Τη δεκαετία του 1920 στην ΕΣΣΔ, έλαβε χώρα μια εντατική διαμόρφωση ενός συστήματος διοίκησης – η πραγματική ενσάρκωση του κρατικού σοσιαλισμού υπό συνθήκες εχθρικής περικύκλωσης. Ωστόσο, υπό αυτές τις συνθήκες συνέχισαν αρχικά να υπάρχουν κάποιες παραλλαγές της σοσιαλιστικής προόδου. Μεταξύ αυτών ήταν οι ιδέες και τα κέντρα της μη κυβερνητικής αυτοοργάνωσης και της βιομηχανικής αυτοδιαχείρισης, όπως η λεγόμενη αναρχοσυνδικαλιστική απόκλιση στο μπολσεβίκικο κόμμα, οι εθελοντικοί εργατικοί συνεταιρισμοί και οι κομμούνες του Τολστόι. Μία από τις πιο έντονες εκφράσεις μη κυβερνητικής αυτοοργάνωσης της εργατικής βιομηχανικής αυτοδιαχείρισης και της διεθνούς προλεταριακής αλληλεγγύης βρέθηκε στην Αυτόνομη Βιομηχανική Αποικία της Σιβηρίας «Κουζμπάς» (AIC Kuzbass), η οποία είχε εθνική σημασία και διεθνή απήχηση.

Ο εμπνευστής της δημιουργίας μιας Αυτόνομης Αποικίας ήταν ο εξέχων ακτιβιστής του διεθνούς εργατικού κινήματος, ο Ολλανδός μηχανικός Rutgers.

Ο Sebald Justus Rutgers (1879-1961), Ολλανδός διεθνιστής, ήταν μέλος του Αριστερού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Ολλανδίας από το 1909. Ήταν υδροτεχνικός μηχανικός. Έζησε από το 1915 έως το 1918 στις ΗΠΑ, όπου ήρθε σε επαφή με μετανάστες μπολσεβίκους και συμμετείχε στη δραστηριότητα της διεθνούς «Ένωσης Σοσιαλιστικής Προπαγάνδας». Με εντολή της Ένωσης, πέρασε από την Ιαπωνία στο Βλαδιβοστόκ. Συναντήθηκε με τον Β.Ι. Λένιν και διορίστηκε γενικός επιθεωρητής των πλωτών οδών. Συμμετείχε στις εργασίες του πρώτου συνεδρίου της Κομιντέρν, ήταν γραμματέας της αγγλοαμερικανικής ομάδας του μπολσεβίκικου κόμματος και μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος από το 1919 (η κομματική του θητεία είχε ξεκινήσει από το 1899). [1]

Ο Rutgers εκπόνησε ένα σχέδιο για την οργάνωση ενός μεγάλου βιομηχανικού συλλόγου που θα περιλάμβανε τα εργοστάσια Kuzbass και Nadezhdinski στα Ουράλια. Ο σκελετός του πλαισίου για το όλο σχέδιο επρόκειτο να είναι η Αμερικανική Ένωση «Βιομηχανικών Εργατών του Κόσμου» (IWW), η οποία είχε βασιστεί σε αναρχοσυνδικαλιστικές αρχές.

Οι «Βιομηχανικοί Εργάτες του Κόσμου» (IWW) εμφανίστηκαν στις ΗΠΑ το 1905 ως αντίβαρο στην Αμερικανική Ομοσπονδία Εργασίας (AFL), η οποία εφάρμοζε πολιτική ταξικής συνεργασίας. Παραδοσιακοί σοσιαλιστές καθώς και αναρχοσυνδικαλιστές εντάχθηκαν στην IWW, με τους τελευταίους σύντομα να επικρατούν. Η IWW θεωρούσε την ήπια «άμεση δράση» ως βασική μέθοδο πάλης – σαμποτάζ, απεργίες και γενική απεργία. Η τελευταία αποτελούσε κάτι σαν ένα ιδιαίτερο άρθρο πίστης για το συνδικάτο. Η IWW θεωρούσε ότι μετά τη νίκη (με τη βοήθεια της γενικής απεργίας) η εργατική τάξη θα προχωρούσε αμέσως στην οργάνωση μιας νέας ελεύθερης βιομηχανικής κοινωνίας, στην οποία η διαχείριση όλης της οικονομικής ζωής θα γινόταν σε βιομηχανικά συνδικάτα. Η ένωση αυτή αρνήθηκε την παραδοσιακή πολιτική πάλη, συμπεριλαμβανομένης της εκλογικής πολιτικής. [2]

Ο Λένιν συμμετείχε στην απόφαση για τη δημιουργία της Αυτόνομης Αποικίας. Αφού συναντήθηκε με τον εμπνευστή, τον Rutgers, και με τους Bill Heywood και G. Calvert, έγραψε μια επιστολή στις 19 Σεπτεμβρίου 1921 στον V. Kuibyshev, στην οποία μίλησε για τις προθέσεις και τα σχέδιά τους και έστρεψε την προσοχή του στο γεγονός ότι σχεδιάζονταν κάτι «κατ’ εντολή ενός αυτόνομου κρατικού trust εργατικών ενώσεων». [3]

Σε ένα υπόμνημα προς τον Β. Μολότοφ στις 12 Οκτωβρίου, συνοδευόμενο από ένα σχέδιο διατάγματος του Πολιτικού Γραφείου επί του ζητήματος, ο Λένιν εξέφρασε κάποιες αμφιβολίες:

«Το ερώτημα είναι δύσκολο:
Υπέρ: αν οι Αμερικανοί εκπληρώσουν αυτά που έχουν υποσχεθεί, η αξία θα είναι γιγαντιαία. Τότε δεν θα μετανιώσουμε για τα 600.000 ασημένια ρούβλια.
Κατά: Θα το ολοκληρώσουν; Ο Heywood είναι ημι-αναρχικός. Είναι περισσότερο συναισθηματικός παρά επαγγελματίας. Ο Rutgers έχει ξεπέσει στον αριστερισμό. Ο Calvert είναι ο κύριος συνομιλητής. Δεν έχουμε επιχειρηματικές εγγυήσεις. Αυτοί είναι διασκεδαστικοί άνθρωποι. Σε μια ατμόσφαιρα ανεργίας, σχηματίζουν μια ομάδα «εξερευνητών της περιπέτειας» που καταλήγει σε καβγά. Αλλά τότε χάνουμε μέρος των 600.000 ασημένιων ρουβλιών που τους έχουμε παράσχει». [4]

Στις 22 Ιουνίου 1921, το Συμβούλιο Εργασίας και Άμυνας (STO) είχε δημοσιεύσει ένα διάταγμα σχετικά με την αμερικανική βιομηχανική μετανάστευση, το σημείο 1 του οποίου ανέφερε:

«Η ανάπτυξη μεμονωμένων βιομηχανικών επιχειρήσεων ή ομάδων επιχειρήσεων μέσω της ανάθεσής τους σε ομάδες Αμερικανών εργατών και σε βιομηχανικά ανεπτυγμένους αγρότες σε συμβατική βάση, η οποία τους εγγυάται έναν ορισμένο βαθμό αυτονομίας, αναγνωρίζεται ως επιθυμητή». [5]

Τον Νοέμβριο του 1921, συνήφθη σύμβαση μεταξύ της STO και των Αμερικανών εργατών που οργανώθηκαν γύρω από την ομάδα (Heywood, Rutgers, Bayer, Barker), σχετικά με την αξιοποίηση μιας σειράς επιχειρήσεων στη Σιβηρία (στο Kuzbass και το Tomsk) και στα Ουράλια (Εργοστάσιο Nadezhdinski) [6].

Ο Bill Heywood, «Μπιγκ Μπιλ», (1869-1928), ήταν ανθρακωρύχος και συμμετείχε ενεργά στο εργατικό κίνημα στις ΗΠΑ και στο διεθνές εργατικό κίνημα. Από το 1901, ήταν μέλος του Σοσιαλιστικού Κόμματος και αργότερα ένας από τους ηγέτες της αριστερής του πτέρυγας. Υπήρξε ένας από τους ιδρυτές και τους ηγέτες του IWW. Τασσόταν κατά του μιλιταρισμού και του πολέμου και χαιρέτισε την Οκτωβριανή Επανάσταση. Για να αποφύγει τις πολιτικές διώξεις, έφυγε από τις ΗΠΑ. Από το 1921 έζησε στη Ρωσία, συμμετείχε ενεργά στη δημιουργία της Αυτόνομης Βιομηχανικής Αποικίας (AIC) “Kuzbass”. Εργάστηκε στο MOPR – Διεθνής Οργανισμός Βοήθειας των Επαναστατών Αγωνιστών και ήταν ενεργός δημοσιογράφος. [7]

Κατά τη διάρκεια της ίδρυσης της AIC Kuzbass από τον Ιανουάριο του 1922 έως τον Δεκέμβριο του 1923, 566 ξένοι πολίτες εντάχθηκαν στο εργατικό δυναμικό. Ο αμερικανικός πυρήνας του μπολσεβίκικου κόμματος είχε 73 μέλη. Περίπου 250 από τους αποίκους που ήρθαν στο Kuzbass ήταν μέλη της IWW ή ήταν μη κομματικοί. [8] Έτσι, αρκετά άτομα εκτός κόμματος βρέθηκαν υπό την επιρροή του αναρχοσυνδικαλισμού. Ακόμα και μεταξύ εκείνων των αποίκων που ήταν μέλη του κόμματος, πολλοί άλλαξαν υπό την επιρροή των αναρχοσυνδικαλιστικών αρχών. Η κομμουνιστική ηγεσία του Kuzbass αναγνώρισε ότι η αναρχοσυνδικαλιστική ιδεολογία της IWW είχε επηρεάσει ακόμη εντονότερα πολλούς που δήλωναν μπολσεβίκοι. [9]

Ο φημισμένος αναρχοσυνδικαλιστής Vladimir Shatov εξουσιοδοτήθηκε από το Συμβούλιο Εργασίας και Άμυνας να διευθύνει την AIC “Kuzbass” την περίοδο 1921-1922.

Ο Βλαντιμίρ Σεργκέιεβιτς Σάτοφ [Vladimir Sergeivich Shatov] (1887, Κίεβο – 1943) συμμετείχε ενεργά στο επαναστατικό κίνημα από το 1903. Το 1907 μετανάστευσε στις ΗΠΑ, όπου ήταν μέλος της IWW, υπεύθυνος για το ρωσικό τμήμα. Το 1917, επέστρεψε στη Ρωσία και συμμετείχε ενεργά στο επαναστατικό κίνημα και στον εμφύλιο πόλεμο. Παρέμεινε αναρχοσυνδικαλιστής και ανέλαβε υπεύθυνες θέσεις στον Κόκκινο Στρατό, στη βιομηχανία και στις μεταφορές. Κατεστάλει το 1937.

Ταυτόχρονα, στη Νέα Υόρκη σχηματίστηκε μια ειδική επιτροπή για τη μεταφορά εργατών στη Σοβιετική Ρωσία. Εκπρόσωποι του Κομμουνιστικού Κόμματος (ο Raize) και των IWW (οι Cullen και Calvert) [10] ήταν μέλη της επιτροπής. Οι Αμερικανοί που έφτασαν στη Ρωσία έτυχαν θερμής υποδοχής από κοινωνικές οργανώσεις και τον σοβιετικό λαό που τους ακολούθησε σε όλο τον δρόμο από την Πετρούπολη μέχρι το Κεμέροβο. Η Αποικία έλαβε μεγάλη τοπική βοήθεια από την αρχή κιόλας του οργανωτικού έργου. Σύμφωνα με τα λόγια του Rutgers, κατάφεραν να σημειώσουν πρόοδο στο έργο «χάρη στη συμπάθεια των ντόπιων εργατών, αλλά κυρίως του κόμματος και των σοβιετικών οργανώσεων». [11]

Η πλειονότητα των αποίκων μελών της IWW ήρθε στην ΕΣΣΔ με μια ειλικρινή επιθυμία να πραγματοποιήσει τις ιδέες και τη ζωή της εκεί. Οι αναρχοσυνδικαλιστικές αρχές εισήχθησαν και στην Αυτόνομη αποικία. Για πρώτη φορά, οι αναρχοσυνδικαλιστές καθιέρωσαν ένα ισονομικό σύστημα μισθών στις επιχειρήσεις, «μιλώντας ενάντια στα κίνητρα υλικού συμφέροντος». Μερικοί από αυτούς μιλούσαν συνεχώς για την εξίσωση των μισθών όχι σε χρήμα, αλλά σε είδος.

Όταν, σύμφωνα με διάταγμα του STO και της Επιθεώρησης Εργατών και Αγροτών της Σιβηρίας (rabkrin), εισήχθη σταδιακά η εργασία με το κομμάτι, τα μέλη της IWW αντιτάχθηκαν σθεναρά. Έβλεπαν σε αυτή την πράξη την αποκήρυξη των αρχών της κοινωνικής δικαιοσύνης. Μια άλλη αιτία δυσαρέσκειας μεταξύ των αναρχοσυνδικαλιστών ήταν η προσέγγιση της «εργατικής δημοκρατίας» στην Αποικία. Στην αρχή οι άποικοι προσπάθησαν να τη θεσπίσουν. Στην ουσία, οι υποστηρικτές της «βιομηχανικής δημοκρατίας» απαίτησαν η λήψη αποφάσεων για όλα τα ζητήματα να ανατεθεί στη Συνέλευση των εργατών και αποκήρυξαν την αρχή της μονοπρόσωπης διαχείρισης. [12] Με αυτούς τους τρόπους οι αναρχοσυνδικαλιστές προσπάθησαν να μετατρέψουν την Αυτόνομη αποικία σε μια αυτοδιαχειριζόμενη αναρχοσυνδικαλιστική ένωση. Μέλος της διοίκησης της AIC, επικεφαλής των μεταναστών του Κεμέροβο, ο Bauer, δήλωσε:

«Έτσι θα δείξουμε στους κομμουνιστές σας πώς είναι δυνατόν να αποφευχθεί η “δικτατορία”, αφού στις σχέσεις μας στη μελλοντική αποικία υιοθετούμε την αρχή του “βιομηχανισμού”, υποτασσόμενοι, φυσικά, στους κομμουνιστές και χωρίς να προσπαθούμε να παραβιάσουμε τους νόμους του προλεταριακού σας κράτους». [13]

Σε μια επιστολή προς τον Β.Ι. Λένιν σχετικά με τα πρώτα αποτελέσματα του έργου της AIC «Κουζμπάς» τον Οκτώβριο του 1922, ο Rutgers έστρεψε την προσοχή του στην άποψη ότι «απαιτείται μεγάλη προσοχή στην καθιέρωση της κατάρτισης και στην ενημέρωση των εργατών που έφτασαν από την Αμερική. Επιπλέον, είναι απαραίτητο να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στον αγώνα με την πεποίθηση ότι η κατεύθυνση της εργασίας στη Ρωσία μπορεί και θα πραγματοποιηθεί από ομάδες εργατών μέσω μαζικών συνελεύσεων και επιτροπών». [14]

Ως αποτέλεσμα του ενθουσιασμού για εργασία μεταξύ των αποίκων, οι οποίοι υποστηρίχθηκαν από την κεντρική και τοπική αυτοδιοίκηση, υπήρξε αξιοσημείωτη αύξηση στην παραγωγικότητα της εργασίας. Η Επιτροπή του STO, η οποία παρακολουθούσε τις δραστηριότητες της αποικίας, επιβεβαίωσε ότι οι επιχειρήσεις της αποικίας AIC πέτυχαν υψηλότερη παραγωγική απόδοση στην εργασία από ό,τι τα ορυχεία του Kuzbass Trust.

Στο ορυχείο του Κεμέροβο, η έκταση των βασικών εργασιών επεκτάθηκε. Η αύξηση της παραγωγής άνθρακα συνεχίστηκε. Από 9.000 τόνους τον Φεβρουάριο, η παραγωγή αυξήθηκε σε 12.000 τόνους τον Αύγουστο του 1923. Στις 23 Οκτωβρίου, η Gosplan (Κρατική Υπηρεσία Σχεδιασμού) αφιέρωσε πρόσθετους πόρους για την ανάπτυξη του ορυχείου και του εργοστασίου οπτάνθρακα του Κεμέροβο. Η διοίκηση της Αυτόνομης Αποικίας ανακατασκεύασε τον κλίβανο του εργοστασίου και εγκατέστησε μια νέα αντλία, εξοπλισμό και δεξαμενή για βενζόλη. Τον Ιανουάριο του 1924 προετοιμάστηκε νέα ηλεκτροδότηση για την έναρξη λειτουργίας, κατασκευάστηκε ένα εργαστήριο καθώς και μηχανουργεία. Στις 2 Μαρτίου τέθηκε σε λειτουργία το εργοστάσιο άνθρακα. Η συλλογικότητα του εργοστασίου αποτελούνταν κυρίως από σοβιετικούς εργάτες. Τον Νοέμβριο του 1924, η STO ενέκρινε μια απόφαση για την παροχή στην AIC “Kuzbass” των ορυχείων Kolchuginski, Prokolevski και Kiselevski. Προς το τέλος του 1924, τα ορυχεία της λεκάνης Kuznetski αναγνωρίστηκαν πολύ πέρα ​​από τα σύνορα της Σιβηρίας. Έγιναν διαπραγματεύσεις συμβολαίων για την προμήθεια από την Αποικία των εργοστασίων των Ουραλίων, του στόλου της Βαλτικής και του λιμανιού του Αρχάγγελου. Τον Μάρτιο του 1924, ολοκληρώθηκε μια σύμβαση με τα Ουράλια σχετικά με την προμήθεια του εργοστασίου οπτάνθρακα του Κεμέροβο. [15]

Οι αναρχοσυνδικαλιστές άποικοι αντέδρασαν αρνητικά στα μέτρα της σοβιετικής κυβέρνησης που παραχωρούσε ρωσικές επιχειρήσεις σε ξένο κεφάλαιο. Έτσι, ένας από τους Αμερικανούς, ο Schwartz, δήλωσε σε μια συνάντηση ενός μπολσεβίκικου πυρήνα ότι «οι παραχωρήσεις σε ιδιώτες επιχειρηματίες είναι κάτι επιβλαβές, καθώς αυτό σημαίνει νέες αλυσίδες δουλείας για τους εργάτες, οι οποίοι δεν θα ενδιαφέρονται πλέον για το κράτος και την πολιτική, δεν θα υποστηρίζουν τη σοβιετική εξουσία, αλλά θα προσχωρούν στις εργατικές ενώσεις – το μόνο μέρος για αυτούς». [16]

Ένα μέρος των αποίκων υπερασπίστηκε την οργάνωση των δικών τους ξεχωριστών συνδικάτων. Η μπολσεβίκικη κομματική οργάνωση του Κουζμπάς, από την άλλη πλευρά, ακολούθησε τη γραμμή της προσέγγισης των Αμερικανών και Ρώσων εργατών και της εισόδου των ξένων στα ρωσικά συνδικάτα. Ωστόσο, τόσο η διαφορά στις εθνικότητες όσο και η διαφορά στις ιδέες εμπόδισαν αυτή την προσέγγιση μεταξύ των κομμουνιστών και των αναρχοσυνδικαλιστών. Εκείνη την εποχή επιτεύχθηκε μια συμβιβαστική απόφαση, σύμφωνα με την οποία τα μέλη της IWW, που δεν συμφωνούσαν να ενταχθούν «στα ρωσικά συνδικάτα, είχαν το δικαίωμα για κάποιο χρονικό διάστημα να συμμετέχουν στο έργο των συνδικάτων χωρίς επίσημη συμμετοχή σε αυτά, ώστε να μπορούν να έχουν κάποια προηγούμενη γνώση του έργου τους». [17]

Η εφαρμογή των αναρχοσυνδικαλιστικών αρχών στη ζωή, το αυτόνομο καθεστώς της Αποικίας, ο εναλλακτικός χαρακτήρας της αναρχοσυνδικαλιστικής ιδέας του σοσιαλισμού – όλα αυτά δημιούργησαν μια κάποια ανησυχία στον κρατικοκομματικό μηχανισμό. Έτσι, ένα από τα μέλη της Κεντρικής Επιτροπής της Profintern (του Διεθνούς Συνδικάτου) εξέφρασε την ανησυχία ότι «η οργάνωση της Αποικίας σε ελεύθερη βάση θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια κατάσταση όπου αυτές οι ιδέες της αμερικανικής ομάδας, που προστάτευαν και υποστήριζαν τον σύντροφο Τρότσκι, θα μας αναγκάσουν να στείλουμε μια στρατιωτική μονάδα για να καταστείλουμε μια εξέγερση της IWW, εάν το Κεμέροβο καταληφθεί από τα λουμπενοπρολεταριακά μέλη της IWW. [18] Παρόμοιες ανησυχίες εξέφρασε και ένας από τους κομμουνιστές ηγέτες του Κουζμπάς, ο οποίος πίστευε ότι το Κεμέροβο θα μπορούσε να μετατραπεί σε αναρχοσυνδικαλιστικό οχυρό του Κουζμπάς. [19]

Τα γεγονότα μάς λένε ότι μεταξύ των κομμουνιστών και των αναρχοσυνδικαλιστών στην περιοχή του AIC «Κουζμπάς», διεξήχθη μια φυσιολογική πάλη ιδεών, κατά τη διάρκεια μιας ταυτόχρονης πολιτικής και οικονομικής συνεργασίας.

Οι δυνάμεις σε αυτόν τον αγώνα, ωστόσο, ήταν άνισες: πίσω από τους ντόπιους κομμουνιστές (τόσο Ρώσους όσο και Αμερικανούς) το Κράτος και η σύνθετη δομή διοίκησης βρέθηκαν έτοιμα να βοηθήσουν.

Οι ιδέες του κρατικού σοσιαλισμού και η πρακτική εφαρμογή του τελικά θριάμβευσαν. Μέρος των αποίκων επέστρεψε στην πατρίδα του για αυτόν τον λόγο. Η πρακτική της εκβιομηχάνισης και της «κατάστασης έκτακτης ανάγκης» του Στάλιν δεν μπορούσε παρά να τους εκδιώξει από την ΕΣΣΔ.

Από την άλλη πλευρά, οι αρχές και το ειδικό καθεστώς της AIC «Κουζμπάς» έβαζαν τέλος στη ρύθμιση της διοίκησης Κόμματος-Κράτους. Υπό τις νέες συνθήκες γενικής εκβιομηχάνισης στη χώρα, το Συμβούλιο Εργασίας και Άμυνας της ΕΣΣΔ στις 22 Δεκεμβρίου 1926 κήρυξε άκυρο το συμβόλαιο με την AIC «Κουζμπάς».

Επιβιώνοντας με επιτυχία για περισσότερα από 4 χρόνια, η Αυτόνομη αποικία διαλύθηκε από-τα-πάνω.

Μέρος των αποίκων πήγε στις ΗΠΑ, ένα άλλο μέρος παρέμεινε για να εργαστεί στις επιχειρήσεις του Κουζμπάς.

————————————————————————

Σημειώσεις:
[1] The Civil War and Military intervention in the USSR — Encyclopedia, Moscow, 1987. Page 526
[2] History of the Second International. — _oscow,, 1966. — v.2.- pp.160–162; 299–300
[3] Lenin, Works (5th Russian Edition), v. 53, p. 203–204.
[4] Lenin, ibid, v. 44. pp. 141–142
[5] With Lenin in our heart: Collection of Documents and Materials), 1976. p.40
[6] Ibid, p.57
[7] History of the Kuzbass Part 1–2, ____rov_, 1967. — p.348; Lenin, Works, 5 ed. — v.44. — pp. 655–656
[8] Center for documentation of recent history of Tomski Oblast(CDRHTO).; History of the Kuzbass. — Part 1–2. — p. 347; Outline of the history of the party organization of the Kuzbass. — ____rov_, 1973. — p.186.
[9] CDRHTO. The complicated process of eliminating anarcho-syndicalist ideas from part of the colonists and the transition to communist positions is sketched in T. Dreiser’s story “Ernita”.
[10] History of the Kuzbass, p.347
[11] Ibid., p.350
[12] Yu. A. Ivanov. Questions of the history of development of black metallurgy of the Kuzbass in the memories of contemporaries. ____rov_, 1970. — p. 206; E.A. Krivosheeva From the history of the forming of the “Autonomous Industrial Colony of the Kuzbass in From the History of Western Siberia, Issue 1. ____r_v_, 1966. — p.225.
[13] ______
[14] With Lenin in Our hearts, p. 88.
[15] History of the Kuzbass — Part 1–2. — p. 353
[16] CDRHTO
[17] History of the Kuzbass — Part 1–2. — p. 353; E.A. Krivosheeva p.224–226
[18] CDRHTO
[19] Ibid.

Βιβλιογραφία

1. E.M. Polyanskaya The Autonomous Industrial Colony of the Kuzbass, in works of the scientific conference on the history of the black metallurgy of the Kuzbass, ____r_v_, 1957.

2. Z.A. Krivosheeva From the history of the formation of the “Autonomous Industrial Colony Kuzbass” 1921–1923; From the History of Western Siberia, Issue 1, ____r_v_, 1956.

3. History of the Kuzbass, Part1-2. — ____r_v_, 1967

4. Theodore Dreiser, Ernita.

ΒΛ. ΕΠΙΣΗΣ:

Μάιος 1953: Η 1η εργατική απεργία-εξέγερση στην ανατολική Ευρώπη μετά τον θάνατο του Στάλιν

The post Η Αυτόνομη Αποικία «Κουζμπάς» της IWW στη Σοβιετική Ένωση (1922-1926): ένα πείραμα αυτονομίας & αλληλεγγύης που κατεστάλει first appeared on Aυτολεξεί.

«Ο αμυντικός πόλεμος της Ρωσίας ενάντια στην επέκταση του ΝΑΤΟ» — μία αντίληψη που έχει γίνει σχεδόν αξίωμα για πολλούς Δυτικούς αριστερούς. Αυτή η ιδέα εξυπηρετεί βολικά τους τελευταίους και στο να εκλογικεύουν τις πράξεις της Ρωσίας και στο να ριζοσπαστικοποιούν την κριτική απέναντι στις δικές τους κυβερνήσεις. Αλλά ποιον ρόλο αποδίδει ο ίδιος ο Πούτιν στην υποτιθέμενη ΝΑΤΟϊκή απειλή;

Μία προσεκτική ανάγνωση των βασικών του ομιλιών αποκαλύπτει ότι ο Πούτιν αρνείται ρητά κάθε κίνδυνο επίθεσης του ΝΑΤΟ προς τη Ρωσία. Αντιθέτως, όλη η προσοχή και το πάθος του ηγεμόνα επικεντρώνονται αλλού — στο ερώτημα της αρχέγονης «ιστορικής δικαιοσύνης». Ο Πούτιν ξεσκονίζει χρονικά χιλιετιών, βρίσκοντας σε αυτά αποδείξεις για την αντιδραστική του ουτοπία, το φανταστικό του ιστορικό δικαίωμα στο να κατέχει την Ουκρανία.

Ας μιλήσουμε, λοιπόν, για την πιο υποτιμημένη αιτία αυτού του πολέμου — την ιδεολογική εμμονή. Τη ρωσική έμμονη ιδέα.

1.300 χιλιόμετρα. Αυτό είναι το πόσο μακρύτερα έγιναν το 2022 τα σύνορα της Ρωσίας με το στρατιωτικό μπλοκ του ΝΑΤΟ αφότου δύο προηγουμένως ουδέτερες χώρες —η Σουηδία και η Φινλανδία— μπήκαν στη συμμαχία. Η Βαλτική Θάλασσα ουσιαστικά μετατράπηκε σε μία εσωτερική θάλασσα του ΝΑΤΟ. Η Αγία Πετρούπολη, η βόρεια πρωτεύουσα της Ρωσίας, βρίσκεται τώρα μόλις 148 χιλιόμετρα από τα σύνορα ενός εχθρικού μπλοκ. Ποια ήταν η αντίδραση της Ρωσίας; Εξέδωσε ο Πούτιν στρατιωτικό τελεσίγραφο; Απείλησε με προληπτική επιχείρηση; Συγκέντρωσε στρατιώτες στα σύνορα; Όχι. Τίποτα από αυτά δεν συνέβη.

Κι όμως, στο συγκείμενο της Ουκρανίας, το ζήτημα του ΝΑΤΟ συνεχίζει να ανακύπτει στον ρωσικό δημόσιο διάλογο. Κι ένας ακόμη μεγαλύτερος ρόλος αποδίδεται στο ΝΑΤΟ στον δημόσιο διαλόγο της Δυτικής αριστεράς. Και αυτό παρά το γεγονός ότι η Ουκρανία δεν έγινε δεκτή ως μέλος, το 2008. Η Γερμανία, η Γαλλία και πολλά άλλα κράτη αντιτάχθηκαν ανοιχτά στην ένταξη της Ουκρανίας — όταν το βέτο έστω και ενός μέλους είναι αρκετό για να την μπλοκάρει. Εξάλλου, η ίδια η παρουσία της ναυτικής βάσης της Ρωσίας στη Σεβαστούπολη καθιστούσε ήδη την ένταξη της Ουκρανίας στη συμμαχία σχεδόν αδύνατη. Μετά την προσάρτηση της Κριμαίας και το ξέσπασμα του πολέμου στο Ντονμπάς, η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ έγινε ακόμη πιο αδιανόητη – η ύπαρξη εδαφικών διαφορών και συνεχιζόμενων συγκρούσεων κλείνει αυτόματα τις πόρτες της συμμαχίας σε κάθε υποψήφιο.

Προκύπτει, έτσι, ότι η ένταξη του βόρειου γείτονα της Ρωσίας στο ΝΑΤΟ δεν αποτελεί απειλή γι’ αυτήν – ενώ η Ουκρανία, η οποία δεν είχε καμία πιθανότητα ένταξης, έγινε στόχος μιας πλήρους κλίμακας εισβολής. Πώς μπορεί να εξηγηθεί κάτι τέτοιο; Ας δώσουμε τον λόγο στον ίδιο τον Βλαντιμίρ Πούτιν.

Ποιος είναι ο κύριος Ρούρικ;

Πάμε πίσω στον Φεβρουάριο του 2024. Μόσχα. Έπειτα από δύο χρόνια μποϊκοτάζ από τα Δυτικά μέσα ενημέρωσης, ένας Αμερικανός δημοσιογράφος φτάνει στην καλυμμένη από χιόνι πρωτεύουσα της Ρωσίας για να πάρει συνέντευξη από τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Ο δημοσιογράφος αυτός είναι ο Τάκερ Κάρλσον — ένας συντηρητικός μπλόγκερ, υποστηρικτής του Ντόναλντ Τραμπ.

Σκεπτικός απέναντι στις εξηγήσεις των φιλελεύθερων μέσων ενημέρωσης για τους λόγους πίσω από την εισβολή της Ρωσίας, θέλει να ακούσει από πρώτο χέρι τι ώθησε τον Πούτιν να εξαπολύσει τον μεγαλύτερο χερσαίο πόλεμο στην Ευρώπη από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Άλλωστε, ο ηγέτης της μεγαλύτερης πυρηνικής δύναμης στον κόσμο δεν θα μπορούσε να στείλει φάλαγγες αρμάτων μάχης προς μια γειτονική πρωτεύουσα χωρίς σοβαρούς λόγους. Ίσως να υπήρχε κάτι που ώθησε τον Πούτιν να πάρει αυτή τη δύσκολη απόφαση – κάτι που το Δυτικό κοινό δεν γνωρίζει; Επιπλέον, ο Κάρλσον είχε ήδη τις δικές του εικασίες για το θέμα: πιθανότατα, όλα εξαρτώνται από την κυβέρνηση των Δημοκρατικών και την πολιτική τους προς το ανατολικό ΝΑΤΟ, η οποία, υποψιάζεται, προκάλεσε τη Ρωσία σε αυτή την απεγνωσμένη κίνηση, χωρίς να της αφήνει άλλη επιλογή.

