηση του συνδικάτου των εργατών της Εταιρείας Λεωφορείων Τεχεράνης και περιχώρων, μαζί με τη μεγάλη απεργία τους στις 25 Δεκεμβρίου 2005, έδωσαν νέα πνοή στο ιρανικό εργατικό κίνημα. Ύστερα από περισσότερο από μια δεκαετία σκληρής καταστολής, οι εργάτες κατάφεραν να επιβάλουν ξανά την ανεξάρτητη συλλογική τους παρουσία απέναντι στο κράτος. Παράλληλα, σε διάφορες περιοχές γίνονταν προσπάθειες για τη συγκρότηση κι άλλων αυτόνομων σχημάτων, ενώ οι κινητοποιήσεις των εργατών της ζάχαρης στο Χαφτ-Ταπέ προχώρησαν το κίνημα ένα βήμα παραπέρα.

Κι όμως, κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί πως πλησίαζε μια δοκιμασία τόσο σκληρή όσο οι εκλογές του 2009. Ένα μήνα πριν, ο μαζικός εορτασμός της Πρωτομαγιάς στο πάρκο Λάλε της Τεχεράνης -και η σύλληψη περισσότερων από 200 εργατών, ακτιβιστών και διαδηλωτών- είχαν ήδη δείξει ότι η ιρανική κοινωνία είχε πάρει μια νέα κατεύθυνση.

Από το «Πού είναι η ψήφος μου;» στο «Τελειώσατε!»

Οι προεδρικές εκλογές του 2009 και όσα ακολούθησαν αποκάλυψαν μια τεράστια ρωγμή που για χρόνια βάθαινε στην καρδιά της κοινωνίας. Όταν ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα, μέσα σε μια βαριά οσμή νοθείας, και καμία αρχή δεν άκουσε τη φωνή των διαμαρτυρόμενων, η Τεχεράνη και οι μεγάλες πόλεις μετατράπηκαν σε σκηνικό πρωτοφανών διαδηλώσεων. Εκατομμύρια άνθρωποι, με σιωπηλές και ειρηνικές πορείες, διεκδίκησαν το αυτονόητο: την αποκατάσταση του δικαιώματος της ψήφου τους. Ήταν μέρες γεμάτες ελπίδα και αγωνία. Οι πολίτες φώναζαν «Πού είναι η ψήφος μου;» πιστεύοντας πως ο μαζικός τους παλμός θα μπορούσε να επιβάλει αλλαγή. Μα τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 2009 ήρθε η γνώριμη απάντηση της καταστολής. Η εικόνα του αιμόφυρτου σώματος της Νεντά Αγά-Σολτάν σε έναν δρόμο της Τεχεράνης συγκλόνισε τον κόσμο και έγινε σύμβολο της αδικίας που υφίσταται ο ιρανικός λαός. Δεκάδες νεκροί, εκατοντάδες τραυματίες, χιλιάδες συλλήψεις· η ειρηνική διαμαρτυρία πνίγηκε στις σφαίρες και η πικρή γεύση του αυταρχισμού σκέπασε ξανά όσους ονειρεύονταν ελευθερία.

Το μοναδικό «αποτέλεσμα» της εκτεταμένης καταστολής του Πράσινου Κινήματος ήταν μια ακόμη βαθύτερη ρήξη ανάμεσα στην κοινωνία και την εξουσία. Εκατομμύρια άνθρωποι, που ίσως μέχρι τότε πίστευαν στη «μεταρρυθμισιμότητα» του καθεστώτος, μετά το 2009 κατάλαβαν πως η ίδια η δομή της εξουσίας δεν αντέχει, ούτε κατ’ ελάχιστο, το λαϊκό αίτημα. Την ίδια στιγμή, στις κατώτερες τάξεις και στις επαρχίες μακριά από το κέντρο συσσωρευόταν μια σιωπηλή, καταπιεσμένη οργή. Είδαν πως ακόμη και η αστική μεσαία τάξη, που διεκδικούσε με ψήφο και ειρηνικές πορείες, απωθήθηκε βίαια· τι μπορούσε να απομείνει, λοιπόν, στους αποκλεισμένους και τους περιθωριοποιημένους, πέρα από το να σπάσουν τα δεσμά μέσα στα οποία τους είχε φυλακίσει το σύστημα;

Μετά το 2009, το καθεστώς εγκαινίασε μια περίοδο πολιτικής στασιμότητας, συνοδευόμενη από ασφυκτικό έλεγχο και «ασφαλειοποίηση». Χρόνια πέρασαν, οι πρόεδροι άλλαξαν, αλλά η βασική στρατηγική φίμωσης και αποκλεισμού παρέμεινε αμετάβλητη. Κάθε μικρή διαμαρτυρία, είτε πολιτική είτε επαγγελματική, πνιγόταν στην αρχή της. Κι όμως, οι αντιφάσεις της κοινωνίας ήταν πολύ βαθιές για να ελέγχονται μόνο με ωμή βία. Η γενικευμένη διαφθορά και οι διεθνείς κυρώσεις έφεραν την οικονομία στο χείλος της κατάρρευσης. Στη δεκαετία του 2010, οι τσέπες των πολιτών άδειαζαν μέρα με τη μέρα, ενώ το ταξικό χάσμα ορθωνόταν ολοένα και πιο κραυγαλέο. Τεράστια σκάνδαλα αποκαλύφθηκαν, ενώ τα «παιδιά των ισχυρών» γλεντούσαν στις ΗΠΑ και στον Καναδά, την ώρα που τα παιδιά των εργαζομένων αναζητούσαν στα σκουπίδια μια μπουκιά φαγητού. Μια τέτοια κατάσταση δεν μπορούσε να συνεχιστεί.

Τον Δεκέμβριο του 2017-Ιανουάριο του 2018 φάνηκαν οι πρώτες σπίθες κάτω από τη στάχτη. Αυθόρμητες διαμαρτυρίες ξεκίνησαν από τη Μασχάντ (βορειοανατολικό Ιράν) και εξαπλώθηκαν ταχύτατα σε δεκάδες μικρές και μεγάλες πόλεις. Αυτή τη φορά, μπροστά βγήκαν κυρίως οι φτωχοί και οι περιθωριοποιημένοι, όσοι δεν είχαν τίποτα να χάσουν και είχαν γευτεί χρόνια ταπείνωσης και φτώχειας. Τα συνθήματα ήταν ριζικά διαφορετικά από τα προηγούμενα: αντί για «Πού είναι η ψήφος μου;» (το κεντρικό σύνθημα του Πράσινου Κινήματος του 2009, που επικεντρώθηκε στην εκλογική απάτη) ακούστηκε καθαρά το «Κάτω ο δικτάτορας» (μια άμεση έκκληση κατά του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ) και, το πιο καθοριστικό, το «Μεταρρυθμιστές, συντηρητικοί – τέλος!» (μια απόρριψη και των δύο κύριων πολιτικών παρατάξεων εντός της Ισλαμικής Δημοκρατίας: των λεγόμενων μεταρρυθμιστών και των σκληροπυρηνικών συντηρητικών).

Το γεγονός ότι οι διαμαρτυρίες του Δεκέμβρη 2017-Ιανουαρίου 2018 δεν είχαν οργανωμένη ηγεσία και ξεπήδησαν κυρίως από τα κοινωνικά δίκτυα και εφαρμογές όπως το Telegram βρήκε το καθεστώς απροετοίμαστο. Εκείνη η εξέγερση υπήρξε καμπή στον κοινωνικοταξικό αγώνα στο Ιράν· παρά τις υφέσεις και την αιματηρή καταστολή, άνοιξε νέο δρόμο. Μετά από αυτήν, το βλέμμα προς την ιρανική κοινωνία άλλαξε ουσιωδώς: έγινε σαφές ότι το κέντρο βάρους της αντίστασης είχε μετακινηθεί προς τις κατώτερες τάξεις και ότι το ηφαίστειο της οργής βράζει πλέον στις πιο γκρίζες ζώνες της χώρας.

Αν και το κύμα του 2017–2018 «μαζεύτηκε» σχετικά γρήγορα, μέσα στην άγρια καταστολή, η υπόγεια φλόγα δεν έσβησε. Δύο χρόνια αργότερα, τον Νοέμβριο του 2019, μια άλλη σπίθα σε πολύ ευρύτερη κλίμακα άναψε ξανά. Αφορμή ήταν η αιφνίδια αύξηση της τιμής της βενζίνης· στην πραγματικότητα όμως χρόνια οικονομικής πίεσης και η αίσθηση βαθιάς αδικίας είχαν φέρει τον λαό στα όρια της έκρηξης. Μέσα σε μόλις 48 ώρες, πάνω από 100 πόλεις μετατράπηκαν σε πεδία οδομαχιών. Τράπεζες και κυβερνητικά κτήρια παραδόθηκαν στις φλόγες της κοινωνικής οργής, και τα συνθήματα, πιο ριζοσπαστικά από ποτέ, στόχευσαν το ίδιο το θεμέλιο του συστήματος. Μια έκρυξη αγώνα ενάντια στην εξουσία του κεφαλαίου και στη βία του, χωρίς προηγούμενο στην ιρανική ιστορία, είχε ξεσπάσει.

Η απάντηση της εξουσίας ήταν τα απευθείας πυρά. Μέσα σε λίγες μέρες σημειώθηκε μία από τις πιο αιματηρές καταστολές της σύγχρονης ιστορίας της χώρας: σύμφωνα με μία εκδοχή, πάνω από 1.500 άνθρωποι σκοτώθηκαν σε 190 πόλεις, σχεδόν 400 μόνο στην επαρχία της Τεχεράνης. Αυτός ο τρομακτικός αριθμός επιβεβαιώθηκε αργότερα από ανεξάρτητες πηγές, όπως το Reuters, παρότι οι αρχές ποτέ δεν δέχτηκαν να ανακοινώσουν τον πραγματικό απολογισμό και εξακολουθούν να υπεκφεύγουν μέχρι σήμερα. Ενδεικτικά, ο τότε υπουργός Εσωτερικών ισχυρίστηκε ότι «μόνο 200-225» άνθρωποι σκοτώθηκαν, κι ακόμα κι αν δεχόταν κανείς αυτόν τον ισχυρισμό, πρόκειται για μια τραγωδία που φανερώνει θεσμική, οργανωμένη αγριότητα. Το κύμα του Νοεμβρίου 2019 καταπνίγηκε με γενικευμένη διακοπή του ίντερνετ και μαζική ανάπτυξη δυνάμεων των IRGC (Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης) και των Basij (παραστρατιωτικών πολιτοφυλακών) στις πόλεις. Το αίμα των νέων ξεπλύθηκε από τους δρόμους, αλλά η δυνατή, οργισμένη φωνή τους χάραξε ανεξίτηλα τη συλλογική μνήμη.

Μετά τον «ματωμένο Νοέμβρη», το Ιράν εισήλθε ουσιαστικά σε μια περίοδο σιωπηρής, υποδόριας ημι-εξέγερσης. Τίποτα δεν ήταν πια όπως πριν. Το κύμα διαμαρτυρίας που είχε υψωθεί από τον Δεκέμβρη του 2017 έως τον Νοέμβρη του 2019, αν και φαινομενικά καταπνίγηκε, ρίζωσε και απέκτησε εμπειρίες. Η απόσταση ανάμεσα στο κράτος και την κοινωνία έφτασε στο έσχατο όριο. Ακόμη και όσοι κάποτε πίστευαν στη «μεταρρύθμιση εκ των έσω» συνειδητοποίησαν ότι ο επικρατών θεοκρατικός αυταρχισμός δεν μεταρρυθμίζεται, πρέπει να ανατραπεί. Καθ’ όλη τη διετία 2020-2021, τοπικές και κλαδικές διαμαρτυρίες ξεσπούσαν κατ’ επανάληψη: από τις απεργίες των εργατών στη Χαφτ-Ταπέ και στη χαλυβουργία, μέχρι τις συγκεντρώσεις δασκάλων και συνταξιούχων και την εξέγερση των «διψασμένων» στο Χουζιστάν (νοτιοδυτικό Ιράν, όπου η έλλειψη νερού τροφοδότησε μαζικές διαμαρτυρίες). Καθεμία από αυτές τις δονήσεις ήταν σημάδι ότι η φλόγα κάτω από τη στάχτη έμενε ζωντανή.

Τρεις λέξεις που σημάδεψαν έναν αιώνα: H Ζίνα & η Εξέγερση του 2022

Στα μέσα Σεπτεμβρίου του 2022, η σπίθα που όλοι φοβόντουσαν, ή ήλπιζαν, έπεσε τελικά στην πυριτιδαποθήκη. Η Μάχσα/Ζίνα Αμινί, μια 22χρονη από το Σακκές (μια κουρδική πόλη στο δυτικό Ιράν), είχε ταξιδέψει στην Τεχεράνη για λίγες μέρες, όταν συνελήφθη από την «αστυνομία ηθών» (μια μονάδα επιφορτισμένη με την επιβολή των υποχρεωτικών νόμων περί χιτζάμπ). Λίγες μέρες αργότερα, το σώμα της βρέθηκε άψυχο σε ένα νοσοκομείο της πόλης. Η είδηση του θανάτου της Μάχσα -ή όπως τη φώναζαν οι φίλοι και οι δικοί της, Ζίνα- διαδόθηκε σαν φωτιά σε όλο το Ιράν. Οι σκηνές από το νοσοκομείο Κασρί και την κηδεία της στο Σακκές συγκλόνισαν εκατομμύρια ανθρώπους· κι εκεί, μέσα στον πόνο, ακούστηκε η κραυγή που έμελλε να αλλάξει την ιστορία: «ژن، ژیان، ئازادی» – «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία». Το ιστορικό σύνθημα του γυναικείου κινήματος στο Κουρδιστάν έγινε το λάβαρο ενός νέου, πανιρανικού αγώνα. Τρεις απλές, καθαρές λέξεις που χώρεσαν μέσα τους αιτήματα ενός αιώνα: την αξιοπρέπεια της γυναίκας απέναντι σ’ ένα μισογυνικό καθεστώς, το δικαίωμα στη ζωή απέναντι στη θανατολαγνία και μαρτυρολατρία των ισχυρών, και την ελευθερία απέναντι σ’ έναν αιώνα ασφυκτικού αυταρχισμού.

Οι διαδηλώσεις που ξέσπασαν μετά τη δολοφονία της Ζίνα Αμινί, στα μέσα Σεπτεμβρίου του 2022, ήταν πρωτοφανείς, τόσο σε γεωγραφική έκταση όσο και σε κοινωνική συμμετοχή. Από το Κουρδιστάν ως την Τεχεράνη, από το Μπαλουχιστάν ως το Μαζανταράν, δεκάδες πόλεις -ακόμα και χωριά- φλέγονταν από οργή. Οι νέες γυναίκες ήταν η καρδιά αυτής της εξέγερσης: μαθήτριες λυκείου έκαιγαν τις μαντίλες τους στις αυλές των σχολείων, φοιτήτριες και φοιτητές σχημάτιζαν ανθρώπινες αλυσίδες στα πανεπιστήμια και φώναζαν συνθήματα ελευθερίας. Στους δρόμους της Τεχεράνης, του Ταμπρίζ και του Ραστ, γυναίκες χωρίς μαντίλα κραύγαζαν «Κάτω ο δικτάτορας» και «Θα σκοτώσω εκείνον που σκότωσε την αδελφή μου». Το θάρρος τους, στην πρώτη γραμμή, γκρέμισε στην πράξη το αρχαίο ταμπού του φόβου. Οι άνδρες στάθηκαν δίπλα τους, με σεβασμό και περηφάνια, προφέροντας κι αυτοί το σύνθημα: «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία».

Από την πρώτη στιγμή, το κίνημα της Ζίνα είχε χαρακτηριστικά που το ξεχώριζαν από κάθε προηγούμενη διαμαρτυρία στο Ιράν. Πρώτον, τα συνθήματα στόχευαν ευθέως τον ανώτατο ηγέτη και ολόκληρο το καθεστώς· δεν υπήρχαν «μικρές», μετριοπαθείς διεκδικήσεις. Ήταν ένα κίνημα που ζητούσε ριζικό μετασχηματισμό, όχι μπαλώματα. Δεύτερον, για πρώτη φορά εμφανίστηκε μια σπάνια ενότητα τάξεων και εθνοτικών ομάδων: Κούρδοι, Πέρσες, Μπαλούχοι και Αζέροι, μεσαία στρώματα και φτωχοί, όλοι διακατέχονταν από την ίδια οργή απέναντι στην καταπίεση και τις διακρίσεις. Τρίτον, η δυναμική παρουσία της Γενιάς Ζ, νέων ανθρώπων που μεγάλωσαν μέσα στο διαδίκτυο και στον σύγχρονο κόσμο, μιας γενιάς που ο τρόπος ζωής της βρίσκεται σε απόλυτη αντίθεση με την επίσημη ιδεολογία του καθεστώτος. Και τέταρτον, ο καθοριστικός ρόλος των κοινωνικών δικτύων και της εκκοσμίκευσης των πολιτών: βίντεο με γυναίκες που έβγαζαν τη μαντίλα στο μετρό ή με νέους που πετούσαν το καλυμμαύκι από τα κεφάλια των κληρικών διαδίδονταν αστραπιαία, από πόλη σε πόλη, εμπνέοντας τους υπόλοιπους.

Το κράτος αντέδρασε μετωπικά απέναντι σε αυτό το ιστορικό κίνημα. Η προπαγάνδα έσπευσε να χαρακτηρίσει τους διαδηλωτές «ταραχοποιούς» και «αποσχιστές», ενώ τα κρατικά μέσα μιλούσαν για «ξένο δάκτυλο», ένα σχέδιο των ΗΠΑ και του Ισραήλ, όπως πάντα. Μα το επίσημο αφήγημα δεν έπειθε κανέναν, η ίδια η καθημερινότητα εξηγούσε γιατί ο κόσμος βγήκε στους δρόμους. Σε κάθε οικογένεια υπήρχε ένα κορίτσι που, για λίγες τούφες μαλλιών, θα μπορούσε να έχει την ίδια μοίρα με τη Ζίνα. Και παντού, η φτώχεια και η απογοήτευση είχαν απλωθεί τόσο, που ελάχιστοι πίστευαν πια σε κάποια «βελτίωση» μέσα στο υπάρχον σύστημα. Έτσι, το σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» έγινε μια μαζική, πρωτοφανής εξέγερση, μια εξέγερση που άντεξε θαρραλέα μήνες ολόκληρους.

Ο μηχανισμός καταστολής μπήκε στη μάχη πιο αμείλικτος από ποτέ. Οι φρικτές εικόνες που πλημμύρισαν τα μέσα τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο του 2022 δεν θα ξεχαστούν ποτέ: έφηβοι να πέφτουν νεκροί από πολεμικές σφαίρες στους δρόμους, όπως η 17χρονη Νίκα Σακαραμί και η Σαρίνα Εσμιλζαντέχ, των οποίων το χαμόγελο έσβησε απότομα από το πρόσωπο του Ιράν. Ή η Μάχσα Μογούι, μαθήτρια στο Ισφαχάν, που δολοφονήθηκε φορώντας ακόμα τη σχολική της στολή, στον δρόμο για το σπίτι. Στο Μπαλουχιστάν (νοτιοανατολικό Ιράν, όπου ζει κυρίως σουνιτικός και έντονα περιθωριοποιημένος πληθυσμός), οι «ματωμένες Παρασκευές» στοίχισαν τη ζωή σε δεκάδες νέους, ακόμα και παιδιά, θερισμένα από ελεύθερους σκοπευτές που είχαν στηθεί στις στέγες των αστυνομικών τμημάτων. Κι όμως, οι δυνάμεις ασφαλείας δεν αρκέστηκαν σε σφαίρες και δακρυγόνα· χρησιμοποίησαν κάθε δόλο: ασθενοφόρα για να μεταφέρουν άνδρες ασφαλείας και να συλλαμβάνουν τραυματίες, παρακρατικούς «με πολιτικά» για διείσδυση και εκφοβισμό, και αξιοποίηση χιλιάδων καμερών CCTV στους δρόμους για αναγνώριση προσώπων.

Σύμφωνα με αξιόπιστες εκθέσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κατά τη χρονιά των πανεθνικών διαμαρτυριών του 2022 σκοτώθηκαν τουλάχιστον 551 διαδηλωτές, ανάμεσά τους 68 παιδιά και 49 γυναίκες, από τις δυνάμεις ασφαλείας. Οι περισσότεροι έπεσαν από ευθείες βολές ή θανατηφόρους ξυλοδαρμούς. Το ισλαμικό καθεστώς σκότωσε δεκάδες ανθρώπους για να «αποδείξει» πως δεν σκότωσε τη Ζίνα. Χιλιάδες άλλοι τραυματίστηκαν ή συνελήφθησαν και πολλοί οδηγήθηκαν σε παρωδίες δικών, καταδικασμένοι σε βαριές ποινές ή ακόμη και σε θάνατο. Το κύμα εκτελέσεων των Μοχσέν Σεκαρί, Ματζιντρεζά Ραχνάβαρντ, Μοχαμάντ-Μαντί Καραμί και Μοχαμάντ Χοσεϊνί, νέων ανθρώπων των οποίων το “έγκλημα” ήταν η συμμετοχή στις διαμαρτυρίες, εξαπολύθηκε για να σκορπίσει τον τρόμο σε όλους.

Κι όμως, απέναντι σε αυτή την αγριότητα, η κοινωνία αντιστάθηκε με αξιοπρέπεια, ευρηματικότητα και πείσμα. Ένα από τα πιο ορατά πεδία της σύγκρουσης ήταν ο πόλεμος των αφηγήσεων: οι διαδηλωτές, με τα κινητά τους, κατέγραφαν και μετέδιδαν την αλήθεια του δρόμου. Βίντεο αποκάλυπταν πως τη βία και τις καταστροφές, τις προκαλούσαν αυτοί «με πολιτικά», ότι οι κρατικές δυνάμεις πυροβολούσαν εναντίον άοπλων πολιτών. Μία από τις πιο ωμές εκφράσεις αυτής της βίας κατά των πολιτών-δημοσιογράφων ήταν οι πυροβολισμοί εναντίον της Σιρίν Αλιζαντέχ, στο Μαζανταράν (μια βόρεια επαρχία στην Κασπία Θάλασσα). Το βίντεο που την έδειχνε να δέχεται πολεμική σφαίρα τη στιγμή που, μέσα στο οικογενειακό αυτοκίνητο, κατέγραφε την αστυνομική βαρβαρότητα, διαδόθηκε αστραπιαία στα κοινωνικά δίκτυα.

Παρά την αμείλικτη βία, τα ψηφιακά τεκμήρια ενίσχυσαν την αυτοπεποίθηση της κοινωνίας απέναντι στο ψεύτικο κρατικό αφήγημα. Εκεί όπου η καταστολή έκανε αδύνατες τις μαζικές συναθροίσεις, άνθισαν άλλες μορφές πολιτικής ανυπακοής: νυχτερινές ιαχές από ταράτσες, συνθήματα σε τοίχους και πάνω σε χαρτονομίσματα, πορτρέτα και φωτογραφίες των δολοφονημένων σε δημόσιους χώρους. Συμβολικές πράξεις -όπως χοροί νέων γυναικών χωρίς μαντίλα στον δρόμο ή σόλο ερμηνείες του “Baraye…” (ένα τραγούδι διαμαρτυρίας που έγινε ύμνος του κινήματος) σε πλατείες- έγιναν σημάδια μιας κοινωνίας που δεν σιωπούσε. Το κίνημα δεν είχε κεντρικό ηγέτη, είχε όμως χιλιάδες ανώνυμες ηγέτιδες και ανώνυμους ηγέτες σε γειτονιές, σχολεία και πανεπιστήμια, που κρατούσαν τη φλόγα ζωντανή. Η θαρραλέα παρουσία των οικογενειών των θυμάτων -από τους γονείς της Ζίνα Αμινί έως αυτούς που έχασαν αγαπημένους στις διαμαρτυρίες- έδινε στο κίνημα ηθική δύναμη. Με καθαρή, ακέραιη φωνή, στις τελετές της σαρανταήμερης μνήμης, απέδιδαν την ευθύνη για τις δολοφονίες στο κράτος και μετέτρεπαν τη δίψα για δικαιοσύνη σε συλλογικό αίτημα.

Διάβρωση της επίσημης ιδεολογίας: εκκοσμίκευση, χιτζάμπ & καθημερινή ζωή

Ένα από τα πιο σημαντικά αποτελέσματα της εξέγερσης του 2022 είναι η βαθιά ρήξη στο ιδεολογικό υπόβαθρο του καθεστώτος, και αυτή τη φορά η ίδια η εξουσία παρείχε τα στοιχεία που το αποδεικνύουν. Σύμφωνα με την Εθνική Έρευνα Αξιών και Στάσεων των Ιρανών (4ο κύμα), που διεξήχθη από το Υπουργείο Πολιτισμού και Ισλαμικής Καθοδήγησης (μέσω του Ερευνητικού Ινστιτούτου Πολιτισμού, Τέχνης και Επικοινωνίας) τον Νοέμβριο του 2023, σε 15.878 δια ζώσης συνεντεύξεις σε όλες τις 31 επαρχίες, η εικόνα είναι αποκαλυπτική: το 73% των ερωτηθέντων ζητούν τον χωρισμό θρησκείας και κράτους (όταν το 2015 μόλις 31% συμμεριζόταν αυτή την άποψη), το 85% δηλώνει ότι η κοινωνία έχει γίνει «λιγότερο θρησκευόμενη» τα τελευταία πέντε χρόνια, και πάνω από το 81% προβλέπει πως η τάση αυτή θα συνεχιστεί.

Στους δείκτες συμπεριφοράς, μόλις 11% είπαν ότι «πάντα» συμμετέχουν σε συλλογική προσευχή, ενώ 45% δεν πηγαίνουν ποτέ στην προσευχή της Παρασκευής· 13% δήλωσαν ότι «πάντα» διαβάζουν το Κοράνι και 19% ότι «ποτέ». Όσο για το χιτζάμπ, τα δεδομένα δείχνουν κατακόρυφη πτώση υπέρ του νομικού εξαναγκασμού: 38% απαντούν «αν μια γυναίκα δεν φορά μαντίλα, δεν με αφορά», 34,4% λένε καθαρά ότι «δεν πρέπει να επιβάλλεται», και μόλις 7,9% τάσσονται υπέρ της «απόλυτης υποχρέωσης» (ενώ το 2015 το ποσοστό αυτό ήταν 18,6%). Αν και τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν αρχικά αποσπασματικά, και στη συνέχεια διακινήθηκε η είδηση ότι οι λεπτομέρειες «θα μείνουν εμπιστευτικές», ακόμη και αυτή η επίσημη έρευνα αποτυπώνει ξεκάθαρα τη ραγδαία διάβρωση της ιδεολογικής ισχύος του καθεστώτος.

Η εικόνα αυτή συμβαδίζει με προγενέστερα κρατικά δεδομένα. Το Ερευνητικό Κέντρο του Κοινοβουλίου, σε έκθεσή του εκείνα τα χρόνια, αναγνώριζε ρητά τη μείωση της κοινωνικής στήριξης στις αυστηρές πολιτικές για το χιτζάμπ και διαπίστωνε την αποτυχία του «μοντέλου του εξαναγκασμού», μια παραδοχή που σε επίπεδο δημόσιας πολιτικής επικύρωνε την πτώση της νομιμοποίησης του θρησκευτικού καταναγκασμού.

Ίσως το πιο εύγλωττο τεκμήριο της ανόδου του κοσμικού πνεύματος στο Ιράν να είναι η ίδια η καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Πριν από λίγα χρόνια, ελάχιστοι τολμούσαν να μιλήσουν ανοιχτά για την απιστία τους· σήμερα ακόμη και σε οικογενειακές συνάξεις οι συζητήσεις για την αναποτελεσματικότητα και τον δογματισμό της κρατικής θρησκείας είναι κοινός τόπος. Τα τζαμιά είναι πιο άδεια από ποτέ, σε βαθμό που ακόμη και οι ιμάμηδες της Παρασκευής παραδέχονται την ερήμωση των σειρών. Τα θρησκευτικά βιβλία στα σχολεία έχουν καταντήσει περιθωριακό μάθημα, που οι μαθητές αντιμετωπίζουν με αδιαφορία. Αντίθετα, η έλξη προς σύγχρονες έννοιες όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ισότητα των φύλων, η κοσμικότητα και η επιστημονική συλλογιστική έχει ενισχυθεί. Πολλοί πλέον βλέπουν τη θρησκευτικότητα ως ιδιωτική υπόθεση, όχι ως κοινωνική επιταγή. Αυτή η ήσυχη αλλά βαθιά πνευματική μεταστροφή ανοίγει τον δρόμο για μια ολοένα μεγαλύτερη απόσταση των ανθρώπων από μια κυβέρνηση που αντλεί τη νομιμοποίησή της από τη θρησκεία. Η Ισλαμική Δημοκρατία γνωρίζει καλά πως, όταν η πλειοψηφία παύει να πιστεύει βαθιά και να θεωρεί θεμιτή μια θεοκρατική διακυβέρνηση, τα θεμέλια της εξουσίας της αρχίζουν να τρίζουν.

Το πιο χαρακτηριστικό έμβλημα αυτής της κοινωνικής μεταβολής είναι η αντιπαράθεση γύρω από το χιτζάμπ. Η υποχρεωτική μαντίλα, που κάποτε αποτελούσε θεμέλιο της ιδεολογίας του καθεστώτος, έχει πια μετατραπεί στην αχίλλειο πτέρνα της νομιμοποίησής του. Μετά το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» και την απόφαση πλήθους γυναικών σε όλη τη χώρα να αφαιρέσουν τη μαντίλα, το κράτος επιδόθηκε σε μια απέλπιδα προσπάθεια να ανακτήσει τον έλεγχο. Η «αστυνομία ηθών» επανήλθε στους δρόμους, επιβλήθηκαν χρηματικά πρόστιμα και αποκλεισμοί από δημόσιες υπηρεσίες για τις γυναίκες χωρίς μαντίλα, ενώ καταστήματα και εστιατόρια που τις εξυπηρετούσαν σφραγίστηκαν.