– «Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, απευθυνθήκατε στη χώρα σας στην πανεθνική σας ομιλία όταν ξεκίνησε η σύγκρουση στην Ουκρανία και είπατε ότι ενεργούσατε επειδή είχατε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μέσω του ΝΑΤΟ θα μπορούσαν να ξεκινήσουν μια, παραθέτω, “αιφνιδιαστική επίθεση στη χώρα μας”. Και στα αμερικανικά αυτιά αυτό ακούγεται παρανοϊκό. Πείτε μας γιατί πιστεύετε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να χτυπήσουν τη Ρωσία ξαφνικά. Πώς καταλήξατε σε αυτό;» — Ο Τάκερ Κάρλσον θέτει την πρώτη του ερώτηση.

Το ερώτημα είναι τόσο ακριβές όσο και δίκαιο. Άλλωστε, στον 21ο αιώνα, κανένα κράτος δεν μπορεί να διεξάγει ανοιχτά έναν κατακτητικό πόλεμο χωρίς να τον παρουσιάσει ως άμυνα εναντίον μιας εξωτερικής απειλής. Κάθε επιτιθέμενος -από τον Χίτλερ μέχρι τον Νετανιάχου- έχει χαρακτηρίσει τον πόλεμό του αναγκαστικό, αμυντικό, προκλημένο από έξω, μια απάντηση στον κίνδυνο που αντιμετωπίζει το κράτος και οι πολίτες του. Κι αν η Ρωσία θεωρεί τον εαυτό της ως αμυνόμενη, τότε σίγουρα πρέπει να έχει τα ισχυρότερα δυνατά επιχειρήματα για να το πράξει. Τι απειλούσε τη Ρωσία; Ποιον κίνδυνο προσπαθούσε να αποτρέψει ο Πούτιν;

– «Δεν είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ετοιμάζονταν να εξαπολύσουν μια αιφνιδιαστική επίθεση στη Ρωσία, δεν το είπα ποτέ», αποκρούει ο Πούτιν. «Κάνουμε κάποιο talk show εδώ ή μια σοβαρή συζήτηση; Θα αφιερώσω μόνο 30 δευτερόλεπτα ή ένα λεπτό από τον χρόνο σας για να σας δώσω μια σύντομη ιστορική αναδρομή. Δεν σας πειράζει;»

Σε μια προσπάθεια να εξηγήσει στο δυτικό κοινό τα πραγματικά του κίνητρα για την επίθεση στην Ουκρανία, ο Πούτιν εκφωνεί μια ψευδο-ιστορική διάλεξη 25 λεπτών. Από αυτήν, οι έκπληκτοι Αμερικανοί ακούν για πρώτη φορά ονόματα όπως ο αρχαίος Ρώσος πρίγκιπας Ρούρικ, οι πρίγκιπες Όλεγκ και Γιαροσλάβ ο Σοφός, οι Μογγόλοι ηγέτες Τζένγκις Χαν και Μπατού Χαν, ο κοζάκος αταμάνος Μπογκντάν Χμελνίτσκι και η αυτοκράτειρα Αικατερίνη Β’. Ο Πούτιν μιλά για το αίμα και την πνευματική ενότητα Ουκρανών και Ρώσων, αποκαλώντας τους «έναν λαό». Προσπαθεί μάλιστα να δώσει στον Κάρλσον μια στοίβα αρχειακών επιστολών του 17ου αιώνα που υποτίθεται ότι αποδεικνύουν ότι οι Ουκρανοί είναι αχώριστοι από τους Ρώσους.

Οποιεσδήποτε προσπάθειες του Κάρλσον να διακόψει και να επιστρέψει στο κύριο ερώτημα –τι ακριβώς είναι αυτό που απείλησε τη Ρωσία το 2022;– αποτυγχάνουν. Ο Πούτιν συνεχίζει να σέρνει τον Αμερικανό πίσω στους αιώνες, προσπαθώντας να εξηγήσει πώς οι εχθροί της Ρωσίας «τεχνητά χώρισαν» τους Ουκρανούς από τον ενιαίο ρωσικό λαό. Όλα αυτά, επιμένει ο Πούτιν, πρέπει να γίνουν κατανοητά προκειμένου να κατανοηθούν οι βαθύτερες αιτίες της εισβολής.

Για μισή ώρα, ο Ρώσος ηγέτης, αναφερόμενος σε αρχαία χρονικά και μεσαιωνικά διατάγματα, προσπαθεί να πείσει τον Αμερικανό ότι τα ουκρανικά εδάφη ανήκουν στη Ρωσία από αμνημονεύτων χρόνων. Το ουκρανικό έθνος και η κρατική του υπόσταση, υποστηρίζει, είναι τεχνητά – ένα ιστορικό ατύχημα, ένα αδέξιο λάθος που τώρα είναι καιρός να διορθωθεί.

«Θέλουν να επιτεθούν στη Ρωσία», «Θέλουν να καταστρέψουν τη Ρωσία», «Η χώρα αντιμετωπίζει στρατιωτική εισβολή», «Οι πολίτες μας θα μπορούσαν να γίνουν θύματα επιθετικότητας», «Η διεθνώς αναγνωρισμένη επικράτειά μας καταλαμβάνεται» — ούτε μία από αυτές τις φράσεις δεν ειπώθηκε, ούτε θα μπορούσε να είχε ειπωθεί.

Ο ίδιος ο Πούτιν παραδέχεται: Η Ρωσική Ομοσπονδία ως κράτος δεν αντιμετώπιζε καμία απειλή. Ο κίνδυνος υψωνόταν πάνω από μια άλλη Ρωσία – τη μυθολογική, χιλιόχρονη Ρωσία που περιλάμβανε ευρύτερες «ιστορικές» χώρες. Η Ρωσική Ομοσπονδία εντός των συνόρων της πρώην Ρωσικής Σοβιετικής Ομοσπονδιακής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας (RSFSR) που κάποτε είχε οριστεί από τους Μπολσεβίκους, είναι απλώς ένα κομμάτι της πρώην μεγάλης ρωσικής επικράτειας, συμπεριλαμβανομένης της Λευκορωσίας και της Ουκρανίας. Ο διαχωρισμός και η τελική αποχώρηση της Ουκρανίας από τον φανταστικό πνευματικό και πολιτικό χώρο του «Ρωσικού Κόσμου» – αυτή είναι η απειλή που ο Πούτιν επιδιώκει να αποτρέψει. Και στο τέλος της συνομιλίας, δηλώνει ευθέως στον Κάρλσον τα εξής:

«Η επανένωση [του ενός λαού] θα συμβεί. Δεν πήγε ποτέ πουθενά», καταλήγει με σιγουριά ο Πούτιν.

Δικαίωμα στην Ουκρανία

Ας αναρωτηθούμε: Αν ο ηγέτης μιας εμπόλεμης χώρας δώσει μια μακροσκελή διάλεξη για τα βάθη της ιστορίας για να εξηγήσει τα κίνητρά του, έχει σημασία γι’ αυτόν; Ναι, έχει. Τίποτα δεν έχει μεγαλύτερη σημασία. Είναι «μια σοβαρή συζήτηση».

Ο Πούτιν είχε δύο ώρες στον αέρα για να εξηγήσει στον κόσμο ότι δεν είναι κακός και απλώς υπερασπίζεται τη Ρωσία από την απειλή του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, αντ’ αυτού, αφιερώνει το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου του στον αέρα σε αυτό που θεωρεί ως το πιο σημαντικό πράγμα – μια αρχέγονη δικαιολόγηση του υποτιθέμενου «δικαίου» του να κατέχει την Ουκρανία.

Πώς να το αποκαλέσουμε αυτό; Μία ιδεολογική εμμονή — μία ‘idée fixe’.

Σε αντίθεση με τους χιλιάδες Δυτικούς μαρξιστές που επιμένουν ότι η Ρωσία αντιμετωπίζει απειλή από το ΝΑΤΟ, ο ίδιος ο Πούτιν δεν ισχυρίζεται τίποτα τέτοιο. Αντιθέτως, το αρνείται κατηγορηματικά. Κανείς δεν σχεδίαζε -ούτε σχεδιάζει- να επιτεθεί στη Ρωσική Ομοσπονδία. Ο λόγος για τον πόλεμο, λέει ο Πούτιν, είναι η «παράνομη», «βλάσφημη» και «ιστορικά εγκληματική» απομάκρυνση του μυθικού λίκνου της Ρωσίας -του Κιέβου και των γύρω νότιων ρωσικών εδαφών- από τη σφαίρα επιρροής της.

Δεν είναι περίεργο που ο Πούτιν δείχνει πλήρη αδιαφορία για την ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ. Ο λόγος είναι απλός: δεν ανήκουν στον φανταστικό αρχέγονο χώρο που είναι γνωστός ως «Ρωσικός Κόσμος». Οι άνθρωποι εκεί δεν μιλούν ρωσικά. Δεν υπάρχουν αρχαίες ρωσικές εκκλησίες, ούτε τόποι μεγάλων μαχών, ούτε ιερά αντικείμενα εθνικιστικής μυθολογίας. Οι Φινλανδοί δύσκολα μπορούν να χαρακτηριστούν «ένας λαός» με τους Ρώσους. Αλλά η Ουκρανία είναι μια διαφορετική ιστορία – η κατοχή της οποίας είναι η έμμονη ιδέα του ρωσικού αυτοκρατορικού εθνικισμού και του Βλαντιμίρ Πούτιν προσωπικά.

Πράγματι, ο ηγεμόνας της Ρωσίας βλέπει τον πόλεμο ως αμυντικό. Αλλά με ποια έννοια; Με απλά λόγια, δεν «υπερασπίζεται» τη Ρωσική Ομοσπονδία εντός των συνόρων του 1991, αλλά μάλλον τα σύνορα μιας αρχαίας Αυτοκρατορίας που, κατά τη βαθύτερη πεποίθησή του, αποσπάστηκαν παράνομα και τεχνητά από εχθρούς από τους κόλπους της χιλιόχρονης κρατικής υπόστασης της Ρωσίας.

Όπως ακριβώς οι σιωνιστές ηγέτες πιστεύουν ακράδαντα ότι «το δικαίωμά τους στην Ιουδαία και τη Σαμάρεια είναι γραμμένο στη Βίβλο», η ρωσική ηγεσία έχει καταλήξει να πιστεύει ότι το δικαίωμά της να κατέχει την Ουκρανία επιβεβαιώνεται από τα χρονικά των Ρως του Κιέβου και τις επιστολές του Μπογκντάν Χμελνίτσκι.

Τόσο για το Ισραήλ όσο και για τη Ρωσία, η έννοια του διεθνούς δικαίου είναι πολύ νέα και δεν έχει αντέξει ακόμη στη δοκιμασία του χρόνου. Το σύστημα διεθνούς δικαίου που βασίζεται στον ΟΗΕ είναι μόλις ογδόντα ετών· η ευρωπαϊκή συνθήκη για το απαραβίαστο των συνόρων – μόλις πενήντα. Τι είναι αυτή η ανοησία σε σύγκριση με χιλιετίες από παλιά χρονικά και ιερά κείμενα;

Αν το διεθνές δίκαιο ταπεινώνει τη Ρωσία αρνούμενο τις «νόμιμες αξιώσεις» της στο λίκνο του ρωσικού πολιτισμού, τότε πρέπει να είναι ένα κακό διεθνές δίκαιο! Αν δεν επιτρέπει την επιστροφή ιστορικών εδαφών, εξυπηρετεί τους εχθρούς της Ρωσίας. Αν διαιωνίζει τον διαμελισμό της κάποτε ενωμένης Ρωσικής Αυτοκρατορίας, αν επιτρέπει στους Ουκρανούς να εγκαταλείψουν τους κόλπους του «Ρωσικού Κόσμου», τότε η τήρηση ενός τέτοιου νόμου δεν είναι μόνο επιβλαβής αλλά και εγκληματική. Αυτή είναι περίπου η λογική των γηραιών του Κρεμλίνου.

Λίγοι θα αμφέβαλλαν για τα βαθιά ιδεολογικά κίνητρα που ωθούν τους ηγέτες του Ισραήλ στον διαρκή πόλεμό τους για εδαφική επέκταση. Γιατί, λοιπόν, η διεθνής αριστερά αρνείται να δει τις παρόμοιες ιδεολογικές παρορμήσεις πίσω από την ηγεσία της Ρωσίας;

Το να αγνoεί κανείς πόσο εμμονικός είναι ο Πούτιν με την κατάκτηση της Ουκρανίας απαιτεί ένα εξαιρετικό είδος τύφλωσης.

Η έννοια ενός διαιρεμένου λαού

Ίσως μία συνέντευξη να μην είναι αρκετή για να βγάλουμε συμπεράσματα; Ας στραφούμε στις άλλες βασικές ομιλίες και δηλώσεις του Πούτιν.

Έξι μήνες πριν από την εισβολή, τον Ιούλιο του 2021 –καθώς ο κόσμος μόλις άρχιζε να ανακάμπτει από την πανδημία και κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί έναν επερχόμενο πόλεμο πλήρους κλίμακας– ο Βλαντιμίρ Πούτιν δημοσίευσε το διαβόητο άρθρο «Σχετικά με την Ιστορική Ενότητα Ρώσων και Ουκρανών». Σε αυτό, για πρώτη φορά παρουσίασε μια ολοκληρωμένη δήλωση της δέσμευσής του στον αρχέγονο μύθο, προετοιμάζοντας το ιδεολογικό έδαφος για τη μελλοντική του εισβολή.

Σε αυτό το εντελώς ψευδοεπιστημονικό άρθρο, γεμάτο με χειρισμούς και ψευδείς ισχυρισμούς, ο Πούτιν δηλώνει ότι οι Ρώσοι, οι Λευκορώσοι και οι Ουκρανοί δεν είναι ξεχωριστά έθνη, αλλά παρακλάδια ενός ρωσικού λαού. Η κύρια ιδέα που διατρέχει ολόκληρο το άρθρο είναι σαφής: η ουκρανική ταυτότητα κατασκευάστηκε και καλλιεργήθηκε τεχνητά από τους εχθρούς της Ρωσίας ώστε να διαιρέσουν έναν λαό και να φέρουν τα μέρη του το ένα εναντίον του άλλου.

Οι Ουκρανοί στερούνται ξεχωριστής εθνικής ταυτότητας, δικής τους κρατικής υπόστασης και της δυνατότητας άσκησης κυριαρχίας όπως αυτοί κρίνουν σωστό. Για πρώτη φορά, ο Βλαντιμίρ Πούτιν εκθέτει συστηματικά τις απόψεις του για την ορθή παγκόσμια τάξη: Η Ουκρανία πρέπει να υπάρχει αποκλειστικά εντός του ρωσικού «πνευματικού και πολιτικού χώρου». Οποιαδήποτε προσπάθεια των Ουκρανών να εγκαταλείψουν αυτή τη σφαίρα θα θεωρηθεί ως παραβίαση της ακεραιότητας της αρχέγονης αρμονίας.

Τι είναι αυτό, αν όχι μία άμεση δήλωση των ιδεολογικών κινήτρων πίσω από τον πόλεμο;

Κάποιοι μπορεί να πουν: «Ίσως αυτή να είναι μόνο μία από τις πολλές δηλώσεις. Σίγουρα θα υπάρχουν και άλλες στις οποίες ο Πούτιν περιγράφει ρεαλιστικά τις απειλές για τη Ρωσία από τον Δυτικό ιμπεριαλισμό». Κι όμως, όχι – ο Πούτιν δεν έχει γράψει κανένα άλλο προγραμματικό άρθρο. Το άρθρο του «Για την Ιστορική Ενότητα…» παραμένει το μοναδικό και καθοριστικό μανιφέστο της εισβολής.

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν επανέλαβε τις ίδιες θέσεις στην κεντρική του ομιλία στις 21 Φεβρουαρίου 2022, τρεις ημέρες προτού ξεκινήσει η εισβολή.

«Από την αρχαιότητα, οι κάτοικοι των νοτιοδυτικών ιστορικών εδαφών των Ρως του Κιέβου αυτοαποκαλούνταν Ρώσοι και Ορθόδοξοι», με αυτό ξεκινά μια ακόμη ψευδοϊστορική του εκδρομή.

Ακριβώς η μισή ομιλία του είναι αφιερωμένη στο ιδεολογικό επιχείρημα ότι η Ουκρανία είναι ένα τεχνητό κράτος, που δημιουργήθηκε από τους μπολσεβίκους. Ότι το εγκληματικό λάθος του Λένιν στην εθνική πολιτική είχε ως αποτέλεσμα την αποκοπή από την ενωμένη Ρωσική Αυτοκρατορία ενός «άσχημου πλάσματος» – μιας ανεξάρτητης Ουκρανίας. Και, προφανώς, τώρα εναπόκειται στον Βλαντιμίρ Πούτιν να διορθώσει αυτό το μοιραίο λάθος.

Ναι, αυτή η ομιλία αναφέρεται επίσης στην επέκταση της στρατιωτικής επιρροής του ΝΑΤΟ σε ολόκληρη την Ουκρανία. Αλλά αυτό που έχει σημασία είναι το πλαίσιο στο οποίο αναφέρεται. Το πρόβλημα, από την οπτική γωνία του Πούτιν, είναι αυτό: Οι παράκτιες πόλεις της Ουκρανίας κατακτήθηκαν τον 18ο αιώνα από Ρώσους τσαρικούς πολέμαρχους με κόστος το αίμα των Ρώσων στρατιωτών και, ως εκ τούτου, η παρουσία βάσεων του ΝΑΤΟ εκεί θα αποτελούσε χλεύη της μνήμης των ηρωικών Ρώσων αποικιοκρατών.

Για λόγους δικαιοσύνης, θα πρέπει να σημειωθεί ότι σε δύο σύντομες παραγράφους, ο Βλαντιμίρ Πούτιν αναφέρει μια πιθανή απειλή του ΝΑΤΟ για το διεθνώς αναγνωρισμένο έδαφος της Ρωσίας. Προειδοποιεί ότι εάν οι Αμερικανοί αναπτύξουν τους πυραύλους και τα στρατηγικά βομβαρδιστικά τους στην Ουκρανία, θα είναι σαν «μαχαίρι στο λαιμό».

Αλλά… Πρώτον, αυτά τα σύντομα αποσπάσματα χάνονται εντελώς στο φόντο της εκτεταμένης αρχέγονης δικαιολογίας του για τον πόλεμο. Αν η άμυνα ενάντια σε μια υποθετική στρατιωτική επιθετικότητα του ΝΑΤΟ ήταν πραγματικά το κύριο κίνητρο, θα ήταν σαφώς υψηλότερης προτεραιότητας. Δεύτερον, το σενάριο της ανάπτυξης πυρηνικών όπλων στην Ουκρανία και της επίθεσης των Αμερικανών στη μεγαλύτερη πυρηνική δύναμη στον κόσμο είναι εντελώς απίθανο – κάτι που ο ίδιος ο Πούτιν θα αναγνώριζε δύο χρόνια αργότερα στη συνέντευξη του Κάρλσον που αναφέρθηκε παραπάνω. Τρίτον, όπως ήδη αναφέρθηκε, όταν το «μαχαίρι στο λαιμό» ήρθε από τη Φινλανδία, ο Πούτιν δεν έκανε… τίποτα!

Τι μας μένει; Οι δύο κύριες εγκύκλιοι του Πούτιν σχετικά με την εισβολή αποτελούν καθαρά αποστάγματα ιδεολογίας.

Το βασικό επιχείρημα

Ίσως, έπειτα από 4 χρόνια πολέμου –μετά τις τεράστιες θυσίες που έκανε ο ουκρανικός λαός αντιστεκόμενος στην εισβολή, αφού οι Ουκρανοί έχουν δείξει με κάθε δράση τους ότι αρνούνται να ζήσουν υπό ρωσική κυριαρχία– ίσως, μετά από όλα αυτά, ο Βλαντιμίρ Πούτιν να έχει υιοθετήσει μια πιο ρεαλιστική στάση και να έχει εγκαταλείψει την ιδεολογική του έμμονη ιδέα για «επανένωση του διχασμένου λαού»; Όχι, παραμένει πιστός στην αντιδραστική του ουτοπία.

«Έχω πει πολλές φορές ότι θεωρώ τον ρωσικό και τον ουκρανικό λαό ως έναν λαό, στην πραγματικότητα. Υπό αυτή την έννοια, όλη η Ουκρανία είναι δική μας», δήλωσε ο Πούτιν το καλοκαίρι του 2025.

Το ίδιο καλοκαίρι, ο Ντόναλντ Τραμπ αποφάσισε να βγάλει τη Ρωσία από τη διεθνή απομόνωση και κάλεσε τον Πούτιν σε μια σύνοδο κορυφής στην Αλάσκα. Προσφέροντας αρκετά γενναιόδωρες παραχωρήσεις, ήλπιζε ότι ο Ρώσος ηγέτης, ως πραγματιστής πολιτικός, θα κατάφερνε μια συμφωνία και θα έκλεινε ειρήνη. Αλλά ο Τραμπ έκανε λάθος. Δεν υπήρξε συμφωνία. Οι Financial Times περιγράφουν τις λεπτομέρειες της συνάντησης, κεκλεισμένων των θυρών, ως εξής:

«Ο Πούτιν απέρριψε την προσφορά των ΗΠΑ της άρσης των κυρώσεων για μία κατάπαυση του πυρός, επιμένοντας ότι ο πόλεμος θα τελείωνε μόνο εάν η Ουκρανία συνθηκολογούσε […]. Ο Ρώσος πρόεδρος, στη συνέχεια, έδωσε μια περιττή ιστορική ομιλία που κάλυπτε μεσαιωνικούς πρίγκιπες όπως ο Ρούρικ του Νόβγκοροντ και ο Γιαροσλάβ ο Σοφός, μαζί με τον αρχηγό των Κοζάκων του 17ου αιώνα, Μπογκντάν Χμελνίτσκι – πρόσωπα που συχνά επικαλείται για να υποστηρίξει τον ισχυρισμό του ότι η Ουκρανία και η Ρωσία είναι ένα έθνος. Έκπληκτος, ο Τραμπ ύψωσε τη φωνή του αρκετές φορές και σε κάποιο σημείο απείλησε να αποχωρήσει. Τελικά, διέκοψε τη συνάντηση και ακύρωσε ένα προγραμματισμένο γεύμα…»

Ας επαναλάβουμε αυτό το σημείο. Στις πρώτες κιόλας συνομιλίες, από το 2022, μεταξύ των ηγετών των δύο μεγαλύτερων πυρηνικών δυνάμεων στον κόσμο, ο Βλαντιμίρ Πούτιν δεν συζητά με τον ομόλογό του για την «περικύκλωση της Ρωσίας από βάσεις του ΝΑΤΟ», ούτε για τα αμερικανικά πυρηνικά όπλα στην Ευρώπη, ούτε τις «ανησυχίες ασφαλείας της Ρωσίας», ούτε τους πυραύλους μεσαίου βεληνεκούς ή την αντιπυραυλική άμυνα – εν ολίγοις, δεν συζητά για κανένα από τα ζητήματα που επικαλούνται συνεχώς οι δυτικοί αριστεροί όταν μιλούν για τον υποτιθέμενο αμυντικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της επέκτασης του ΝΑΤΟ.

Όχι, ο Πούτιν ασχολείται με εντελώς διαφορετικά ζητήματα. Σε μια συνάντηση υψηλού επιπέδου με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, επικαλείται μεσαιωνικούς θρύλους ως το πιο σημαντικό επιχείρημα για την αναγνώριση του «δικαιώματός του στην Ουκρανία». Ξανά και ξανά, ξεκινά μακροσκελείς διαλέξεις, ελπίζοντας ότι οι Δυτικοί ηγέτες θα κατανοήσουν επιτέλους την έννοια του «ενός λαού» που έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα και θα αναγνωρίσουν την ορθότητά του.

Αν αυτό δεν είναι ιδεολογική εμμονή, τότε τι είναι;

Πράξη

Θα μπορούσε κανείς, φυσικά, να υποθέσει ότι αυτή η αρχέγονη ιδεολογική παγίδα της «επανένωσης ενός διαιρεμένου λαού» δεν πάει παραπέρα από τις ημι-ιστορικές διαλέξεις του Βλαντιμίρ Πούτιν σε δημόσιες εκδηλώσεις – ότι στην πράξη, η Ρωσία απλώς ενεργεί πραγματιστικά για να εξαλείψει τις εξωτερικές απειλές. Αλλά αυτό δεν ισχύει.

Οι ιδεολογικές αρχές της αντιδραστικής ουτοπίας της Ρωσίας υλοποιούνται πλήρως κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου.

Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, η Ρωσία έχει σαρωθεί από μια μαζική ιδεολογική εκστρατεία που στοχεύει στην άρνηση της ίδιας της ύπαρξης της Ουκρανίας. Οι μαθητές σε όλα τα ρωσικά σχολεία από την πρώτη δημοτικού και μετά παρακολουθούν πλέον «Συζητήσεις για σημαντικά πράγματα» – εβδομαδιαία μαθήματα κρατικής σοβινιστικής προπαγάνδας. Το 2023, τα σχολικά εγχειρίδια ξαναγράφηκαν προσωπικά από τον υπουργό Πολιτισμού Βλαντιμίρ Μεντίνσκι –έναν από αυτούς που ασκούσαν ισχυρή ιδεολογική επιρροή στον Πούτιν– ώστε να περιγραφεί η Ουκρανία ως ένας τεχνητός σχηματισμός που δημιουργήθηκε από τους μπολσεβίκους.

Ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ, ένας κορυφαίος αξιωματούχος, ζητά δημόσια την «εξαφάνιση για πάντα» της ουκρανικής ανεξαρτησίας με φόντο έναν γιγάντιο χάρτη που δείχνει τα δύο τρίτα των ουκρανικών εδαφών προσαρτημένα από τη Ρωσία. Τηλεοπτικοί προπαγανδιστές, όπως ο Βλαντιμίρ Σολοβιόφ, πηγαίνουν πολύ πέρα από την απλή άρνηση της Ουκρανίας, ζητώντας ακόμη και την καταστροφή των ουκρανικών μεγαλουπόλεων εάν οι κάτοικοί τους δεν παραδοθούν στον ρωσικό στρατό και δεν αποδεχτούν μια ρωσική ταυτότητα. Ο ακροδεξιός φιλόσοφος Αλεξάντρ Ντούγκιν, που συνδέεται άμεσα με το Κρεμλίνο, αποκαλεί την Ουκρανία «τοξικό λεκέ στην επικράτειά μας», υποστηρίζοντας ότι μετά την πλήρη κατοχή η ουκρανική ταυτότητα θα πρέπει να εξαλειφθεί για δεκαετίες, ώστε να αποφευχθεί η αναβίωσή της.

Αλλά η πιο αποκαλυπτική ενσάρκωση των αρχέγονων ιδεών του Βλαντιμίρ Πούτιν είναι η πολιτική που ακολουθείται στα κατεχόμενα εδάφη. Η έκθεση της Επιτροπής του ΟΗΕ για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα του 2025 αναγνώρισε μια συστηματική εκστρατεία για την εξάλειψη της ουκρανικής πολιτιστικής ταυτότητας στις περιοχές που προσαρτήθηκαν από τη Ρωσία:

«…[Ο]ι άνθρωποι σε περιοχές υπό τον ισχύων έλεγχο της Ρωσίας εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρούς περιορισμούς στην άσκηση του δικαιώματός τους να συμμετέχουν στην πολιτιστική ζωή, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος χρήσης και διδασκαλίας μειονοτικών γλωσσών, ιστορίας και πολιτισμού. [Υπάρχει] μια μεγάλης κλίμακας εκστρατεία για να διαγραφεί συστηματικά η ουκρανική ιστορία, ο πολιτισμός, η πολιτιστική ταυτότητα και γλώσσα, να ξαναγραφούν τα ιστορικά προγράμματα σπουδών και να κατασταλούν τα τοπικά πολιτιστικά σύμβολα, καθώς και η γενική υπονόμευση της γλωσσικής ταυτότητας των εθνοτικών μειονοτήτων σε περιοχές υπό τον ισχύων έλεγχο της Ρωσίας».

Αλλά το βασικό ιδεολογικό έργο της εξάλειψης της ουκρανικής ταυτότητας πραγματοποιείται μεταξύ παιδιών στα κατεχόμενα εδάφη. Η ουκρανική γλώσσα έχει αφαιρεθεί από τα σχολικά προγράμματα. Τα παιδιά που συνεχίζουν να μιλούν ουκρανικά υφίστανται εκφοβισμό ενώ ασκείται πίεση στους γονείς. Οι Ουκρανοί έφηβοι στρατολογούνται σε παραστρατιωτικές ομάδες όπου δέχονται κατήχηση ρωσικού σοβινισμού και εχθρότητας προς την ουκρανική ταυτότητα. Επιπλέον, ένα ολόκληρο δίκτυο «στρατιωτικο-πατριωτικών» στρατοπέδων εκπαιδεύει εφήβους από τις κατεχόμενες περιοχές σε χειρισμό όπλων, τακτικές μικρών μονάδων, επιχειρήσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και ιατρική μάχης – προετοιμάζοντάς τους να πολεμήσουν ενάντια στην Ουκρανία.

Οι συστηματικές πρακτικές απαγωγής, αναγκαστικής υιοθεσίας και επανεκπαίδευσης παιδιών από κατεχόμενες ζώνες οδήγησαν στην έκδοση εντάλματος σύλληψης κατά του Βλαντιμίρ Πούτιν από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο το 2023.

Είναι υποτίθεται όλα τα παραπάνω επίσης «προκληθέντα αμυντικά μέτρα κατά της εξωτερικής απειλής του ΝΑΤΟ»; Φυσικά και όχι! Αυτό που βλέπουμε είναι μια συνεπής πολιτική εδαφικής επέκτασης και εθνικής αφομοίωσης των Ουκρανών – η κυριολεκτική εφαρμογή του δόγματος του «ενός λαού» του Πούτιν.

Η Καρχηδόνα πρέπει να καταστραφεί (Carthago delenda est)

Οι μαρξιστές συνήθως βλέπουν τα ιδεολογικά κίνητρα του πολέμου με καχυποψία, καταφεύγοντας συχνά στον οικονομικό ντετερμινισμό ή σε πραγματιστικές εξηγήσεις, όπως η τρέχουσα δημοφιλής θεωρία του «επιθετικού ρεαλισμού».

Παρ ‘όλα αυτά, όταν έχουμε να κάνουμε με ένα σύστημα στο οποίο ο ανώτατος ηγεμόνας συγκεντρώνει ουσιαστικά απεριόριστη εξουσία και κατέχει το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο, οι ιδεολογικές του εμμονές γίνονται ένας κρίσιμος παράγοντας που διαμορφώνει την πραγματικότητα.

Ένα κοντινό παράδειγμα μπορεί να βρεθεί στην προαναφερθείσα αντιδραστική ουτοπία της ισραηλινής ακροδεξιάς, η οποία αναμφίβολα χρησίμευσε ως βάση για τη γενοκτονία στη Γάζα και τη μόνιμη εθνοκάθαρση στη Δυτική Όχθη. Λίγοι αριστεροί παρατηρητές θα αρνηθούν τη σημασία των σιωνιστικών δογμάτων στη διαμόρφωση της πολιτικής της Μέσης Ανατολής.