Όμως αυτή η πίεση γύρισε μπούμερανγκ. Όχι μόνο οι γυναίκες δεν επέστρεψαν στο χιτζάμπ, αλλά ολοένα μεγαλύτερα τμήματα της κοινωνίας πέρασαν σε ενεργή αντιπαράθεση προς αυτόν τον θρησκευτικό καταναγκασμό. Τρία χρόνια μετά, μπορεί κανείς να πει πως η όψη των ιρανικών πόλεων έχει αλλάξει ριζικά: πάνω από τις μισές γυναίκες στα μεγάλα αστικά κέντρα δεν φορούν μαντίλα ή την φέρουν πολύ πίσω, ενώ ακόμη και στις μικρότερες πόλεις ο αριθμός όσων κυκλοφορούν χωρίς κάλυμμα κεφαλής σε δρόμους και αγορές είναι εντυπωσιακός. Αυτή η εκτεταμένη πολιτική ανυπακοή δείχνει ότι, στον πιο θεμελιώδη τρόπο ζωής τους, οι άνθρωποι δεν αναγνωρίζουν πλέον την κυβέρνηση ως αυθεντία. Ένα καθεστώς που κάποτε αποκαλούσε το χιτζάμπ «την τιμή της επανάστασης» στέκει τώρα απορημένο μπροστά σε μια γενιά που έχει χάσει την πίστη σε αυτό και δεν υποτάσσεται σε ιδεολογικές προσταγές.

Ψωμί και ελευθερία: απονεκρωμένη οικονομία, εργατική τάξη & η αντοχή της κοινωνίας

Κι όμως, η οικονομία και το βιοτικό επίπεδο αποτελούν καθοριστικό παράγοντα για το μέλλον της ιρανικής κοινωνίας· έχουν πλέον μετατραπεί σε πεδίο ανοιχτής σύγκρουσης ανάμεσα στον λαό και την εξουσία. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2020 (ιδίως μετά το 2021), η Ισλαμική Δημοκρατία βιώνει την κρισιμότερη οικονομική της φάση. Ο επίσημος πληθωρισμός ξεπερνά το 40%, ενώ σύμφωνα με ανεξάρτητους ειδικούς στην πράξη αγγίζει το 50–60%, η αξία του ριαλιού έχει καταρρεύσει, με το δολάριο να εκτοξεύεται από τις 5.000 σε πάνω από 50.000 τομάν, και η οικονομική ανάπτυξη παραμένει σχεδόν μηδενική για περισσότερο από μία δεκαετία. Η ανεργία, ιδίως μεταξύ των νέων πτυχιούχων, έχει λάβει εκρηκτικές διαστάσεις, ενώ το ταξικό χάσμα έχει οξυνθεί όσο ποτέ. Η μεσαία τάξη συνθλίβεται από την ακρίβεια και εκατομμύρια οικογένειες έχουν διολισθήσει κάτω από το όριο της φτώχειας. Ακόμη και βάσει επίσημων κρατικών στοιχείων, περίπου το 25-30% του πληθυσμού, δηλαδή σχεδόν 25 εκατομμύρια άνθρωποι, ζουν σε συνθήκες ένδειας. Κατά κάποιους ανεξάρτητους οικονομολόγους, η πραγματικότητα είναι ακόμη πιο ζοφερή: αν ληφθεί υπόψη το πραγματικό όριο φτώχειας, πάνω από το 50% των Ιρανών αδυνατεί να καλύψει βασικές ανάγκες.

Τα τελευταία χρόνια κύματα απεργιών και επαγγελματικών κινητοποιήσεων έχουν απλωθεί σε ολόκληρη τη χώρα, αντίδραση στη ραγδαία επιδείνωση του βιοπορισμού. Το μαχαίρι έχει φτάσει στο κόκαλο για εργάτες και υπαλλήλους: οι πενιχροί μισθοί δεν καλύπτουν πια ούτε τα βασικά. Έτσι, εργάτες σε βιομηχανίες, δάσκαλοι, νοσηλευτές, συνταξιούχοι και μικροέμποροι κατεβαίνουν στους δρόμους, κλείνουν τα καταστήματά τους, οργανώνονται. Κατά καιρούς, οι κινητοποιήσεις αυτές πήραν πανεθνική μορφή, όπως οι συντονισμένες απεργίες εκπαιδευτικών σε δεκάδες πόλεις, με αιτήματα για αυξήσεις και την απελευθέρωση φυλακισμένων συναδέλφων τους ή οι κινητοποιήσεις των οδηγών φορτηγών απέναντι στην ακρίβεια των καυσίμων και το δυσβάσταχτο κόστος ζωής. Σύμφωνα με το Κέντρο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Ιράν, μόνο στο τελευταίο τετράμηνο του 2023-2024 (Δεκέμβριος 2023 – Μάρτιος 2024) καταγράφηκαν τουλάχιστον 44 απεργίες και εργατικές διαμαρτυρίες σε 26 πόλεις της χώρας.

Όλα αυτά δείχνουν πως η δυσαρέσκεια των εργαζομένων και των φτωχών φουντώνει μέρα με τη μέρα. Τα πιο στοιχειώδη αιτήματα -εξόφληση δεδουλευμένων, μισθοί πάνω από το όριο φτώχειας, εργασιακή ασφάλεια, τερματισμός των διεφθαρμένων ιδιωτικοποιήσεων- αντιμετωπίζονται όχι με λύσεις αλλά με δικογραφίες και καταστολή. Από τον εργάτη της ζάχαρης στη Χαφτ-Ταπέ, Εσμαΐλ Μπαχσί, μέχρι τον φυλακισμένο δάσκαλο Τζαφάρ Εμπραχίμι, και δεκάδες ακόμη συνδικαλιστές -όπως ο Τζαφάρ Αζίμζαντε και η Παρβίν Μοχαμαντί- βρέθηκαν πίσω από τα κάγκελα για το «έγκλημα» της διεκδίκησης δικαιοσύνης. Η αμείλικτη αυτή καταστολή δεν είναι τυχαία αφού το καθεστώς γνωρίζει πως η σύζευξη των κοινωνικών αιτημάτων με το ελευθεριακό ρεύμα απειλεί την ίδια του την ύπαρξη. Στα συνθήματα της εξέγερσης του 2022 κι έπειτα, αντήχησε πολλές φορές με συγκινητική δύναμη το «Εργάτη, φοιτητή, ενότητα, ενότητα». Μια τέτοια σύγκλιση είναι εφιάλτης για μια εξουσία που στηρίζεται στον κοινωνικό κατακερματισμό.

Παρά όλα τα συντριπτικά βάρη, κάτι βαθύ μέσα στην ιρανική κοινωνία παραμένει ζωντανό και δεν την αφήνει να παραδοθεί άνευ όρων στη φτώχεια και τη φίμωση: μια κουλτούρα αντίστασης. Οι Ιρανοί, στη μακρά ιστορική τους διαδρομή, έχουν σηκωθεί πολλές φορές μέσα από τα ερείπια. Και σήμερα, παρότι η τυραννία έχει οδηγήσει πολλούς στα όριά τους, το φρόνημα της αντοχής και της αλληλεγγύης δυναμώνει.

Οι εικόνες των τελευταίων δύο-τριών χρόνων, εν μέσω καταστολής, είναι ανεξίτηλες: τα παζάρια στο Σακκές, στο Σαναντάτζ και στην Τεχεράνη που κατέβασαν ρολά σε ένδειξη πένθους και αλληλεγγύης· οι θεατές στο Στάδιο Azadi (το κεντρικό στάδιο της Τεχεράνης) που, από τα βάθη της ψυχής, τραγούδησαν εν χορώ το «Yar-e Dabestani» («Ο συμμαθητής μου», ένα τραγούδι του φοιτητικού κινήματος του 1979 που έχει γίνει σύμβολο αλληλεγγύης)· οι οδηγοί που τίμησαν τους νεκρούς με συνεχόμενα κορναρίσματα· οι μάνες που στα κοιμητήρια πιασμένες χέρι-χέρι πάνω από τους τάφους των παιδιών τους τραγούδησαν «Ρίξε κι άλλη φωτιά, γιατί αυτή η φωτιά δεν θα γίνει στάχτη».

Όλα αυτά δείχνουν ότι, κόντρα στην πίεση, το πνεύμα της κοινωνίας δεν έχει νεκρωθεί. Ο λαός του Ιράν είναι θλιμμένος, οργισμένος -ίσως και στιγμές απελπισμένος- αλλά δεν είναι υποταγμένος, ούτε νεκρός. Στα στενά βλέπεις ακόμη το χαμόγελο της συντροφικότητας στα βλέμματα των περαστικών· κι όταν ακούγεται το όνομα «Μάχσα», τα μάτια γεμίζουν δάκρυ και οι γροθιές σφίγγονται. Αυτή η ζωντανή καρδιά δεν θανατώνεται με σφαίρες και φυλακές, από κανένα καθεστώς.

Δώδεκα μέρες τρόμου: ο σύντομος πόλεμος & η κοινωνική εκκρεμότητα

Τρία χρόνια μετά την εξέγερση «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» το Ιράν βρίσκεται ξανά στο μάτι του κυκλώνα. Στο εσωτερικό, η κοινωνική σύγκρουση παραμένει ανοιχτή· στο εξωτερικό, μια σειρά γεγονότων ήρθαν να τη δυναμιτίσουν ακόμα περισσότερο. Τον τελευταίο χρόνο, η αντιπαράθεση ανάμεσα στην Ισλαμική Δημοκρατία και τους εχθρούς της κλιμακώθηκε επικίνδυνα. Το καθεστώς, βαρύ από τις τυχοδιωκτικές του πολιτικές στην περιοχή και το αμφιλεγόμενο πυρηνικό του πρόγραμμα, ζει εδώ και χρόνια κάτω από κυρώσεις και διεθνή πίεση. Το 2023 όμως, η κόντρα με το Ισραήλ πήρε πιο ανοιχτή μορφή. Το Ισραήλ, βλέποντας το ιρανικό καθεστώς (ή κάθε πολιτική που θεωρεί απειλή για την ύπαρξή του) ως εχθρό προς εξόντωση, είχε ήδη εξαπολύσει σειρά επιθέσεων: κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ σε πυρηνικές εγκαταστάσεις, ακόμα και δολοφονίες επιστημόνων. Όμως, τον Ιούνιο του 2025, η μέχρι τότε υπόγεια αναμέτρηση βγήκε στο φως με τον πιο βίαιο τρόπο: έναν αιφνίδιο, καταστροφικό πόλεμο.

Ένα πρωινό του Ιουνίου 2025, οι κάτοικοι πολλών ιρανικών πόλεων ξύπνησαν από τον εκκωφαντικό ήχο εκρήξεων. Ισραηλινά μαχητικά εξαπέλυσαν αιφνιδιαστική επίθεση, τη μεγαλύτερη ξένη στρατιωτική εισβολή σε ιρανικό έδαφος μετά τον πόλεμο με το Ιράκ (1980-1988). Οι Φρουροί και ο στρατός απάντησαν αμέσως με καταιγισμό πυραύλων προς το Τελ Αβίβ και τη Χάιφα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, που αρχικά παρακολουθούσαν, μπήκαν στον πόλεμο μέσα σε λίγες μέρες, βομβαρδίζοντας ιρανικούς πυρηνικούς στόχους. Έτσι ξέσπασε ένας σύντομος αλλά άνισος πόλεμος, που κράτησε δώδεκα μέρες, αφήνοντας πίσω του καταστροφή και τρόμο. Ισραηλινοί πύραυλοι και drones ισοπέδωσαν βάσεις των Φρουρών και ραντάρ· ισχυρές εκρήξεις συγκλόνισαν την Τεχεράνη και το Ισπαχάν. Τα ιρανικά αντιαεροπορικά προσπάθησαν να απαντήσουν, αλλά η αεροπορική υπεροχή του αντιπάλου ήταν καθαρή. Σειρήνες συναγερμού ήχησαν σε Τεχεράνη, Ισπαχάν και Ταμπρίζ· ο κόσμος έτρεχε πανικόβλητος στα καταφύγια. Κι αν δεν επρόκειτο για ολοκληρωτικό πόλεμο αλλά για στοχευμένα πλήγματα, η χώρα έζησε δώδεκα μέρες βυθισμένη στην αγωνία και στον φόβο για το αύριο.

Μια κοινωνία που μόλις είχε βγει από το σοκ της εξέγερσης και έφερε ακόμα τα τραύματα της καταστολής, βρέθηκε τώρα μπροστά σε ένα νέο σοκ: τον πόλεμο από έξω. Ένας συγγραφέας μέσα στο Ιράν περιέγραψε την κατάσταση ως εξής: «Οι εξελίξεις σε τόσο μικρό διάστημα ήταν τόσο πυκνές και συντριπτικές, ώστε η κοινωνία, υπό το βάρος αυτών των εξελίξεων, βυθίστηκε σε αντιφατικά αισθήματα. Δημιουργήθηκε μια κατάσταση εκκρεμότητας, απρόβλεπτη και νευρική». Ο κόσμος έμενε διχασμένος: να οργιστεί για την ξένη εισβολή ή να χαρεί για το πλήγμα στο καθεστώς; Να φοβηθεί για την πατρίδα ή να ελπίσει στην πτώση των εξουσιαστών; Αυτή η αντίφαση κρατούσε ολόκληρη την κοινωνία σε μια αγχώδη αιώρηση.

Η Ισλαμική Δημοκρατία, νιώθοντας την απειλή της εξόντωσης, έσπευσε να αλλάξει προσωπείο. Η ίδια εξουσία που για χρόνια διακήρυττε την «ισλαμική ούμμα» (την παγκόσμια μουσουλμανική κοινότητα) και κατηγορούσε τον εθνικισμό, εμφανίστηκε ξαφνικά με εθνικά σύμβολα. Οι δρόμοι της Τεχεράνης και άλλων πόλεων γέμισαν με πατριωτικές πινακίδες: με τον Αράς τον Τοξότη (έναν θρυλικό Πέρση ήρωα που θυσιάστηκε για να υπερασπιστεί τα σύνορα του Ιράν) και με επικούς ύμνους για το Ιράν. Στη δημόσια τηλεόραση, υμνωδοί του καθεστώτος τραγουδούσαν το παλιό “Ey Iran” (έναν πατριωτικό ύμνο που συντέθηκε τη δεκαετία του 1940, που συχνά θεωρείται ο ανεπίσημος εθνικός ύμνος του Ιράν). Ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, που μια ζωή αυτοπροσδιοριζόταν ως «στρατιώτης του Ισλάμ», κάλεσε τώρα τον λαό σε «υπεράσπιση της πατρίδας». Η στροφή αυτή δεν πέρασε απαρατήρητη, πολλοί τη χλεύασαν ως γελοιογραφία: το ίδιο καθεστώς που μέχρι χθες στιγμάτιζε κάθε επικριτή ως «κοσμικό εθνικιστή», σήμερα υψώνει τη σημαία για να σωθεί. Στην πράξη, μπροστά στην πρώτη υπαρξιακή απειλή, η Ισλαμική Ρεπούμπλικα συνειδητοποίησε πως για να κερδίσει στήριξη δεν είχε άλλο απόθεμα παρά τον πατριωτισμό των ίδιων των ανθρώπων. Έπιασε άραγε το τέχνασμα; Η κοινωνική αντίδραση έδειξε ότι η χαμένη εμπιστοσύνη δεν ανακτάται με μερικά συνθήματα. Το αίσθημα ήταν ξεκάθαρο: «Αν νοιάζεστε για το Ιράν, γιατί τόσα χρόνια με τους τυχοδιωκτισμούς σας το φέρατε στο χείλος του πολέμου;»

Από την άλλη πλευρά, ένα κομμάτι των αντιπάλων του ισλαμικού καθεστώτος -κυρίως δύο ρεύματα, οι φιλομοναρχικοί (υποστηρικτές της αποκατάστασης της δυναστείας των Παχλεβί) και οι “Μουτζαχεντίν-ε Χαλκ” (MEK, ή Μουτζαχεντίν του Λαού του Ιράν, μια αμφιλεγόμενη ομάδα της αντιπολίτευσης με ιστορικό υποστήριξης ξένων δυνάμεων)- έδειξε μια στάση που ξύπνησε πικρές μνήμες προδοσίας: την ευθυγράμμιση με τον ξένο αντίπαλο. Παράδοξο, αν σκεφτεί κανείς ότι αυτοί που διακηρύσσουν πως είναι «φιλοϊρανοί» και υπέρ της «εδαφικής ακεραιότητας» βρέθηκαν, μέσα στον δωδεκαήμερο πόλεμο Ισραήλ-Ιράν, να παίρνουν το μέρος μιας εχθρικής δύναμης. Δορυφορικά κανάλια κοντά σ’ αυτούς πρόβαλλαν με ενθουσιασμό τις «νίκες» του ισραηλινού στρατού και δεν δίστασαν να ευχηθούν την πτώση της Ισλαμικής Δημοκρατίας από ξένη στρατιωτική επέμβαση. Ο Ρεζά Παχλεβί, ο εξόριστος πρίγκιπας διάδοχος που ονειρεύεται την επιστροφή της μοναρχίας, επένδυσε τόσο πολύ στη στήριξη Ισραήλ και ΗΠΑ ώστε, εν μέσω των επιθέσεων, έστειλε συλλυπητήρια για τον θάνατο δύο Ισραηλινών πολιτών, χωρίς να πει λέξη για τους Ιρανούς στρατεύσιμους ή τους αμάχους που σκοτώθηκαν από τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς. Μια τέτοια στάση μόνο ως ξενοδουλία και μνησικακία μπορούσε να διαβαστεί· και είναι ειρωνικό πως όσοι αυτοχαρακτηρίζονται «εθνικιστές» ζητούν από ξένες δυνάμεις τη συντριβή της ίδιας τους της χώρας. Όχι μόνο δεν τους χάρισε νομιμοποίηση, αλλά ανέδειξε με ακόμη μεγαλύτερη καθαρότητα ότι μια αυθεντική εναλλακτική μπορεί να βρεθεί μόνο μέσα στον ίδιο τον λαό και στα ανεξάρτητα κινήματα, όχι στην αγκαλιά ξένων κρατών.

Ο δωδεκαήμερος πόλεμος έληξε τελικά υπό διεθνείς πιέσεις και με τη μεσολάβηση μεγάλων δυνάμεων. Το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες, αφού κατάφεραν βαριά πλήγματα στο Ιράν και υπέστησαν μερικές πυραυλικές επιθέσεις σε αντάλλαγμα, τελικά υποχώρησαν, καθώς η συνέχιση της σύγκρουσης απειλούσε να ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Για την Ισλαμική Ρεπούμπλικα, η λήξη του πολέμου λειτούργησε σαν τεχνητή αναπνοή. Η προπαγάνδα έσπευσε να διακηρύξει ότι «νικήσαμε τους ξένους εχθρούς» και προσπάθησε να αποστάξει «νίκη» από τα ερείπια.

Η πραγματικότητα όμως, ήταν πολύ πιο σκληρή: οι ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις υπέστησαν σοβαρές ζημιές, εκατοντάδες στρατιώτες και άμαχοι σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν και το κυριότερο, η ήδη εύθραυστη οικονομία δέχτηκε νέο, βαρύ πλήγμα. Το δολάριο και ο χρυσός εκτινάχθηκαν· ο κόσμος, τρομαγμένος, έσπευδε να αποθηκεύσει βασικά αγαθά. Μέσα σ’ αυτό το κλίμα, το καθεστώς, ακόμη και μετά την εκεχειρία, συνέχισε να χτυπά το τύμπανο του πολέμου για να καλύψει την εσωτερική πίεση. Κατά τη διάρκεια της σύρραξης η καταστολή οξύνθηκε: ειρηνιστές και πολιτικοί ακτιβιστές συνελήφθησαν με την κατηγορία της «συνεργασίας με τον εχθρό» (μια ευρεία κατηγορία που χρησιμοποιείται για να φιμώσει τη διαφωνία), ενώ κάθε επικριτική φωνή φιμώθηκε με το πρόσχημα ότι «η χώρα βρίσκεται σε πόλεμο». Με άλλα λόγια, η Ισλαμική Ρεπούμπλικα αξιοποίησε την ισραηλινή επίθεση για να σφίξει κι άλλο τη θηλιά γύρω από τις ελευθερίες και να εκφοβίσει τους αντιφρονούντες υπό τη σκιά του εξωτερικού κινδύνου.

Μετά την εκεχειρία: η κατασκευή αφήγησης, ο οικονομικός πυρετός & μια κοινωνία λαβωμένη αλλά ζωντανή

Η σημερινή εικόνα του Ιράν είναι ένα μίγμα ελπίδας και φόβου, φωτός και σκοταδιού. Από τη μια μεριά, βλέπουμε μια κοινωνία βαριά πληγωμένη αλλά ταυτόχρονα αφυπνισμένη. Τίποτα δεν θυμίζει πια το Ιράν πριν από τρία χρόνια, ούτε στις ψυχές των ανθρώπων, ούτε στα έγκατα του ίδιου του κρατικού μηχανισμού. Όσοι ένιωσαν για λίγο την ελευθερία στους δρόμους και δοκίμασαν τη δύναμη της συλλογικότητας, δύσκολα επιστρέφουν στην παλιά σιωπή. Οι κοινωνικοί κανόνες έχουν αλλάξει· ο φόβος για την αστυνομία και τη Basij (μια παραστρατιωτική πολιτοφυλακή υπό το IRGC, που χρησιμοποιείται συχνά για την καταστολή στον δρόμο) έχει ξεθωριάσει· οι νέοι διαλέγουν τη ζωή, όχι την ύπαρξη κάτω από τον τρόμο του θανάτου. Κορίτσια περπατούν με θάρρος χωρίς μαντίλα, οικογένειες στέκονται όρθιες απέναντι στον αυταρχισμό των οργάνων, έμποροι, γιατροί και διάσημοι αθλητές απομακρύνονται σταδιακά από την επιρροή του καθεστώτος. Ακόμα και όσοι κρατούν δεσμούς με τη θρησκεία αποστρέφονται μια εξουσία που τη χρησιμοποιεί σαν εμπόρευμα. Η ιρανική κοινωνία είναι σήμερα πιο κοσμική, πιο ενημερωμένη και πιο συγχρονισμένη από ποτέ. Οι θρησκευτικές και εθνοτικές ρωγμές, πάνω στις οποίες το καθεστώς στήριζε την κυριαρχία του, έχουν ατονήσει μέσα στη φωτιά του κοινού αγώνα: γυναίκες και άνδρες, Κούρδοι και Πέρσες, σιίτες και σουνίτες στάθηκαν πλάι πλάι για έναν μεγαλύτερο σκοπό – και αυτό το κοινωνικό κεφάλαιο δεν διαγράφεται.

Από την άλλη, οι ανησυχίες πυκνώνουν. Η Ισλαμική Ρεπούμπλικα είναι λαβωμένη, και γι’ αυτό πιο επικίνδυνη. Ο νέος γύρος κυρώσεων και η διεθνής απομόνωση μετά την καταστολή του 2022 έχουν σπρώξει την οικονομία στο χείλος της κατάρρευσης, ενώ διέξοδος δεν φαίνεται στον ορίζοντα. Οι κρατούντες ενδέχεται, για να διασωθούν, να επιδιώξουν ξανά εξωτερικές περιπέτειες ή να εντείνουν την αιματηρή καταστολή. Η εμπειρία διδάσκει ότι αυτό το σύστημα δεν διστάζει να μετατρέψει τη χώρα σε καμένη γη για να παραμείνει στην εξουσία. Ο κίνδυνος επανάληψης σεναρίων τύπου Συρίας ή Λιβύης, εμφύλια σύρραξη ή ξένη επέμβαση, βαραίνει όσους αγαπούν τον τόπο. Οι λίγοι μήνες του σύντομου πολέμου με το Ισραήλ έδειξαν πόσο εκτεθειμένη είναι η χώρα και πόσο απροστάτευτοι οι άνθρωποι. Έτσι αναδύεται ένα δύσκολο ερώτημα: πώς τερματίζεται η εσωτερική τυραννία χωρίς να οδηγηθούμε σε εξωτερικό πόλεμο ή σε εσωτερικό χάος;

Η απάντηση δεν είναι εύκολη και μαγική συνταγή δεν υπάρχει. Παρ’ όλα αυτά, είναι εμφανές ότι ο αυταρχισμός κατρακυλά στην απώλεια νομιμοποίησης περισσότερο από ποτέ. Το καθεστώς δεν έχει δρόμο μπροστά αλλά ούτε και πίσω: καμία μεταρρύθμιση, ούτε καν στοιχειώδη διακυβέρνηση.

Η λαϊκή δυσαρέσκεια εκτοξεύθηκε και όπως επισημαίνουν αναλυτές, η κοινωνία ζει μια «επαναστατική» συνθήκη που δεν έχει ακόμη σαφή πορεία ή τέλος αλλά σίγουρα δεν επιστρέφει στο χθες. Ο λαός ζητά ζωή κι αυτό το αίτημα δεν αναχαιτίζεται με γκλομπ ή κελιά.

Πολλά σημάδια δείχνουν ότι και μέσα στο ίδιο το καθεστώς άνοιξαν ρωγμές και εμφανίστηκαν δισταγμοί. Οι πραγματιστές συντηρητικοί αντιλαμβάνονται το αδιέξοδο, ενώ οι ακραιφνείς ιδεολόγοι δεν πείθουν ούτε τους ίδιους τους ένστολους. Όταν οι «μετριοπαθείς» του καθεστώτος, μετά τις επιθέσεις του Ισραήλ, μιλούν δημοσίως για την ανάγκη αλλαγής «παραδείγματος διακυβέρνησης», εννοώντας την εγκατάλειψη της θεοκρατικής κηδεμονίας και του σεχταριστικού τυχοδιωκτισμού, σημαίνει ότι ακόμη και οι «εντός» βλέπουν το αδιέξοδο.

Κι όμως, οι κοινωνικοί μετασχηματισμοί χρειάζονται χρόνο, και η πορεία του Ιράν θα περάσει μέσα από κακοτοπιές. Πολλά σενάρια παραμένουν ανοιχτά. Ίσως το καθεστώς επιβιώσει για λίγο ακόμα, στηριζόμενο στη ωμή βία· μα στέκεται πάνω σε θάλασσα από μπαρούτι, μια σπίθα μπορεί να προκαλέσει νέα έκρηξη. Οι διαμαρτυρίες θα συνεχιστούν με μεταβαλλόμενες μορφές: απεργίες εργατών, μποϊκοτάζ σε προσχηματικές εκλογές, συμβολικές συγκεντρώσεις σε επετείους. Το ελευθεριακό ρεύμα γνωρίζει υφέσεις και εξάρσεις, αλλά δεν σταματά, γιατί ριζώνει στην αυθεντική, βαθιά επιθυμία για μια καλύτερη ζωή.

Μέσα σ’ όλα αυτά, η κοινωνία του Ιράν κοιτά μπροστά: με ανήσυχα μάτια αλλά με πεισματική ελπίδα. Ελπίδα ότι αυτη η μαύρη νύχτα θα τελειώσει σε μια καθαρή αυγή. Ελπίδα για ρήξη με πάνω από έναν αιώνα δεσποτισμού και για το άνοιγμα ενός νέου κεφαλαίου στη γη του Ιράν. Στους δρόμους της Τεχεράνης και του Σανανετζ, πάνω σε έναν τοίχο, ακόμη φαίνεται βιαστικά γραμμένο: «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία». Οι υπάλληλοι το κάλυψαν επανειλημμένα με μπογιά κι ένα άλλο χέρι το ξαναέγραψε. Αυτή είναι η μοίρα του ιδεώδους της ελευθερίας στο σύγχρονο Ιράν: η καταστολή μπορεί να το καταπνίγει προσωρινά, αλλά εκείνο φουντώνει ξανά και ξανά.

Οι άρχοντες ίσως σπάσουν πένες, φιμώσουν στόματα, ρίξουν τα ελεύθερα σώματα σε φυλακές και τάφους, πώς όμως θα θανατώσουν το πνεύμα της ελευθερίας; Αυτό που έχει ριζώσει στις ψυχές δεν πεθαίνει με σφαίρες και δεσμά.

Τρία χρόνια μετά την εξέγερση της Ζίνα, η χώρα είναι τραυματισμένη αλλά ζωντανή. Ο λαός πόνεσε βαθιά, μα μέσα στον πόνο γέννησε ένα πανώριο όνειρο: το όνειρο ενός ελεύθερου Ιράν· ενός Ιράν όπου η γυναίκα δεν καταπιέζεται επειδή είναι γυναίκα, όπου η ζωή έχει αξία, όπου η ελευθερία είναι δικαίωμα κάθε ανθρώπου. Αυτό το όνειρο δεν ξεριζώνεται με τη βία από έναν λαό που μάτωσε γι’ αυτό. Ίσως να μη γνωρίζουμε την ακριβή στιγμή της αυγής της ελευθερίας, μα η προοπτική της διαγράφεται. Κάθε μάνα που θρηνεί στο μνήμα του παιδιού της και ψιθυρίζει ύμνους ελευθερίας, κάθε νέα που γελά χωρίς μαντίλα στα σοκάκια, κάθε νέος που δεν τρέχει να κρυφτεί και φωνάζει για το δίκιο, όλοι μαρτυρούν την ίδια αλήθεια: ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία του Ιράν έχει αρχίσει. Ένα κεφάλαιο όπου ο λαός δεν είναι πια ο σιωπηλός υπήκοος του χθες και οι άρχοντες δεν κατέχουν πια την αδιαμφισβήτητη εξουσία.

Το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» είναι το απόσταγμα μιας μακράς, ανηφορικής πορείας· μιας πορείας στρωμένης με τους αγώνες των γυναικών για τα δικαιώματά τους, με τις προσπάθειες των πολλών για μια αξιοπρεπή ζωή και με τις θυσίες όλων για την ελευθερία, μιας πορείας που συνεχίζεται.

The post Η Άνοδος της Ζωής: Μία ιστορική θεώρηση για το Ιράν μετά τη Ζίνα first appeared on Aυτολεξεί.