Γιατί, λοιπόν, η αρχέγονη ιδεολογία του ρωσικού επεκτατισμού αγνοείται σχεδόν εντελώς από τους αριστερούς σχολιαστές; Μπορούμε να συζητήσουμε εκτενώς πώς ο Βλαντιμίρ Πούτιν κατέληξε στις ιδέες του, σε ποιο στάδιο και για ποιους λόγους ριζοσπαστικοποιήθηκαν, μετατρέποντάς τες σε κινητήρια δύναμη πίσω από τον πόλεμο. Αλλά το να αρνηθούμε την επιρροή τους στην υλική πραγματικότητα ισοδυναμεί με αμαρτία κατά της αλήθειας.

Η αριστερά επικρίνει τον Ευρωκεντρισμό. Ωστόσο, συχνά πέφτουν οι ίδιοι στην παγίδα του, προτιμώντας να πιστεύουν ότι οι ελίτ των δυτικών χωρών φέρουν αποκλειστικά την ευθύνη για κάθε πρόβλημα στον κόσμο. Αυτή ακριβώς η υπόθεση αποτελεί τη βάση της έννοιας του «αμυντικού πολέμου της Ρωσίας κατά της επέκτασης του ΝΑΤΟ». Μια τέτοια Ευρωκεντρική άποψη απογυμνώνει εντελώς τη Ρωσία από κάθε αυτενέργεια, αγνοώντας τα δικά της εσωτερικά κίνητρα και φιλοδοξίες.

Η Ρωσία του Πούτιν είναι αναμφισβήτητα ένας παράγοντας στην παγκόσμια σκηνή. Δεν ανταποκρίνεται απλώς στις εξωτερικές προκλήσεις, αλλά επιβάλλει τη θέλησή της. Έχει το δικό της όραμα για την ορθή παγκόσμια τάξη – την αντιδραστική της ουτοπία. Ένα κεντρικό στοιχείο αυτής της ουτοπίας, του «ενός λαού», είναι η υποδούλωση της Ουκρανίας και η ριζική αναδιαμόρφωση των ταυτοτήτων των πολιτών της, ένα εργαστήριο της οποίας μπορεί να παρατηρηθεί στα προσαρτημένα εδάφη.

Η ύπαρξη ενός ξεχωριστού και ανυπότακτου ουκρανικού έθνους έγινε, για τον Βλαντιμίρ Πούτιν, ένα είδος «Καρχηδόνας που πρέπει να καταστραφεί» – η ρωσική έμμονη ιδέα. Χωρίς να κατανοήσουμε αυτό το γεγονός, η 24η Φεβρουαρίου 2022 παραμένει ανεξήγητη – όπως και η επαναλαμβανόμενη αινιγματική φράση για την «εξάλειψη των βαθύτερων αιτιών της σύγκρουσης».

——————————————————————

Σημείωση του συγγραφέα:

Ας κλείσουμε οριστικά τη συζήτηση για την «επέκταση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς». Υπάρχει ένα απλό γεγονός: η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ δεν ήταν ποτέ ρεαλιστική ήδη από τη στιγμή που πρωτοαναφέρθηκε.

Αυτό ίσχυε ήδη πολύ πριν από το 2014. Ο λόγος είναι απλός: Η Ρωσία είχε ναυτική βάση στη Σεβαστούπολη. Όσο υπήρχε αυτή η βάση, η Ουκρανία δεν μπορούσε να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ. Μετά την προσάρτηση της Κριμαίας και την έναρξη του πολέμου στο Ντονμπάς, η ένταξη στο ΝΑΤΟ έγινε εντελώς μη ρεαλιστική.

Αυτό ήταν σαφές σε όλους – στο Κίεβο και τη Μόσχα, στις Βρυξέλλες, στο Βερολίνο και το Παρίσι, στο Λονδίνο και την Ουάσιγκτον.

Γι’ αυτό και ο ισχυρισμός της Ρωσίας ότι «το ΝΑΤΟ πλησιάζει τα σύνορά μας» είναι μια σκόπιμη χειραγώγηση. Από την αρχή, αυτό δεν ήταν μια πραγματική πιθανότητα. Δεν υπήρχε πραγματική απειλή για τη Ρωσία. Το ΝΑΤΟ εισβάλλει στη μεγαλύτερη πυρηνική δύναμη του κόσμου; Σχεδιάζει έναν πυρηνικό πόλεμο; Αυτό δεν έχει νόημα.

Παρ’ όλα αυτά, η Ρωσία χρησιμοποίησε αυτό το επιχείρημα πολύ αποτελεσματικά στην προπαγάνδα της. Παρουσίασε την «επέκταση του ΝΑΤΟ» ως την αιτία του πολέμου στον Παγκόσμιο Νότο, σε τμήματα της παγκόσμιας αριστεράς και σε δεξιούς λαϊκιστές – σε όλους εκείνους, δηλαδή, που οι ίδιοι ήθελαν να πιστέψουν ότι η Ρωσία ενεργούσε αμυντικά και όχι επιθετικά.

Όταν οι Ουκρανοί πολιτικοί μιλούσαν για το ΝΑΤΟ, ήταν κυρίως μια προσπάθεια να λάβουν εγγυήσεις ασφαλείας από τις δυτικές χώρες, χωρίς καμία πραγματική προσδοκία επίσημης ένταξης.

Τώρα αναρωτηθείτε το εξής: θα είχε δεχτεί η Ρωσία μια συμφωνία όπου η Ουκρανία δεν θα είχε καθόλου βάσεις του ΝΑΤΟ, αλλά θα προστατευόταν από το Άρθρο 5; Αν η ανησυχία της Ρωσίας ήταν πραγματικά η προστασία από μια υποθετική εισβολή, αυτός θα ήταν ένας λογικός συμβιβασμός. Αλλά όχι — η Ρωσία δεν θα μπορούσε ποτέ να συμφωνήσει σε αυτό.

Αυτός είναι ο πραγματικός πυρήνας της σύγκρουσης.

Το πρόβλημα της Ρωσίας δεν είναι μια υποθετική εισβολή του ΝΑΤΟ στο έδαφός της από την Ουκρανία. Σίγουρα όχι! Το πραγματικό «πρόβλημα» για τη Ρωσία είναι η πιθανή απώλεια της ικανότητάς της να εισβάλει στην Ουκρανία — μια χώρα που θεωρεί «νόμιμη σφαίρα επιρροής» της. Τελεία και παύλα.

—————————————————————-

*Ο Άντριι Μοβτσάν (Andriy Movchan) είναι ένας Ουκρανός αριστερός ακτιβιστής που είχε αναγκαστεί να φύγει από την Ουκρανία λόγω πολιτικών διώξεων από την ακροδεξία. Τώρα κατοικεί στη Βαρκελώνη όπου αφιερώνει τον εαυτό του στον ακτιβισμό των μέσων ενημέρωσης, στην τέχνη και τη δημοσιογραφία. Το έργο του επικεντρώνεται στο Σοβιετικό και μετα-Σοβιετικό πλαίσιο. Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί του στο andriyko22@gmail.com

ΦΑΚΕΛΟΣ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ: ΟΥΚΡΑΝΙΑ

The post Η ρωσική έμμονη ιδέα: Η υποτιμημένη αιτία αυτού του πολέμου | Του Andriy Movchan first appeared on Aυτολεξεί.

Με χαρά διαπιστώνουμε ότι εν λόγω συζήτηση συνεχίζει τον διάλογο πάνω σε μία ελευθεριακή βάση που απορρίπτει τη ρωσική κρατική προπαγάνδα και τις διαστρεβλώσεις που έχουν διαδοθεί τα προηγούμενα χρόνια σε εγχώρια εναλλακτικά μίντια. Αυτός είναι και ο λόγος που θεωρούμε χρήσιμη την παρακολούθηση αυτού του βίντεο.

Ακούμε τους-τις φίλους-ες και συντρόφους-ισσες μας στην αντιστεκόμενη και πολύπαθη Ουκρανία! Αλληλεγγύη και αξιοπρέπεια για όλους τους λαούς.

ΦΑΚΕΛΟΣ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΥΚΡΑΝΙΑ:

https://www.aftoleksi.gr/tag/oykrania/

——————————————–

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:

Aυτοκρατορική μετάλλαξη του αμερικανικού ιμπεριαλισμού; (Από το βιβλίο: «Ο πόλεμος από ανθρωπολογική σκοπιά»)

The post Ο πόλεμος από ανθρωπολογική σκοπιά (για τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία) – Συζήτηση με τον Ελευθεριακό first appeared on Aυτολεξεί.

Στο τελευταίο μου μάθημα, μελετώντας το διεθνές δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μοιράστηκα την εργασία μου που ανέλυε τον νόμο της Ουκρανίας για τους αυτόχθονες πληθυσμούς, ο οποίος, αν και ατελής, προστατεύει τα εδαφικά και γλωσσικά δικαιώματα των Τατάρων της Κριμαίας, των Καραϊτών και των Κριμτσάκ. Στη συζήτηση στην αίθουσα, ένας φίλος και αυτοαποκαλούμενος μαρξιστής που φορούσε κεφίγια με ρώτησε αν γνώριζα ότι η ρωσική γλώσσα καταπιέζεται ευρέως στην Ουκρανία. Παρά τη δίκαιη υποστήριξή του προς την Παλαιστίνη και την ορθή κριτική του προς τις αποικιακές κυβερνήσεις, έτεινε να είναι συμπαθής προς μια διαφορετική αποικιακή, αυτοκρατορική δύναμη, επαναλαμβάνοντας μια από τις παραποιημένες δικαιολογίες της Ρωσίας για την εμπλοκή σε έναν απρόκλητο επιθετικό πόλεμο.

Η επέκταση της κριτικής μας πέρα ​​από τη δυτική αποικιακή αυτοκρατορία είναι σημαντική καθώς αγωνιζόμαστε να βρούμε εναλλακτικές λύσεις σε οποιαδήποτε μορφή καταπιεστικής, συγκεντρωτικής εξουσίας. Καθώς ο φασισμός φουσκώνει στην αυλή μας, μπορούμε να μάθουμε από τον ουκρανικό λαό που αντιστέκεται ενεργά σε ένα φασιστικό αυταρχικό κράτος. Και καθώς προσπαθούμε να κατανοήσουμε πώς να διαλύσουμε μια αυτοκρατορία εδώ, μπορούμε κάλλιστα να μην ξεχνούμε ότι το πρόβλημα δεν είναι η μία αυτοκρατορία ή η άλλη. Αντίθετα, το πρόβλημα είναι η ίδια η αυτοκρατορία. Καθώς μια αυτοκρατορία εξαναγκάζει την Ουκρανία σε μια συμφωνία για τα ορυκτά, μια άλλη αυτοκρατορία εκτοξεύει αυτή τη στιγμή βαλλιστικούς πυραύλους σε εμπορικά κέντρα στην Ουκρανία. 

Οι ακόλουθες πηγές με βοήθησαν να κατανοήσω την ουκρανική αντίσταση ως την προσπάθεια απομάκρυνσή της από την ανάσα μιας αποικιακής δύναμης αιώνων.

Ρωσικός Αποικισμός 101 (2023)

Μέχρι να βρω το εικονογραφημένο βιβλίο, Russian Colonialism 101, του Ουκρανού δημοσιογράφου Μαξίμ Εριστάβι, δεν είχα ακούσει για μια ρωσική ιστορία που να εξηγείται ως αποικιακή δύναμη. Στους δυτικούς αντιαποικιακούς, αντικαπιταλιστικούς κύκλους στους οποίους βρισκόμουν, η Σοβιετική Ένωση γενικά είτε ήταν ανεκτή είτε παινευόταν, με τις βίαιες εκκαθαρίσεις του Ιωσήφ Στάλιν να θεωρούνται ένα από τα μόνα σκοτεινά σημεία που αμαυρώνουν αυτή την εναλλακτική λύση στον καπιταλισμό. Γνώριζα λίγα για τον προκάτοχό της, τη Ρωσική Τσαρική Αυτοκρατορία, ή τη σημερινή Ρωσική Ομοσπονδία.

Αυτός ο οδηγός (ουσιαστικά μια λίστα ανάγνωσης από μόνος του) εξηγεί ότι οι 3 τελευταίες εκδοχές της ρωσικής κυριαρχίας -από τους Τσάρους στους Μπολσεβίκους και στο καθεστώς του Βλαντιμίρ Πούτιν- έχουν χρησιμοποιήσει τις ίδιες αποικιακές τακτικές για να ελέγξουν και να καταπιέσουν τις αυτόχθονες εθνότητες που γειτνιάζουν και βρίσκονται εντός των συνόρων της Ρωσίας. Όταν οι Ρώσοι αιχμάλωτοι πολέμου απελευθερώνονται, συχνά φωτογραφίζονται κρατώντας σημαίες της Τσαρικής Ρωσίας, της Ένωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ) και της Ρωσικής Ομοσπονδίας ταυτόχρονα. Το βιβλίο καταδεικνύει ότι ο τρέχων πόλεμος στην Ουκρανία απέχει πολύ από το να είναι ένα μοναδικό σχέδιο ενός διψασμένου για εξουσία δικτάτορα, αλλά ένα ατυχές χαρακτηριστικό της ρωσικής αποικιακής κρατικής υπόστασης.

Ματριόσκα των Ψεμάτων: Το Τέλος της Αυτοκρατορίας (2024)

Το podcast “Matryoshka of Lies”, με παρουσιαστή τον Maksym Eristavi και το ειδησεογραφικό πρακτορείο Ukrainska Pravda, εμβαθύνει σε λιγότερο γνωστές ιστορίες της ρωσικής αποικιοκρατίας. Το φινάλε της πρώτης σεζόν, “Ending Empire”, αγγίζει την επέκταση της Ρωσίας στην Αλάσκα στα τέλη του 1700, όπου επέκτειναν τις ίδιες πολιτικές καταναγκασμού και υποδούλωσης που εφάρμοσαν στα αυτόχθονα έθνη της Βόρειας Ασίας. (Η αντίσταση των Tlingit σε αυτή τη ρωσική αποικιοκρατία αποτυπώνεται καλύτερα από τον Gord Hill στο κόμικ “The 500 Years of Indigenous Resistance: Revised and Expanded”).

Εν μέρει, ο σκοπός του επεισοδίου και του podcast στο σύνολό του είναι να επιτρέψει στο δυτικό κοινό να κατανοήσει καλύτερα τη ρωσική αποικιοκρατία ως κάτι παρόμοιο με τις γενοκτονικές φρικαλεότητες της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας με τις οποίες πολλοί Βορειοαμερικανοί μόλις πρόσφατα αρχίζουν να αντιμετωπίζουν. Όπως πολλοί ριζοσπάστες στη Βόρεια Αμερική που ζητούν τον τερματισμό της ηγεμονίας και της βίας των ΗΠΑ μέσω του τέλους της Αμερικανικής Αυτοκρατορίας, αυτό το επεισόδιο υποδηλώνει ότι μια “ολική επανεκκίνηση απέναντι σε αυτό που είναι τώρα η Ρωσική Ομοσπονδία” είναι ο μόνος τρόπος για να τερματιστούν αυτές οι συνεχιζόμενες αποικιακές επεκτατικές τακτικές.

Μια Σύντομη Ιστορία ενός Μακροχρόνιου Πολέμου: Ο Αγώνας της Ουκρανίας κατά της Ρωσικής Κυριαρχίας (2025)

Οι πολιτικές ελέγχου των τροφίμων και της αναγκαστικής λιμοκτονίας αποτελούν εδώ και καιρό μια γενοκτονική πολιτική των αποικιακών κυβερνήσεων, από τη σκόπιμη εξόντωση των ιθαγενικών πηγών τροφίμων στον Καναδά, έως την τρέχουσα ολοποίηση της τροφής στη Γάζα από το Ισραήλ. Το Χολοντόμορ (Holodomor=«θάνατος από λιμοκτονία») συνέβη το 1932-’33 στην Ουκρανία και οδήγησε στον θάνατο πάνω από το ένα πέμπτο όλων των Ουκρανών. Οι σοβιετικές πολιτικές επέβαλαν την κολεκτιβοποίηση των αγροκτημάτων, φυλάκισαν ή σκότωσαν ανθρώπους επειδή έκρυβαν ή «έκλεβαν» σιτηρά και θέσπισαν περιορισμούς στις μετακινήσεις, ώστε οι Ουκρανοί-ες να μην έχουν πρόσβαση σε άλλες πηγές τροφίμων.

Ενώ οι περισσότερες αφηγήσεις του πολέμου ξεκινούν το 2022 ή ίσως το 2014, το graphic novel της Mariam Naiem θέτει τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία σε μια προοπτική από τις αρχές της ουκρανικής εθνικότητας. Ξετυλίγει τη μακρά ιστορία πολιτικών που αποσκοπούσαν στην κατάσβεση των ουκρανικών κινημάτων κυριαρχίας που απείλησαν τον ρωσικό έλεγχο επί των πολύτιμων ουκρανικών φυσικών πόρων: από το Χολοντόμορ μέχρι τις πολιτικές που αποσκοπούσαν στην περιθωριοποίηση της ουκρανικής γλώσσας, έως την εισβολή της Ρωσίας με το που η Ουκρανία μετατοπίστηκε στην ευρωπαϊκή σφαίρα επιρροής. Αυτή η εισαγωγή στην ιστορία της περιοχής βοηθά να δοθεί ένα σημασιακό πλαίσιο στον πόλεμο, εξηγώντας τους αιώνες της ρωσικής αυτοκρατορίας και της ουκρανικής αντίστασης.

Hanna Perekhoda: «Ο αγώνας για την ελευθερία στην Ουκρανία είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τον παγκόσμιο αγώνα κατά των φασιστικών δυνάμεων» (2025)

Ενώ η δυτική αριστερά έχει γενικά εκφράσει την υποστήριξή της προς την Ουκρανία, σε ορισμένους αντιιμπεριαλιστικούς κύκλους, ο διάλογος συχνά ακινητοποιείται όταν κάποιος συνδέει την Ουκρανία με το ΝΑΤΟ, τους Ναζί ή τα πυρηνικά. Σε αυτή τη συνέντευξη, η Hanna Perekhoda, Ουκρανή σοσιαλίστρια και ιστορικός, αναφέρεται συνοπτικά σε μερικά από τα πιο αμφιλεγόμενα από αυτά τα εμπόδια. Εξηγεί ότι η υποτιθέμενη καταπίεση της ρωσικής γλώσσας και η ρωσοφοβία είναι παρόμοια με την αντι-λευκή ρατσιστική ρητορική που αυξάνεται στη Δύση. Η Perekhoda μιλά για τον ισχυρισμό του Πούτιν ότι η Ουκρανία έχει καταληφθεί από Ναζί, μια προπαγανδιστική δικαιολογία για τον πόλεμο που θυμίζει τη μυθολογία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αναγνωρίζει την ακροδεξιά της Ουκρανίας, σημειώνοντας ότι έχει επανειλημμένα αποδειχθεί ένα περιθωριακό κίνημα. Δεδομένου ότι προβλήματα με την ακροδεξιά υπάρχουν παντού, αμφισβητεί αν αυτό δικαιολογεί μια ολοκληρωτική εισβολή ή μια παρακράτηση στρατιωτικής υποστήριξης ή άλλης βοήθειας. Σημειώνει ότι αυτό που πραγματικά διακινδυνεύει μια άνοδο του φασισμού είναι ένας μακροχρόνιος πόλεμος που διεξάγεται από ένα φασιστικό ρωσικό καθεστώς όπου οι απλοί Ουκρανοί ριζοσπαστικοποιούνται από χρόνια στρατιωτικής κατοχής και συστηματικής καταπίεσης. Όπως ξεκαθαρίζει η Perekhoda, αυτό που χρειάζεται είναι υποστήριξη για τις ζωές των Ουκρανών, την αυτονομία και την αντίσταση.

Οι απλοί άνθρωποι δεν κουβαλούν πολυβόλα: Σκέψεις για τον πόλεμο (2025)

Ο Ουκρανός συγγραφέας Artem Chapeye δίνει μια σύγχρονη αφήγηση για το πώς είναι να βρίσκεσαι θύμα ενός αποικιακού επεκτατικού πολέμου. Ως αυτοαποκαλούμενος ειρηνιστής, αριστερός και φεμινιστής, ο Chapeye εντάχθηκε στον στρατό της Ουκρανίας το 2022. Αφού προσπαθεί να νουθετήσει ευγενικά τους δυτικούς αντιιμπεριαλιστές αριστερούς για την έλλειψη κριτικής τους σε άλλες δυνάμεις σε σύγκριση με τη σχολαστική κριτική που ασκούν στην Αμερικανική Αυτοκρατορία, ο Chapeye αναφέρεται στο προνόμιο του ειρηνισμού που κρίνει την ουκρανική (και άλλες) αντίσταση· στις αναρχικές παραδόσεις της ιστορικής αντίστασης της Ουκρανίας στην αυτοκρατορία· στην πλοήγηση στην ένταση του να είσαι ενάντια στους αυταρχικούς κινδύνους του εθνικισμού, ενώ αγωνίζεσαι για μια πολιτική -και όχι εθνική- κοινότητα που βρίσκεται υπό ένα έθνος-κράτος· και στο απίστευτο ψυχολογικό κόστος του πολέμου.

Μιλώντας στον εαυτό του όσο και στο δυτικό κοινό, ο Chapeye εξηγεί την ουκρανική αντίσταση ως εξής: «Μπορούμε είτε να αντισταθούμε τώρα, με τις απώλειες που αναγκαστικά συνοδεύουν αυτό, είτε να παραμείνουμε η αποικία μιας αυτοκρατορίας για άλλα εκατό χρόνια». Το βιβλίο του εξηγεί ότι η απόφασή του να πολεμήσει ενάντια στη ρωσική εισβολή δεν οφείλεται σε μια εγγυημένη νίκη, αλλά στην ηθική επιταγή να καταπολεμήσει τον φασισμό σε όλες τις μορφές του. 

ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΕΡΓΑ:

Όπου τελειώνει η Ρωσία (ταινία, 2024)

Μάχνο: Ουκρανός Μαχητής της Ελευθερίας (graphic novel, 2022)

Γεια σου, σερβιτόρα! – Έλεν Ποτρομπένκο

Τα τρολς του Πούτιν – Τζέσικα Άρο (2022)

Χωρίς το Κράτος – Emily Channell-Δικαιοσύνη

Πέντε κοτσάνια σιταριού (graphic novel, 2022)

The post Ουκρανική αντίσταση στον ρωσικό αποικισμό – Λίστα ανάγνωσης first appeared on Aυτολεξεί.

«Με αφορμή τον πόλεμο στην Ουκρανία και την άνοδο στην εξουσία αυταρχικών ηγετών σαν τον Ντόναλντ Τραμπ, το παρόν δοκίμιο φωτίζει ορισμένες θεμελιώδεις πτυχές της ρωσικής κοινωνίας και, ταυτόχρονα, αναλύει ανθρωπολογικά τις ανακατατάξεις στον Δυτικό κόσμο».

ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗ ΜΕΤΑΛΛΑΞΗ ΤΟΥ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟΥ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΥ;

Η Αριστερά, λόγω της στενά οικονομίστικης αντίληψής της για την πολιτική, αδυνατεί να διακρίνει τις διαφορές μεταξύ του μεταπολεμικού αμερικανικού ιμπεριαλισμού από τον κλασικό ιμπεριαλισμό αυτοκρατορικού τύπου, είτε στην περίπτωση του παραδοσιακότερου δυτικού ιμπεριαλισμού (Βρετανία, Γαλλία, Βέλγιο, Πορτογαλία κ.ο.κ.) είτε σε αυτή –σήμερα– μη δυτικών κρατών με αυτοκρατορικό παρελθόν (Κίνα, Ρωσία, Τουρκία κ.λπ.). Μπορεί, φυσικά, ένας θεωρητικός του αμερικανικού ιμπεριαλισμού σαν τον Μπρεζίνσκι να ωραιοποιεί πράγματα και καταστάσεις όταν ισχυρίζεται ότι η παγκόσμια κυριαρχία των ΗΠΑ αποτελεί μια «νέα μορφή ηγεμονίας» που δεν βασίζεται στην ωμή επιβολή αλλά στον θεμελιώδη ρόλο της πολιτιστικής ηγεμονίας^[1], εντούτοις υπογραμμίζει σωστά τη βασική και θεμελιώδη διαφορά ανάμεσα στις δύο μορφές ιμπεριαλισμού: τον παραδοσιακό ιμπεριαλισμό που βασίζεται στην εδαφική επέκταση και κατοχή και έναν ιμπεριαλισμό που βασίζεται στην προώθηση της ήπιας ισχύος και στην παροχή κινήτρων (σ’ επίπεδο οικονομίας, ασφάλειας κ.ο.κ.) για την προσχώρηση των μικρότερων χωρών στη σφαίρα ηγεμονίας του.

Ουσιαστικά, αυτή η τελευταία εκδοχή ιμπεριαλισμού καθορίζεται από τα όρια που θέτουν στην άσκηση επεκτατικής πολιτικής τα δημοκρατικά αντίβαρα που μέχρι πολύ πρόσφατα επιβίωναν εντός των δυτικών κοινωνιών – όχι μόνο σε θεσμικό επίπεδο (Διεθνές Δίκαιο, ΟΗΕ, διεθνή δικαστήρια, συμβάσεις τις οποίες σχεδόν όλα τα δυτικά κράτη έχουν υπογράψει), μα και σ’ επίπεδο κοινωνικό (όπως, π.χ., στην περίπτωση της αντίδρασης σημαντικού κομματιού της αμερικανικής κοινωνίας ενάντια στον πόλεμο στο Βιετνάμ ή στο Ιράκ). Η κατάργηση ή ο παροπλισμός των μέσων προβολής μιας τέτοιας ήπιας ισχύος, όπως τα προγράμματα ανθρωπιστικής βοήθειας που συντόνιζε η USAID (την οποία, διόλου τυχαία, οι ιθαγενείς αριστεροί καταγγέλλουν ως μια CIA με ανθρώπινο πρόσωπο^[2]) ή η περίφημη «Φωνή της Αμερικής» (Voice of America)^[3], και η εντελώς απαξιωτική, σατραπικού τύπου δημόσια αντιμετώπιση συμμαχικών χωρών (από τον Καναδά και το Μεξικό ως την Ουκρανία) σηματοδοτούν και σε συμβολικό/επιτελεστικό επίπεδο την αλλαγή στη φύση του αμερικανικού ιμπεριαλισμού.

Υπό τον Τραμπ, αυτός λαμβάνει χαρακτηριστικά αυτοκρατορικού τύπου, απαιτώντας πλήρη υποταγή, ακόμη και σ’ επίπεδο δημόσιας παρουσίας, των συμμαχικών χωρών όχι απλά στην αμερικανική πολιτική αλλά στις εκάστοτε επιθυμίες του μεγάλου Ηγέτη.

Σε τούτη την κοσμοθεωρητική σύμπλευση, σε ό,τι έχει να κάνει με την αντίληψη περί εξωτερικής πολιτικής αλλά και άσκησης της εξουσίας, γενικότερα, πρέπει ν’ αποδώσουμε τη σκανδαλώδη, εξόφθαλμή και παντελώς ανεξήγητη, βάσει των κυρίαρχων ρεαλιστικών ή οικονομίστικων σχημάτων, συμπόρευση του Τραμπ με την πουτινική Ρωσία («Το σύνολο του ΑΕΠ των σημερινών συμμάχων των ΗΠΑ είναι τουλάχιστον 20 φορές μεγαλύτερο από το αντίστοιχο ρωσικό, ενώ το εμπόριο με τη Ρωσία δεν ήταν ποτέ ιδιαίτερα σημαντικό για τις ΗΠΑ. Γιατί, τότε, να ξεκινήσει κανείς εμπορικό πόλεμο με τους εύρωστους συμμάχους του για χάρη της πρόσβασης σε μια ασήμαντη, ουσιαστικά, αγορά; Η απάντηση έγκειται, πιθανότατα, στο ότι η συμμαχία με τη Ρωσία επιλέγεται για λόγους που δεν έχουν την παραμικρή σχέση με την προώθηση ή τη διασφάλιση των αμερικανικών συμφερόντων»^[4]).

Σύμφωνα με τη Γαλλίδα σοβιετολόγο και ιστορικό Φρανσουάζ Τομ, η οποία ήδη από το 2018 τόνιζε τα κοινά χαρακτηριστικά του τραμπισμού με τον πουτινισμό^[5], η σημερινή εκδοχή «καθαρού» τραμπισμού^[6] μετατρέπει σταδιακά, πλην όμως με γοργούς ρυθμούς, τις ΗΠΑ σε καθεστώς πουτινικού τύπου, με στοιχεία, μάλιστα, που θυμίζουν τα παλιά ολοκληρωτικά καθεστώτα: επιβολή μιας επίσημης γραμμής στον Τύπο διά του ασφυκτικού ελέγχου των κρατικών ειδησεογραφικών πρακτορείων και της τρομοκράτησης των αντιπολιτευόμενων μέσων (με το φόβητρο μηνύσεων και οικονομικών πιέσεων) αλλά και μεγάλων δικηγορικών γραφείων και πανεπιστημίων που θεωρούνται φιλο-Δημοκρατικά· πλήρης υποταγή της νομοθετικής εξουσίας στην εκτελεστική της ομόλογο (με το Ρεπουμπλικανικό κόμμα να ‘χει πλήρως αλωθεί από τον τραμπισμό, και τα μέλη του Κογκρέσου να μετατρέπονται σε φερέφωνα που αναπαράγουν συντονισμένα μέχρι και τις πιο παρανοϊκές απόψεις του Ηγέτη)· μετατροπή του FBI σε μηχανισμό στοχοποίησης εσωτερικών εχθρών, εγκαθίδρυση ενός συστήματος προσωπολατρίας του αλάθητου Ηγέτη· μετατροπή της δημόσιας διατράνωσης της πίστης μας σ’ εκείνον σε βασικό κριτήριο πρόσληψης στον κρατικό μηχανισμό· σύσταση μιας παράλληλης πραγματικότητας βασισμένης σ’ έναν θεμελιωτικό μύθο (το ότι το αποτέλεσμα των εκλογών του 2020 ήταν προϊόν νοθείας)· υπόνοιες για την αλλαγή του Συντάγματος ώστε ο Ηγέτης να διεκδικήσει μια ακόμα προεδρική θητεία κ.ο.κ.^[7].

Είναι στο πλαίσιο της προσωπικής διπλωματίας των Τραμπ-Μασκ που θα πρέπει ν’ αναζητηθούν οι όποιες οικονομικές ή άλλες, «υλικού» τύπου αιτίες ή πτυχές της φιλορωσικής τους πολιτικής. Πρόκειται για τη συζήτηση σχετικά με το αν η Ρωσία, ήδη από τα τελευταία χρόνια της σοβιετικής περιόδου, χρησιμοποιεί τον Τραμπ ως «asset», τουτέστιν ως χρήσιμο εργαλείο εξωτερικής πολιτικής, στο πλαίσιο μιας σχέσης που δεν προϋποθέτει απαραιτήτως τη συνειδητή αποδοχή αυτού του ρόλου από τον εκάστοτε ενδιαφερόμενο. Εν προκειμένω, τα πράγματα δεν είναι ξεκάθαρα, καθώς δεν έχουμε αδιάσειστες αποδείξεις. Εντούτοις, υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να πιστεύει κανείς ότι οι οικονομικές σχέσεις που ο Τραμπ διατηρούσε ήδη από τη δεκαετία του ’80 με τη Ρωσία πιθανότατα έχουν επηρεάσει τη φιλική του προαίρεση απέναντι στη χώρα^[8]. Αντίστοιχα, όπως τονίζει η Φιόνα Χιλ, ο Μασκ επιθυμεί τη στενή συνεργασία με τη Ρωσία προκειμένου να αναπτύξει περισσότερο τα προγράμματα της Space X και της Starlink^[9].

Σε κάθε περίπτωση, και δεν πρόκειται εδώ για απόπειρα εξύφανσης συνωμοσιολογικών σεναρίων, δύο είναι τα αδιαμφισβήτητα δεδομένα που δίνουν τροφή στις προαναφερθείσες εικασίες: Αφενός, η συντονισμένη προσπάθεια της Ρωσίας, ήδη από τη σοβιετική εποχή, να διεισδύσει στην αμερικανική Δεξιά προκειμένου ν’ αντιστρέψει την αντιρωσική/αντι-κομμουνιστική της πίστη^[10]· αφετέρου, η σύμπτωση των πολιτικών του Τραμπ με τις ρωσικές επιδιώξεις, όχι μόνο σ’ επίπεδο εξωτερικής πολιτικής, μα και σ’ επίπεδο εσωτερικής πολιτικής, ακόμα και σε τομείς φαινομενικά άσχετους με τις αμερικανο-ρωσικές σχέσεις, όπως η στενότατη συνεργασία με το λόμπι των κρυπτονομισμάτων ή η επιλογή ιδεολογικών παραφρόνων σαν τους Κας Πατέλ και Νταν Μπαντζίνο ως επικεφαλής του FBI και του αντι-εμβολιαστή Ρόμπερτ Κένεντι Τζούνιορ ως Υπουργού Υγείας.

Με άλλα λόγια, η συστηματική αποσάθρωση του ομοσπονδιακού κράτους και της αμερικανικής οικονομίας από τους Τραμπ-Μασκ, μέσω της διαμόρφωσης ενός παρασιτικού και διεφθαρμένου καθεστώτος, που θα άρχει επί μιας οικονομίας-πλυντήριο μαύρου χρήματος, αλλά και της αναστολής της δημογραφικής δυναμικής και των κοινωνικών και τεχνικών κατακτήσεων που μετέτρεψαν τις ΗΠΑ σε παγκόσμια υπερδύναμη, απλώς συμβαδίζει με μια από τις βασικότερες (αν όχι τη βασικότερη) επιδιώξεις της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής: την αποδυνάμωση των ΗΠΑ με σκοπό το πέρασμα από έναν «μονοπολικό» σ’ έναν «πολυπολικό» κόσμο – τουτέστιν σ’ έναν κόσμο όπου θα επικρατεί ο αυτοκρατορικού τύπου ιμπεριαλισμός και οι κάθε είδους αναθεωρητικές επιδιώξεις.

—————————-

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: 

[1] Βλ.: Ζ. Brzezinski, Η μεγάλη σκακιέρα…, ό.π., κεφ. 1ο.

[2] Βλ.: Κ. Βαξεβάνης, «Το κατάστημα λειτουργεί υπό νέα διεύθυνση», documentonews.gr, 23/2/2025.

[3] Για τη σημασία της VOA ως όπλου των ΗΠΑ σε επίπεδο πολέμου της πληροφορίας, βλ.: B. Wittes “The Situation: Unilateral Disarmament in the Information Wars”, lawfaremedia.org, 17/3/2025.

[4] T. Snyder, “The War Trump Chooses”, ό.π.

[5] Βλ.: F. Thom, Comprendre le poutinisme, Παρίσι, Desclée de Brouwer, 2018.

[6] Τουτέστιν ενός τραμπισμού απαλλαγμένου πλέον από τα όρια που είχαν επιβάλει, κατά την πρώτη προεδρεία Τραμπ, στις επιθυμίες και επιδιώξεις του Νεοϋορκέζου μεγιστάνα τα στελέχη που προέρχονταν από την παραδοσιακή, «γερακίσια» πτέρυγα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος (από συμβούλους όπως ο Τζον Μπόλτον μέχρι υπουργούς σαν τον Πομπέο και τον Μπιλ Μπαρ).

[7] F. Thom, «États-Unis: le clonage du poutinisme?», desk-russie.eu, 22/12/2024.

[8] Βλ. για το συγκεκριμένο ζήτημα τη συνέντευξη του Αμερικανού δημοσιογράφου και συγγραφέα, Craig Unger “‘Trump is a Russian asset’” (στο κανάλι του Times Radio στο youtube, 10/3/2025), ο οποίος αναφέρει τα δάνεια που του παρείχαν ρωσικές τράπεζες, αλλά και το ξέπλυμα μαύρου χρήματος που έκαναν Ρώσοι μαφιόζοι αγοράζοντας διαμερίσματα στον Πύργο Τραμπ της Νέας Υόρκης. Σύμφωνα με το Grok, το λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης του Χ (δηλαδή του Μασκ), «ο Ντ. Τραμπ έχει ενεργήσει κατά τρόπον ώστε να φαίνεται πως θα μπορούσε να χρησιμοποιείται από τη Ρωσία: Εγκωμιάζει τον Βλαντίμιρ Πούτιν και προωθεί πολιτικές που ευθυγραμμίζονται με τα ρωσικά συμφέροντα. Βάσει των διαθέσιμων ιστορικών στοιχείων, κανένας άλλος πρόεδρος των ΗΠΑ δεν έχει επιδείξει ανάλογη συμπεριφορά και σε τέτοιο, μάλιστα, βαθμό» (απάντηση του Grok στο ακόλουθο ερώτημα του χρήστη lamatzi: «Has any American president ever acted as if he were a Russian asset?»).

[9] Βλ. τη συνέντευξή της “Dr. Fiona Hill – What’s Next for the Russia-Ukraine War”, στο κανάλι του podcast Prof G Conversations στο youtube (21/3/2025).

[10] Βλ. σχετικά το λεπτομερές άρθρο της Γαλλίδας ιστορικού Λορένς Σεν-Ζιλ για τη συστηματική διείσδυση στον χώρο του Ευαγγελισμού και στο λόμπι της οπλοκατοχής, δηλαδή σε δύο χώρους που επηρεάζουν άμεσα την εκλογική βάση των Ρεπουμπλικανών, η οποία έχει καταλήξει στη δημιουργία ενός πραγματικού «ρωσικού λόμπι»: L. Saint-Gilles, «Le lobby russe aux États-Unis», desk-russie.eu, 13/5/2023.

The post Aυτοκρατορική μετάλλαξη του αμερικανικού ιμπεριαλισμού; (Από το βιβλίο: «Ο πόλεμος από ανθρωπολογική σκοπιά») first appeared on Aυτολεξεί.

The post Η Αντιπολεμική Αντίσταση στη Ρωσία & η Καταστολή των Αναρχικών και Αντιφασιστών: Εκδήλωση-συζήτηση first appeared on Aυτολεξεί.

Πρώτα απ’ όλα, θα ήθελα να σας ζητήσω να συστηθείτε και να μας πείτε λίγα λόγια για το πολιτικό σας παρελθόν.

Xeniia: Ωραία, το όνομά μου είναι Xeniia. Είμαι μέλος του Solidarity Collectives και αν και συμμετέχω σε διάφορους τομείς, επίσημα είμαι στην ομάδα στρατιωτικής υποστήριξης, δηλαδή δουλεύω με τα αιτήματα των συντρόφων/ισσών μας που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, οργανώνω υλικοτεχνική υποστήριξη και βοήθεια για αυτούς. Αυτό συνεπάγεται ενασχόληση με διαχειριστικά θέματα, καθώς και με τη διατήρηση της επικοινωνίας με ομάδες από το εξωτερικό. Πριν από τον πόλεμο, ασχολούμουν με τον οικοαναρχισμό. Ήμουν οργανωμένη στην πόλη Χάρκοβο στην Ουκρανία και συμμετείχα σε διάφορα πράγματα όπως δράσεις διάσωσης ζώων και οργάνωση διαδηλώσεων. Μετά αρχίσα σιγά-σιγά να εμπλεκόμαι στο αναπτυσσόμενο φοιτητικό κίνημα, μετά στο φεμινιστικό κίνημα κ.λπ. Ταυτίζω τον εαυτό μου με την προσθήκη “αναρχό-” λόγω της έμπνευσης που αντλώ από την αναρχική προοπτική οργάνωσης και θεώρησης του κόσμου, προσθέτοντας κάποιο είδος στόχου στη ζωή. Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος συναντήθηκα με άλλους συντρόφους στην πόλη του Κιέβου και από την αρχή της εισβολής η κύρια δραστηριότητά μου περιστρεφόταν γύρω από την εξασφάλιση βοήθειας για τους συντρόφους μας.

Mira: Γεια σας, είμαι η Mira και αυτό που κάνω κυρίως στο Solidarity Collectives είναι παρουσιάσεις στο εξωτερικό, συγκέντρωση χρημάτων, διάδοση του λόγου μας. Πριν από την εισβολή πλήρους κλίμακας, η κύρια πολιτική μου ενασχόληση ήταν με τον Αναρχικό Μαύρο Σταυρό Κιέβου από το 2011. Ενώ δεν είχαμε ποτέ μακροχρόνια αναρχικούς κρατούμενους στην Ουκρανία, με έναν από τους λόγους γι’ αυτό να είναι ότι το ουκρανικό κράτος δεν ήταν πολύ καταπιεστικό γενικά σε διάφορες πολιτικές ομάδες, είχαμε πολλούς πρόσφυγες από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία. Ανάμεσά τους υπήρχαν πολλοί πολιτικοί σύντροφοι – αντιφασίστες, αναρχικοί, αριστεροί – οι οποίοι καταπιέζονταν στα αντίστοιχα κράτη τους και είχαν ανάγκη από υποστήριξη και ένα μέρος για να πάνε. Έτσι, για πολλούς από αυτούς ο ευκολότερος τρόπος να φύγουν από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία ήταν να έρθουν στην Ουκρανία. Και όταν ερχόντουσαν, ήμασταν απασχολημένοι με την εξεύρεση υποστήριξης γι’ αυτούς, πχ. νομική υποστήριξη. Δεν ήθελαν όλοι τους, αλλά οι περισσότεροι από αυτούς επιθυμούσαν να έχουν νομική υποστήριξη κατά την απόκτηση εγγράφων και χαρτιών από τις τοπικές αρχές. Χρειάζονταν επίσης βοήθεια για να βρουν ένα μέρος για να ζήσουν, ένα μέρος για να εργαστούν, ίσως έναν ψυχίατρο ή ψυχολόγο, ενδεχομένως κάποια ιατρική βοήθεια. Έτσι, υπήρχαν αρκετά πράγματα που έπρεπε να γίνουν γύρω από αυτό το θέμα. Και το άλλο έργο στο οποίο συμμετείχα ήταν ένα αναρχοφεμινιστικό φεστιβάλ. Φτιάχναμε ένα διεθνές αναρχο-φεμινιστικό φεστιβάλ με τίτλο “Good Night Macho Pride”. Και συγκεντρώναμε ανθρώπους, αναρχικούς και αναρχοφεμινιστές από διάφορα μέρη του κόσμου. Είχαμε συμμετέχοντες από τη Ρωσία, την Ουκρανία, τη Λευκορωσία, τη Γεωργία, την Αρμενία, το Καζακστάν, το Κιργιστάν, τις δυτικές χώρες, την Πολωνία, τη Γερμανία, τη Βόρεια Ευρώπη, μερικούς από τη Νότια Ευρώπη, ακόμη και τη Βραζιλία, μια φορά. Προσπαθούσαμε να συνδέσουμε τους ανθρώπους και να τους δώσουμε την πλατφόρμα όπου μπορούν να δημιουργήσουν σχέσεις και έργα μεταξύ τους. Έτσι προσπαθούσαμε να συνδέσουμε την Ανατολή με τη Δύση και να κάνουμε τα πράγματα πιο ορατά, γιατί, όπως το βλέπω, οι περισσότεροι σύντροφοι στη λεγόμενη Ευρωπαϊκή Ένωση δεν γνωρίζουν καν ότι αυτές οι ανατολικές χώρες έχουν στην πραγματικότητα αναρχικά κινήματα.

Δεδομένου ότι σήμερα ισχύει στρατιωτικός νόμος στην Ουκρανία, οι άνθρωποι που δεν έχουν γεννηθεί άνδρες μπορούν να φύγουν τυπικά. Αλλά βλέπω ότι ένα μέρος των ανθρώπων που υποστηρίζετε είναι γυναίκες. Επίσης, η πλειοψηφία των Solidarity collectives είναι γυναίκες, αν δεν κάνω λάθος. Μπορείτε να εξηγήσετε τους λόγους που σας ωθούν, όπως και άλλες γυναίκες και λοατκι άτομα, να παραμείνετε και να αντισταθείτε στην εισβολή; Μπορείτε επίσης να μας πείτε αν υπάρχουν και queer άτομα στην πρώτη γραμμή, τα οποία υποστηρίζετε;

X: Στην αρχή αυτής της εισβολής δεν είχαμε ιδέα για το τι επρόκειτο να συμβεί, αλλά για μένα ήταν προφανές ότι ήθελα να μείνω σε οποιαδήποτε κατάσταση επρόκειτο να προκύψει στη συνέχεια. Σκεφτόμασταν ότι η σύγκρουση θα εξελισσόταν σε έναν αντάρτικο πόλεμο, με τη μισή Ουκρανία να καταλαμβάνεται πολύ γρήγορα. Έτσι, ενώ δεν ήμουν σίγουρη για το μέλλον, μόνο μια ιδέα ήταν ξεκάθαρη για μένα – ότι θέλω να μείνω εδώ και να δραστηριοποιηθώ, και όχι να γίνω πρόσφυγας και να φύγω μακριά. Με αυτή την απόφαση μετέτρεψα τις ιδέες μου σε πράξη και βρέθηκα στο Solidarity Collectives. Υπήρχε η δυνατότητα να πάω στο στρατό κάποια στιγμή, αλλά προτίμησα να μείνω ενεργή μέσω των Solidarity Collectives. Όσον αφορά την ευρύτερη εικόνα, υποστηρίζουμε πολλές γυναίκες και κάποια queer άτομα. Ο καθένας από αυτούς είναι λίγο μοναδικοί ως προς τα κίνητρά τους, με το προσωπικό τους παρελθόν και συνθήκες από τις οποίες ήρθαν σε αυτόν τον πόλεμο. Κάποια από αυτά τα άτομα εργάζονταν ως φωτογράφοι πριν από την εισβολή και όταν ξέσπασε ο πόλεμος άρχισαν να χρησιμοποιούν τον εξοπλισμό τους για παρακολούθηση των θέσεων του εχθρού ως πολίτες κατά τις πρώτες ημέρες, όταν πολλοί από τους θεσμούς είχαν καταρρεύσει. Τα αστυνομικά τμήματα και οι δημόσιες διοικήσεις μπορούν να φύγουν, αλλά οι άνθρωποι παραμένουν. Αυτό που θέλω να πω είναι ότι ήταν η αυτοοργάνωση του λαού και των συντρόφων μας (συμπεριλαμβανομένων των γυναικών), οι οποίοι μέχρι τότε δεν είχαν καμία στρατιωτική εμπειρία, που κατάφερε να συγκρατήσει τη ρωσική εισβολή τις πρώτες μέρες, πριν ο στρατός καταφέρει να ανασυνταχθεί και να αντισταθεί. Κάποιοι από αυτούς ήρθαν γιατί τους ήταν φανερό ότι η αντίσταση σε αυτό που συνέβαινε ήταν ζήτημα επιβίωσης. Κάποιες γυναίκες εντάχθηκαν στο στρατό μετά από κάποιο χρονικό διάστημα, όχι τις πρώτες ημέρες αλλά σε τρεις ή σε έξι μήνες. Και ήταν μια λογική απόφαση να θέλουν να είναι ενεργό μέρος της αντίστασης ενάντια στον καταπιεστή, τον ρωσικό ιμπεριαλισμό.

Μ: Εγώ βασικά έφυγα στην αρχή επειδή φοβόμουν πολύ. Επηρεάστηκα από την προσωπική μου εμπειρία με Ρώσους πρόσφυγες και από όσα μου έλεγαν για τις εμπειρίες τους από τη σύλληψη και τα βασανιστήρια. Αυτή η ιδέα ότι μπορούμε να είμαστε υπό κατοχή και να περάσουμε το ίδιο πράγμα με έκανε να αγχώνομαι υπερβολικά. Κατά τη διάρκεια των πρώτων ημερών της εισβολής ήμουν πραγματικά σοκαρισμένη και δεν σκεφτόμουν πολύ καθαρά. Τότε ένας σύντροφος με ρώτησε τι θα κάναμε αν ξυπνούσαμε αύριο στη Ρωσία. Μάζεψα τα πράγματά μου και έφυγα μέσα σε 15 λεπτά. Αγχώθηκα ακόμα περισσότερο, καθώς φανταζόμουν ότι, εφόσον εξακολουθούσα να έχω επαφή με Ρώσους πρόσφυγες, αν με πιάσουν και με βασανίσουν, και αν έλεγα κάτι, τότε κάποιος πρόσφυγας μπορεί να βασανιστεί επίσης ή ακόμα και να σκοτωθεί. Φοβήθηκα πολύ, αλλά συγκέντρωσα δυνάμεις και εντάχθηκα στην πρώτη συλλογικότητα βοήθειας από τα κάτω, που είχαμε πριν από το Solidarity Collectives. Νομίζω ότι από τις 25 Φεβρουαρίου ήμουν ήδη απασχολημένη με αυτό. Αλλά δεν ήμουν στην Ουκρανία κατά τους πρώτους μήνες – έμενα στην Πολωνία. Ακόμα και τώρα οι περισσότερες δραστηριότητές μου σχετίζονται με την οργάνωση πραγμάτων στο εξωτερικό. Έτσι, ζω κυρίως σε λεωφορεία, τρένα και σε όποιο τυχαίο σπίτι με φιλοξενήσουν. Νομίζω όμως ότι όταν πρόκειται για γυναίκες και κούιρ άτομα που αποφασίζουν να ενταχθούν στην αντίσταση πρέπει να έχουμε κατά νου ότι ήταν αποτέλεσμα της πατριαρχίας το γεγονός ότι αυτοί οι άνθρωποι μένουν αόρατοι. Θέλω να πω, όλοι οι ήρωες που γνωρίζουμε είναι άνδρες.

Για παράδειγμα, ακόμη και μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο υπήρχε ένα τεράστιο στίγμα για τις γυναίκες που πολέμησαν σε αυτόν. Εννοώ ότι μερικές φορές δέχονταν ακόμα και σωματικές επιθέσεις, επειδή θεωρούνταν ότι ήταν ‘‘τσούλες’’ που πήγαιναν στο στρατό για να ¨κλέψουν¨ τους άντρες. Ήταν διαδεδομένo, μπορείτε ακόμη και να διαβάσετε γι’ αυτό. Υπάρχει ένα καλό βιβλίο σχετικά με αυτό από τον Alexievich, που εξηγεί τι συνέβη στη Σοβιετική Ένωση μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Λέγεται “Ο πόλεμος δεν έχει πρόσωπο γυναίκας”. Υπάρχει μια παρόμοια διαδικασία που συμβαίνει ακόμα και τώρα: υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που θα έλεγαν κάποιες μαλακίες για τις γυναίκες μαχήτριες, αλλά νομίζω ότι το πρόβλημα ήταν πολύ μεγαλύτερο πριν από 80 χρόνια. Τώρα, όπως συνέβαινε και παλαιότερα, με τους άνδρες να πηγαίνουν στην πρώτη γραμμή οι γυναίκες πρέπει να πάρουν τη θέση τους. Ως αποτέλεσμα έχουμε πολύ περισσότερες γυναίκες που εργάζονται σε δουλειές, οι οποίες πριν από αυτό θεωρούνταν “ανδρικές δουλειές”. Το ίδιο συνέβη και στη σοβιετική εποχή. Υπήρχαν χωριά στα οποία δεν υπήρχαν άντρες. Νομίζω ότι ο λόγος για τον οποίο οποιοσδήποτε, όχι μόνο οι γυναίκες αλλά και οι άνθρωποι από το εξωτερικό που έρχονται να πολεμήσουν για εμάς,  αποφασίζουν να πολεμήσουν ενώ δεν είναι υποχρεωμένοι να το κάνουν, είναι ένα θέμα για έρευνα. Νομίζω ότι δεν είμαστε εμείς αυτοί που πρέπει να απαντήσουμε ειδικά από τη στιγμή που δεν είμαστε στο μέτωπο. Αλλά αν ρωτήσετε τα άτομα που στηρίζουμε, το καθένα θα σας πει μια άλλη ιστορία. Νομίζω ότι ένα κοινό στοιχείο για αυτά τα μη cis-male άτομα και άτομα που έρχονται από το εξωτερικό για να αγωνιστούν είναι ότι βλέπουν μια τεράστια αδικία να συμβαίνει και έρχονται εδώ για να αγωνιστούν για τη δικαιοσύνη. Και αν μιλάμε για αναρχικούς είναι πολύ απλό γιατί δεν υπάρχει δικαιοσύνη χωρίς ειρήνη. Αυτό είναι το σωστό πράγμα που πρέπει να κάνουμε τώρα, αν και εγώ δεν είμαι στο μέτωπο τώρα γιατί πιστεύω ότι κάνω κάτι πολύ σημαντικό, το οποίο δεν απειλεί να με σκοτώσει.

X: Άκουσα ότι ο αριθμός των γυναικών που υπηρετούν στον ουκρανικό στρατό είναι τώρα περίπου 16%. Ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά γυναικών σε στρατό στον κόσμο. Είναι ενδιαφέρον ότι οι περισσότερες από τις γυναίκες που υποστηρίζουμε είναι νοσοκόμες. Επιλέγουν το επάγγελμα του γιατρού. Όταν υπάρχει η δυνατότητα να είναι στρατιώτες ή στην παρακολούθηση των εχθρικών θέσεων, επιλέγουν το επάγγελμα που έχει να κάνει περισσότερο με τη διάσωση ζωών παρά με την αφαίρεσή τους.

Μ: Ήταν παρόμοια στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Θέλω να πω ότι η θέση του γιατρού είναι μια πολύ παραδοσιακή θέση για τις γυναίκες στο στρατό.

X: Βέβαια, κάποιες από τις συντρόφισσές μας ασχολούνταν εξ αρχής με την παρακολούθηση, αλλά το επίσημο επάγγελμα στα έγγραφά τους έλεγε κάτι σαν οδηγός ή κάτι τέτοιο. Ήταν ένα είδος αντιμετώπισης της γραφειοκρατίας. Κάποιες από τις γυναίκες στον ουκρανικό στρατό υπηρετούν επίσης ως στρατιώτισσες, αλλά τα έγγραφά τους λένε ότι είναι μαγείρισσες ή κάτι τέτοιο.

Μ: Η κυβέρνηση ακύρωσε έναν κατάλογο απαγορευμένων επαγγελμάτων για τις γυναίκες το 2015. Νομίζω ότι ο κατάλογος περιείχε περισσότερα από 100 επαγγέλματα που ήταν απαγορευμένα για τις γυναίκες. Έλεγε μερικά ηλίθια πράγματα όπως ότι δεν μπορείς να είσαι γυναίκα και οδηγός του μετρό. Δεν μπορείς να εργαστείς υπόγεια κ.λπ., Εν τω μεταξύ, πολλές γυναίκες έκαναν τέτοιες δουλειές ούτως ή άλλως – για παράδειγμα, ήταν ανθρακωρύχοι. Αλλά στο μετρό εξακολουθεί να υπάρχει θέμα. Πρόσφατα διάβασα ένα άρθρο που αναφερόταν σε κορίτσια που διαμαρτύρονται επειδή τώρα το τμήμα των σταθμών του μετρό έχει μια διαφήμιση που στην πραγματικότητα ψάχνει να προσλάβει γυναίκες επειδή οι άντρες μπορεί να επιστρατευθούν. Και τότε ακομά, οι κοπέλες που εμφανίζονταν για συνέντευξη για δουλειά αντιμετωπίζονταν αρνητικά από τους γραφειοκράτες.

X: Στο Χάρκοβο συμβαίνει τώρα – έχουμε την πρώτη γυναίκα οδηγό του μετρό… Αλλά τέλος πάντων, επιστρέφοντας στο ζήτημα των κινήτρων των γυναικών και των queer ανθρώπων μας. Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα ιστορία. Υπάρχει ένα queer άτομο από την Ουκρανία, γεννημένο στην Κριμαία, που πήγε ως πρόσφυγας στη Γερμανία την περίοδο 2014-2022 και επέστρεψε πίσω για να συμμετάσχει στην αντίσταση όταν ξεκίνησε η εισβολή πλήρους κλίμακας. Υποθέτω ότι όταν γεννιέσαι σε κάποιο μέρος, το οποίο αποκαλείς σπίτι σου, όπου έχεις φίλους, συγγενείς, έχεις μια λίγο πιο βαθιά προσωπική σχέση με αυτό.

Θα λέγατε ότι οι γυναίκες ή τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα, οι μη-σις άνδρες γενικά, έχουν επιπλέον λόγους για να αντισταθούν στην επιθετικότητα του Πούτιν;

Μ: Θεωρητικά, αν είμαστε υπό κατάληψη, η ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα δεν θα υπάρχει δημοσίως. Στη Ρωσία σήμερα απαγορεύεται ακόμη και να μιλάμε γι’ αυτό. Μπορείς να συλληφθείς μόνο και μόνο επειδή έχεις μια πινακίδα με ουράνιο τόξο, παρ’ όλο που τα ουράνια τόξα υπάρχουν στην πραγματικότητα εκτός του ΛΟΑΤΚΙ. Υπήρξε μια τρελή ιστορία για ένα κορίτσι στη Ρωσία που είχε σκουλαρίκια με ουράνιο τόξο – αλλά με επτά χρώματα αντί για έξι. Και παρ’ όλο που η σημαία των ΛΟΑΤΚΙ έχει έξι χρώματα, αυτή συνελήφθη για 15 ημέρες. Το να ζεις στη Ρωσία και να ζεις στα κατεχόμενα εδάφη δεν είναι το ίδιο. Κάποια στιγμή η αποκαλούμενη Δημοκρατία του Ντονέτσκ δήλωσε ότι θα εφαρμόσει τη θανατική ποινή για το να είσαι γκέι. Δεν ξέρω αν το έχουν εφαρμόσει αυτό, αλλά το δήλωσαν.

Ακούστηκε αρκετά, όταν συνέβη. Νομίζω ότι αυτό είναι ένα σημαντικό πράγμα για κάποιους ανθρώπους. Και για τις γυναίκες, τα κατεχόμενα εδάφη ενέχουν κάποιους ακραίους κινδύνους για σεξουαλική βία. Είναι λίγο πολύ ότι κανείς δεν μπορεί να σε υπερασπιστεί. Είναι γεμάτα από ένοπλους άνδρες. Νομίζω ότι στην Κριμαία αυτός ο κίνδυνος είναι λιγότερο υπαρκτός επειδή κατελήφθη χωρίς πολεμικές ενέργειες και πραγματικά έβαλαν χρήματα σε αυτήν. Αλλά σύμφωνα με τις στατιστικές και την τρέλα που συμβαίνει στο Ντονμπάς, εκεί ζουν έναν εφιάλτη. Έχω μια φίλη που δεν έφυγε από την αρχή από εκεί. Και κινδύνευσε δύο φορές να σκοτωθεί. Μια φορά κατά τη διάρκεια μιας διαδήλωσης κατά της ρωσικής εισβολής, η οποία αντιμετωπίστηκε με τεράστια βία από τους κατακτητές. Και τη δεύτερη φορά ήταν όταν απλώς περπατούσε σε ένα χωράφι και άκουσε κάποιους άνδρες να γεμίζουν τα όπλα τους και να την κοροϊδεύουν. Έτσι, εννοώ, είναι προφανές ότι σε αυτή την περιοχή, σε ένα τέτοιο περιβάλλον, υπάρχουν πολλοί βιασμοί. Θέλω να πω, υπάρχουν πολλοί βιασμοί παντού, στην πραγματικότητα. Αλλά εκεί, η ποσότητα είναι πολύ πιο τρομακτική.

Και επίσης, η φτώχεια κάνει τις γυναίκες να βρίσκονται σε πολύ πιο αδύναμη θέση. Εκτός αυτού, αν είχαν κάποιον άνδρα στην οικογένειά τους, είναι πιθανό να στρατολογήθηκε από τις ρωσικές δυνάμεις από το 2014, όταν ξεκίνησε ουσιαστικά η κατοχή αυτών των εδαφών. Σε αυτές τις περιοχές υπάρχει αυτό που οι ερευνητές αποκαλούν “σεξ για την επιβίωση”. Είναι όταν οι γυναίκες δίνουν σεξουαλικές υπηρεσίες για να έχουν φαγητό για να ταΐσουν τα παιδιά τους. Υπήρχαν άρθρα σχετικά με αυτό. Για παράδειγμα, θυμάμαι μια γυναίκα από τα κατεχόμενα εδάφη που έλεγε ότι είχε ένα ανθοπωλείο και ότι ο σύζυγός της σκοτώθηκε και ότι έχει τρία παιδιά και καμία υποστήριξη από κανένα κράτος, γιατί εκείνη την εποχή δεν υπήρχε στην πραγματικότητα κανένα κράτος. Έτσι, λοιπόν, με αυτόν τον τρόπο βοηθάει τα παιδιά της να έχουν φαγητό κάθε μέρα. Επίσης βομβαρδίζονται από ατελείωτες ποσότητες ρουκετών. Για εκείνη την περιοχή, είναι απλά ατελείωτο. Για εμάς ο πόλεμος ξεκίνησε μάλλον το 2022, ενώ για τους ανθρώπους στο Ντονμπάς ξεκίνησε το 2014, όταν εισέβαλαν για πρώτη φορά οι ρωσικές δυνάμεις.

Μπορείτε να περιγράψετε πώς ήταν η ζωή εδώ πριν από την εισβολή πλήρους κλίμακας, όσον αφορά τα δικαιώματα των γυναικών και των ΛΟΑΤΚΙ και τη μεταχείριση στην κοινωνία, γενικά;

X: Όλες οι διαδηλώσεις για την 8η Μαρτίου και για τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ, στις οποίες συμμετείχα, δέχτηκαν επιθέσεις από ακροδεξιούς νεαρούς. Αλλά τουλάχιστον υπήρχε ένα κίνημα…

Μ: Πάντα εξαρτάται, νομίζω, με τι συγκρίνουμε. Αν το συγκρίνουμε, τουλάχιστον νομικά, με το πώς είναι τα πράγματα στη Δυτική Ευρώπη, τότε σίγουρα η κατάσταση ήταν χειρότερη. Πολλές επιθέσεις από τη Δεξιά, η οποία είχε πολύ περισσότερο χώρο για να δράσει. Επίσης, ενώ ο γάμος μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου δεν απαγορεύεται ρητά, δεν είναι νομιμοποιημένος. Οι άνθρωποι που έχουν το ίδιο φύλο δεν μπορούν να συνάψουν γάμο. Υπάρχει ακόμα πολύς στιγματισμός στην κοινωνία. Έτσι, αν συγκρίνουμε με τη Δυτική Ευρώπη, τότε τα πράγματα είναι χειρότερα. Αλλά αν συγκρίνουμε με τη Ρωσία, τότε ήταν ένας επίγειος παράδεισος, επειδή δεν έχουμε νόμους που να απαγορεύουν πράγματα επειδή είναι “γκέι προπαγάνδα”. Θέλω να πω, πρέπει να ακούσετε τι λένε οι Ρώσοι που βρίσκονται στην εξουσία.