Σκόπευα να γράψω ένα πλήρες ρεπορτάζ για την έκθεση του Πάμπλο Πικάσο στην Τεχεράνη, αλλά με απορρόφησε ένα άλλο πρότζεκτ και πέρασε ο καιρός. Παρ’ όλα αυτά, δεν ήθελα να χάσω την ευκαιρία να μοιραστώ αυτό το κείμενο εδώ.

Σε μια εποχή που ο κόσμος πνίγεται στον καπνό και τη φωτιά των πολέμων, η παρουσία ενός από τους πιο γνωστούς αντιπολεμικούς πίνακες του 20ού αιώνα —της Γκέρνικα του Πικάσο— στην Τεχεράνη, δεν είναι απλώς ειρωνική· είναι ένα συμβολικό αδιέξοδο. Η Γκέρνικα δημιουργήθηκε στη μνήμη του βομβαρδισμού μιας μικρής ισπανικής πόλης το 1937, από τις ναζιστικές και φασιστικές ιταλικές δυνάμεις, κατόπιν αιτήματος του στρατηγού Φράνκο. Ο πίνακας είναι μια κραυγή ενάντια στην καταστολή, στον θάνατο και στα ψέματα που απαιτούν αίμα στο όνομα της τάξης και της εξουσίας.

Κι όμως, τώρα αυτός ο πίνακας εκτίθεται σε έναν χώρο που τον μετατρέπει σε μια διακόσμηση ενός «πολεμικού δωματίου» και όχι σε μάθημα. Το Ισλαμικό Καθεστώς —το ίδιο καθεστώς που στέλνει επίσημα drones και πυραύλους στη Ρωσία για να χρησιμοποιηθούν στην εισβολή στην Ουκρανία— δηλώνει επίσης υποστήριξη στον παλαιστινιακό λαό. Αλλά στην πράξη, ούτε ένα από αυτά τα drones που καταστρέφουν το Χάρκοβο δεν έχει χρησιμοποιηθεί για να σταματήσει τη γενοκτονία στη Γάζα.

Μπορεί αυτή η έκθεση της Γκέρνικα, κάτω από τέτοιες συνθήκες, να είναι κάτι άλλο πέρα από εμπαιγμός της αλήθειας; Πώς μπορείς να μιλάς για τον πόνο των ανθρώπων την ώρα που παράγεις και εξάγεις τα εργαλεία που τον προκαλούν;

Και η αντίφαση δεν σταματά εκεί. Οι διεθνείς σύμμαχοι του Ισλαμικού Καθεστώτος —Ρωσία και Κίνα— που ισχυρίζονται ότι αντιστέκονται στη Δύση, έκαναν και οι δύο δισεκατομμύρια δολάρια σε εμπόριο με το Ισραήλ μέσα στο 2024. Η Κίνα, την ώρα που φιμώνει τα μέσα ενημέρωσης και κρατά ηθική σιωπή, αγοράζει φθηνό ιρανικό πετρέλαιο, πουλάει τεχνολογία και διατηρεί στρατιωτική και επιστημονική συνεργασία με το Ισραήλ. Η Ρωσία —ο σύγχρονος στρατηγός Φράνκο— όχι μόνο συντονίζεται με το Ισραήλ στη Συρία, αλλά ποτέ δεν πήρε ανεξάρτητη θέση ενάντια στη σφαγή των Παλαιστινίων.

Όλα έχουν αντιστραφεί. Ο Πικάσο, που ζωγράφισε τη Γκέρνικα οργισμένος για τα εγκλήματα του φασισμού, τώρα οικειοποιείται από καθεστώτα που ενσαρκώνουν αυτήν ακριβώς τη λογική του θανάτου. Ο φασισμός δεν είναι μόνο βία· είναι και η αντιστροφή της αλήθειας, η επανάληψη του ψέματος μέχρι να γίνει μνήμη. Μέχρι αυτοί που ρίχνουν πυραύλους στην Ουκρανία να στολίζουν τους τοίχους τους με τέχνη κατά των βομβαρδισμών.

Η Γκέρνικα στην Τεχεράνη δεν είναι απλώς ένας πίνακας. Είναι προειδοποίηση — μια προειδοποίηση για το πώς ο φασισμός κλέβει την τέχνη, τη γλώσσα, την ενσυναίσθηση και ακόμη και την ίδια τη διαμαρτυρία, και τα μετατρέπει σε ασπίδες εγκλήματος. Ακριβώς όπως σκοτώνει την αλήθεια για να επιβιώσει.

The post H Γκέρνικα στην Τεχεράνη: Από σύμβολο κατά του πολέμου σε εργαλείο υποκρισίας first appeared on Aυτολεξεί.

Κείμενο: Siyâvash Shahabi

Η απόφαση του ΡΚΚ να διαλύσει τη δομή του και να σταματήσει τον ένοπλο αγώνα δεν είναι απλώς αποτέλεσμα στρατιωτικής ήττας ή πίεσης από το τουρκικό κράτος. Είναι μια απάντηση σε μια πιο σύνθετη πολιτική πραγματικότητα: αλλαγή του πολιτικού πεδίου, των μέσων ισχύος και της μορφής της αντίστασης.

Εδώ και δεκαετίες, ο ένοπλος αγώνας του ΡΚΚ δεν γεννήθηκε στο κενό. Υπήρξε ως μια ιστορική απάντηση στην άρνηση της κουρδικής ταυτότητας, στη συστηματική καταπίεση και στην παντελή απουσία πολιτικής συμμετοχής. Όμως η σημερινή Τουρκία, παρά τις αντιφάσεις της, δεν είναι η Τουρκία της δεκαετίας του ’90. Σήμερα, κουρδικά κόμματα, ανεξάρτητοι βουλευτές, γυναικείες οργανώσεις και τοπικά συμβούλια έχουν καταφέρει να αποκτήσουν μια κοινωνική βάση και παρουσία σε πολλές κουρδικές περιοχές. Η κουρδική κοινωνία, παρά την καταστολή, κατάφερε να φέρει ένα μέρος της πολιτικής της δύναμης στο προσκήνιο.

Σε αυτό το νέο τοπίο, ο ένοπλος αγώνας δεν ενίσχυε πια αυτές τις κατακτήσεις· αντίθετα, είχε γίνει πρόσχημα για την καταστολή όλων των άλλων μορφών αντίστασης. Το τουρκικό κράτος, κάνοντας συνεχώς αναφορά στον “κίνδυνο της τρομοκρατίας”, δεν καταδίωκε μόνο το ΡΚΚ, αλλά και τα κοινωνικά κινήματα, τα νόμιμα κόμματα, τους πολιτιστικούς φορείς και τους κριτικούς διανοούμενους. Η έννοια της «τρομοκρατίας» έγινε εργαλείο διαχείρισης του πολιτικού χώρου – ένα εργαλείο που μετέτρεψε την «έκτακτη ανάγκη» σε μόνιμη κατάσταση.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η διακοπή του ένοπλου αγώνα δεν είναι απλώς μια τακτική ή ηθική επιλογή, αλλά μια πολιτική κίνηση που στοχεύει να αφαιρέσει από το κράτος ασφαλείας το βασικό του επιχείρημα νομιμοποίησης. Δεν μπορεί να υπάρξει πραγματικός πολιτικός ανταγωνισμός όσο κάθε διαφωνία καταπνίγεται με την κατηγορία της «συμπάθειας προς το ΡΚΚ». Στην πράξη, η συνέχιση του ένοπλου αγώνα κρατούσε σε ομηρία ακόμα και τους νομικούς και κοινωνικούς αγώνες.

Ωστόσο, όσο σωστή κι αν είναι αυτή η απόφαση ως απάντηση σε μια περίπλοκη κατάσταση, χωρίς σαφείς πολιτικές εγγυήσεις, χωρίς αποδόμηση του μηχανισμού ασφαλείας και χωρίς κατάργηση των αντιτρομοκρατικών νόμων που έχουν κυριαρχήσει στον πολιτικό χώρο, υπάρχει ο κίνδυνος να μετατραπεί σε μια μονόπλευρη υποχώρηση. Το τουρκικό κράτος δεν έχει προσφέρει ούτε ουσιαστικές παραχωρήσεις, ούτε νομικές μεταρρυθμίσεις, ούτε κάποιο σχέδιο για έναν δημοκρατικό διάλογο με την κουρδική κοινωνία.

Γι’ αυτό, η λήξη του ένοπλου αγώνα μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για πολιτική οργάνωση και ενίσχυση της κοινωνίας των πολιτών – αλλά μόνο αν συνοδευτεί από προώθηση δικαιωμάτων και πραγματική πολιτική ισχύ. Αλλιώς, υπάρχει ο κίνδυνος να εδραιωθεί το κρατικό αφήγημα: «νικήσαμε, παραδόθηκαν» – και η καταστολή να συνεχιστεί, ακόμη και χωρίς υπαρκτό εχθρό.

Το ΡΚΚ, ως πολιτικοκοινωνική δύναμη, βρίσκεται σε μια ιστορική στιγμή: μια στιγμή που καλείται, με βάση την εμπειρία του, να επανακαθορίσει τον αγώνα του – όχι στην απομόνωση των βουνών, αλλά μέσα στις πόλεις, τα συμβούλια, τα συνδικάτα. Και αυτή η στιγμή δεν είναι το τέλος της αντίστασης, αλλά η αρχή μιας νέας μορφής: μιας αντίστασης που θα διεκδικήσει ξανά το δικαίωμα της πολιτικής, έξω από το μονοπώλιο του κράτους.

The PKK’s decision to dissolve its organizational structure and end armed struggle is not just a result of military defeat or pressure from the Turkish state. It is a response to a more complex political reality: a shift in the political terrain, in the tools of power, and in the form of resistance itself.

For decades, the PKK’s armed struggle didn’t emerge in a vacuum. It was a historical reaction to the denial of Kurdish identity, systematic repression, and the total lack of real political participation. But Turkey today—with all its contradictions—is no longer the Turkey of the 1990s. Kurdish parties, independent representatives, women’s organizations, and local councils now have presence and social bases in many Kurdish-majority areas. Despite repression, Kurdish society has managed to bring part of its political power into the official sphere.

In these new conditions, armed struggle had stopped reinforcing these achievements. Instead, it had become an excuse to push back all other forms of resistance. The Turkish state, constantly referring to the “threat of terrorism,” used this as a justification not only to target the PKK, but also to crush civil movements, legal political parties, cultural activists, and even critical intellectuals. The label of “terrorism” became a tool to control the country’s political space, turning a so-called emergency situation into a permanent one.

In this sense, ending armed struggle is not just a tactical or moral decision. It is a way to strip the security state of its main tool of legitimacy. It’s impossible to compete in the official political arena while every criticism is silenced under the accusation of supporting the “terrorist PKK.” In fact, the continuation of the armed struggle had gradually taken legal and social activism hostage.

Still, even if this decision responds to a complex reality, without clear political guarantees, without dismantling the security structure, and without repealing the anti-terrorism laws that dominate the political field, it risks becoming a one-sided retreat. The Turkish state has not offered any real concessions, legal reforms, or clear vision for democratizing its relationship with the Kurdish population.

Therefore, while ending armed resistance might open space for political organizing and civil society, it will only count as progress if it is matched by advances in rights and political power. Otherwise, the risk is that the official narrative—“we won, they surrendered”—becomes dominant, while the security apparatus continues its repression even without a real enemy.

The PKK, as a political and social force, now stands at a historic turning point: a moment when it must draw on its own history to shift from military logic to social logic—not in the isolation of the mountains, but in the heart of cities, councils, unions. And this moment is not the end of resistance, but the beginning of a new kind: a resistance that seeks to take back the right to politics from the state’s monopoly.

ΒΛ. ΕΠΙΣΗΣ:
https://trise.org/2025/05/13/strategic-transformation-the-pkks-dissolution-within-the-framework-of-democratic-modernity/

The post Αυτοδιάλυση PKK: Ιστορική Αναγκαιότητα ή το Τέλος της Αντίστασης; first appeared on Aυτολεξεί.

Υπάρχει μια μορφή βίας που δεν φορά στολή, δεν υψώνει τη φωνή της και δεν χρειάζεται να χύσει αίμα για να είναι αποτελεσματική. Μιλά μέσα από εκδοτικά επιτυχημένα βιβλία, κάθεται σε πανεπιστημιακά πάνελ, κάνει αναρτήσεις αλληλεγγύης και υπογράφει ψηφίσματα. Επιμένει σε μία κατανόηση πολιτισμική. Προειδοποιεί για τη Δυτική αλαζονεία. Σου λέει ότι η κριτική σε ένα καθεστώς μπορεί να εξυπηρετεί τον ιμπεριαλισμό. Σου χαμογελά, σε αποκαλεί σύντροφο και σε συμβουλεύει να προσέχεις. Είναι αυτό που ο Pierre Bourdieu αποκάλεσε κάποτε «ο ρατσισμός της διανόησης».

Αυτός ο ρατσισμός δεν διακηρύσσεται. Δεν χρησιμοποιεί προσβλητικούς όρους, δεν καίει σημαίες. Λειτουργεί μέσα από τον αποκλεισμό μεταμφιεσμένο σε φροντίδα, μέσα από τη φίμωση ντυμένη σε σεβασμό. Καθορίζει ποιος έχει δικαίωμα να μιλήσει και τι είδους πόνος θεωρείται πολιτικός. Αναπαράγει τις ίδιες ιεραρχίες που υποτίθεται ότι αντιμάχεται.

Και σήμερα, βρίσκει έναν παράξενο σύμμαχο σε αυτό που μπορεί να ονομαστεί ως αντεστραμμένος οριενταλισμός – η αυτόματη, δηλαδή, υπεράσπιση μη-Δυτικών αυταρχισμών, λες και κάθε κριτική είναι απλώς μια ακόμα αποικιοκρατική αφήγηση.

Ο Edward Said μάς έδωσε τη γλώσσα για να κατανοήσουμε πώς οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις παρουσίαζαν την Ανατολή: ως εξωτική, παράλογη, οπισθοδρομική και παθητική. Αλλά τι γίνεται όταν αυτές οι ίδιες αναπαραστάσεις αντιστρέφονται, όχι για να απελευθερώσουν αλλά για να δικαιολογήσουν; Όταν βίαια καθεστώτα τυλίγονται στον μανδύα της «πολιτισμικής αυθεντικότητας» και οι υπερασπιστές τους στη Δύση αναπαράγουν αυτόν τον ισχυρισμό -κάποιες φορές με κυνισμό, άλλες με ειλικρίνεια- σαν η καταστολή να αποτελεί ένα παρανοημένο τοπικό έθιμο;

Δεν πρόκειται για νέο φαινόμενο. Όμως η σύγκλιση του έργου του Bourdieu και του Said μάς βοηθά ώστε να δώσουμε ένα όνομα σε αυτό το φαινόμενο με μεγαλύτερη ακρίβεια. Από τη μία, έχουμε τη συμβολική βία της διανοητικής επιτήρησης, όπου συγκεκριμένες φωνές -συνήθως από τις ελίτ και συχνά Δυτικές- αποφασίζουν ποια οδύνη είναι «νόμιμη» και ποια αντίσταση είναι «υπερβολικά Δυτική», «πολύ φιλελεύθερη» ή «ανεπαρκώς αυθεντική». Από την άλλη, έχουμε τα απομεινάρια του οριενταλισμού να επιβιώνουν σε αντεστραμμένη μορφή: μια άρνηση να αντιμετωπιστεί η τυραννία όταν αυτή φορά παραδοσιακά ρούχα ή μιλά τη γλώσσα του αντιιμπεριαλισμού.