Για παράδειγμα, ο Πούτιν λέει ότι ένας από τους κύριους λόγους αυτού του πολέμου είναι να κρατήσουμε τη μαμά και τον μπαμπά και να μην επιτρέψουμε την αντικατάστασή τους από τον “γονέα νούμερο ένα” και τον “γονέα νούμερο δύο”. Υπάρχουν αρκετές ομιλίες του όπου το αναφέρει αυτό. Επίσης, νομίζω στην περιοχή της Αγίας Πετρούπολης, λέγανε πχ: “Ξέρω για τι πολεμάει ο στρατός μας, γιατί οι στρατιώτες μας, όταν ήρθαν στο τμήμα του Ντονμπάς, το οποίο ακόμα δεν είχε ”απελευθερωθεί” (δηλαδή ακόμα δεν είχε καταληφθεί), οι σχολικές τουαλέτες εκεί δεν είχαν δύο τύπους τουαλέτας, αλλά τρεις – για κορίτσια, για αγόρια και για αυτό το τρίτο φύλο”. Στην πραγματικότητα, τα σχολεία μας δεν είναι τόσο προοδευτικά, αυτό δεν είναι αλήθεια. Αλλά, όπως βλέπετε, όταν ανοίγουν το στόμα τους, λένε ψέματα. Αλλά εννοώ ότι αυτό μπορεί να είναι ένας από τους λόγους για να υποστηρίξει κάποιος τον πόλεμο και όντως να ξεκινήσει έναν. Αν και νομίζω ότι υπάρχει ακόμα πολύ στίγμα γύρω από αυτά τα θέματα στην Ουκρανία, δεν απαγορεύονται σε κρατικό επίπεδο. Εξαρτάται πάντα από το τι θα συγκρίνουμε. Αλλά, σίγουρα, ευχόμαστε τα πράγματα να γίνουν καλύτερα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο διοργανώναμε αυτές τις εκδηλώσεις. Στην πραγματικότητα, η πρώτη διαδήλωση της 8ης Μαρτίου στην οποία συμμετείχα ήταν το 2007, ή έτσι νομίζω. Ήμασταν μόνο 15 άτομα τότε. Η τελευταία, στην οποία συμμετείχα, νομίζω, ήταν το 2021. Και αυτή ήταν τεράστια. Τουλάχιστον αρκετές εκατοντάδες. Οι δεξιοί οργάνωσαν μια αντιδιαδήλωση εναντίον μας, αλλά αυτή τη φορά ο αριθμός τους ήταν πολύ μικρότερος από τον δικό μας.

Όσον αφορά τις διαμαρτυρίες, συμμετείχατε σε κάποια διαμαρτυρία για τα θέματα αυτά μετά την εισβολή πλήρους κλίμακας;

X: Τέτοιες διαμαρτυρίες υπάρχουν, ειδικά κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους. Υπήρξε μια διαδήλωση στις 8 Μαρτίου, υπήρξαν επίσης διαμαρτυρίες που οργανώθηκαν από την κοινότητα ΛΟΑΤΚΙ της Ουκρανίας. Για να είμαστε ειλικρινείς, έχουμε πολύ μεγάλο σεβασμό για αυτή την κοινότητα, καθώς είναι πραγματικά πολύ καλή στην οργάνωση της αυτή την εποχή. Και είναι πολύ καλοί στο να προβάλλουν την παρουσία τους.

Καταφέρνουν καλά να θέτουν και να οργανώνονται γύρω από τα θέματά τους. Τώρα αγωνίζονται πολύ γι’ αυτά τα πράγματα, ειδικά σε συνθήκες πολέμου. Είναι σημαντικό αν ο σύντροφός σου τραυματιστεί, να μπορείς να τον ακολουθήσεις στο νοσοκομείο ως μέλος της οικογένειας και να μπορείς να πάρεις αποφάσεις για τη ζωή του. Τώρα αυτό φαίνεται πιο σημαντικό από ό,τι πριν. Αλλά όσον αφορά το 2022, δεν θυμάμαι να γίνονται τότε μεγάλες δράσεις και διαδηλώσεις. Είναι περισσότερο τώρα σε αυτό το τελευταίο έτος.

Μ: Νομίζω ότι οι άνθρωποι ήταν σοκαρισμένοι τότε και δεν ήταν έτοιμοι να δράσουν. Όλα τα μυαλά ήταν επικεντρωμένα στην επιβίωση. Όταν είσαι σε κατάσταση επιβίωσης δεν μπορείς να ασχοληθείς με άλλα πράγματα. Αυτό ίσχυε και για εμάς.

X: Και εγώ, για να είμαι ειλικρινής, δεν συμμετείχα σε καμία δράση, επειδή ήμουν πολύ κουρασμένη.

Μ: Επίσης, είμαστε πολύ απασχολημένες. Όσον αφορά εμένα, είμαι λίγο πίσω στο να παίρνω υγειονομική περίθαλψη και να ασχολούμαι με την υγεία μου. Και ήδη διαπίστωσα ότι όλα είναι αρκετά χάλια. Επειδή δεν έκανα τίποτα για την υγεία μου αυτά τα τρία χρόνια, οπότε υπάρχουν πολλά πράγματα που πρέπει να δουλέψω. Μετά βίας βρίσκω χρόνο γι’ αυτό. Πολλοί άνθρωποι δεν ενδιαφέρονται πραγματικά πολύ για άλλα πράγματα εκτός από τον πόλεμο αυτή τη στιγμή.

X: Δεν νομίζω πραγματικά ότι οι άνθρωποι δεν ενδιαφέρονται για άλλα πράγματα. Υπάρχει η ομάδα μας πχ. που κάνει αυτό το έργο αλληλοβοήθειας. Αλλά, υπάρχουν επίσης δυναμικά φοιτητικά κινήματα. Βρισκόμαστε στην πρακτική της υποστήριξης των αντιστεκόμενων πολιτών και των συντρόφων. Αλλά, υπάρχει μια φοιτητική ένωση που είναι πολύ ενεργή στις συνεχιζόμενες κοινωνικές συγκρούσεις. Ονομάζεται Pryama diya -μια αναρχική φοιτητική ένωση- που κάνει κάποιες δράσεις και συνδέεται, όπως θυμάμαι, και με γυναίκες. Όμως, κάθε φορά, τόσο κατά τη διάρκεια του πολέμου όσο και σε ειρηνικές περιόδους, σε τέτοιες δράσεις θα εμφανιστεί κάποια ομάδα νεαρών δεξιών παιδιών που θα πουν ”Όχι, όχι, αυτό είναι κομμουνισμός, φεμινισμός, προπαγάνδα ΛΟΑΤΚΙ κλπ”. Αλλά παρά το γεγονός ότι εμείς προωθούμε τις αξίες μας κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου (του πολέμου), και άλλα κινήματα, όπως το δεξιό κίνημα, συνεχίζουν να προωθούν τις δικές τους, οπότε αυτός ο ανταγωνισμός των αντίθετων αξιών στην κοινωνία συνεχίζεται.

Συνεχίζοντας λοιπόν σε αυτό το θέμα, θα ήθελα να ρωτήσω τα εξής. Ιστορικά, οι γυναίκες απεικονίζονταν κυρίως ως θύματα πολέμων, ως ανήμπορες χήρες και μητέρες. Όλη αυτή η γυναικεία συμμετοχή είτε στην αντίσταση έχει αλλάξει καθόλου αυτή την απεικόνιση στα ΜΜΕ ή γενικά; Και αν ναι, έχει επίσης αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι άνδρες τις αντιμετωπίζουν γενικά;

Μ: Όπως είπα, οι γυναίκες πάντα πολεμούσαν. Αντάρτικα κινήματα; Γεμάτα γυναίκες. Στρατός; Οι Σοβιετικοί είχαν ακόμη και γυναίκες πιλότους στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Υπήρχαν επίσης πολλές γυναίκες γιατροί που επιχειρούσαν στις γραμμές του μετώπου, κάτι που δεν είναι σε καμία περίπτωση λιγότερο επικίνδυνο από το να πολεμάς ενεργά. Είναι εντελώς το ίδιο πράγμα. Αλλά νομίζω ότι τότε υπήρχε αυτή η αυταρχική νοοτροπία που ήταν πολύ εναντίον της γυναικείας χειραφέτησης, προσπαθώντας να προωθήσει ότι η θέση της γυναίκας έπρεπε να είναι στην κουζίνα. Νομίζω ότι αυτό που έχει αλλάξει στις μέρες μας είναι ότι η κοινωνία, τουλάχιστον ένα μέρος της κοινωνίας, είναι έτοιμο να τις αναγνωρίσει ως κάτι περισσότερο από νοικοκυρές. Μπορείτε να ακούσετε τους πολιτικούς αυτές τις μέρες να λένε ”захисники і захисниціе”, που σημαίνει ”προστάτες και προστάτριες” – με τη γυναικεία κατάληξη. Στην πραγματικότητα το κάνουν αρκετά συχνά επειδή το απαιτεί η κοινωνία. Και νομίζω ότι η διαφορά δεν είναι ότι πολεμούν τώρα όπως πολεμούσαν πριν. Η διαφορά είναι ότι η κοινωνία είναι πολύ πιο έτοιμη να τις αναγνωρίσει. Και οι γυναίκες έχουν επίσης δουλέψει σκληρά για να αναγνωριστούν. Το πρόβλημα πριν δεν ήταν ότι δεν αγωνίζονταν, αλλά ότι ήταν αόρατες. Τώρα εμείς και πολλοί πολλοί άλλοι άνθρωποι εργαζόμαστε για να τα κάνουμε ορατά, για να εκφράσουν τη θέση τους, για να προβάλουν αιτήματα, για να μιλήσουν για τα σχετικά προβλήματα.

X: Από φεμινιστική άποψη, οι γυναίκες που συμμετέχουν τώρα στην αντίσταση μπορούν να θεωρηθούν ως ένα από τα υψηλότερα επίπεδα φεμινισμού, με την έννοια ότι οι γυναίκες έχουν οπλιστεί και πρόκειται να πολεμήσουν ενάντια σε έναν καταπιεστή. Ξέρετε, θα βρίσκεστε κάθε φορά σε θέση θύματος όταν είστε άμαχες και άοπλες και μετά έρχονται προς το μέρος σας ένοπλοι στρατιώτες.

Μ: Λοιπόν, το κύριο θέμα είναι ότι μπορείς να ξεσηκωθείς ενάντια σε ένα φασιστικό κράτος που μας επιτίθεται, το οποίο έχει μεγάλη δύναμη. Θέλω να πω, προσωπικά δεν θα το αποκαλούσα το υψηλότερο επίπεδο φεμινισμού, σίγουρα. Υπάρχουν άτομα που έκαναν τεράστιο έργο για να καταστεί δυνατή η συμμετοχή των γυναικών. Και σίγουρα τέτοια άτομα που ξόδεψαν όλη τους τη ζωή αγωνιζόμενα για αυτή τη δυνατότητα δεν αξίζουν λιγότερο θαυμασμό. Το γεγονός ότι οι άνθρωποι παίρνουν τα όπλα εξακολουθεί να μην αλλάζει πολύ τη δυναμική μεταξύ μας, επειδή, ξέρετε, συνεχίζουμε να είμαστε σε έναν κύκλο. Ο ένας αγωνίζεται, ο άλλος όχι. Για μένα, είναι επίσης η ιδέα ότι ο φεμινισμός γενικά είναι πάντα μια μάχη με κάτι που είναι ισχυρότερο, πολύ πιο επικίνδυνο και ικανό να σε σκοτώσει. Απλά γίνεται ολοφάνερο όταν βλέπεις αυτόν τον αγώνα να υλοποιείται. Υπάρχουν ακόμα άνθρωποι που είναι σεξιστές και δεν δέχονται οι γυναίκες να παίρνουν τα όπλα, αλλά σίγουρα υπάρχουν και πολλοί άνθρωποι που το αναγνωρίζουν. Είναι δύσκολο να προσποιηθούμε ότι αυτά τα ζητήματα δεν υπάρχουν, επειδή η κατάσταση είναι πολύ ακραία. Για παράδειγμα, υπήρξε μια περίπτωση με ΛΟΑΤΚΙ άτομο στο μέτωπο. Ήταν ένα ζευγάρι ομοφυλόφιλων που έγινε viral στο Facebook επειδή είπε κάτι σαν: “δεν μπορούμε να παντρευτούμε αν και αγαπιόμαστε, και τώρα ο ένας από εμάς αγωνίζεται. Αν συμβεί κάτι στον έναν από εμάς, ο άλλος δεν μπορεί να πάρει καμία απόφαση, επειδή δεν είμαστε επίσημα συγγενείς”. Φυσικά υπήρχαν και δεξιοί που ισχυρίστηκαν ότι το ζευγάρι δεν ήταν στην πρώτη γραμμή και έλεγε ψέματα, αλλά υπήρχε και πολύς κόσμος που στήριξε το ζευγάρι, έκανε αναδημοσιεύσεις κ.λπ.

X: Ακόμα, τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα και οι γυναίκες περνάνε δύσκολα όταν εντάσσονται στο στρατό. Είναι γραφειοκρατικό, υπάρχει πολλή ιεραρχία, υπάρχουν πολλές-έχουμε μια ειδική λέξη γι’ αυτό – μετασοβιετικές αξίες μέσα σε αυτή τη δομή και, σίγουρα, κάποιες γυναίκες περνούν παρενοχλήσεις και υποτίμηση των ίδιων ως ανθρώπων, αλλά εξακολουθούν να αγωνίζονται μέσα σε αυτή τη δομή και για τον εαυτό τους, για να αναγνωριστούν. Έτσι είναι εξαιρετικά δύσκολο μερικές φορές.

Πώς είναι η κατάσταση στα κατεχόμενα εδάφη.

Μ: Τα περισσότερα που γνωρίζω είναι από ανθρώπους των οποίων οι συγγενείς βρίσκονται στα κατεχόμενα εδάφη, και είναι φρικτό. Οι άνθρωποι εκεί αισθάνονται  φοβισμένοι επειδή ελέγχονται συνεχώς. Ανά πάσα στιγμή μπορεί να έρθει η τοπική αστυνομία και να σε ψάξει, να ελέγξει το τηλέφωνό σου, και αν βρει κάτι που δεν της αρέσει, μπορεί να σε σκοτώσει, να σε βάλει στην ανεπίσημη τοπική φυλακή – την “υπόγεια” όπως την αποκαλούν. Στην πραγματικότητα, ένα μέρος των ανθρώπων που προτείνουν για ανταλλαγή δεν είναι στρατιώτες είναι απλά πολίτες. Εκτός αυτού, κλέβουν και παιδιά, οπότε υπάρχουν συγγενείς που τους λείπουν τα παιδιά τους. Θέλω να πω, είναι ένας πόλεμος με τάσεις γενοκτονίας. Όταν υπάρχουν κατοχόμενες περιοχές, πραγματικά, τότε έχεις αυτές τις γενοκτονικές τάσεις. Πρόσφατα υπήρξε ένα βίντεο με έναν τύπο από το ρωσικό στρατό να επιδεικνύει το νέο του αυτοκίνητο με ουκρανικές πινακίδες κυκλοφορίας, λέγοντας, “ναι, αγόρασα αυτό το αυτοκίνητο” και εγώ λέω, έλα τώρα, δεν το έχεις αγοράσει. Εννοώ ότι απλά παίρνουν ό,τι τους αρέσει και δεν έχουν καθόλου επιπτώσεις. Και αυτός ο Ρώσος στρατιώτης πηγαίνει μετά σε ένα μαγαζί και η κοπέλα εκεί, βλέποντας τις πινακίδες, αρχίζει να του μιλάει στα ουκρανικά. Σε μισή ώρα ήταν ήδη στην ανεπίσημη φυλακή -το είπε αυτός στο βίντεο- στο “υπόγειο”, που σημαίνει ότι σίγουρα βασανίστηκε, ίσως και να πέθανε. Και το λένε ανοιχτά, δεν είναι μυστικό. Ακουγόταν για πολλά χρόνια, ειδικά όταν ήμουν στην Ελλάδα, ότι η ουκρανική κυβέρνηση περιόριζε τη ρωσική γλώσσα. Εγώ μιλάω ρωσικά. Η Ksun είναι επίσης ρωσόφωνη. Μιλάμε ρωσικά στο δρόμο, χρησιμοποιούμε τα ρωσικά σε πολλά μέρη. Μερικές φορές χρησιμοποιώ ουκρανικά, ίσως σε ένα κατάστημα, αλλά όχι συχνά. Στο τηλέφωνο ή οπουδήποτε αλλού μιλάω ρωσικά. Θέλω να πω, δεν μιλάμε ποτέ μεταξύ μας στα ουκρανικά, γιατί μιλάμε και οι δύο ρωσικά. Και κανείς δεν θα με πάει σε υπόγεια φυλακή γι’ αυτό. Στα κατεχόμενα εδάφη, όμως, θα το κάνουν αν μιλάς ουκρανικά. Μπορείς να πεθάνεις γι’ αυτό. Θέλω να πω, δεν μου αρέσουν εδώ κάποια πράγματα, που ίσως συνδέονται με τη γλώσσα, αλλά συγκριτικά… Ότι κάποιος μπορεί να σε σκοτώσει εξαιτίας αυτού. Αλλά το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι η γλώσσα ή άλλα τέτοια πράγματα. Το πρόβλημα είναι ότι υπό κατοχή έχεις ανθρώπους με όπλα που ελέγχουν απόλυτα τη ζωή σου, που μπορούν να σου κάνουν ό,τι θέλουν. Και στο 99% των περιπτώσεων δεν θα έχουν καμία συνέπεια για τις πράξεις τους.

X: Την εποχή που η περιοχή του Χάρκοβο βρισκόταν υπό κατοχή για λίγους μήνες  κάποιοι από τους συγγενείς μου ζούσαν σε χωριά εκεί. Και έφτασαν στο σημείο να μην υπάρχουν τρόφιμα – ήταν άνοιξη, κατά τους πρώτους μήνες της εισβολής. Έτσι, ήταν βασικά λίγο δύσκολο να βρεις φαγητό. Η ρωσική πλευρά έφερνε αυτοκινητοπομπές με ανθρωπιστική βοήθεια, συμπεριλαμβανομένων τροφίμων, αλλά βασικά έπρεπε να δώσεις όλα σου τα στοιχεία – αριθμό τηλεφώνου, στοιχεία διαβατηρίου κ.λπ. – έτσι ώστε ενδεχομένως να σε μεταφέρουν στη Ρωσία στο μέλλον. Και οι συγγενείς μου πάλευαν να τα βγάλουν πέρα, αλλά δεν έπεσαν στο κόλπο με τα τρόφιμα.

Μ: Στη Μαριούπολη απαγόρευσαν σε φαρμακοποιό να πουλήσει ινσουλίνη σε ανθρώπους που δεν είχαν ρωσικό διαβατήριο. Υπάρχουν τόσα πολλά πράγματα που δεν πάνε καλά με αυτή την κατάσταση, ώστε μπορούμε να κάνουμε μια ξεχωριστή συνέντευξη γι’ αυτό και θα είναι για πέντε ώρες, νομίζω.

X: Και έχω μια κάπως αστεία ιστορία για τους συγγενείς μου από το Χάρκοβο. Αφού το χωριό απελευθερώθηκε και οι Ουκρανοί στρατιώτες πήγαιναν στο χωριό, ένας στρατιώτης στάθμευσε το αυτοκίνητό του κάτω από ένα δέντρο που ήταν ακριβώς έξω από το σπίτι των συγγενών μου. Η θεία μου έγινε έξαλλη και πήγε προς το μέρος του, κρατώντας ένα ξύλο και φωνάζοντάς του να πάρει το αυτοκίνητό του από εκεί. Δεν θα τολμούσες ποτέ να το κάνεις αυτό σε έναν Ρώσο στρατιώτη, φυσικά. Αλλά αυτός ο στρατιώτης είπε κάτι σαν “αχ, συγγνώμη συγγνώμη, θα φύγω”. Και η θεία μου απάντησε κάτι σαν “ωραία, και πες στους φίλους σου να μην έρθουν ούτε αυτοί να παρκάρουν εδώ”.

Γιατί αντέδρασε έτσι;

X: Λοιπόν, έβαλε το αυτοκίνητο κοντά στο δέντρο, και το δέντρο είναι κοντά στο σπίτι των συγγενών μου και υπήρχε η απειλή μιας ρουκέτας ή ενός τηλεκατευθυνόμενου μη επανδρωμένου αεροσκάφους που θα στόχευε το αυτοκίνητο. Δυστυχώς, αυτή η θεία σκοτώθηκε πριν από λίγο καιρό εξαιτίας των ρωσικών βομβαρδισμών. Αλλά το θέμα είναι ότι ποτέ δεν θα επιτρέπες στον εαυτό σου να κάνει κάτι τέτοιο στις ρωσικές δυνάμεις κατοχής. Φοβάσαι πολύ τους ανθρώπους με όπλα, ενώ στον ουκρανικό στρατό υπάρχουν άνθρωποι από την ίδια περιοχή με σένα με τους οποίους θα μπορούσες να μοιραστείς κάποια κατανόηση.

Μ: Έχω έναν συνάδελφο που πήγε σε μια μικρότερη πόλη, καθώς στην αρχή της εισβολής ο κόσμος έλεγε ότι είναι πιο ασφαλείς οι μικρότερες πόλεις. Έτσι, πήγε στο Ίρπιν με το γιο της. Αλλά εκεί ήταν πραγματικά πολύ τρομακτικά και δεν μπορούσαν να συνεχίσουν να κάθονται στο υπόγειο καταφύγιο και έτσι έφυγαν. Και στάθηκαν τυχεροί γιατί είδαν πυροβολημένα αυτοκίνητα, από εκεί που περνούσαν – αυτοκίνητα με σκοτωμένους ανθρώπους μέσα. Και στο σπίτι από το οποίο έφυγαν, κατοικούσαν μέχρι τότε τρεις από τους θείους της, οι οποίοι τώρα είναι όλοι νεκροί – οι δύο πυροβολήθηκαν και ο ένας πέθανε επειδή δεν είχε ινσουλίνη. Έχω έναν πελάτη που μου είπε επίσης ότι αυτή και ο γιος της είδαν έναν συμμαθητή του νεκρό. Και μετά υπάρχει όλη η ρωσική προπαγάνδα για το ότι η Μπούχα και το Ίρπιν είναι ψεύτικα. Αν ζεις στο Κίεβο, πιθανότατα έχεις γνωρίσει κάποιον σε αυτές τις πόλεις και ξέρεις ότι δεν είναι ψεύτικα. Και είναι τεράστιο άγχος να βλέπεις ότι υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να πιστεύουν τέτοια πράγματα. Ειδικά αν πρόκειται για ανθρώπους τους οποίους θεωρούσες συντρόφους πριν. Αυτό είναι πολύ οδυνηρό. Ή να μην νοιάζονται. Στις μέρες μας οι περισσότεροι άνθρωποι δεν νοιάζονται. Νομίζω ότι για πολλούς ανθρώπους είναι σαν το Netflix. Ήμασταν δημοφιλείς πριν, αλλά η νέα σεζόν είναι βαρετή.

X: Ω ναι, είναι τόσο ενοχλητικό να ακούς ότι κάποιος μακριά κουράζεται από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Εμείς λέμε: “Ω! Φίλε, είναι ώρα να σταματήσουμε τον πόλεμο τότε, επειδή ένας τύπος στη Γερμανία βαρέθηκε”.

Μ: Ναι, συνέβη πολλές φορές να περάσουμε από μια πόλη και να στείλουμε μήνυμα σε τοπικούς ακτιβιστές για να κάνουμε μια εκδήλωση και αυτοί να λένε “είμαστε απασχολημένοι με την υποστήριξη της Γάζας τώρα”. Θέλω να πω, δεν πρόκειται για διαγωνισμό. Δεν είναι ότι εγώ και ένα άτομο από τη Γάζα ήρθαμε και σας ζητάμε να επιλέξετε ποιον θα υποστηρίξετε. Είναι πολύ περίεργο. Νομίζω ότι σε πολλά πολιτικά στέκια και σε περιοχές όπου η ζωή είναι ακόμα κάπως καλή, οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν αυτόν τον ακτιβισμό ως υποκουλτούρα.

Αυτό είναι το πρόβλημα. Γι’ αυτό είναι τόσο εύκολο για τους ανθρώπους να λένε ότι προτιμούν να είναι “άνετοι υποστηρικτές της Ρωσίας”, επειδή δεν αισθάνονται ότι αυτό είναι πραγματικό. Δεν βλέπουν το αίμα και τη μυρωδιά του θανάτου. Δεν βιώνουν τις ρουκέτες. Είναι απλά μόδα. Γι’ αυτό σε αυτή τη χώρα υποστηρίζουμε αυτό και σε αυτή τη χώρα υποστηρίζουμε εκείνο. Κοιτάξτε τα γεγονότα. Ανοίξτε τα μάτια σας. Αυτό είναι ένα αστικό προνόμιο, και εννοώ, δεν υπάρχει τίποτα αριστερό στο να υποστηρίζεις έναν καταπιεστή και την αυτοκρατορία του. Και όχι, υποστηρίζοντας την Ουκρανία δεν υποστηρίζεις μια αυτοκρατορία, γιατί η άλλη αυτοκρατορία, που είναι οι ΗΠΑ, εξακολουθεί να κρατάει πίσω την ουκρανική πλευρά. Σίγουρα, για την αυτοκρατορία των ΗΠΑ η σημερινή κατάσταση είναι καλή. Δηλαδή, ένας ατελείωτος πόλεμος. Δεν μπορούμε να σταματήσουμε τους εισβολείς από το να μας πυροβολούν. Θα πρέπει απλώς να προσπαθήσουμε να σταματήσουμε τις ρουκέτες που μας ρίχνουν. Και να εξαρτόμαστε από την ύπαρξη πυραύλων. Για να το σταματήσουμε αυτό, θα πρέπει να τους απενεργοποιήσουμε τη δυνατότητα να μας βομβαρδίζουν καθημερινά. Αυτή είναι η μόνη δυνατή λύση. Και ναι, αν βρίσκεστε σε αυτή την κατάσταση, θα πάρετε όπλα από όποιον είναι δυνατόν να πάρετε όπλα. Οι Κούρδοι έκαναν το ίδιο πράγμα. Θα ήταν ηλίθιοι αν δεν το έκαναν. Να κάτσουν με τις ρουκέτες να έρχονται προς το μέρος τους και να πουν, “όχι, δεν θέλουμε βοήθεια, δεν χρειαζόμαστε αντιπυραυλική άμυνα, θα πεθάνουμε”. Θέλω να πω, τι θέλει ο κόσμος από εμάς, να κάνουμε συλλογική αυτοκτονία; Ή να πάμε στην Ευρώπη; Μήπως οι ίδιοι προσπάθησαν να γίνουν πρόσφυγες; Το βίωσαν αυτό; Να είσαι μόνος σου με τα προβλήματά σου, να μην έχεις χρήματα. Για παράδειγμα, στη Γερμανία, αν τοποθετηθείς σε ένα κέντρο προσφύγων, οι αρχές θα σου πάρουν τα κατοικίδια. Δεν μπορείτε να έχετε το κατοικίδιό σας μαζί σας αν ζείτε σε κέντρο προσφύγων. Έτσι, αν έχετε σκύλο ή γάτα, θα σας τα πάρουν.

Ο κουρδικός λαός έχει αντιμετωπίσει πολλά αρνητικά σχόλια σχετικά με τη λήψη όπλων από το ΝΑΤΟ.

Χ: Είναι σε πολλά μέρη το ίδιο. Και είναι τόσο τρελό. Έχετε κάποια εναλλακτική λύση από πού να πάρετε όπλα; Έχουμε έναν πόλεμο με ένα ολοκληρωτικό κράτος με φασιστικές τάσεις. Αντίθετα, υπάρχουν άνθρωποι που προτείνουν απλά να ξαπλώσουμε ανυπεράσπιστοι και να πεθάνουμε ή να μας καταλάβουν, να μας βιάσουν και να μας σκοτώσουν. Δεν μπορώ να φανταστώ κάτι που να είναι πιο μακριά από οποιαδήποτε φεμινιστική, αριστερή, αντιφασιστική προοπτική. Η πρόταση αυτή είναι απλώς η αστική επιθυμία να διατηρηθεί ο κόσμος ως έχει.

Μ: Οι Κούρδοι έπρεπε επίσης να πολεμήσουν ενάντια σε φασίστες, όταν αντιμετώπιζαν το ISIS. Αλλά αν δεν έχεις αρκετά όπλα τι μπορείς να κάνεις – από κάπου θα πάρεις βοήθεια.

X: Ήταν επίσης η συμφωνία της Ουκρανίας με τις ΗΠΑ και τη Ρωσία, στις αρχές της δεκαετίας του ’90, όταν η ουκρανική πλευρά εγκατέλειψε τα πυρηνικά της όπλα και οι άλλες χώρες ήταν υπεύθυνες για την άμυνα της Ουκρανίας…

Μ: Η Βρετανία συμμετείχε επίσης στη συμφωνία – το μνημόνιο της Βουδαπέστης. Νομίζω ότι ήταν το 1994. Μέχρι τότε η Ουκρανία ήταν μία από τις πιο καλά εξοπλισμένες πυρηνικά χώρες και εγκατέλειψε τον πυρηνικό της εξοπλισμό με την εγγύηση από αυτά τα κράτη ότι αν κάποιος της επιτεθεί -συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας- θα προστατεύσουν τον ουκρανικό πληθυσμό. Αλλά, τώρα, μετά από αυτό που συνέβη στην Ουκρανία, έγινε πολύ σαφές ότι κανείς δεν θα εγκαταλείψει τα πυρηνικά του όπλα. Αν είχαμε πυρηνικά όπλα, δεν θα είχαμε αυτόν τον πόλεμο αυτή τη στιγμή. Παρ’ όλο που είμαι πάντα υπέρ του πυρηνικού αφοπλισμού, επειδή πρέπει γενικά να μην υπάρχει πυρηνική δύναμη. Αλλά θα έπρεπε όλοι να εγκαταλείψουν τα πυρηνικά τους όπλα, όλοι μαζί, και όχι έτσι. Τώρα τα πυρηνικά κράτη έχουν τον έλεγχο και όλοι φαίνονται να φοβούνται τη Ρωσία. Οι ουκρανικές δυνάμεις που κατέλαβαν τη ρωσική πόλη Sudzha ήταν μια μεγάλη εξαίρεση στον κανόνα του φόβου από τις πυρηνικές δυνάμεις.

Κ: Είναι επειδή οι άνθρωποι που ήδη υποφέρουν και ίσως δεν έχουν πολλά περισσότερα να χάσουν μπορούν να κάνουν τέτοια πράγματα. Χάνουμε ακόμα εδάφη κάθε μέρα. Τον τελευταίο χρόνο δεν καταφέραμε να επιστρέψουμε κανένα σημαντικό έδαφος, ενώ η Ρωσία καταλαμβάνει όλο και περισσότερα χωριά.

M: Εκτός από τη Sudzha – αυτό ήταν ένα κέρδος. Αλλά δεν είναι ουκρανικό έδαφος. Νομίζω ότι ο λόγος της κατάληψής του είναι ότι η ουκρανική πλευρά θα προσπαθήσει να κάνει ανταλλαγή. Δεν νομίζω ότι χρειαζόμαστε πίσω την πρώτη μας πρωτεύουσα –  γνωρίζατε ότι η Sudzha ήταν η πρώτη πρωτεύουσα της Σοβιετικής Ουκρανίας; Πριν από το Χάρκοβο γίνει πρωτεύουσα, ήταν η Sudzha, έστω και για ένα μήνα περίπου. Ο Μάχνο ήταν επίσης εκεί. Έχουν μάλιστα πολύ έντονη ουκρανική προφορά εκεί και κάποιοι μιλούν ακόμα και ουκρανικά.

Θα θέλατε να μοιραστείτε κάποιες τελευταίες σκέψεις για το ελληνικό κοινό;

Μ: Ελέγξτε τα γεγονότα.

X: Και να είστε αλληλέγγυοι με τους Ουκρανούς συντρόφους.

Μ: Σταματήστε να υποστηρίζετε μάτσο, αντι-LGBT, αντι-γυναικεία συντηρητικά κράτη όπως η Ρωσία, ή το Ιράν, που στην πραγματικότητα είναι σύμμαχοι μεταξύ τους.

The post Φωνές από την Ουκρανία, μέρος 2ο: Γυναικεία και ΛΟΑΤΚΙ+ ζητήματα first appeared on Aυτολεξεί.

Πρώτα απ’ όλα, έχει περάσει πολύς καιρός από την τελευταία φορά που ήρθαμε σε επαφή με την ομάδα σας. Μπορείτε να μας πείτε ποια είναι η κατάστασή σας από τότε;

S- Το κύριο πράγμα είναι ότι η ομάδα μας συνέχισε να εργάζεται. Συνεχίσαμε να κάνουμε το ίδιο πράγμα και για μένα είναι ένα από τα πολύ σημαντικά επιτεύγματα της ομάδας μας γιατί μετά από δυόμισι χρόνια πολέμου πολλές εθελοντικές ομάδες δεν υπάρχουν πια.

Μερικοί από αυτούς χάνουν πόρους, άλλοι χάνουν το κίνητρο. Τώρα, λοιπόν, ο αριθμός των εθελοντικών ομάδων, σε σύγκριση με την αρχή του πολέμου, μειώνεται και το ότι συνεχίζουμε τη δουλειά μας για μένα είναι εξαιρετικά σημαντικό. Αλλά δεν συνεχίζουμε απλώς να εργαζόμαστε, προσπαθούμε να κάνουμε πιο φιλόδοξα έργα, προσπαθούμε να εργαστούμε σε νέες κατευθύνσεις. Μία από τις νέες κατευθύνσεις φέτος έγινε η παραγωγή των δικών μας drones FPV. Ξεκινήσαμε το εργαστήριό μας για drone και ήδη στείλαμε τα drones μας σε δικούς μας ανθρώπους που μάχονται. Επίσης, η συλλογικότητά μας μεγάλωσε με μερικούς νέους ανθρώπους που εντάχθηκαν σε αυτήν. Ταυτόχρονα, νέοι σύντροφοι προσχώρησαν στον ουκρανικό στρατό, μετρώντας έτσι περισσότερους στρατιώτες με ελευθεριακές τάσεις προς υποστήριξη. Η γεωγραφία των ανθρωπιστικών μας αποστολών αυξήθηκε. Προηγουμένως, η κύρια τοποθεσία μας ήταν η πόλη Lyman στην Περιφέρεια του Ντονέτσκ, μετά αρχίσαμε να υποστηρίζουμε χωριά στην περιφέρεια Mykolaiv και Kherson, τα οποία υπέστησαν πολύ μεγάλες ζημιές κατά τη διάρκεια των μαχών που έγιναν σε αυτές τις περιοχές. Και τώρα, αρχίσαμε να υποστηρίζουμε το Sumy και την Περιφέρεια του Χάρκοβο, καθώς μετά τη νέα ρωσική επίθεση στην Περιφέρεια του Χάρκοβο, υπάρχουν πολλοί νέοι άνθρωποι εσωτερικά εκτοπισμένοι [internal displaced persons (IDPs)] που μετακινήθηκαν από τα χωριά της πρώτης γραμμής προς τις γειτονικές περιοχές. Έτσι, αρχίσαμε να παρέχουμε βοήθεια σε αυτούς τους ανθρώπους.

Στο ανθρωπιστικό μέτωπο, αφού είστε σε επαφή με όλους αυτούς τους ανθρώπους που επλήγησαν περισσότερο από αυτόν τον πόλεμο, έχετε παρατηρήσει κάποια αλλαγή σε αυτούς; Εξακολουθούν να υποστηρίζουν τον αγώνα για την ανάκτηση των κατεχόμενων εδαφών και την επιστροφή στα σπίτια τους ή έχουν οικοδομήσει ελπίδες στις ειρηνευτικές συμφωνίες;

S- Είναι μια περίπλοκη ερώτηση γιατί το πρώτο πράγμα που ακούς από τους ανθρώπους είναι ότι θέλουν να σταματήσει αυτός ο πόλεμος. Και το δεύτερο πράγμα που ακούς από αυτούς είναι η πίστη τους στον ουκρανικό στρατό. Έτσι, φυσικά, οι άνθρωποι θέλουν πραγματικά να σταματήσουν αυτόν τον πόλεμο. Από την άλλη πλευρά, θέλουν να επιστρέψουν στα σπίτια τους – μερικά από τα οποία είναι ήδη κατειλημμένα. Έτσι, χωρίς κάποια επιχείρηση αντεπίθεσης, χωρίς απελευθέρωση αυτών των εδαφών, θα είναι για πάντα εκτοπισμένοι. Δεν θα υπάρχει μέρος για να επιστρέψουν. Και η ρωσική επίθεση δεν σταματά. Θα προχωρά όλο και περισσότερο στην Ουκρανία. Έχουμε όλο και περισσότερους εκτοπισμένους, όλο και περισσότερα χωριά και πόλεις που καταστρέφονται και ισοπεδώνονται – δεν υπάρχουν πια.

Οπότε, ναι, ο κόσμος θέλει να σταματήσει αυτός ο πόλεμος, αλλά ταυτόχρονα θέλουν να αποχωρήσουν οι δυνάμεις κατοχής. Βλέπω κάποιες αντιφάσεις εδώ, και υπάρχουν κοινωνιολογικές έρευνες που δείχνουν επίσης αυτές τις αντιφάσεις. Σήμερα, έχουμε μια αύξηση της τάσης οι άνθρωποι να υποστηρίζουν ειρηνικές διαπραγματεύσεις και μια ειρηνική συμφωνία, τουλάχιστον ο μισός πληθυσμός το θέλει αυτό. Την ίδια στιγμή, οι άνθρωποι δεν είναι έτοιμοι για συμβιβασμούς. Έτσι, λένε «ναι, θέλουμε να σταματήσει αυτός ο πόλεμος. Πιστεύουμε ότι η Ουκρανία πρέπει να υπογράψει κάποιες ειρηνικές συμφωνίες με τη Ρωσία, αλλά ταυτόχρονα δεν είμαστε έτοιμοι να χάσουμε εδάφη. Δεν είμαστε έτοιμοι να είμαστε ένα ουδέτερο κράτος, εμείς δεν είμαστε έτοιμοι να χάσουμε τη δυνατότητα να συμμετάσχουμε σε στρατιωτικές συμμαχίες γιατί χρειαζόμαστε προστασία». Αυτή είναι η αντίφαση. Επομένως, είναι πολύ δύσκολο να σας πω ποια είναι η γενική άποψη του ουκρανικού πληθυσμού, επειδή διαφέρει. Και εξαρτάται επίσης από την περιοχή που θα ρωτήσετε. Οι άνθρωποι που προέρχονται από εδάφη που βρίσκονται κοντά στην πρώτη γραμμή είναι περισσότερο υπέρ μιας ειρηνικής συμφωνίας, ενώ άτομα που βρίσκονται λίγο πιο μακριά από την πολεμική προσπάθεια υποστηρίζουν τη συνέχιση των μαχών.

Δεν υπάρχει τίποτα εξαιρετικό σε αυτή την εικόνα, πάντα μοιάζει κάπως έτσι. Επομένως, προς το παρόν, θα έλεγα ότι η ουκρανική κοινωνία είναι ακόμα έτοιμη να πολεμήσει, αλλά έχει ήδη κουραστεί από τον πόλεμο και η τάση μετατοπίζεται σιγά-σιγά προς τις διαπραγματεύσεις, αλλά σιγά-σιγά, καθώς ένα σημαντικό τμήμα της κοινωνίας είναι ακόμα έτοιμο για πάλη.

Και έχεις να προσθέσεις κάτι σχετικά με τις προσωπικές σου ιδέες σχετικά με αυτό; Πώς νιώθεις;

S- Και πάλι, είναι περίπλοκο. Όλα εξαρτώνται από το τι θα γραφτεί σε αυτές τις ειρηνικές διαπραγματεύσεις και από το εάν η Ουκρανία θα λάβει πραγματικές εγγυήσεις ασφαλείας. Θέλω να πω, ότι αυτή η εισβολή δεν θα ξαναγίνει. Σε αυτή την περίπτωση, μπορώ να συμφωνήσω σε συμβιβασμούς. Αλλά σήμερα πολλοί άνθρωποι, και στον οργανισμό μας, πιστεύουν ότι όλες αυτές οι ειρηνικές διαπραγματεύσεις δεν είναι πραγματικές. Είναι απλώς πολιτικές κινήσεις που θέλουν να δείξουν ότι και τα δύο μέρη θέλουν ειρήνη, ότι είναι και οι δύο «καλά παιδιά» και ότι δεν θέλουν να πολεμήσουν. Λένε «ο πόλεμος είναι πολύ κακό πράγμα, οπότε είμαστε έτοιμοι να υπογράψουμε την ειρηνική διαπραγμάτευση ανά πάσα στιγμή, αλλά η άλλη πλευρά δεν θέλει να το κάνει αυτό». Εμένα μου μοιάζει περισσότερο με πολιτικό παιχνίδι και όχι με πραγματική προετοιμασία για διαπραγματεύσεις, ειδικά λόγω των θέσεων που έχουν ανακοινώσει και οι δύο πλευρές, δεν μπορεί να βρει κανείς τη χρυσή τομή – είναι πολύ ριζοσπαστικές.

Η ουκρανική πλευρά λέει ότι η ειρηνική πρότασή μας είναι να επιστραφούν όλα τα ουκρανικά εδάφη που κατέλαβε η Ρωσία στα σύνορα του 1991 –δηλαδή με ολόκληρο το Ντονμπάς και την Κριμαία–, να λάβουμε αποζημιώσεις από τη Ρωσία για την αποκατάσταση της Ουκρανίας και ότι ο Πούτιν δεν πρέπει να είναι ηγέτης της Ρωσίας πια. Αυτή είναι λοιπόν η ειρηνική πρόταση της Ουκρανίας.

Η ειρηνική πρόταση από τη Ρωσία, συνεπάγεται την παράδοση δύο ακόμη περιφερειών στον εισβολέα. Αυτό σημαίνει ότι η Ρωσία θα πάρει τις περιφέρειες Ντόνετσκ, Λουχάνσκ, Ζαπορίζια και Χερσώνα. Αυτό σημαίνει να αποκτήσουν ακόμη και εδάφη, τα οποία ποτέ δεν έλεγξαν.

Αυτές οι προτάσεις είναι απλώς μια τρέλα και όλοι καταλαβαίνουν ότι είναι απολύτως μη αποδεκτές. Έτσι, προς το παρόν*, οι προτάσεις και από τις δύο πλευρές φαίνονται υπερβολικά μη ρεαλιστικές. Φυσικά, υποστηρίζω την πρόταση της Ουκρανίας γιατί αφορά τη δικαιοσύνη -είναι το καλύτερο σενάριο- αλλά αυτό το καλύτερο σενάριο δεν μοιάζει ρεαλιστικό. Και επειδή υπάρχει πολύ μεγάλη αντίφαση μεταξύ των προτάσεων και των δύο πλευρών, και οι δύο είναι απολύτως μη ρεαλιστικές. Έτσι, δεν μοιάζουν με πραγματικές προτάσεις για ειρηνική διαπραγμάτευση. Φαίνεται ότι και οι δύο πλευρές είναι έτοιμες να συνεχίσουν τη μάχη. Φαίνεται ότι αυτός ο πόλεμος θα συνεχιστεί. Και σε αυτή την περίπτωση, το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να συνεχίσουμε τον αγώνα μας και να συνεχίσουμε να αμυνόμαστε από τον ρωσικό ιμπεριαλισμό.

Η επόμενη ερώτηση αφορά περισσότερο το θέμα των κοινωνικών κινημάτων. Οι περισσότεροι από τους αναρχικούς και τις αριστερές ομάδες στην Ελλάδα είτε δεν έχουν πάρει θέση σε αυτόν τον πόλεμο, είτε ήταν κατά της ανοιχτής υποστήριξης της Ουκρανίας. Αυτό ισχύει τόσο για τα πιο mainstream μέρη του κινήματος, όσο και για τα μη κοινοβουλευτικά. Από την άλλη όμως, από τις 7 Οκτωβρίου δημιουργήθηκε ένα μεγάλο κίνημα για την υποστήριξη των Παλαιστινίων που πολεμούν ενάντια στο Ισραήλ και είναι ακόμα ισχυρό. Πώς μπορείτε να συγκρίνετε τους δύο πολέμους και πώς αισθάνεστε για αυτή τη διαφορά στη στήριξη από την Ελλάδα και την Ευρώπη γενικότερα;

S- Πρώτα απ’ όλα, φυσικά, κάθε πόλεμος είναι διαφορετικός και κάθε κατάσταση σε διάφορα μέρη του κόσμου είναι διαφορετική. Άρα, δεν μπορούμε να πούμε απλώς ότι μοιάζουν, αφού δεν είναι έτσι. Υπάρχουν διαφορετικές ιστορίες και των δύο συγκρούσεων, διαφορετικοί παράγοντες εμπλέκονται σε κάθε πόλεμο. Πάντα αποφεύγω τις απλοποιήσεις και προσπαθώ να δείξω ότι κάθε περίπτωση είναι διαφορετική. Και δεν μου αρέσει όταν κάποιος λέει ότι οι Ουκρανοί είναι σαν τους Παλαιστίνιους ή ότι η Ουκρανία είναι σαν το Ισραήλ, γιατί όχι, δεν είμαστε ούτε Παλαιστίνιοι ούτε Ισραήλ.

Αλλά φυσικά, μπορείτε να βρείτε μερικούς παραλληλισμούς. Και το κυριότερο είναι η κατοχή. Γιατί το έδαφος της Παλαιστίνης είναι υπό ισραηλινή κατοχή για πολλά χρόνια και εδώ, νομίζω, όλοι οι αριστεροί σε όλο τον κόσμο καταλαβαίνουν ότι η κατοχή είναι κάτι κακό. Ότι δεν υπάρχει τίποτα καλό στην κατοχή και ότι η κατοχή δεν πρέπει να συγχωρείται, γι’ αυτό υποστηρίζουν τον αγώνα των ανθρώπων να επιστρέψουν στη γη και τα σπίτια τους.

Και εδώ είναι που μπορούν να γίνουν παραλληλισμοί, αφού έχουμε τμήματα της Ουκρανίας κατεχόμενα από ένα μεγάλο αυταρχικό στρατιωτικοποιημένο κράτος. Ο λαός από τα κατεχόμενα δεν περίμενε ούτε ήθελε αυτή την κατοχή από αυτούς τους αυτοαποκαλούμενους «απελευθερωτές». Πολλοί από αυτούς έγιναν πρόσφυγες, όπως πολλοί Παλαιστίνιοι έγιναν πρόσφυγες. Πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους σήμερα αγωνίζονται για να απελευθερώσουν τη γη τους και τις πατρίδες τους, τα χωριά τους. Ένας άλλος παραλληλισμός που μπορούμε να κάνουμε, είναι η τακτική των δύο χωρών εισβολής: το Ισραήλ ρίχνει βόμβες στη Γάζα, ισχυριζόμενος ότι αυτό που κάνει είναι «ακριβή πλήγματα» σε στρατιωτικές υποδομές. Βλέπουμε όμως πόσοι άμαχοι σκοτώθηκαν σε αυτά τα λεγόμενα «χτυπήματα ακριβείας». Το ίδιο μπορείτε να βρείτε κι εδώ, κάθε φορά που ένας ρωσικός πύραυλος καταστρέφει ένα νοσοκομείο ή έναν σιδηροδρομικό σταθμό, η Ρωσία λέει ότι ήταν μια στρατιωτική υποδομή ή κάποιοι Ουκρανοί στρατιώτες που κρύβονταν εκεί. Μιλούν και για «ακριβή χτυπήματα», αλλά μετά από τέτοια «ακριβή χτυπήματα» βλέπουμε ολοσχερώς κατεστραμμένες πόλεις – οικισμούς, που απλώς δεν υπάρχουν πια, είναι μόνο ερείπια. Μπορείτε να βρείτε πολλές ομοιότητες αν ρίξετε απλώς μια ματιά στις φωτογραφίες.

Φυσικά, η Ουκρανία δεν είναι το τέλειο κράτος, αλλά συγγνώμη, η Γάζα διοικείται από τη Χαμάς, η οποία δεν είναι το τέλειο θύμα. Ωστόσο, τα θύματα δεν χρειάζεται να είναι τέλεια. Όπως έχουμε πολλά προβλήματα εδώ στην Ουκρανία, το ίδιο έχουν και οι Παλαιστίνιοι. Εάν υποστηρίζετε τον παλαιστινιακό λαό, δεν σημαίνει ότι υποστηρίζετε τη Χαμάς. Δεν ξέρω ποιος μπορεί να στηρίζει τη Χαμάς και να παραμένει αριστερός ή αναρχικός. Μπορείς όμως να στηρίξεις τον αγώνα του λαού. Και εδώ είναι το ίδιο.. Γι’ αυτό, ακόμα κι αν κάτι δεν σας αρέσει στον κρατικό μηχανισμό της Ουκρανίας, ή αν είστε σε αντίθεση με όλα τα κράτη γενικά, αυτό δεν είναι ακόμα λόγος να μην υποστηρίζετε τα θύματα μιας εισβολής.

Γι’ αυτό, λοιπόν, προσωπικά βρίσκω πολλούς παραλληλισμούς και αντιστέκομαι στην κατοχή και στις δύο περιοχές, στην Ουκρανία και στην Παλαιστίνη.

Μπορείτε, επίσης, να προσθέσετε λίγα λόγια για το ιστορικό πλαίσιο; Παρατηρούμε πως ενώ τα κινήματα εξέτασαν εκτενώς την κατάσταση στην Παλαιστίνη και το Ισραήλ τα τελευταία 70 χρόνια, δεν υπάρχει τόση γνώση για την ιστορία του ρωσικού ιμπεριαλισμού στην Ανατολική Ευρώπη.

S- Είναι μια μακρά διαδικασία φυσικά, και η Ουκρανία -τα εδάφη που αποτελούν τη σύγχρονη Ουκρανία- καταλήφθηκε από τη Ρωσική Αυτοκρατορία πριν από εκατοντάδες χρόνια. Αλλά, φυσικά, ο ουκρανικός πολιτισμός υπάρχει – δεν είναι το ίδιο με τον ρωσικό πολιτισμό. Υπάρχει επίσης η ουκρανική γλώσσα και επίσης διαφέρει από τη ρωσική γλώσσα. Είναι χαρακτηριστικό για όλες τις αυτοκρατορίες να παρουσιάζουν όλους τους πολιτισμούς, τις ιστορικές προσωπικότητες, όλους τους ποιητές κ.λπ., εντός των εδαφών που ελέγχουν, ως δικές τους – ως μέρος του αυτοκρατορικού «όλου». Και υπάρχουν πολλοί τέτοιοι άνθρωποι, όπως ποιητές, που έχουν καταγωγή από την Ουκρανία, αλλά που ο κόσμος τους γνωρίζει ως Ρώσους. Αυτή η διαδικασία δεν περιορίζεται μόνο στην Ουκρανία, ισχύει για όλα τα εδάφη και όλα τα έθνη, που βρέθηκαν να είναι μέρος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.

Η κατάσταση θα μπορούσε να είχε αλλάξει στην αρχή της Σοβιετικής Ένωσης. Κατά τα πρώτα χρόνια της Σοβιετικής Ένωσης, υπήρξε η λεγόμενη διαδικασία της Ουκρανοποίησης εδώ. Και πάλι, δεν περιοριζόταν μόνο στην Ουκρανία αυτό, αλλά και στις άλλες δημοκρατίες που ήταν μέρος της Σοβιετικής Ένωσης. Η πρώτη γενιά των σοβιετικών ηγετών, στα πρώτα χρόνια του καθεστώτος, φαινόταν να κλίνει προς την πολιτική υποστήριξη των εθνικών κουλτούρων. Αλλά στη συνέχεια όλα τελείωσαν με την άνοδο του Στάλιν στην εξουσία. Ξεκίνησε μια διαδικασία ενοποίησης, η οποία ήταν βασικά μια διαδικασία ρωσοποίησης, επειδή η Ρωσία ήταν ο πυρήνας της Σοβιετικής Ένωσης. Υπονοούσε ότι όλοι οι άλλοι λαοί θα έπρεπε να ενωθούν κάτω από ένα συγκεκριμένο πρότυπο σοβιετικής υπηκοότητας – αυτό ήταν η ρωσική υπηκοότητα. Αυτή η διαδικασία εφαρμόστηκε σε όλα τα σχολεία όλων των διαφορετικών εθνοτήτων που αποτελούσαν τη Σοβιετική Ένωση.

Έτσι, είτε στα σχολεία της Ουκρανίας είτε στα σχολεία του Καζακστάν, ο Ρώσος παρουσιάστηκε ως ο τυπικός πολίτης της Σοβιετικής Ένωσης. Αυτό έγινε σιγά σιγά η κανονικότητα για όλες τις περιοχές, που ήταν μέρος της Σοβιετικής Ένωσης. Ενώ υπήρχαν ακόμη ουκρανικά σχολεία και υπήρχε η ουκρανική λογοτεχνία, αυτή η αργή διαδικασία αναγκαστικής ρωσοποίησης άφησε το διαρκές σημάδι της. Για παράδειγμα, στο τέλος της σοβιετικής περιόδου είχαμε τη ρωσική γλώσσα ως κύρια στην Ουκρανία. Ήταν η γλώσσα των ελίτ, ενώ τα Ουκρανικά ήταν σαν η γλώσσα του χωριού. Αν κάποιος ερχόταν στην πόλη -στο Κίεβο, για παράδειγμα- και μιλούσε ουκρανικά, θεωρούνταν αστείο για τους περισσότερους. Αν ήθελες να έχεις μια καλή θέση στην εταιρεία που εργαζόσουν, ή ακόμα και να προχωρήσεις στο εκπαιδευτικό σύστημα, θα έπρεπε να μιλάς ρωσικά. Ήταν καλύτερα να μιλάς ρωσικά.

Και όσοι μιλούσαν Ουκρανικά, συχνά δεν μιλούσαν ακριβώς τη γλώσσα. Πολλοί Ουκρανοί μιλούν πραγματικά τα Surzhyk, ένα μείγμα ουκρανικής και ρωσικής γλώσσας σε διαφορετικές αναλογίες. Και όταν ερχόταν κανείς στο Κίεβο και άρχιζε να μιλά Surzhyk, όλοι καταλάβαιναν ότι είναι από κάποιο χωριό. Αυτή η κατάσταση επέβαλε σε τέτοιους ανθρώπους ένα δίλημμα – αν ήθελαν μια καλή θέση, θα έπρεπε να μάθουν καλά Ουκρανικά ή καλά Ρωσικά, αλλά για μια πραγματικά καλή θέση, έπρεπε οπωσδήποτε να μάθουν καλά Ρωσικά. Εξαίρεση μπορεί να αποτελούσαν οι δυτικές περιφέρειες της Ουκρανίας όπου οι θέσεις της ουκρανικής γλώσσας στις πόλεις ήταν πάντα ισχυρές.

Για να καταλάβετε πόσο βαθιά έχει πάει αυτή η ρωσοποίηση, επιτρέψτε μου να σας δώσω ένα άλλο παράδειγμα: εγώ και ο αδερφός μου είμαστε και οι δύο από μια ρωσόφωνη οικογένεια. Στις αρχές του 2000, ο αδερφός μου αποφάσισε να αλλάξει τη γλώσσα που μιλούσε και έτσι άρχισε να μιλά Ουκρανικά. Και ακόμη και οι φίλοι του δεν κατάλαβαν γιατί το έκανε αυτό. Ο κόσμος μπορούσε να τον κοροϊδέψει, λόγω της απόφασής του να μιλήσει ουκρανικά. Αλλά με τον καιρό, αυτή η διαδικασία άλλαξε σιγά σιγά. Μετά το πρώτο Μαϊντάν, και μετά ειδικά μετά το δεύτερο Μαϊντάν, η ουκρανική γλώσσα έγινε η κύρια.

Έτσι, σήμερα έχουμε μια άλλη διαδικασία όπου η ουκρανική γλώσσα έχει γίνει υποχρεωτική. Θα πρέπει να μιλά κανείς ουκρανικά για να βρει δουλειά: το προσωπικό σε ένα καφέ πρέπει να μιλά ουκρανικά, οι άνθρωποι στις τράπεζες, στην κυβέρνηση, στα εκπαιδευτικά ιδρύματα, όλοι τους πρέπει να μιλούν ουκρανικά. Υπάρχει απαγόρευση να τραγουδάτε ρωσικά τραγούδια στους δρόμους του Κιέβου. Έτσι, σήμερα φτάσαμε στην αντίθετη κατάσταση. Αλλά, φυσικά, φτάσαμε σε αυτή την αντίθετη κατάσταση μόνο λόγω της ρωσικής πολιτικής. Οι εθνικιστές πολιτικοί μας το ονόμασαν αυτό «ευγενικές ουκρανοποιήσεις». Αλλά σήμερα μοιάζει περισσότερο με το αντίθετο και οι ρωσόφωνοι τώρα μπορεί να αισθάνονται καταπίεση.

Αλλά αυτή η νέα πραγματικότητα ήρθε στη ζωή μόνο επειδή η Ρωσία, ως χώρα, έγινε ο κύριος εχθρός της Ουκρανίας και επειδή η Ρωσία έπαιξε αυτό το πολιτιστικό χαρτί, και πιο συγκεκριμένα το χαρτί της γλώσσας, εναντίον της Ουκρανίας. Είπαν ότι είναι εδώ για να προστατεύσουν τα συμφέροντα των ρωσόφωνων και με αυτό πολλοί Ουκρανοί αποφάσισαν να αλλάξουν τη γλώσσα τους σε Ουκρανικά, με τη θέλησή τους. Είπαν ότι δεν θέλουν πια να μιλούν τη γλώσσα ενός επιτιθέμενου. Νομίζω ότι σε αρκετά χρόνια η ουκρανική γλώσσα θα ξαναποκτήσει και τα υπόλοιπα δημόσια πεδία και η νέα γενιά θα μιλά κυρίως Ουκρανικά.

Τώρα, επιστρέφοντας στη δουλειά που κάνετε με το Solidarity Collectives, θα ρωτούσα σε πιο προσωπικό επίπεδο πώς αντιμετωπίζετε όλη την κούραση των τελευταίων δυόμισι ετών, μαζί με όλα τα τραύματα του πολέμου. Έχετε σκεφτεί ποτέ να φύγετε από την Ουκρανία;

S- Ας ξεκινήσουμε από το ότι δεν μπορώ να φύγω από την Ουκρανία, είναι παράνομο. Υπάρχουν άνθρωποι που το κάνουν – δωροδοκούν για να περάσουν τα σύνορα. Μερικοί από αυτούς πνίγηκαν στον μεθοριακό ποταμό Tysa. Οι επίσημες στατιστικές κάνουν λόγο για περίπου 60 ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους στην προσπάθειά τους να διασχίσουν το ποτάμι και να φτάσουν στα ρουμανικά σύνορα. Αλλά δεν πρόκειται να φύγω από την Ουκρανία, νομίζω ότι η δουλειά μας εδώ είναι σημαντική. Φυσικά, όλοι είναι κουρασμένοι, αλλά για μένα είναι επίσης μια ευκαιρία να αντιμετωπίσω όλο αυτό το άγχος, να αντιμετωπίσω αυτόν τον πόλεμο, όντας κάπως χρήσιμος. Έτσι, η εθελοντική μου εργασία δεν είναι μόνο μια πραγμάτωση των απόψεών μου, των αντιεξουσιαστικών ιδεών μου, αλλά είναι και ένα μέτρο για να κάνω τον εαυτό μου να νιώθει καλά.

Χωρίς αυτό, νομίζω ότι θα τρελαθώ. Χωρίς να αισθάνομαι ότι είμαι χρήσιμος, χωρίς να αισθάνομαι ότι κάνω κάτι, ότι βοηθάω ανθρώπους, και βοηθάω συντρόφους, και βοηθάω πολίτες, χωρίς όλα αυτά, δεν ξέρω, θα ήμουν τώρα στο νοσοκομείο με ψυχικά προβλήματα. Αλλά φυσικά, πολλοί άνθρωποι «καίγονται» – ακόμη και μεταξύ των μελών μας. Κάποιοι που ξεκίνησαν να δουλεύουν μαζί μας πριν, τώρα δεν είναι μέλη της ομάδας γιατί είπαν «συγγνώμη, είμαι πολύ κουρασμένος, δεν μπορώ να δουλέψω άλλο, θα πάρω λίγο χρόνο να ξεκουραστώ». Μπορώ να καταλάβω αυτούς τους ανθρώπους πολύ καλά.

Την ίδια στιγμή, σκέφτεσαι πάντα τους συντρόφους σου στην πρώτη γραμμή και είναι πολύ πιο δύσκολο για αυτούς. Δεν έχουν τη δυνατότητα να ξεκουραστούν όπως εμείς οι υπόλοιποι. Δεν μπορούν να πάνε σε ένα μπαρ, δεν μπορούν να πάνε σινεμά, δεν μπορούν να περάσουν χρόνο με φίλους ή με κάποιον που αγαπούν. Όταν το υπενθυμίζεις στον εαυτό σου αυτό, τότε συνεχίζεις να εργάζεσαι γιατί σίγουρα δεν είσαι στη χειρότερη θέση εδώ, ούτε στη χειρότερη κατάσταση.

Εντάξει, και τελευταία ερώτηση, πιστεύετε ότι όλη αυτή η ισχυρή παρουσία που έχετε ως αναρχικοί και αριστεροί άνθρωποι, τώρα τόσο στην ανθρωπιστική πλευρά της βοήθειας, όσο και στην πρώτη γραμμή, θα βοηθήσει στην αντιμετώπιση του εθνικισμού που μπορεί να αναδυθεί πιο πέρα ​​μετά τον πόλεμο;

S- Δεν θα αναδυθεί απλώς μετά τον πόλεμο, καθώς έχουμε ήδη την άνοδο του εθνικισμού ακόμη και σήμερα, γιατί όλοι οι πόλεμοι οδηγούν σε άνοδο του εθνικισμού. Αλλά η κατάσταση μπορεί να γίνει ακόμη χειρότερη αν χάσουμε αυτόν τον πόλεμο ή εάν οι πιθανές ειρηνικές διαπραγματεύσεις είναι πολύ κακές για την Ουκρανία.

Σε αυτή την περίπτωση, κάποιοι θα αισθανθούν απογοητευμένοι, θα αισθανθούν ότι η κυβέρνηση τούς πρόδωσε, και με όλο αυτόν τον ρεβανσισμό, ναι, μπορούμε να δούμε ένα ακόμη μεγαλύτερο κύμα εθνικισμού. Και φυσικά, στόχος μας είναι να προωθήσουμε ένα άλλο σύνολο ιδεών – να αντιπαρατεθούμε στον εθνικισμό, να διαδώσουμε αντιφασιστικές ιδέες, να δείξουμε ότι ο Πουτινισμός δεν είναι πραγματικός αντιφασισμός αλλά ένας ψεύτικος, και ότι το να είσαι αντιφασίστας σήμερα σημαίνει να είσαι ενάντια στο ρωσικό καθεστώς.