Η μεταθανάτια ζωή του Οριενταλισμού

Το Orientalism του Edward Said δεν ήταν απλώς ένα βιβλίο για την αποικιοκρατική ιστορία· ήταν μια διάγνωση για το πώς η εξουσία διαμορφώνει τη γνώση. Έδειξε πώς η Δύση επινόησε την «Ανατολή» ως κατηγορία – όχι για να την κατανοήσει, αλλά για να την εξουσιάσει. Οι αναπαραστάσεις της Ανατολής ως αισθησιακής, δεσποτικής, ανώριμης ή επικίνδυνης δεν ήταν ποτέ αθώες· νομιμοποιούσαν την κατάκτηση, την εκμετάλλευση και τη στρατιωτική κατοχή. Ο Said αποκάλυψε ότι η παραγωγή αυτής της γνώσης ήταν πολιτική και ριζωμένη στην αυτοκρατορική εξουσία.

Αλλά τι γίνεται όταν αυτή η κριτική μετατρέπεται σε ένα άθικτο δόγμα; Όταν κάθε προσπάθεια να περιγραφεί η πολιτική καταστολή που λαμβάνει χώρα στη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική ή τη Νότια Ασία κατηγορείται αυτομάτως για αναπαραγωγή οριενταλιστικών στερεοτύπων; Όταν κάθε κριτική απορρίπτεται ως ισλαμοφοβική, πολιτισμικά αλαζονική ή ως «Δυτικό βλέμμα»;

Το βλέπουμε σήμερα: Ένας φοιτητής φυλακίζεται στην Τεχεράνη ή το Κάιρο και κάποιος από την Αριστερά αναρωτιέται: «Μα δεν είναι οι Δυτικές φυλακές χειρότερες;» Μια γυναίκα καταγγέλλει την κρατική βία στη χώρα της και ένα ακαδημαϊκό πάνελ στην Ευρώπη κουνά σοβαρά το κεφάλι: «Ας προσέξουμε να μη συμβάλουμε στις ιμπεριαλιστικές αφηγήσεις». Το Καθεστώς προβάλλει ότι υπερασπίζεται την εθνική αξιοπρέπεια, την ισλαμική ταυτότητα ή τη μετααποικιακή κυριαρχία. Και πολλοί το ακούν…

Ο Said προειδοποίησε γι’ αυτό. Ήταν ξεκάθαρος: ο Οριενταλισμός δεν αποτελεί ασπίδα ενάντια σε κάθε κριτική. Ποτέ δεν δικαιολόγησε τον δεσποτισμό. Η οργή του δεν στρεφόταν μόνο ενάντια στον αποικιοκράτη, αλλά και σε όσους χρησιμοποιούσαν την αντιαποικιακή ρητορική για να καλύψουν τη δική τους εξουσία. Πίστευε ότι το καθήκον του διανοούμενου είναι να λέει την αλήθεια για την εξουσία – για κάθε εξουσία.

Κι όμως, σήμερα το έργο του χρησιμοποιείται αρκετές φορές για το αντίθετο: για να φιμώνονται τοπικές φωνές που αγωνίζονται ενάντια στα δικά τους καθεστώτα. Για να υπονοείται ότι όσοι καταγγέλλουν την καταπίεση στον αποκαλούμενο Παγκόσμιο Νότο είναι τάχα «μολυσμένοι» από Δυτική ιδεολογία. Πρόκειται για προδοσία του έργου του Said και για ισοπέδωση του πολιτικού αγώνα.

Ιράν: Όταν η Επιβίωση εκλαμβάνεται ως Συγκατάθεση

Τα στατιστικά είναι ξεκάθαρα. Οι Ιρανοί-ές δεν απομακρύνονται απλώς από τη θρησκευτική εκδοχή του Ισλαμικού Καθεστώτος – απορρίπτουν συνολικά την ηθική, πολιτισμική και πολιτική του εξουσία. Τα τζαμιά αδειάζουν, το χιτζάμπ χάνει τη συμβολική του ισχύ και μια νέα γενιά αναδύεται που δεν θέλει απλώς να αντέξει. Θέλει να ζήσει. Και θέλει να μιλήσει, χωρίς να χρειάζεται να μεταφράζει τον πόνο της σε λέξεις ευχάριστες για διανοούμενους της Δύσης ή της διασποράς.

Κι όμως, πολλοί από αυτούς τους διανοούμενους, ιδιαίτερα εντός της Δυτικής Αριστεράς, συνεχίζουν να επιμένουν πως κάθε αυστηρή κριτική στο Ισλαμικό Καθεστώς ενδέχεται να εξυπηρετήσει τον ιμπεριαλισμό. Χρησιμοποιούν τον Edward Said σαν ασπίδα, ψιθυρίζοντας «Οριενταλισμός» κάθε φορά που κάποιος τολμά να μιλήσει για συλλήψεις, επιβολή της μαντίλας, βασανιστήρια ή εκτελέσεις. Βλέπουν την Τυραννία και την ονομάζουν κουλτούρα. Βλέπουν την Εξέγερση και τη βαφτίζουν Δυτικό μιμητισμό.

Δεν είναι άγνοια – είναι ο ρατσισμός της διανόησης, με μια διαστροφική τροπή: μια επίφαση αλληλεγγύης που κρύβει μια βαθιά άρνηση να ακούσουν.

Εδώ συναντιούνται ο Bourdieu και ο Said. Ο Bourdieu μάς έδειξε πώς οι ελίτ καθορίζουν το τι μετρά ως έγκυρη γνώση. Ο Said αποκάλυψε πώς η αυτοκρατορία παράγει ψευδή γνώση για να εξουσιάζει. Αλλά κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει πλήρως είναι αυτή την τρίτη μορφή: όταν η γνώση, τυλιγμένη σε αντιιμπεριαλιστική φρασεολογία, γίνεται εργαλείο απονομιμοποίησης της αντίστασης. Αυτός είναι ο αντεστραμμένος Οριενταλισμός: όπου το καθεστώς παρουσιάζεται ως αυθεντικό, και όσοι το αμφισβητούν χαρακτηρίζονται μαριονέτες της Δύσης – ή, ακόμα χειρότερα, προδότες του δικού τους πολιτισμού.

Αυτή ακριβώς η λογική είναι που φιμώνει τις Ιρανές γυναίκες που κυκλοφορούν χωρίς μαντίλα στους δρόμους. Είναι αυτή που καθιστά την ανυπακοή τους αόρατη στα μάτια κάποιων «αντιιμπεριαλιστών» της Δύσης, που συνεχίζουν να βλέπουν το καθεστώς ως ανάχωμα ενάντια στον σιωνισμό ή την αμερικανική κυριαρχία. Αλλά για πολλούς-ές μέσα στο Ιράν, αυτές οι συζητήσεις είναι μακρινές. Αυτό που μετρά είναι ότι δεν μπορούν να αναπνεύσουν ελεύθερα, δεν μπορούν να μιλήσουν χωρίς φόβο, δεν μπορούν να επιλέξουν το μέλλον τους χωρίς τιμωρία. Ο αγώνας τους δεν είναι Δύση εναντίον Ανατολής. Είναι το σκοινί που σφίγγει γύρω από τον λαιμό τους.

Ναι, υπάρχει φιλοδυτική αντιπολίτευση στο Ισλαμικό Καθεστώς – οργανώσεις όπως οι Mujahedin-e Khalq ή βασιλικοί κύκλοι που ανοιχτά επιζητούν στήριξη από ΗΠΑ ή Ισραήλ. Οι ατζέντες τους είναι συχνά αυταρχικές και το όραμά τους βασισμένο είτε στη λατρευτική πειθαρχία είτε στην επιστροφή στη μοναρχία. Αλλά το να τους ταυτίζει κανείς με το σύνολο της ιρανικής αντιπολίτευσης είναι ανέντιμο. Ο αγώνας για δημοκρατικά δικαιώματα στο Ιράν δεν τους ανήκει. Ανήκει στις γυναίκες που αποκαλύπτονται στον δρόμο, στους εργάτες που απεργούν σιωπηλά, στους φοιτητές που φυλακίζονται επειδή μίλησαν. Οι περισσότεροι από αυτούς δεν θέλουν ούτε Αυτοκρατορία, ούτε Θεοκρατία.

Ο Bourdieu θα αναγνώριζε αυτή τη φίμωση ως μία μορφή συμβολικής βίας. Η άρνηση να αναγνωριστεί η ιρανική αντίσταση ως νόμιμη δεν είναι ουδέτερη – είναι μορφή ταξικού και πολιτισμικού αποκλεισμού. Είναι η επιβολή ενός ερμηνευτικού πλαισίου που σβήνει τις εμπειρίες εκατομμυρίων, προς χάριν μιας αφηρημένης αφήγησης που χτίζεται πολύ μακριά από τους δρόμους της Τεχεράνης.

Και ο ίδιος ο Said θα εξοργιζόταν με τον τρόπο που χρησιμοποιείται το έργο του για να προστατευθούν οι καταπιεστές από την κριτική, καθώς έγραψε υπερασπιζόμενος τους καταπιεσμένους, όχι τα καθεστώτα που ισχυρίζονται πως μιλούν εξ ονόματός τους. Κατανοούσε ότι η αποαποικιοποίηση σημαίνει όχι μόνο απόρριψη της Δυτικής κυριαρχίας, αλλά και άρνηση να κυβερνώνται οι άνθρωποι από τοπικές ελίτ που εκμεταλλεύονται την αντιαποικιακή ρητορική για να εδραιώσουν τη δική τους εξουσία.

Όταν ο κόσμος αρνείται να ακούσει: Σημειώσεις για τον Αντεστραμμένο Οριενταλισμό

Έχω περάσει χρόνια διαβάζοντας τι γράφει ο κόσμος για το Ιράν. Όχι την προπαγάνδα του καθεστώτος–αυτή είναι προβλέψιμη– αλλά τον τρόπο που τα Δυτικά μέσα, δεξιά κι αριστερά, απαντούν στις φωνές που υψώνονται ενάντια σ’ αυτό. Αυτό είναι ένα από τα πιο οδυνηρά σημεία της εξορίας: να βλέπεις τον λαό σου να αντιστέκεται, να τον βλέπεις να βαδίζει χωρίς μαντίλα στο στόμα του θηρίου, να ακούς τα συνθήματά του να ηχούν στους δρόμους – και ύστερα να ανοίγεις την εφημερίδα ή να χαζεύεις τίτλους ειδήσεων και να συνειδητοποιείς πως κανείς δεν ακούει στ’ αλήθεια.

Αυτό που βρίσκεις, τελικά, είναι κάτι πιο ύπουλο από την άγνοια. Έχω δει καλοπροαίρετους δημοσιογράφους και αριστερούς διανοούμενους, ανθρώπους που δηλώνουν αλληλέγγυοι, να προσεγγίζουν το Ιράν με μια επιφυλακτικότητα που φτάνει στα όρια της περιφρόνησης. Μιλούν για «πολιτισμικές διαφορές», για την ανάγκη να «μην επιβάλουμε Δυτικές αξίες», για την αποφυγή του «οριενταλισμού». Λένε πως τα πράγματα είναι περίπλοκα. Πως δεν είναι δική μας δουλειά να κρίνουμε. Αλλά τελικά, αυτή η διστακτικότητα γίνεται άδεια. Άδεια στο καθεστώς να συνεχίσει να βασανίζει, να φυλακίζει και να σκοτώνει μέσα στη σιωπή.

Θυμάμαι ένα άρθρο που εξυμνούσε τη μαντίλα ως σύμβολο δύναμης, ταυτότητας, αντίστασης στα δυτικά πρότυπα ομορφιάς. Δημοσιεύτηκε σε προοδευτικό μέσο, γραμμένο στη γλώσσα της ένταξης και του σεβασμού. Και σκέφτηκα τις γυναίκες που γνώριζα, που τις είχαν συλλάβει, τις είχαν χτυπήσει ή τους είχαν επιβάλει πρόστιμα επειδή έβγαλαν αυτή τη μαντίλα. Σκέφτηκα όσες ακόμα τη φορούν όχι γιατί τις ενδυναμώνει, αλλά γιατί ο νόμος τις αναγκάζει. Είναι παράξενο το πόσο γρήγορα ο εξαναγκασμός γίνεται «κουλτούρα» όταν τον κοιτάς από απόσταση…

Υπήρξαν κι άλλες στιγμές. Όταν ξέσπασαν διαδηλώσεις στο Ιράν –πραγματικές, μαζικές, με μπροστάρηδες γυναίκες, εργάτες, φοιτητές–έψαξα τα αριστερά μέσα που κάποτε θαύμαζα. Κάποια δεν είπαν τίποτα. Άλλα ήταν χειρότερα: υπαινίσσονταν πως πίσω απ’ όλα αυτά ήταν η CIA ή πως η προσοχή των Δυτικών μέσων ήταν από μόνη της ύποπτη. Λες και ο λαός δεν είχε δική του βούληση. Λες και οι διεκδικήσεις του για ελευθερία, αξιοπρέπεια και αυτονομία ήταν απλώς αντίλαλοι της αυτοκρατορίας. Δεν μπορούσα να μη νιώσω πως αυτοί οι διανοούμενοι, που περηφανεύονται ότι πολεμούν κάθε μορφή καταπίεσης, έχουν σιωπηρά αποφασίσει πως ορισμένες δικτατορίες είναι πιο ανεκτές από άλλες – αρκεί να λένε τα «σωστά» για την Αμερική και το Ισραήλ.

Στη Δεξιά, η υποκρισία έχει άλλη μορφή. Τα συντηρητικά μέσα λατρεύουν να καταγγέλλουν τη βαρβαρότητα του ιρανικού καθεστώτος —τις εκτελέσεις, την αστυνομία ηθών, το έμφυλο απαρτχάιντ— όχι για να στηρίξουν αυτούς που αγωνίζονται ενάντιά του, αλλά για να επιβεβαιώσουν τη δική τους ανωτερότητα. Κουνάνε το δάχτυλο στην Ανατολή, μιλούν για καθυστέρηση και αγριότητα, και μετά επιστρέφουν στις πολιτικές που φυλακίζουν μετανάστες ή απαγορεύουν τη μαντίλα. Τους έχω ακούσει να λένε, «έτσι είναι εκεί πέρα», με έναν μορφασμό που μετατρέπει την αντίσταση σε καταδικασμένο εγχείρημα και τον πόνο σε κάτι σχεδόν που αξίζει να πάθει κανείς.

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, βλέπω την ίδια άρνηση. Άρνηση να ακουστούν οι Ιρανοί-ές στη δική τους γλώσσα της εξέγερσης. Άρνηση να ιδωθούν όχι ως σύμβολα, ούτε ως θύματα, ούτε ως πιόνια ή κακοί, αλλά ως πολιτικά υποκείμενα με τις δικές τους διεκδικήσεις, τους δικούς τους αγώνες, τη δική τους φωνή.

Αυτή η άρνηση έχει όνομα. Ο Bourdieu την ονόμασε ρατσισμό της διανόησης – ο τρόπος με τον οποίο οι «μορφωμένοι» αποκλείουν και φιμώνουν στο όνομα της πολυπλοκότητας ή της λεπτότητας. Ο Said την αποκάλεσε Οριενταλισμό – η εξουσία να ορίζεις την Ανατολή με τρόπους που εξυπηρετούν τη Δύση. Και τώρα, με αυτό το νέο προσωπείο, μετατρέπεται σε κάτι άλλο: έναν υποτιθέμενο «αντι-Οριενταλισμό» που συνεχίζει να αρνείται τον λαό, συνεχίζει να μιλά πάνω του – μόνο που τώρα ισχυρίζεται πως το κάνει για το καλό του.

Δεν είναι απλώς ότι μας παρερμηνεύουν. Είναι ότι αρνούνται να πιστέψουν πως μπορούμε να είμαστε συγγραφείς της δικής μας ιστορίας. Ότι μπορούμε να εξεγερθούμε όχι επειδή μας χειραγώγησαν, αλλά επειδή πνιγόμαστε. Ότι μπορούμε να θέλουμε και να ανατρέψουμε τους δικτάτορές μας και να απορρίψουμε την ξένη κυριαρχία. Ότι η επιθυμία για ελευθερία δεν ανήκει στη Δύση. Ανήκει σε όλους-ες μας.

Ποιος έχει το δικαίωμα να μιλά εκ μέρους μας;

Αυτό είναι που με στοιχειώνει, ακόμα και στις πιο ήσυχες στιγμές: το συναίσθημα ότι μιλούν για εμάς, αλλά ποτέ σε εμάς. Ότι βλέπεις τους Δυτικούς διανοούμενους να μετατρέπουν τους αγώνες μας σε σύμβολα, τους νεκρούς μας σε υποσημειώσεις. Έχω δει νέες γυναίκες στην Τεχεράνη να περπατούν χωρίς μαντίλα, κάτω απ’ τα βλέμματα καμερών και στρατιωτών, ξέροντας πολύ καλά το τίμημα. Έχω δει οικογένειες να πενθούν, να κρύβουν τις φωτογραφίες των δολοφονημένων παιδιών τους, γιατί το να θρηνήσουν δημόσια θα τις έβαζε στο στόχαστρο της παρακολούθησης. Αυτά δεν είναι μεταφορές. Είναι ζωές.

Αλλά όταν αυτές οι ιστορίες διασχίζουν σύνορα, φιλτράρονται μέσα από ένα βλέμμα που τις αντιμετωπίζει με καχυποψία. Είναι υπερβολικά κοσμικές, υπερβολικά συναισθηματικές, πολύ «μοντέρνες», πολύ «εκδυτικισμένες». Ή, ακόμα χειρότερα – δεν βολεύουν καμία πολιτική ατζέντα. Το καθεστώς και οι υπερασπιστές του επιτρέπεται να μιλούν στο όνομα της «αυθεντικότητας». Εμείς, που του αντιστεκόμαστε, όχι.

Στην εξορία έχω γνωρίσει ανθρώπους από τη Συρία, το Αφγανιστάν, την Αίγυπτο, το Ιράκ· ανθρώπους που ξέρουν καλά αυτό το συναίσθημα. Ανθρώπους των οποίων οι επαναστάσεις αγνοήθηκαν, των οποίων ο πόνος αναγνώστηκε εκ νέου ως «Δυτική προπαγάνδα». Ανθρώπους που κλήθηκαν να αποδείξουν πως η επιθυμία τους για αξιοπρέπεια δεν είναι εισαγόμενη απ’ τη Δύση.

Η Ελλάδα είναι γεμάτη από τέτοιες ιστορίες. Τις ακούς στα καμπ στα νησιά, στις καταλήψεις της Αθήνας, σε καταφύγια κρυμμένα ανάμεσα σε πολυκατοικίες. Τις ακούς ψιθυριστά στα αραβικά, στα φαρσί, στα νταρί, στα κουρδικά – ιστορίες βασανιστηρίων, εξαφανίσεων, προδοσίας. Κι όμως, ακόμη κι εδώ, ακόμη και μέσα σε χώρους που αυτοπροσδιορίζονται ως αλληλέγγυοι, υπάρχει συχνά μια άβολη σιωπή γύρω από αυτές τις ιστορίες. Ειδικά όταν δεν ταιριάζουν στο αφήγημα.

Πολλοί από τους ανθρώπους που έχω γνωρίσει διέφυγαν από καθεστώτα που αυτοπροσδιορίζονταν ως «αντι-ιμπεριαλιστικά». Ή ισλαμικά. Ή επαναστατικά. Ή όλα μαζί. Έφυγαν από τον Άσαντ, τους Ταλιμπάν, το ιρανικό καθεστώς, τις στρατιωτικές κυβερνήσεις της Αιγύπτου, τη θρησκευτική βία στο Ιράκ. Όταν όμως φτάνουν στην Ευρώπη —και ιδιαίτερα σε «αριστερούς» χώρους— τους αντιμετωπίζουν με καχυποψία, με διορθώσεις ή με συγκαταβατικά νεύματα. Τους λένε, άλλοτε απαλά και άλλοτε ωμά, ότι η κατανόησή τους για την καταπίεση είναι ελλιπής. Ότι δεν πρέπει να αναπαράγουν «Δυτικά αφηγήματα». Ότι ο πραγματικός τους εχθρός είναι το ΝΑΤΟ, οι ΗΠΑ, ο σιωνισμός. Και, ναι, αυτοί οι εχθροί είναι πραγματικοί. Αλλά τι λες σε μια γυναίκα που βγήκε απ’ τις φυλακές Εβίν όταν της λένε πως πρέπει να επικεντρώσει την οργή της στην αμερικανική εξωτερική πολιτική;

Στην Αθήνα, όπου ζω πια, η ελληνική Αριστερά είναι διχασμένη – παθιασμένη, ιδεολογική, περήφανη για την ιστορία της. Αλλά συχνά εγκλωβισμένη στους δικούς της μύθους. Βρίσκεις αυτοαποκαλούμενους κομμουνιστές να υπερασπίζονται το ιρανικό καθεστώς επειδή «αντιστέκεται στις ΗΠΑ», όπως κάποτε υπερασπίζονταν τον «κοσμικό» Άσαντ ενώ βομβάρδιζε τον λαό του. Βρίσκεις αναρχικούς να αναπαράγουν μια σταλινική ακαμψία, να επαναλαμβάνουν συνθήματα αντί να ακούν, να μετατρέπουν κάθε πολιτική σύγκρουση σε καρικατούρα του Δυτικού Ιμπεριαλισμού εναντίον της Αντίστασης. Έχω ακούσει νέους ακτιβιστές να λένε πως «όλοι οι Σύριοι πρόσφυγες είναι εν δυνάμει σαλαφιστές», ή να ειρωνεύονται τις Ιρανές φεμινίστριες που παλεύουν ενάντια στο χιτζάμπ, λες και το σώμα δεν είναι ήδη πεδίο μάχης – ταξικής, θρησκευτικής, εξουσιαστικής.

Αυτός ο δογματισμός δεν είναι αφηρημένος, έχει συνέπειες

Δεν είναι απλώς ιδεολογικός ή θεωρητικός δογματισμός. Έχει πραγματικές επιπτώσεις. Καθορίζει ποιοι γίνονται πιστευτοί, ποιοι προσκαλούνται να μιλήσουν, ποιες ιστορίες προβάλλονται και ποιες πνίγονται. Προστατεύει θύτες που μιλούν τη σωστή γλώσσα και φιμώνει θύματα που δεν την ξέρουν. Προσφέρει αλληλεγγύη μόνο σε όσους λένε τα «σωστά λόγια». Και για εμάς που φύγαμε από καθεστώτα που έχουν μάθει να μιλούν τη γλώσσα του αντι-ιμπεριαλισμού άψογα, αυτή η στάση μοιάζει με προδοσία. Ξανά.

Η ειρωνεία είναι ασήκωτη: φύγαμε από τη λογοκρισία και τη βρήκαμε ξανά – μεταμφιεσμένη σε αλληλεγγύη. Φύγαμε από την ιδεολογική συμμόρφωση και βρεθήκαμε μπροστά σε μια άλλη – ντυμένη με συνθήματα, γεμάτη καλές προθέσεις, αλλά κουφή στην πραγματικότητα που κουβαλούμε.

Αυτή είναι η βία για την οποία μας προειδοποίησε ο Bourdieu – όχι η βία που χτυπά το σώμα, αλλά εκείνη που διαγράφει τη φωνή. Και είναι η προδοσία που φοβόταν ο Said: όταν ο αντι-ιμπεριαλισμός χρησιμοποιείται για να υπερασπιστεί νέες αυτοκρατορίες με διαφορετική φορεσιά. Ένα θεοκρατικό κράτος, μια στρατιωτική χούντα, ένας δημαγωγός ηγέτης – οτιδήποτε εκτός από έναν λαό που εξεγείρεται με τους δικούς του όρους.

Υπάρχει μια φράση στην οποία επιστρέφω ξανά και ξανά. Την άκουσα κάποτε από έναν Σύριο φοιτητή, την εποχή των εξεγέρσεων: «Μας θέλουν να αντιστεκόμαστε μόνο στους εχθρούς που αυτοί εγκρίνουν».

Αυτή η πρόταση μένει μέσα μου. Τα λέει όλα.

Γιατί αυτό που ζητάμε δεν είναι μόνο ελευθερία από το Ισλαμικό Καθεστώς. Είναι ελευθερία από τα ερμηνευτικά πλαίσια που περιορίζουν το τι επιτρέπεται να σημαίνει η ελευθερία μας.

The post Ο Ρατσισμός των «Αντιρατσιστών»: Bourdieu, Said και Αντεστραμμένος Οριενταλισμός first appeared on Aυτολεξεί.

Η αυξανόμενη ένταση γύρω από τις πυρηνικές δραστηριότητες του Ιράν και οι διεθνείς κυρώσεις που συνδέονται με αυτές έχουν δημιουργήσει ένα παράδοξο: ενώ το ισλαμικό καθεστώς μπορεί να υπερηφανεύεται για την οικονομική ανάπτυξη παρά τις κυρώσεις, το βάρος της στρατιωτικοποίησης και των δαπανών ασφαλείας συνεχίζει να συνθλίβει τον ιρανικό λαό. Μόνο για το επόμενο έτος, ο προϋπολογισμός του στρατού και της ασφάλειας αυξήθηκε στο εκπληκτικό ποσοστό του 200%, γεγονός που αντανακλά τις προτεραιότητες του καθεστώτος έναντι της κοινωνικής πρόνοιας και των δημόσιων αναγκών.

Οι Ιρανοί εργαζόμενοι, παγιδευμένοι ανάμεσα στην εγχώρια καταπίεση και τις διεθνείς ηγεμονικές πολιτικές, συνεχίζουν τον αγώνα τους ενάντια στις ιδιωτικοποιήσεις και τις εκμεταλλευτικές οικονομικές πρακτικές. Το ισλαμικό καθεστώς, προσηλωμένο στις νεοφιλελεύθερες οικονομικές μεταρρυθμίσεις, διέλυσε συστηματικά τις δημόσιες βιομηχανίες, πουλώντας τις σε ιδιωτικές οντότητες που πρόσκεινται στενά στην άρχουσα ελίτ. Αυτή η πολιτική όχι μόνο βαθαίνει την ανισότητα, αλλά και ακρωτηριάζει τα εργατικά κινήματα μέσω της επιτήρησης, του εκφοβισμού και των συλλήψεων.

Σε απάντηση, οι απεργίες και οι διαμαρτυρίες των Ιρανών εργαζομένων αναδεικνύουν το πνεύμα αλληλεγγύης που είναι απαραίτητο για την αντιμετώπιση τόσο της εγχώριας τυραννίας όσο και της παγκόσμιας εκμετάλλευσης. Ένα από τα βασικά συνθήματα αυτών των διαδηλώσεων είναι «Σταματήστε τον πόλεμο, σκεφτείτε τους ανθρώπους».

Διεθνής αλληλεγγύη πέρα από τις αυτοκρατορικές ατζέντες

Η εστίαση των Ηνωμένων Πολιτειών στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν έχει συχνά επισκιάσει το ανθρώπινο κόστος των κυρώσεών τους. Ενώ τα πυρηνικά όπλα αποτελούν μια νόμιμη παγκόσμια απειλή, η οπλοποίηση των οικονομικών κυρώσεων επιδεινώνει τη φτώχεια, περιορίζει την πρόσβαση σε βασικά αγαθά και ενισχύει τα αυταρχικά καθεστώτα, επιτρέποντάς τους να κατηγορούν εξωτερικές δυνάμεις για εσωτερικές αποτυχίες.

Η διεθνής αλληλεγγύη πρέπει να απορρίψει αυτό το δυαδικό σύστημα. Δεν μπορεί να στηρίζει ένα καθεστώς που επενδύει στον μιλιταρισμό ενώ ο λαός του λιμοκτονεί, ούτε μπορεί να υποστηρίζει πολιτικές που βλάπτουν τους απλούς ανθρώπους με το πρόσχημα της άσκησης πίεσης στο καθεστώς. Αντίθετα, τα παγκόσμια εργατικά κινήματα πρέπει να ευθυγραμμιστούν με τους Ιρανούς εργαζόμενους, αντιτιθέμενα τόσο στη μιλιταριστική ατζέντα του ισλαμικού καθεστώτος όσο και στις εκμεταλλευτικές τακτικές των παγκόσμιων δυνάμεων.

Πυρηνική ενέργεια και μιλιταρισμός: Η διπλή απειλή

Η επιμονή του ιρανικού καθεστώτος στην πυρηνική ενέργεια ως κυριαρχικό δικαίωμα θολώνει την καταπίεση του ίδιου του λαού του. Η επιδίωξη της πυρηνικής ενέργειας υπό ένα ολοκληρωτικό κράτος αποτελεί κίνδυνο όχι μόνο για την περιφερειακή σταθερότητα αλλά και για τους πολίτες του, οι οποίοι πληρώνουν το τίμημα αυτών των φιλοδοξιών μέσω των κυρώσεων, των μειωμένων ελευθεριών και των οικονομικών δυσχερειών. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η χρήση πυρηνικής ενέργειας και πυρηνικών όπλων αποτελεί απειλή για την ανθρωπότητα – μια ωρολογιακή βόμβα που πρέπει να εξουδετερωθεί μέσω του διεθνούς αφοπλισμού και βιώσιμων ενεργειακών λύσεων.

Στρατιωτικοποίηση σε βάρος των λαών

Ενώ το ισλαμικό καθεστώς επικαλείται την οικονομική ανάπτυξη ως θρίαμβο ενάντια στις κυρώσεις, η ανάπτυξη αυτή είναι κούφια. Οι επενδύσεις διοχετεύονται στους τομείς του στρατού και της ασφάλειας, ενώ η εκπαίδευση, η υγειονομική περίθαλψη και οι μισθοί των εργαζομένων υποφέρουν. Αυτή η στρεβλή ιεράρχηση αποκαλύπτει ένα σύστημα που βασίζεται στην καταπίεση και όχι στην πρόοδο.