Αυτό προσπαθούμε να κάνουμε: προσπαθούμε να προωθήσουμε τον διεθνισμό, προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε τον εθνικισμό, προσπαθούμε να δείξουμε ότι υπάρχουν άνθρωποι από πολλές χώρες που υποστηρίζουν την Ουκρανία. Ότι έχουμε ανθρώπους από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία στην ομάδα μας. Ότι έχουμε αγωνιστές από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία στο πλευρό μας σήμερα και ότι το πρόβλημα δεν έγκειται στις εθνικότητες, το πρόβλημα είναι η άρχουσα τάξη και οι άρχουσες ελίτ που ξεκίνησαν αυτόν τον πόλεμο. Αλλά δυστυχώς, το κίνημά μας δεν είναι αρκετά δυνατό για να αλλάξει τη γενική άποψη, και δυστυχώς έχουμε αυτή την άνοδο του εθνικισμού. Αλλά ένα πιο εφικτό καθήκον για εμάς είναι να αντιμετωπίσουμε τις συντηρητικές ιδέες που προωθούνται επίσης από εθνικιστές στον στρατό και στην κοινωνία των πολιτών. Προσπαθούμε να αντικρούσουμε την προπαγάνδα τους υποστηρίζοντας ότι αν είστε ενάντια στο σημερινό ρωσικό καθεστώς, τότε θα πρέπει να είστε και ενάντια στην ομοφοβία, ενάντια στον αντιφεμινισμό και ενάντια σε όλες τις συντηρητικές αξίες, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της σύγχρονης ρωσικής εθνικιστικής ιδεολογίας.

Αυτό είναι ένα από τα καθήκοντά μας – να προωθήσουμε προοδευτικές αξίες και ιδέες και να μην επαναλάβουμε τη συντηρητική αφήγηση των ρωσικών κρατών. Γι’ αυτό σήμερα προσπαθούμε να είμαστε όσο το δυνατόν πιο ορατοί και να δημιουργούμε δίκτυα, γιατί όταν τελειώσει ο πόλεμος θα είναι το κύριο καθήκον μας να δυναμώσουμε τον πολιτικό μας αγώνα και τις ιδέες μας.

Κάποιες τελευταίες σκέψεις;

S- Νομίζω ότι οι ελληνικοί ακτιβιστικοί κύκλοι είναι πραγματικά πολύ συγκεντρωμένοι στη ρωσική εκδοχή του τι συμβαίνει στην Ουκρανία. Φυσικά, δεν πρέπει να πιστεύεις όλα όσα σου λέει η ουκρανική πλευρά… Δεν πρέπει να πιστεύεις τους Ουκρανούς φιλελεύθερους για παράδειγμα, αφού ξέρω ότι δεν λένε τα πάντα για αυτό που συμβαίνει εδώ. Αλλά έχετε συντρόφους εδώ, αναρχικούς, σοσιαλιστές, μαρξιστές, ανθρώπους που δεν θα ξεπλύνουν το ουκρανικό κράτος. Σύντροφοι που γνωρίζουν τα προβλήματα στο ουκρανικό κράτος και που το επικρίνουν εδώ και πολλά χρόνια. Αυτοί οι άνθρωποι θα μπορούσαν να εξηγήσουν την άποψή τους, οπότε, τουλάχιστον, προσπαθήστε να μιλήσετε μαζί τους. Προσπαθήστε να ακούσετε τη θέση τους, την αλήθεια τους. Την αλήθεια μας.

Νομίζω ότι αν προσπαθήσετε πραγματικά να μας ακούσετε, αν προσπαθήσετε να εμβαθύνετε στην Ιστορία αυτής της σύγκρουσης, στις θέσεις του αντιεξουσιαστικού κινήματος εδώ, ίσως τότε αλλάξετε λίγο γνώμη. Ίσως ανακαλύψετε ότι η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη από μια μάχη μεταξύ δύο ιμπεριαλισμών, γιατί απλά δεν είναι αλήθεια. Ναι, μπορώ να συμφωνήσω ότι είναι ένας ιμπεριαλιστικός πόλεμος. Αλλά δεν είναι ο πόλεμος δύο ιμπεριαλισμών, είναι ο πόλεμος ενός ιμπεριαλισμού για να τεθεί ο έλεγχος σε όλη την περιοχή. Είναι ο πόλεμος ενός μεγάλου ιμπεριαλιστικού κράτους ενάντια σε ένα πολύ μικρότερο και πολύ πιο δημοκρατικό κράτος. Ακόμα κι αν είστε εξαρχής αντίθετοι με όλα τα κράτη, θα πρέπει να καταλάβετε ότι υπάρχει διαφορά. Υπάρχει διαφορά μεταξύ της Βόρειας Κορέας και της Φινλανδίας στο επίπεδο ελευθερίας και υπάρχει διαφορά ελευθερίας ανάμεσα στη Ρωσία και την Ουκρανία.

Η γενική εικόνα αυτού του πολέμου είναι ότι είναι ένας αμυντικός πόλεμος από την πλευρά μας, και ό,τι κάνουμε εδώ είναι να προσπαθούμε να προστατευτούμε από μια μεγάλη αυταρχική δύναμη και σε αυτόν τον αγώνα χρειαζόμαστε την υποστήριξή σας.

Ευχαριστώ που με ακούσατε.

Σας ευχαριστούμε πολύ που μας μιλήσατε!

————————————————————

*Η συνέντευξη έλαβε χώρα το καλοκαίρι του 2024.

———————-

A collaborator of Greek libertarian journal Aftoleksi has taken several interviews from Ukrainian activists in the late summer of this year. Today we publish the first one: Interview with a participant of the Ukrainian antiauthoritarian volunteer network Solidarity Collectives:

So first of all, it’s been a long time since we last came in contact with your group. Can you tell us what has been your situation since then?

S- The main thing is that our group continued to work. We continued to do the same thing and for me it’s one of the very important achievements of our group because after two and a half years of war  many volunteer groups don’t exist anymore. Some of them lose resources, others lose motivation. So now the number of volunteer groups, compared to the beginning of the war, is decreasing and that we are continuing our work for me is super cool and super important. But we’re not just continuing to work, we’re trying to do more ambitious projects, we’re trying to work in new directions. One of the new directions this year became the production of FPV drones on our own. We started our drone workshop and already sent our own FPV drones to our fighters. Also, our collective grew with some new people joining in. At the same time new comrades joined at the Ukrainian army and thus we have more soldiers with libertarian leanings to support. The geography of our humanitarian trips increased. Before, our main location was the city Lyman in Donetsk Oblast, then we began supporting villages within the Mykolaiv and Kherson Oblast which were very heavily damaged during the fights that took place within these regions. And now, we started to support Sumy and the Kharkiv Oblast because after the new Russian offensive in Kharkiv Oblast, there are a lot of new internal displaced persons (IDPs) who moved from the villages on the front line to the nearby regions. So ,we started delivering help to these people.

On the humanitarian front, since you are in contact with all these people affected the most by this war, have you noticed any change in them? Are they still supporting the fight to reclaim the occupied grounds and go back to their houses or they have built hope on the peace agreements?

S- It’s a complicated question because the first thing you hear from people is they want this war to stop. And the second thing you hear from them is their belief in the Ukrainian army. So, of course, people really want to stop this war. On the other hand, they want to return to their homes – some of whom are already occupied. So, without counter-offensive operation, without liberation of these territories, they will be IDPs forever. There will be no place for them to return to. And the Russian offensive doesn’t stop. It will proceed further and further into Ukraine. We have more and more displaced people, more and more villages and towns that are destroyed and leveled to the ground – they don’t exist anymore.

So, yes, people want this war to stop, but at the same time they want the occupying forces out. I see some contradictions here, and there are sociological surveys that also show these contradictions. Today we have an increase in the tendency that people support peaceful negotiations and a peaceful agreement, at least half of the population wants this. At the same time, people are not ready for compromises. So, they say “yes, we want this war to stop. We think that Ukraine should sign some peaceful agreements with Russia, but at the same time we are not ready to lose territories. We are not ready to be a neutral state, we are not ready to lose the possibility to join any military alliances because we need protection.” This is the contradiction. So, it’s very hard to tell you what’s the general opinion of the Ukrainian population because it differs. And it also depends on the region where you will ask. People who are from territories that are close to the front line are more in favor of a peaceful agreement while people who are a little bit further from the war effort are supporting the continuation of fighting.

There’s nothing exceptional in this picture, it always looks like this. So, for now, I would say that Ukrainian society is still ready to fight, but it’s already tired of war and for people, the tendency is slowly shifting to the negotiations, but slowly, and a significant  part of the society is still ready to fight.

And do you have something to add about your personal ideas about it? How do you feel?

S- Again, it’s complicated. Everything depends on what will be written in these peaceful negotiations and will Ukraine get real security guarantees. I mean, that invasion will not happen again. In this case I may agree on compromises. But today many people, in our organization as well, think that all these peaceful negotiations are not real. It’s just political moves to show that both parts want peace. That they’re both “good guys”. They don’t want to fight, they say “war is a very bad thing, so we are ready to sign the peaceful negotiation any moment, but the other side doesn’t want to do this”. To me, it looks more like a political game, and not a real preparation for negotiations, especially because of the proclamation of the positions of both sides that they announced, you can’t find the golden middle. They are too radical.

The Ukrainian side says that our peaceful proposition is to return all Ukrainian territories occupied by Russia to the borders of 1991 –that means with the whole Donbass and Crimea–, to get reparations from Russia to restore Ukraine and that Putin should not be leader of Russia anymore. So, this is the Ukrainian peaceful proposition.

Peaceful proposition from Russia, implies two more oblasts to be surrendered to the invader. This means that Russia will get Donetsk, Luhansk, Zaporizhia and Kherson oblasts. This means getting even territories, which they never controlled.

These propositions are just madness and everyone understands that they’re absolutely not acceptable. So, for the moment*, the propositions from both sides look like too unrealistic. Of course, I support the Ukrainian proposition because it’s about justice, it’s the best scenario, but this best scenario doesn’t look like realistic. And because there’s too big contradiction between both sides’ propositions, they both are absolutely unrealistic. So, they don’t look like real propositions for peaceful negotiation. It looks like both sides are ready to continue fighting. It looks like that war will continue. And in this case, everything we can do is to continue our struggle and to continue to defend ourselves from Russian imperialism.

Next question goes more to the issue of social movements. Most of the anarchists and leftist groups in Greece have either not taken any position in this war, or they have been against an open support for Ukraine. This holds for both the more mainstream parts of the movement, as well as for the non-parliamentary ones. But on the other hand, since the 7th of October, a big movement for support of Palestinians fighting against Israel was formed and it’s still strong. How can you compare the two wars and how do you feel about this difference in support from Greece and Europe in general?

S- First of all, of course, every war is different and every situation in different parts of the world is different. So, we can’t just say that they are similar, since they are not. There are different histories of both conflicts, different factors are involved in each war. I always avoid simplifications and try to show instead that it’s not the same case, it’s different. And I don’t like when someone says that Ukrainians are just like Palestinians or that Ukraine is like Israel, because no, we are neither Palestinians nor Israel.

But of course, you can find some parallels. And the main thing is occupation. Because the territory of Palestine has been under Israeli occupation for many years and here, I think, all leftist all over the world understand that occupation is something bad. That there’s nothing cool in occupation and occupation should not be forgived, so they support the struggle of people to return back their land and their homes.

And it is here that parallels can be drawn, since we have parts of Ukraine occupied by a big authoritarian militarized state. The people from the occupied territories didn’t expect nor wanted this occupation by these self-proclaimed “liberators”. A lot of them became refugees, like a lot of Palestinian people became refugees. A lot of these people today are fighting to liberate their land and their hometowns, their home villages. Another parallel we can draw, it’s the tactic of the two invading countries: Israel throwing bombs on Gaza, claiming what they do to be “precise strikes” on military infrastructure. But we see how many civilians died in these so-called “precise strikes”. The same you can find here, every time a Russian rocket destroyes a hospital or a railway station, Russia tells that it was a military infrastructure, or some Ukrainian soldiers hiding there. They also speak of “precise strikes”, but after such “precise strikes” we see completely destroyed towns – settlements, which just don’t exist anymore, it’s just ruins. You can find a lot of similarities just if you take a look at the pictures.

Of course, Ukraine is not the perfect state, but sorry, Gaza is run by Hamas, which is not the perfect victim. But victims should not be perfect, anyways. As we have a lot of problems here in Ukraine, so do the Palestinians. If you support Palestinian people, it doesn’t mean you support Hamas. I don’t know who can support Hamas and remain leftist or anarchist. But you can support the struggle of the people. And here it’s the same.. That’s why even if you don’t like something in the Ukrainian state apparatus, or if you are in opposition to all states in general, it’s still not a reason to not support the victims of an invasion.

So, because of this, I personally find many parallels and I stand against occupation in both regions, in Ukraine and in Palestine.

Can you, also, add a little bit about the historic context. While movements have in length examined the situation in Palestine and Israel during the last seventy years, there is not so much knowledge about the history of Russian imperialism in Eastern Europe.

S- It’s a long process of course, and Ukraine -the territories which comprise contemporary Ukraine- was occupied by the Russian Empire hundreds of years ago. But, of course, Ukrainian culture exists – it’s not the same as Russian culture. The Ukrainian language also exists and it also differs from the Russian language. It is typical for all empires to present all cultures, historical figures, all poets, etc, within the territories they control as their own – as part of the imperial “whole”. And there are a lot of such people (like poets), who are originally from Ukraine, but whom the world knows as Russians. This process is not limited solely to Ukraine, it’s valid for all territories and all nations, which were part of the Russian Empire.

Situation could have changed at the beginning of the Soviet Union. During the first years of the Soviet Union, it was the so called process of Ukrainianization here. And again, it wasn’t limited only to Ukraine, but to the other republics that were part of the Soviet Union. The first generation of Soviet leaders, in the first years of the regime, seemed to have been leaning towards politics supportive of national cultures. But then it all finished with Stalin’s rise to power. A process of unification started, which was basically a process of russification, because Russia was the core of the Soviet Union. It implied that all the other peoples should be unified under one specific standard of a Soviet citizenship – this being the Russian citizenship. This process was implemented in all of the schools of all the diverse ethnicities that comprised the Soviet Union.

So, whether in Ukrainian schools or in Kazakhstan schools, the Russian person was presented as the standard citizen-type of the Soviet Union. This slowly became the normality for all regions, which were part of the Soviet Union. While there still were Ukrainian schools and Ukrainian literature did existed, this slow process of enforced russification left its lasting mark. For example, at the end of the Soviet period we had the Russian language as the main one in Ukraine. It was the language of the elites, while Ukrainian was like a language of the village. If someone came to the city -to Kiev for example- and spoke Ukrainian, it was considered funny for most people. If you wanted to have a good position in the company you worked for, or even to proceed in the educational system, you should have spoken Russian. It was better to speak Russian.

And those who spoke Ukrainian, they often didn’t speak exactly the language. A lot of Ukrainians actually speak “Surzhyk”, a mix of Ukrainian and Russian language in different proportions. And when you came to Kiev and started to speak Surzhyk, everyone understood that you’re from some village. This situation forced a dilemma on such people – if they wanted a good position, they should learn good Ukrainian or good Russian, but for a really good position, one definitely had to learn good Russian. The exception may be the Western Regions of Ukraine where positions of Ukrainian language in cities were always strong.

To get the picture of how deep this russification has gone, let me give you another example: me and my brother we’re both from a Russian speaking family. In the beginning of 2000th my brother decided to change the language he spoke, so he started speaking Ukrainian. And even his friends didn’t understand why he did it. People could make fun of him, because of his decision to speak Ukrainian. But with time, this process slowly changed. After the first Maidan, and then especially after the second Maidan, the Ukrainian language became the main one.

So, today we have another process where Ukrainian language has become mandatory. You should speak Ukrainian to get a job: the staff in a cafe have to speak Ukrainian, the people in the banks, in the government, in educational institutions, all of them should speak Ukrainian. There is a prohibition to sing Russian songs on the Kiev streets. So, today we came to the opposite situation. But, of course, we came to this opposite situation only because of Russian politics. Our nationalist politicians called it “kind Ukrainizations”. But today it’s more like the situation turned to the opposite and Russian speakers today can feel oppression. 

But this new reality came to life only because Russia, as a country, became the main enemy of Ukraine, and because Russia played this cultural card, and more specifically the language card, against Ukraine. They said that they are here to protect the interests of Russian-speaking people, and with this a lot of Ukrainians decided to change their language to Ukrainian, by their own will. They said that they don’t want to speak the language of an aggressor anymore. I think that in several years Ukrainian language will retake the rest of the public fields and the new generation will speak mostly Ukrainian. 

Now back to the work that you do with Solidarity Collectives. I would ask on a more personal level how do you cope with all the tiredness of the last two and a half years, along with all the trauma of war, and have you ever thought about leaving Ukraine?

S- Let’s start with that I can’t leave Ukraine, it’s illegal. There are people who do it – they pay bribes to cross the border. Some of them drowned in the border river Tysa. Official statistics speak of around 60 people who have died in their attempt to cross the river and get to the Romanian border. But I’m not going to leave Ukraine, I think that our work here is important. Of course, everyone is tired, but for me it’s also a possibility to deal with all this stress, to deal with this war, by being useful somehow. Thus, my volunteer work is not only a realization of my views, of my antiauthoritarian ideas, but it’s also some measure to make myself feel well.

Without it, I think I will go crazy. Without feeling that I’m useful, without feeling that I’m doing something, that I’m helping people, and helping comrades, and helping civilians, without all this, I don’t know, I will be in a hospital now, with mental issues. But of course, many people burn out, even among our members. Some people who started work with us before, now they’re not part of the team because they said “I’m sorry, I’m too tired, I can’t work anymore, I will have some time to rest”. I can understand these people very well.

At the same moment you always think about your comrades on the front line, and it is much more difficult for them. They don’t have a possibility to get a rest like the rest of us. They can’t go to a bar, they can’t go to a cinema, they can’t spend time with friends, or with someone they love. When you remind yourself of this, then you continue to work because you’re definitely not in the worst position here, not in the worst situation.

Okay, and last question, do you think that all this strong presence that you have as anarchist and leftist people, now both in the humanitarian side of aid, and also on the front lines, is going to help to counter the nationalism that might rise further after the war?

S- It will not rise after the war, we have the rise of nationalism even today, because all wars lead to a rise of nationalism. But the situation can get even worse if we lose this war, or if potential peaceful negotiations are very bad for Ukraine.

In this case, some people will feel themselves disappointed, they will feel that the government has betrayed them, and with all this revanchism, yeah, we can see an even bigger wave of nationalism. And of course, our goal is to promote another set of ideas – to counter nationalism, to spread anti-fascist ideas, to show that Putinism is not real anti-fascism but a fake one, and that to be an anti-fascist today means to be against the Russian regime.

That’s what we’re trying to do: we’re trying to promote internationalism, we’re trying to counter nationalism, we’re trying to show that there are people from many countries who support Ukraine. That we have people from Russia and Belarus in our group. That we have fighters from Russia and Belarus on our side today, and that the problem does not lay in nationalities, the problem is the ruling class, and ruling elites who started this war. But unfortunately, our movement is not strong enough to change the general opinion, and unfortunately we have this rise of nationalism. But a more achievable task for us is to counter conservative ideas which are being promoted also by nationalists in the army and in civil society. We try to counter their propaganda by claiming that if you’re against the current Russian regime, then you should also be against homophobia, against anti-feminism, and against all the conservative values, which constitute the backbone of the contemporary Russian nationalist ideology. This is one of our tasks – to promote progressive values and ideas and not to repeat the conservative narrative of the Russian states. That’s why today we are trying to be as visible as possible, and to create networks, because when the war is finished it will be our main task to empower our political struggle and our ideas.

Any last thoughts?

S- I think that Greek activist circles are really too concentrated on the Russian version of what is going on in Ukraine. Of course, you shouldn’t believe everything the Ukrainian side tells you… You should not believe Ukrainian liberals for example, since I know they don’t say everything about what is going on here. But you have comrades here, anarchists, socialists, marxists, people who will not white-wash the Ukrainian state. Comrades who know about the problems in the Ukrainian state and who have criticized it for many years. These people could explain their perspective, so, at least, try to speak with them. Try to hear their position, their truth. Our truth.

I think that if you really try to hear them out, if you try to dig deeper into the History of this conflict, in the positions of the antiauthoritarian movement here, maybe then you will change your mind a little. Maybe you will find out that the situation is more complicated than a fight between two imperialisms, because it’s simply not true. Yes, I can agree that it’s an imperialistic war. But it’s not the war of two imperialisms, it’s the war of one imperialism to set control all over the region. It’s the war of a big imperialistic state against a much smaller and much more democratic state. Even if you stand in opposition to all states, you should understand that there is a difference. There is a difference between North Korea and Finland in the level of freedom and there is a difference of freedom in Russia and Ukraine.

The general picture of this war is that it’s a defensive war on our side, with everything we do here being to try to protect ourselves from a big authoritarian power and in this struggle we need your support.

Thank you for listening!

Thank you very much for talking to us!

*Interview was taken in the summer of 2024.

The post Φωνές από την Ουκρανία, μέρος 1ο: «Το να είσαι αντιφασίστας σήμερα σημαίνει να είσαι ενάντια στο ρωσικό καθεστώς» first appeared on Aυτολεξεί.

Πριν από καιρό γράψαμε για τα κατειλημμένα εργοστάσια στην Αργεντινή, αλλά όπως σωστά σημείωσαν οι αναγνώστες μας, κάτι παρόμοιο, αλλά δυστυχώς σε μικρότερη κλίμακα και με τις δικές του ιδιαιτερότητες, είχε συμβεί και στη σύγχρονη ιστορία της Ρωσίας.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, υπήρξαν αρκετές απόπειρες των εργατών να πάρουν τον έλεγχο των επιχειρήσεών τους με διάφορους βαθμούς επιτυχίας. Θα σας διηγηθούμε την ιστορία της πιο επιτυχημένης από αυτές, της χαρτοβιομηχανίας του Βίμποργκ, και θα προσπαθήσουμε να τη συγκρίνουμε με την ιστορία της κατάληψης του εργοστασίου κεραμικών Zanon από Αργεντινούς εργάτες.

Το εργοστάσιο χαρτοπολτού και χαρτιού του Βίμποργκ, λοιπόν, είναι μια επιχείρηση που βρίσκεται στο χωριό Σοβιέτσκι κοντά στο Βίμποργκ. Στα τέλη της δεκαετίας του ’90 υπήρχαν περισσότεροι από 2000 εργαζόμενοι και στην πραγματικότητα ήταν η επιχείρηση μέσω της οποίας βιοπορίζονταν η πόλη. Ήταν δύσκολο να βρεθεί άλλη δουλειά. Τη δεκαετία του ’90 η επιχείρηση ιδιωτικοποιήθηκε και μέσω ενός απλού σχεδίου με εργολαβικές εταιρείες, οι οποίες προμήθευαν τις πρώτες ύλες σε φουσκωμένες τιμές και αγόραζαν τα προϊόντα σε χαμηλές τιμές, οδηγήθηκε στη χρεοκοπία. Οι ωφελημένοι από όλη αυτή τη διαδικασία ήταν προφανώς οι ιδιοκτήτες της επιχείρησης. Επιδίωκαν σκανδαλωδώς έναν απλό στόχο – να αντλήσουν κεφάλαια για τις τσέπες τους και μετά να εξαφανιστούν, σαν να μην υπήρξαν ποτέ.

Τότε – υπάρχουν πολλές παρόμοιες ιστορίες – οι καπιταλιστές προτιμούσαν να παίζουν σύντομα, να πετύχουν το τζακ ποτ και να προχωρούν σε νέους στόχους. Από την άλλη πλευρά, οι εργαζόμενοι έμεναν χωρίς μισθούς για μήνες, ακόμη και χρόνια και αργότερα χωρίς δουλειά, αφού η πτωχευμένη επιχείρηση θα έκλεινε και τα περιουσιακά της στοιχεία, συμπεριλαμβανομένου του ακριβού εξοπλισμού, θα πωλούνταν. Αυτό θα γινόταν και εδώ, αλλά υπήρξε διαφορετική εξέλιξη.

«Βελτιστοποίηση» στα πρότυπα της δεκαετίας του ’90

Οι ιδιοκτήτες της νέας εταιρείας «Nimonor Investments», που αγόρασε το εργοστάσιο χαρτοπολτού και χαρτιού του Βίμποργκ, θέλησαν να το μετατρέψουν σε πριονιστήριο, απολύοντας με αυτόν τον τρόπο το μισό εργατικό δυναμικό. Αντικατέστησαν την ασφάλεια του εργοστασίου με τη δική τους και προφανώς αργότερα θα μπορούσαν εύκολα να ξεκινήσουν το ξεπούλημα των «περιττών» περιουσιακών στοιχείων. Όμως οι εργαζόμενοι του εργοστασίου οργανώθηκαν και σχημάτισαν τη δικιά τους περιφρούρηση, με σκοπό να φυλάει την επιχείρηση παράλληλα με την ασφάλεια των ιδιοκτητών. Στη συνέχεια, καθώς οι εργαζόμενοι δεν λάμβαναν μισθούς για μήνες, οργάνωσαν μια γενική συνέλευση και ίδρυσαν ένα συνδικάτο αποτελούμενο από εργάτες και τοπικούς δημοτικούς συμβούλους. Πιστεύουμε ότι αυτοί, θα πρέπει να αναφερθούν ξεχωριστά.

Αναμφίβολα, όπως και τώρα, υπήρχαν πολλοί δημοτικοί σύμβουλοι που ήταν οι ίδιοι επιχειρηματίες ή εκπροσωπούσαν τα συμφέροντα κάποιας επιχείρησης. Αλλά τότε ακόμη οι τοπικές εκλογές δεν είχαν υποβαθμιστεί εντελώς σε μια απάτη και ως εκ τούτου μεταξύ των δημοτικών συμβούλων μπορούσαν να βρεθούν και άνθρωποι που δεν ήταν ενταγμένοι στο σύστημα και ήταν έτοιμοι, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, να το πολεμήσουν. Υπό μια ορισμένη έννοια, η ύπαρξη τέτοιων ανθρώπων ήταν καλή. Είναι πολύ πιθανό (αλλά δεν είναι σίγουρο) ότι οι εργαζόμενοι δεν θα τολμούσαν να πολεμήσουν τους ιδιοκτήτες χωρίς αυτούς που είχαν κάποια δύναμη στα χέρια τους. Αλλά εδώ γίνεται εμφανής η τεράστια αντίθεση με την κατάσταση των κατειλημμένων εργοστασίων της Αργεντινής. Στην Αργεντινή αν υπήρχαν εξωτερικοί ακτιβιστές που τους βοήθησαν, πρώτον δεν ήταν δημοτικοί σύμβουλοι και δεύτερον, η κύρια οργανωτική δουλειά γινόταν από τους ίδιους τους εργάτες. Και ακόμη πιο σημαντικό, στις περισσότερες από τις κατειλημμένες επιχειρήσεις εισήχθη η πρακτική των τακτικών συνελεύσεων των εργατών για την επίλυση ζητημάτων παραγωγής και διαχείρισης. Δεν υπήρχε τίποτα παρόμοιο στο εργοστάσιο του Βίμποργκ. Δυστυχώς, η τάση να στηρίζεται κανείς στους ανθρώπους της εξουσίας είχε αποδειχθεί πολύ επίμονη στη Ρωσία. Όπως θα δούμε αργότερα, αυτό θα έβαζε τέλος στο καλό ξεκίνημα των εργαζομένων.

Έτσι, το σωματείο άρχισε να λειτουργεί. Προσπάθησε να αναγκάσει τις αρχές να λύσουν το πρόβλημα του βιοπορισμού των εργαζομένων, να αναγκάσει – μέσω του κρατικού μηχανισμού – τον ιδιοκτήτη της επιχείρησης να ακολουθήσει τη σύμβαση βάσει της οποίας είχε αποκτήσει το εργοστάσιο, δηλαδή να μην το επαναπρογραμματίσει και να διατηρήσει όλες τις θέσεις εργασίας. Όταν έγινε σαφές ότι αυτό ήταν ανώφελο, η συνδικαλιστική επιτροπή κάλεσε γενική συνέλευση των εργαζομένων στην οποία αποφάσισαν να ξεκινήσουν την παραγωγή ανεξάρτητα, χωρίς τον ιδιοκτήτη. Η συνέλευση αποφάσισε να λειτουργήσει το εργοστάσιο υπό μια νέα μορφή ιδιοκτησίας – ως συλλογική ιδιοκτησία των εργαζομένων της (CJSC «Vyborg PPM»). Οι φορολογικές αρχές αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν κάτι τέτοιο, αλλά οι εργαζόμενοι απείλησαν να αποκλείσουν τον αυτοκινητόδρομο «Σκανδιναβία» που συνδέει τη Ρωσία με τη Φινλανδία.

Ο αγώνας και τα αποτελέσματα

Τη μέρα που ο κόσμος βγήκε να μπλοκάρει τον αυτοκινητόδρομο, το ζήτημα επιλύθηκε σε λιγότερο από δέκα λεπτά και η συλλογικότητα των εργαζομένων ξεκίνησε την παραγωγή στο εργοστάσιο του Βίμποργκ, παρά τη θέληση του επίσημου ιδιοκτήτη. Με αυτό το τρόπο το εργοστάσιο λειτούργησε για λίγο λιγότερο από 2 χρόνια (από τις 6 Μαρτίου 1998 έως τις 18 Ιανουαρίου 2000). Υπήρξαν αρκετές ανεπιτυχείς προσπάθειες αρπαγής του από τους νέους «ιδιοκτήτες» (η Nimonor Investments πούλησε το εργοστάσιο χαρτοπολτού και χαρτιού στον Alexander Sabodazh). Στη δεύτερη προσπάθεια, στο εργοστάσιο εισέβαλαν οι ειδικές δυνάμεις «Tayfun» (Τυφώνας). Οι εργαζόμενοι όμως ανάγκασαν τους επιδρομείς να αποχωρήσουν. Εν μέσω της σύγκρουσης ορισμένοι από τις ειδικές δυνάμεις ανοίγουν πυρ εναντίον των εργατών. Ως αποτέλεσμα αρκετοί από τους εργάτες τραυματίστηκαν. Μιλούσαν ήδη για την αγορά όπλων και την οργάνωση της άμυνας της επιχείρησης, αλλά μετά τις πρώτες αποτυχίες ο νέος ιδιοκτήτης αρχίζει να ενεργεί πιο πονηρά.

Όταν συνειδητοποίησε ότι δεν μπορούσε να πετύχει το σκοπό του με τη βία, οργάνωσε έναν οικονομικό αποκλεισμό με την υποστήριξη των αρχών. Όλα τα συμβόλαια με το εργοστάσιο χαρτοπολτού και χαρτιού μπλοκαρίστηκαν, οι μεταφορές δεν επιτράπηκαν εκεί. Αυτό προκάλεσε περισσότερες καθυστερήσεις στους μισθούς. Ο δημοτικός σύμβουλος και επικεφαλής της Νομοθετικής Συνέλευσης του Βίμποργκ Ρουμπίνοβιτς, ο οποίος προηγουμένως είχε υποστηρίξει τους εργάτες, και ο επικεφαλής της συνδικαλιστικής επιτροπής Κιριάκοφ, ο οποίος συνδεόταν μαζί του, ξαφνικά αυτομόλησαν στο πλευρό των νέων «αφεντικών». Στο τέλος όλα κατέληξαν με μια ασήμαντη δωροδοκία. Ο νέος ιδιοκτήτης άρχισε να πληρώνει στους εργάτες 1000-1500 ρούβλια ο καθένας για να υπογράψουν μια αίτηση για την μεταφορά τους από το εργοστάσιο χαρτοπολτού και χαρτιού του Βίμποργκ στη δική του εταιρεία, και πολύ σύντομα πάνω από το μισό του συνολικού αριθμού των εργατών υπέκυψαν.

Όπως μπορούμε να δούμε, η εξάρτηση από τους δημοτικούς συμβούλους πρόδωσε τους εργαζόμενους. Μόλις εξαγοράστηκαν, όλα κατέρρευσαν. Ομοίως με τον Sabodazh, ο Πούτιν εξαγόρασε την εργατική τάξη της Ρωσίας με «σταθερότητα» σε κλίμακα χώρας. Στο τέλος, όπως δείχνουν οι έρευνες, τα κύρια εργαλεία του είναι η υπακοή και η ισχύς.