Η διεθνής κοινότητα, ιδίως τα προοδευτικά κινήματα, πρέπει να αξιολογήσουν κριτικά τη στάση τους απέναντι στο ισλαμικό καθεστώς στο Ιράν. Η υποστήριξη των εργατικών αγώνων, η εναντίωση στις ιδιωτικοποιήσεις και η απόρριψη των μιλιταριστικών και πυρηνικών φιλοδοξιών δεν είναι αντιφατικές. Αποτελούν μέρος του ίδιου αγώνα: του αιτήματος για δικαιοσύνη, ελευθερία και ισότητα.

Η αντίσταση των Ιρανών εργαζομένων μας υπενθυμίζει ότι η αλληλεγγύη δεν μπορεί να είναι επιλεκτική. Πρέπει να περιλαμβάνει την εναντίωση σε όλες τις μορφές καταπίεσης -εγχώριες και διεθνείς.

Βίντεο: Συγκέντρωση διαμαρτυρίας και πορεία συνταξιούχων εκπαιδευτικών πραγματοποιήθηκε την περασμένη Τετάρτη μπροστά από το Κοινοβούλιο και τον Οργανισμό Προϋπολογισμού και Προγραμματισμού στην Τεχεράνη:

The post Αυξανόμενη ένταση γύρω από τις πυρηνικές δραστηριότητες του Ιράν first appeared on Aυτολεξεί.

Στη Δύση, τόσο αριστερά όσο και δεξιά ΜΜΕ εξοπλίζουν αμείλικτα το κοινό τους για πόλεμο, βομβαρδίζοντάς μας με επιθετικά συνθήματα φασιστών ηγετών. Εν τω μεταξύ, η προσέγγιση του ισλαμικού καθεστώτος φαίνεται πιο διπλωματική και μετρημένη. Εδώ -ενόσω δεν υπάρχει κανένα πραγματικά αντιπολεμικό κίνημα-, πολλοί που ισχυρίζονται ότι υπερασπίζονται τα δικαιώματα της Παλαιστίνης και του Ιράν ελπίζουν ότι η Ισλαμική Δημοκρατία δεν θα είναι αυτή που θα ξεκινήσει τον πόλεμο. Κι όμως, αν συμβεί αυτό, αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι σύντομα θα μας επιβάλουν τις ερμηνείες τους.

Δυτικές αναλύσεις, που βασίζονται σε εξουσιαστικές πολιτικές, συχνά εστιάζουν στον ανταγωνισμό και τον πόλεμο. Αντίθετα, οι μη κρατικές αναλύσεις, είτε από τα αριστερά είτε από τα δεξιά, συνήθως επικεντρώνονται στις κυβερνητικές επιλογές εντός νεοφιλελεύθερων πλαισίων σε σχέση με το δόγμα της πολυπολικότητας. Είναι προφανές ότι οι δεξιοί ευθυγραμμίζονται με τη Δύση, ενώ οι αριστεροί ευθυγραμμίζονται με την Ανατολή. Αυτές οι δύο αντιδραστικές τάσεις στη Δύση έχουν στόχο να σύρουν τον κόσμο σε μια οπισθοδρόμηση του πολιτισμού.

Ωστόσο, η πραγματικότητα στις αυταρχικές κοινωνίες που βρίσκονται υπό την απειλή πολέμου είναι πολύ διαφορετική. Ειδικά όταν μιλάμε για την κατάσταση στον Παγκόσμιο Νότο. Στο Ιράν, ο φόβος του πολέμου διαμορφώνει την ψυχολογική ατμόσφαιρα. Αυτός ο φόβος χρησιμοποιείται για να διοχετεύσει μία καταπιεστική ατμόσφαιρα μεταξύ των πιο συντηρητικών στοιχείων του καθεστώτος, αντί να προκαλέσει πόλεμο με το Ισραήλ.

Απλά σκεφτείτε αυτό: ενώ η ιρανική κοινωνία ετοιμάζεται για την εκτόξευση πυραύλων των IRGC, εμείς γινόμαστε μάρτυρες της σύλληψης ακτιβιστών, περισσότερων ποινών φυλάκισης και της εκτέλεσης αντιφρονούντων. Όλα αυτά συμβαίνουν μέσα σε λίγες μέρες στο Ιράν!

Ο κούρδος Reza Rasaei εκτελέστηκε πριν από λίγες μέρες. Πριν από αυτόν, τουλάχιστον εννέα άλλοι διαδηλωτές με το όνομα Mohsen Shekari, Majidreza Rahnavard, Mohammad Hosseini, Mohammad Mehdi Karami, Majid Kazemi, Saeed Yaghoubi, Saleh Mirhashemi, Milad Zahrevand και Mohammad Ghobadlou εκτελέστηκαν με δικαστική εντολή σε σχέση με τις διαδηλώσεις του 2022 “Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία” στο Ιράν.

Ενώ υπάρχουν ισχυρισμοί για παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας του Ιράν με τη δολοφονία του Haniyeh στην Τεχεράνη, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η Ισλαμική Δημοκρατία έχει πραγματοποιήσει δολοφονίες εκατοντάδων αντιπάλων της στο εξωτερικό κατά το παρελθόν, ειδικά στην Ευρώπη, από τότε που εδραίωσε την εξουσία της. Το καθεστώς διεξήγαγε δολοφονίες σε Κύπρο, Αυστρία, Γερμανία και Γαλλία, ωστόσο καμία από αυτές δεν θεωρήθηκε παραβίαση της κυριαρχίας αυτών των χωρών που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε πόλεμο.

Ολοκληρωτικά καθεστώτα όπως η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν αποφεύγουν τις αυτοκαταστροφικές ενέργειες. Ένας πόλεμος με το Ισραήλ όχι μόνο θα έθετε σε κίνδυνο το καθεστώς αλλά θα δημιουργούσε περισσότερες προκλήσεις για το Ιράν. Δεν γνωρίζουμε ποια φατρία των “φρουρών της επανάστασης” (IRGC) μπορεί να είναι πρόθυμη να πάρει αυτό το ρίσκο, αλλά είναι σαφές ότι η τρέχουσα πολιτική κατάσταση του Ιράν δεν έχει στόχο τον πόλεμο. Η διοίκηση του Ahmadinejad ήταν πιο στρατιωτικοποιημένη από τη σημερινή, και ακόμα και τότε, οι ισραηλινές δολοφονίες Ιρανών πυρηνικών επιστημόνων δεν οδήγησαν σε εκδίκηση.

Ο Khamenei, στις ομιλίες του μετά την 7η Οκτωβρίου, ανέφερε ότι θα πήγαιναν άμεσα σε πόλεμο με το Ισραήλ, αλλά δεν είναι δυνατόν. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχουν στρατιωτική ικανότητα; Όχι. Η εξίσωση είναι πιο διαφορετική.

Στο Ιράν, ενώ τα πολιτικά κινήματα αμφισβητούν την Ισλαμική Δημοκρατία, υπάρχει μια δυαδικότητα στην κορυφή της δομής εξουσίας του ισλαμικού καθεστώτος. Είναι σαφές ότι ένα μέρος του καθεστώτος, παρόμοιο με το φασιστικό ομόλογό του στο Ισραήλ, επιδιώκει πόλεμο. Ωστόσο, η άλλη πλευρά, παράλληλα με την επιδίωξη της εσωτερικής καταστολής και τη δημιουργία ψυχολογικού χώρου για αυτήν μεταξύ των δυτικών χωρών, στοχεύει στην επίλυση ορισμένων διαφορών διπλωματικά.

Η διπλωματία της Ισλαμικής Δημοκρατίας εστιάζει στην ενίσχυση των οικονομικών σχέσεων, όχι στον πόλεμο. Μετά από μια δεκαετία τεταμένων σχέσεων, ο βασιλιάς της Σαουδικής Αραβίας εργάζεται για τη βελτίωση των σχέσεων με το Ιράν, τονίζοντας αυτόν τον στόχο στην επιστολή του προς τον Pezeshkian.

Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε εντελώς τις ενέργειες της Ισλαμικής Δημοκρατίας τον περασμένο χρόνο με την τωρινή δολοφονία του Ismail Haniyeh. Σίγουρα θα λάβουν κάποια μέτρα, αλλά όπως λένε, θα είναι για αποτροπή. Ωστόσο, από την άλλη πλευρά, ο φασισμός στο Ισραήλ απέδειξε ότι δεν τηρεί αρχές ή κανόνες.

Παράλληλα, κοινωνικές διαδηλώσεις στο Ιράν πραγματοποιούνται συνεχώς. Τη Δευτέρα 5 Αυγούστου, διάφορες ομάδες διοργάνωσαν συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας σε όλο το Ιράν. Μέτοχοι της εταιρείας αυτοκινήτων Managers στην Τεχεράνη, δάσκαλοι μπροστά από το Προεδρικό Ίδρυμα και συνταξιούχοι τηλεπικοινωνιών σε 16 πόλεις εξέφρασαν τα αιτήματά τους. Στις διαδηλώσεις συμμετείχαν επίσης εργαζόμενοι από το εργοστάσιο Wagon Pars, εργαζόμενοι της πλατφόρμας πετρελαίου Nasr στον Περσικό Κόλπο και νοσοκόμες από τα ιατρικά κέντρα Shiraz.

Στο παρακάτω βίντεο εργαζόμενοι στο Εργοστάσιο Βαγονιών Αράκ διαδηλώνουν ενάντια στην ιδιωτικοποίηση, τη διαφθορά εντός της εταιρείας και τις ανεκπλήρωτες μισθολογικές υποσχέσεις, ζητώντας την απόλυση του διευθυντή εργοστασίου:

Ταυτόχρονα, γυναίκες ηγούνται του αγώνα για την προστασία του περιβάλλοντος. Μετά την παράνομη απόφαση προσάρτησης τμήματος της προστατευόμενης περιοχής της Βόρειας Ντένας στην επαρχία Ισφαχάν και την πιθανή έγκριση κατασκευής φράγματος στην περιοχή αυτή για την παροχή νερού για βαριές βιομηχανίες, οι άνθρωποι σε διάφορες πόλεις έχουν ξεσηκωθεί σε ένδειξη διαμαρτυρίας, με τις γυναίκες στην πρώτη γραμμή των οργανωτικών προσπαθειών. Λόγω αυτών των εκτεταμένων διαδηλώσεων, η κυβέρνηση υποστηρίζει τώρα ότι το σχέδιο έχει διακοπεί προσωρινά. Το Καταφύγιο Βιόσφαιρας Dena, το Εθνικό Πάρκο και η Προστατευόμενη Περιοχή είναι μία από τις περιοχές υπό την προστασία του Υπουργείου Περιβάλλοντος του Ιράν. Βρίσκεται στην οροσειρά Dena, που εκτείνεται στις επαρχίες Isfahan και Kohgiluyeh και Boyer-Ahmad. Η οροσειρά της Ντένας, εκτείνεται 80 χιλιόμετρα, είναι η μεγαλύτερη εμβέλεια στα βουνά του Ζάγρου και έχει 49 κορυφές με υψόμετρα που ξεπερνούν τα 4.000 μέτρα.

Ενώ, λοιπόν, στο Ιράν, εργατικοί ακτιβιστές, δάσκαλοι και μαθητές αντιμετωπίζουν σοβαρές κατηγορίες, ακόμη και θανατικές ποινές για την επιδίωξη των πιο βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, είναι πλέον σαφές ότι ο κατασταλτικός μηχανισμός της Ισλαμικής Δημοκρατίας βιώνει μια σοβαρή κρίση ασφάλειας, χάνοντας την ικανότητά του να αντιμετωπίσει τους λεγόμενους εξωτερικούς εχθρούς.

Η πορεία προς τον πόλεμο καθιστά την κατάσταση στο εσωτερικό του Ιράν πιο ευνοϊκή για ακόμα πιο αιματηρή καταστολή. Αυτή η αφήγηση μεταδίδεται από την εθνική τηλεόραση, με στόχο την προσπάθεια προετοιμασίας του μυαλού της ανήσυχης και διαμαρτυρόμενης ιρανικής κοινωνίας που βρίσκεται σε κίνηση.

Εάν, για πρώτη φορά στην ιστορία της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ένας εργατικός ακτιβιστής στο Ιράν (Sharifeh Mohammadi) αντιμετωπίζει θανατική ποινή για σχηματισμό εργατικού σωματείου επειδή αξιωματούχοι το έχουν ερμηνεύσει αυτό ως “προσπάθεια ανατροπής του καθεστώτος”, και ένας κοινωνικός λειτουργός (Pakhshan Azizi) αντιμετωπίζει επίσης θανατική ποινή απλώς για συνεργασία με τις τοπικές κοινότητες στη Ροζάβα, είναι σαφές το τι μπορεί να επιφέρει μια κατάσταση πολέμου σε αυτή την κοινωνία.

Οι εσωτερικές συγκρούσεις εντός του καθεστώτος θα μπορούσαν να οδηγήσουν το Ιράν σε ένα σκοτεινό σενάριο όπου οι φατρίες εντός του καθεστώτος κινούνται από τη διαίρεση και τη λεηλασία της χώρας προς τη φυσική εξόντωση η μία της άλλης και τη μονοπώληση της εξουσίας.

Η ιρανική κοινωνία, με την έναρξη της επανάστασης της Zhina/Mahsa, υπό το σύνθημα “Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία” έχει εισέλθει σε μια φάση όπου, παρά την καταστολή, έχει επιβάλει σημαντικά κοινωνικά επιτεύγματα. Τα σημάδια δείχνουν πως η πλειονότητα της ιρανικής κοινωνίας δεν πιστεύει πλέον στην ισλαμική κυβέρνηση και έχει γίνει πιο κοσμική. Οι εκλογές έδειξαν και πώς περισσότερο από το μισό της κοινωνίας τους γύρισε αποτελεσματικά την πλάτη! Η Ισλαμική Δημοκρατία δεν μπορεί να επιστρέψει στην πρότερη κατάσταση χωρίς να μπει σε έναν πόλεμο.

Έτσι, ο κύριος εχθρός τους είναι η ιρανική κοινωνία, όχι το Ισραήλ! Για αυτόν τον λόγο, το ισλαμικό καθεστώς, για πρώτη φορά στην ιστορία των τεσσάρων δεκαετιών, αντιμετωπίζει τους εργατικούς ακτιβιστές με τη θανατική ποινή.

Η Ισλαμική Δημοκρατία δεν έκανε ποτέ κάποιο ουσιαστικό βήμα για την Παλαιστίνη και τον σκοπό της. Η συνεργασία της Σαουδικής Αραβίας με το Ιράν στο θέμα του Haniyeh μάς οδηγεί τώρα στο συμπέρασμα ότι έχουν φτάσει ή θα καταλήξουν σε πιο σημαντικές συμφωνίες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν και το μέλλον της Υεμένης.

Η εξάλειψη του Ισραήλ δεν είναι δυνατή. Ωστόσο, παρά τα συνθήματα, η επίτευξη συμφωνίας δύο κρατών εξακολουθεί να βρίσκεται στο τραπέζι.

The post Ιράν: Ρητορική Πολέμου και Εσωτερική Καταστολή first appeared on Aυτολεξεί.