Λοιπόν, και τι γίνεται με την Αργεντινή; Το εργοστάσιο κεραμικών Zanon (τώρα FaSinPat) βρίσκεται ακόμα υπό τον έλεγχο των εργαζομένων. Η κατάληψή του γέννησε ένα ολόκληρο κίνημα εργατικής αυτοοργάνωσης σε διάφορες επιχειρήσεις. Εξαιτίας αυτού, στην Αργεντινή εξακολουθούμε να βλέπουμε τον αγώνα των «από κάτω» ενάντια στο κεφάλαιο. Και η έκβασή του δεν έχει ακόμη προκαθοριστεί. Εν τω μεταξύ, στη δική μας περίπτωση, για να το θέσουμε ήπια, η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική. Ωστόσο, τίποτα δεν μας εμποδίζει να αντλήσουμε διδάγματα από τα μαθήματα του παρελθόντος και να μην εμπιστευτούμε ξανά τη μοίρα μας σε άλλους. Είμαστε βέβαιοι ότι αργά ή γρήγορα η ρωσική εργατική τάξη θα έχει την ευκαιρία να διορθώσει αυτό το λάθος. Είναι σημαντικό να μην το παραβλέψουμε και να μην αναθέσουμε ξανά τον αγώνα για τα δικαιώματα και τα συμφέροντά μας σε κάποιον άλλο.

The post Μαθήματα από τη Ρωσία: η κατάληψη του εργοστασίου του Βίμποργκ από τους εργάτες first appeared on Aυτολεξεί.

Ο Joseph Grim Feinberg είναι πολιτισμικός ανθρωπολόγος και κοινωνικός θεωρητικός στο Ινστιτούτο Φιλοσοφίας της Τσεχικής Ακαδημίας Επιστημών. Στα ελληνικά κυκλοφορεί το βιβλίο του «Δημοκρατία χωρίς Δήμο: Νεοφιλελευθερισμός εναντίον κοινωνίας» από τις εκδόσεις Έρασμος. Πρώτη δημοσίευση: dversia.net | Μετάφραση για το Αυτολεξεί: Φ.Ν.

Σε ένα συνέδριο στην Πράγα την περασμένη άνοιξη (τον Μάιο του 2023), ένας διακεκριμένος θεωρητικός της αποικιοκρατίας μας μίλησε μέσω video chat από το γραφείο του στην Αμερική. Τον ρωτήσαμε τι γνώμη έχει για τους ισχυρισμούς ότι η σχέση της Ρωσίας με την Ουκρανία είναι αποικιακή. Ανυπομονούσα να τον ακούσω να εφαρμόζει τη συνήθη λεπτότητα και διορατικότητά του στην κατάσταση στην Ανατολική Ευρώπη, αλλά όπως φαίνεται να συμβαίνει συχνά με τους ανθρώπους που παρακολουθούν αυτόν τον πόλεμο, ούτε ιδιαίτερη λεπτότητα ούτε διορατικότητα επιδείχθηκε. Απλά απάντησε ότι, επειδή οι σχέσεις της Ρωσίας με την Ουκρανία είναι απόλυτα διαφορετικές από τη μεταχείριση των δυτικών δυνάμεων στην Αμερική και την Αφρική, ο όρος “αποικιοκρατία” είναι εντελώς ακατάλληλος. Και προφανώς, κατά την άποψή του, αν η σχέση δεν ήταν αποικιοκρατική, δεν υπήρχε λόγος να ασχοληθούμε με λεπτομέρειες. Κατά συνέπεια, η εισβολή της Ρωσίας ήταν μια φυσιολογική αντίδραση μιας αυτοκρατορικής δύναμης στις κυριαρχικές ενέργειες μιας άλλης, και δεν ήταν δουλειά των θεωρητικών της αντιαποικιοκρατίας να πάρουν θέση. Λες και όπου δεν ισχύουν τα μετα-αποικιακά πλαίσια δεν είχαμε άλλη εναλλακτική λύση από τη ρεαλιστική σχολή των διεθνών σχέσεων των Μεγάλων Δυνάμεων.

Απέφυγα να κατονομάσω αυτόν τον μελετητή από σεβασμό για το προσεκτικό θεωρητικό του έργο, το οποίο δεν πρέπει να επισκιάζεται από τις αναλυτικές ανεπάρκειες ενός και μόνο βιαστικού (αν και πολύ μακροσκελούς και σίγουρου για τον εαυτό του) σχολίου. Όμως η απάντησή του καταδεικνύει μια βαθύτερη αποτυχία – ή μάλλον, μια σειρά αλληλοενισχυόμενων αποτυχιών – στις πρόσφατες προσπάθειες κατανόησης της διεθνούς και διαπολιτισμικής κυριαρχίας στην Ανατολική Ευρώπη [1].

Τόσο στο ακαδημαϊκό έργο, όσο και το σημαντικότερο, στον δημόσιο διάλογο, η συζήτηση για την κυριαρχία στην Ανατολική Ευρώπη έχει χωριστεί σε δύο αντίθετα στρατόπεδα, κανένα από τα οποία δεν αποτυπώνει επαρκώς την ιδιαιτερότητα της κατάστασης.

Στο ένα στρατόπεδο βλέπουμε προσπάθειες εφαρμογής αποικιοκρατικών και μετα-αποικιοκρατικών εννοιών στην περιοχή, συχνά χωρίς αποχρώσεις ή προσοχή στις ιδιαιτερότητές της. Στον λόγο εκείνων που καταδικάζουν τη ρωσική εξουσία ως αποικιακή, οι τεράστιες διαφορές μεταξύ αυτής στην Ανατολική Ευρώπη και της Δυτικής εξουσίας στον Παγκόσμιο Νότο συχνά διαγράφονται ως ασήμαντες, δευτερεύουσες σε σχέση με τη ρητορική επιταγή της καταδίκης της ρωσικής κυριαρχίας. Σπάνια τίθεται το ερώτημα αν οι υποτελείς πληθυσμοί θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν διαφορετικές μορφές κυριαρχίας (αποικιακή ή ιμπεριαλιστική, ανατολική, δυτική ή νότια) με διαφορετικές στρατηγικές αντίστασης.

Στη συνέχεια, στο απέναντι στρατόπεδο, έχουμε απαντήσεις που απορρίπτουν αυτή την απλοϊκή χρήση των εννοιών. Αντί όμως να επινοήσουν καλύτερες έννοιες, αγνοούν ολόκληρο το πρόβλημα, ότι δηλαδή μπορεί να υπάρχουν και άλλες σημαντικές μορφές κυριαρχίας πέρα από τη Δυτική αποικιοκρατία. Αν η Ρωσία δεν είναι αποικιοκρατική με τον ίδιο τρόπο που ήταν η Ισπανία ή η Αγγλία, τότε αυτό ελάχιστα απασχολεί τους ορθόδοξους επικριτές της αποικιοκρατίας. Αν η Ρωσία δεν είναι αποικιακή, αλλά απλώς ιμπεριαλιστική, τότε από αυτή την άποψη το επόμενο λογικό βήμα είναι να αρχίσουμε να συγκρίνουμε τις αυτοκρατορίες, εξετάζοντας πόσο κακές είναι όλες, χωρίς να μπλέκουμε σε ενδο-ϊμπεριαλιστικές συγκρούσεις. Αν η Ουκρανία δεν είναι αποικιοκρατούμενο έδαφος με τη γνωστή έννοια, τότε οι προοπτικές της κυβέρνησής της και του λαού της φαίνονται ασήμαντες. Η παραδοσιακή αριστερή τάση να εξετάζουμε την πολιτική από τα κάτω δίνει τη θέση της στον ρεαλισμό εκείνων που, όπως ο John Mearsheimer, μας δείχνουν την πολιτική από την οπτική γωνία των αυτοκρατορικών κέντρων όπως η Ουάσιγκτον και η Μόσχα. Ο κενός χώρος μεταξύ των συγκρουόμενων αυτοκρατοριών περνάει σχεδόν απαρατήρητος. Εφόσον δεν έχουμε εφαρμόσιμες έννοιες, ολόκληρη η περιοχή ανάμεσα στη Ρωσία και τη Δύση γίνεται σχεδόν αόρατη, παρόλο που ένας από τους μεγαλύτερους πολέμους της πρόσφατης ιστορίας διαδραματίζεται πάνω σε αυτό το έδαφος.

Είτε οι συζητήσεις διεξάγονται σε παγκόσμια κλίμακα, είτε αυστηρά μεταξύ των Ανατολικοευρωπαίων, συχνά φαίνεται ότι η Ανατολική Ευρώπη μπορεί να θεωρηθεί ως μια δική της οντότητα μόνο αν είναι αναγνωρίσιμη μέσα σε ένα δυτικό επιστημολογικό πλαίσιο. Είτε είναι αναγνωρίσιμη ως αποικία, η έννοια μέσω της οποίας οι δυτικές δυνάμεις έμαθαν να προσδιορίζουν τις υποταγμένες περιφέρειες τους, είτε εμφανίζεται μόνο ως τμήμα της Ανατολής ή της Δύσης, είτε ως φυσικό τμήμα της σφαίρας επιρροής της Ρωσίας, είτε ως φυσικό κομμάτι της (δυτικής) “Ευρώπης” που αδίκως αποσπάστηκε. Εξ ου και τόσες πολλές δηλώσεις από το ένα στρατόπεδο ότι η Ουκρανία είχε ιστορικά κατηγοριοποιηθεί λάθος, ότι ήταν πάντα πραγματικά μέρος της Δύσης και έγινε “ανατολική” μόνο κατά λάθος, σε μια περίπτωση λανθασμένων ταυτοτήτων, που προέκυψαν από τη σύγχυση της αποικιοκρατικής ιδεολογίας. Γι’ αυτό έχουν καταγραφεί και τόσες δηλώσεις από το άλλο στρατόπεδο ότι η Ουκρανία ήταν ιστορικά μέρος της Ανατολής, το αντίθετο της Δύσης, και επομένως δεν εμπίπτει στη σφαίρα του νόμιμου ενδιαφέροντος της Δύσης.

Συχνά έχει κανείς την εντύπωση ότι το να είναι από την Ανατολή δικαιολογεί το να κυριαρχείται και να εισβάλλεται, και ότι μόνο το να βρίσκεσαι στη Δύση θα μπορούσε να δικαιολογήσει την αυτοδιάθεση. Είτε τα εδάφη της Ανατολικής Ευρώπης είναι αποικίες μιας ανατολικής δύναμης, όπως τις γνωρίζει η Δύση, και επομένως δεν ανήκουν στην πραγματικότητα στην Ανατολή, είτε οι δοκιμασίες και οι αγώνες τους αγνοούνται, αντιμετωπίζονται ως επιπόλαια θεάματα σε έναν παγκόσμιο αγώνα αυτοκρατοριών.

Μπορούμε να υπερβούμε αυτά τα δύο στρατόπεδα με το απλοϊκό πλαίσιο της Δύσης, της Ανατολής και των αποικιών και να εισάγουμε την ιδιαιτερότητα της ανατολικοευρωπαϊκής εμπειρίας στην πολιτική μας επιστημολογία;

Η πτώση και η αμφίσημη άνοδος του ανατολικοευρωπαϊκού αντιαποικιοκρατισμού

Μια από τις ειρωνείες είναι ότι, για μεγάλο χρονικό διάστημα, το ζήτημα της αποικιοκρατίας απουσίαζε σε μεγάλο βαθμό από τον ανατολικοευρωπαϊκό λόγο. Όταν έληξε η κυριαρχία των κομμουνιστικών κομμάτων στην περιοχή, έληξε και η υποστήριξη των χωρών αυτών στους αντιαποικιακούς αγώνες. Τα κομμουνιστικά κόμματα μπορεί να αρνούνταν την ευθύνη για την αποικιοκρατία, αλλά τουλάχιστον αναγνώριζαν την αποικιοκρατία ως πρόβλημα. Και επειδή η Ανατολική Ευρώπη υποτίθεται ότι δεν συμμετείχε στην αποικιοκρατία, μπορούσε να συμμετάσχει στους αγώνες των αποικιοκρατούμενων. Όταν τα κομμουνιστικά κόμματα έπεσαν από την εξουσία, ολόκληρη η κληρονομιά της υποστήριξης των αντιαποικιακών αγώνων αντιμετωπίστηκε ως παρωχημένη και η υποτιθέμενη αθωότητα της Ανατολικής Ευρώπης μετατράπηκε από δικαιολογία για αλληλεγγύη σε δικαιολογία για την απόρριψη των αντιαποικιακών πολιτικών και την απόρριψη των επικρίσεων της νεοαποικιοκρατίας. Η φράση “Το έθνος μας δεν αποίκισε ποτέ κανέναν“, θα μπορούσε τώρα να ειπωθεί, “άρα η αποικιοκρατία δεν είναι δικό μας πρόβλημα“. Η αποικιοκρατία μπορεί να σηματοδοτεί μια ατυχή ηθική αποτυχία στην κατά τα άλλα αξιοθαύμαστη πορεία της δυτικής ιστορίας, αλλά δεν ήταν κάτι που θα έπρεπε να αναμένεται από εμάς να βοηθήσουμε στο να διορθωθεί.

Κατά κάποιο τρόπο, ο κυρίαρχος μετα-κομμουνιστικός λόγος περί αποικιακής αθωότητας δεν ενοχλήθηκε από το γεγονός ότι η Ανατολική Ευρώπη αναδιαμορφώθηκε τη δεκαετία του 1990 από τις ίδιες τις δυτικές δυνάμεις που ήταν υπεύθυνες για τις χειρότερες αποικιακές βαρβαρότητες στην παγκόσμια ιστορία και των οποίων η σύγχρονη ευημερία προερχόταν από την ιστορία της αποικιακής και μετα-αποικιακής εξόρυξης και εκμετάλλευσης. Οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης υποτίθεται ότι θα κέρδιζαν όλη την ευημερία της Δύσης, ενώ δεν θα αναλάμβαναν καμία από τις ενοχές της. Αλλά ακόμη και ενώ η Ανατολική Ευρώπη πάλευε με τη φτώχεια, η οποία επιδεινώθηκε από τις ίδιες τις πολιτικές που της υπαγόρευσαν μετά το 1989 οι δυτικοί θεσμοί και κυβερνήσεις, η παγκόσμια γεωγραφία της ανισότητας έγινε ξαφνικά άσχετη, επειδή η Ανατολική Ευρώπη υποτίθεται ότι θα γινόταν Δυτική. Η φτώχεια της υποτίθεται ότι ήταν προσωρινή και άσχετη με τις επίμονες διαρθρωτικές ανισότητες που μάστιζαν το παγκόσμιο σύστημα. Το μόνο πρόβλημα ήταν ότι οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης είχαν λανθασμένα και άδικα τοποθετηθεί στην πλευρά των φτωχών του παγκόσμιου χάσματος και ήρθε η ώρα να πάρουν επιτέλους τη θέση που τους αρμόζει ανάμεσα στους πλούσιους. Στον κυρίαρχο λόγο, δεν εξετάστηκε σχεδόν ποτέ ότι η είσοδος (ή η “επιστροφή”) στη Δύση θα μπορούσε να σημαίνει είτε την ένταξή της ως συναδέλφων (μετα)αποικιοκρατικών εκμεταλλευτών, είτε την είσοδό της ως αποικιών – εφόσον η ίδια η Δύση και η σχέση της με τον κόσμο παρέμεναν αμετάβλητες.

Αλλά τελικά η αποικιοκρατία άρχισε να φαντάζει και πάλι σχετική με την Ανατολική Ευρώπη, αν και με δύο αντίθετους τρόπους. Σε ένα μέρος του πολιτικού πεδίου, η κριτική της αποικιοκρατίας αναθεωρήθηκε ώστε να γίνει συμβατή με το φιλοδυτικό consensus. Αντί να αναγνωριστεί και να συμβιβαστεί με τη δυτική αποικιακή κληρονομιά, η κριτική της αποικιοκρατίας αναβίωσε ως μέσο καταδίκης της Ανατολής. Εμείς, οι λαοί της λεγόμενης Ανατολικής Ευρώπης, υπήρξαμε θύματα της ρωσικής και σοβιετικής αποικιοκρατίας, και η καταπολέμηση της αποικιοκρατίας θα μπορούσε τώρα να σημαίνει την καταπολέμηση μιας καθυστερημένης ανατολικής δύναμης, αντί της καταπολέμησης των παραδοσιακών δυνάμεων της Δύσης. Σε άλλους πολιτικούς χώρους, εν τω μεταξύ, η ρητορική της αντιαποικιοκρατίας έγινε χρήσιμη για την καταδίκη της ανερχόμενης δύναμης της Δύσης και, το σημαντικότερο, για την καταδίκη σχεδόν κάθε τι που θα μπορούσε να περάσει αόριστα ως δυτικό, ενισχύοντας έτσι τις τοπικές απολυταρχίες ώστε να μην γίνουν δυτικές αποικίες.

Αυτές οι ανταγωνιστικές διεκδικήσεις υποδεικνύουν πραγματικές και σοβαρές ανισορροπίες στην παγκόσμια ισχύ. Δείχνουν επίσης πόσο χαλαρά έχει χρησιμοποιηθεί ο όρος “αποικία”, πόσο εύκολα μπορεί να αδειάσει από αναλυτικό περιεχόμενο και κριτική αξία. Για κάθε προσεκτική ανάλυση των δυτικών και ανατολικών αποικιοκρατικών πρακτικών στην Ανατολική Ευρώπη (π.χ. Platt, 2013- Švihlíková, 2015- Snyder, 2015- Balugun, 2022), υπάρχουν εκατοντάδες απλουστευτικές και διαστρεβλωτικές δηλώσεις από προσωπικότητες όπως ο Orbán ή ο Πούτιν, οι οποίοι περιφέρουν το επίθετο “αποικιοκρατικός” για να φιμώσουν τους αντιπάλους και να καλύψουν τις δικές τους πολιτικές με αμφίβολη πατριωτική ηθική (βλ. Snochowska-Gonzalez, 2012- Melito, 2022). Η αναβίωση του κοντόφθαλμου αντιαποικιακού λόγου στην περιοχή είχε ως αποτέλεσμα την απόκρυψη της παγκόσμιας διάστασης της αποικιοκρατίας, ενισχύοντας την ιδέα ότι η αποικιοκρατία αφορά την Ανατολική Ευρώπη μόνο στο βαθμό που οι ίδιοι οι κάτοικοί της μπορούν να παρουσιαστούν ως θύματα. Μόνο οι φωνές μιας μειοψηφίας έχουν καλέσει την περιοχή να συμμετάσχει σε μια παγκόσμια αμφισβήτηση των αποικιοκρατικών κληρονομιών παντού (π.χ. Ishchenko, 2022), αλλά οι φωνές αυτές αγωνίζονται να ακουστούν.

Καθορισμός της αποικιοκρατίας

Η Ανατολική Ευρώπη βιώνει μια παράδοξη τάση να αρνείται την ιδιαιτερότητά της, επιμένοντας ότι αποτελεί πλήρες τμήμα της Δύσης, ενώ ταυτόχρονα εκφράζει έναν εγωισμό σε σχέση με τα προβλήματα του υπόλοιπου κόσμου. Μπορεί άραγε να αρχίσει (ξανά) να εντάσσει τους τοπικούς αγώνες για ισότητα και αυτοδιάθεση στους παγκόσμιους αγώνες; Ένα πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση θα ήταν να αποσαφηνιστεί η φύση της διεθνούς και διαπολιτισμικής κυριαρχίας στην Ανατολική Ευρώπη, να φανεί ότι οι τοπικοί αγώνες δεν είναι ούτε μοναδικοί ούτε ταυτόσημοι με τους αγώνες αλλού, αλλά εμπλέκονται σε συγκεκριμένα σημεία στον παγκόσμιο ορίζοντα. Και για να επιτευχθεί αυτό, θα βοηθούσε να αποσαφηνιστεί η σχέση μεταξύ της αποικιοκρατίας (της οποίας ο αντίκτυπος στην Ανατολική Ευρώπη είναι περίπλοκος και συχνά έμμεσος) και του ιμπεριαλισμού (ο οποίος έχει διαδραματίσει κυρίαρχο ρόλο στη διαμόρφωση των πολιτικών και πολιτιστικών συστημάτων της Ανατολικής Ευρώπης επί αιώνες).

Αυτά τα δύο φαινόμενα, το αποικιακό και το ιμπεριαλιστικό, είναι αλληλένδετα στην ιστορία της Ανατολικής Ευρώπης, αλλά αυτό δεν τα καθιστά ταυτόσημα. Είναι συνυφασμένα παντού και με διαφορετικούς τρόπους. Ωστόσο, πάρτε για παράδειγμα, τον χαρακτηρισμό του Timothy Snyder για αυτό που θεωρεί ως διαδικασία αποαποικιοποίησης στα Βαλκάνια:

Οι βαλκανικές επαναστάσεις κατά της οθωμανικής κυριαρχίας, οι οποίες συνήθως κατηγοριοποιούνται ως εθνικές, αποτέλεσαν την αρχή της αποαποικιοποίησης. Η εκδοχή του εθνικισμού που προσέφεραν ήταν, σε παγκόσμια κλίμακα, πιο σημαντική από το πιο διάσημο γαλλικό μοντέλο, επειδή στους δύο αιώνες που θα ακολουθούσαν, ο εθνικισμός θα ήταν γενικά αντι-ιμπεριαλιστικός και όχι αντι-βασιλικός. (Snyder, 2015, 696)

Και στη συνέχεια, προχωρώντας μερικές δεκαετίες μπροστά, γράφει ότι κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου “όλες οι ευρωπαϊκές χερσαίες αυτοκρατορίες είτε ηττήθηκαν είτε υπέκυψαν στην επανάσταση. Αυτό σήμαινε την ολοκλήρωση της αποαποικιοποίησης εντός της Ευρώπης από το 1922 περίπου” (Snyder, 2015, 696-7). Αυτή είναι η αρχή μιας, κατά τα άλλα, ευκρινούς υπόθεσης για την “εισαγωγή της ανατολικής Ευρώπης στην ιστορία της αποικιοκρατίας” (Snyder, 2015, 696, ftnt. 4). Όμως, ο διαχωρισμός του αποικιακού και του αυτοκρατορικού είναι άμεσος – η πρώτη απόδειξη που προσφέρεται για την αποικιοκρατία είναι η παρουσία της αυτοκρατορίας [2].

Υπάρχει πρόβλημα; Ένας ορισμός είναι τόσο έγκυρος όσο είναι και χρήσιμος, και άνθρωποι τόσο διαφορετικοί όσο ο Σνάιντερ και ο Πούτιν θεωρούν σαφώς χρήσιμο να ορίζουν την αποικιοκρατία με έναν ευρύ τρόπο. Είναι πραγματικά σημαντικό να κάνουμε διάκριση μεταξύ των δύο λογικών της κυριαρχίας, που είναι και οι δύο τρομερές και καταδικαστέες;

Ναι, είναι σημαντικό γιατί ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το πρόβλημά μας διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο το αντιμετωπίζουμε. Στις δεκαετίες του 1970 και του 1980, οι ανατολικοευρωπαίοι αντιφρονούντες έβλεπαν την κυριαρχία των χωρών τους ως ειδικές περιπτώσεις αυτοκρατορικής κυριαρχίας, αποκομμένες από τις παγκόσμιες διαστάσεις της αποικιοκρατίας. Από αυτή την άποψη, ήταν λογικό να καταγγέλλουν την ιμπεριαλιστική δύναμη της Σοβιετικής Ένωσης (ή σε μια τυπική εκτροπή της “Ρωσίας”), ενώ αντιμετώπιζαν τη δυστυχία του Παγκόσμιου Νότου ως δευτερεύον ζήτημα. Η σχετική έλλειψη ενδιαφέροντος των αντιφρονούντων για την αποικιοκρατία άνοιξε, λοιπόν, τον δρόμο για την έλλειψη ενδιαφέροντος του γενικού ανατολικοευρωπαϊκού κοινού για την παγκόσμια μετα-αποικιοκρατία τη δεκαετία του 1990.

Πιο πρόσφατα, η ανακρίβεια της κριτικής πήγε προς την αντίθετη κατεύθυνση. Όταν οι αντίπαλοι του ρωσικού ιμπεριαλισμού τον καταγγέλλουν ως αποικιοκρατία, κινδυνεύουν να ασκήσουν κριτική σε λάθος πράγματα, ενώ αφήνουν άθικτο μεγάλο μέρος του υποκείμενου προβλήματος. Η σύνθετη ιστορική δράση της Ουκρανίας, η συγκεκριμένη θέση της στις περιπλεγμένες ιστορίες των γύρω αυτοκρατοριών, περιορίζεται σε ένα ζήτημα αποδοχής ή απόρριψης της ρωσικής επιρροής, αποδοχής ή απόρριψης της ευκαιρίας να ενταχθεί στη Δύση. Και όπως έχει υποστηρίξει ο Volodymyr Ishchenko (Ishchenko, 2022), μια στενά αντιαποικιακή στάση συχνά μετατοπίζει την κριτική εστίαση σε μεμονωμένους Ρώσους και σύμβολα του ρωσικού πολιτισμού, αντί να προσφέρει ένα νέο όραμα της ουκρανικής κοινωνίας και της θέσης της στην παγκόσμια χειραφέτηση.

Η αποικιοκρατία, για να είμαστε σαφείς, έχει διαδραματίσει ρόλο στην ιστορία της Ανατολικής Ευρώπης, και ο ρόλος αυτός έχει λανθασμένα παραβλεφθεί από τη δυτική ιστοριογραφία. Αλλά για να εντάξουμε αποτελεσματικά την Ανατολική Ευρώπη στην παγκόσμια αποικιοκρατική ιστορία, θα πρέπει να διευκρινίσουμε τις μορφές που πήρε εδώ η αποικιοκρατία.

Μερικά παραδείγματα:

Σκεφτείτε, για παράδειγμα, το Τευτονικό Τάγμα, το οποίο τον 13ο αιώνα κατέκτησε μεγάλα εδάφη της Βαλτικής, εξαλείφοντας το μεγαλύτερο μέρος του ντόπιου πληθυσμού και δημιουργώντας επικερδείς εμπορικές επιχειρήσεις που συνέδεαν τους πόρους της Ανατολής με τους δυτικούς αγοραστές. Πολύ πριν από τη γενοκτονική κατάκτηση του Νέου Κόσμου, αυτός ο αποικισμός της Ανατολικής Ευρώπης παρείχε ένα μοντέλο που θα μπορούσε αργότερα να εφαρμοστεί καθώς εξαπλώνονταν τα ευρωπαϊκά αποικιοκρατικά σχέδια. Και η Πρωσία, ο μεγαλύτερος διάδοχος της τευτονικής κατάκτησης, θα γινόταν τελικά το ισχυρότερο από τα γερμανικά κράτη, αποκτώντας τις δικές της αποικιακές κτήσεις στον Παγκόσμιο Νότο.

Σκεφτείτε επίσης τις βραχύβιες προσπάθειες της Κουρλάνδης, ενός άλλου κράτους που διαδέχθηκε την τευτονική κατάκτηση και ήταν υποτελής της Πολωνίας, να αποικίσει το Τομπάγκο και ένα τμήμα της σημερινής Γκάμπια τον δέκατο έβδομο αιώνα. Ή αναλογιστείτε την αποτυχημένη εκστρατεία του εξερευνητή Stefan Szolc-Rogoziński τον δέκατο ένατο αιώνα να ιδρύσει μια πολωνική αποικία στο Καμερούν. Ή σκεφτείτε τις φαντασιώσεις των Τσεχοσλοβάκων για την αποικιοποίηση του Τόγκο, καθώς η νέα χώρα διαμορφωνόταν μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η αποτυχία αυτών των προσπαθειών δείχνει πόσο αδύναμη ήταν τότε η Ανατολική Ευρώπη σε παγκόσμια κλίμακα (η Πρωσία είχε μετατραπεί από ανατολική αποικία σε δυτική δύναμη), αλλά δείχνει επίσης ότι το αποικιακό φαντασιακό κάθε άλλο παρά απουσίαζε από αυτές τις κοινωνίες που αργότερα θα χαιρόντουσαν που δεν πήραν ποτέ μέρος στην αποικιοκρατία.

Και σκεφτείτε φυσικά τη Ρωσία. Η ρωσική κατάκτηση της Σιβηρίας και της Κεντρικής Ασίας μεταξύ του δέκατου έκτου και των αρχών του εικοστού αιώνα μπορεί να αγνοηθεί στην αποικιακή ιστοριογραφία, επειδή διαφέρει σαφώς από τις κλασικές περιπτώσεις ευρωπαϊκών μητροπόλεων που ιδρύουν αποικίες στο εξωτερικό. Έχει όμως πολλά κοινά με τη δυτική επέκταση των Ηνωμένων Πολιτειών, μια νέα αυτοκρατορία που επεκτείνεται ταχύτατα σε μια τεράστια ενδοχώρα. Και πέρα από την έλλειψη ενός ωκεανού που χωρίζει τον αποικιοκράτη από τον αποικισμένο, τα κλασικά σημάδια είναι εκεί: ένα υπερπληθυσμιακό αποικιακό κέντρο όχι μόνο επεκτείνει την πολιτική εξουσία σε νέα εδάφη, αλλά και στέλνει ανθρώπους να εγκαταστήσουν τις περιοχές, διαδίδοντας τον κυρίαρχο πολιτισμό, ενώ παράλληλα εκμεταλλεύεται τους πόρους των περιοχών. Η αποικιοκρατική εξουσία αντιμετωπίζει τις υπάρχουσες κοινωνικές και πολιτικές δομές σε μεγάλο βαθμό ως ανύπαρκτες ή άσχετες και εύκολα παρακάμπτουσες ή καταπιεσμένες, και εγκαθιδρύει μια διχασμένη κοινωνική τάξη, με ένα σύστημα που περιλαμβάνει τα πλήρη μέλη της αποικιοκρατικής πολιτείας (στην προκειμένη περίπτωση κυρίως Ρώσους εποίκους, αλλά επίσης με μεγάλο αριθμό Ουκρανών και Γερμανών), παράλληλα με ένα δεύτερο, ξεχωριστό σύστημα που περιλαμβάνει τον γηγενή πληθυσμό.

Ένας άλλος σημαντικός τόπος ξεκάθαρης ρωσικής αποικιοκρατικής πρακτικής ήταν η νότια Ουκρανία καθ’ όλη τη διάρκεια του 18ου αιώνα: σε αυτή την περίπτωση, ο γηγενής πληθυσμός είχε ήδη εκτοπιστεί σε μεγάλο βαθμό τους αιώνες που ακολούθησαν την καταστροφή του Ρως του Κιέβου από τους Μογγόλους τον 13ο αιώνα, όπου διεξήχθη ένας μακροχρόνιος ακανόνιστος πόλεμος μεταξύ Κοζάκων και Τατάρων της Κριμαίας. Όταν η Ρωσία απέκτησε τον έλεγχο των εδαφών, κατοικήθηκαν από Ουκρανούς κοζάκους και αγρότες καθώς και από Τατάρους εμπόρους, αλλά ο πληθυσμός ήταν αραιός. Η Ρωσία ενθάρρυνε τους εμπόρους, τους εργάτες και τους αγρότες να μετακινηθούν από τη μητρόπολη και έδωσε στην περιοχή το πιο αποικιοκρατικό από όλα τα πιθανά ονόματα, “Νέα Ρωσία” (Novorossiya). Υπήρχε, ωστόσο, μια σημαντική ανατροπή: πολλοί από τους αποίκους – εποίκους ήταν Ουκρανοί, τους οποίους το ρωσικό κράτος αντιμετώπιζε, ως επί το πλείστον, ως κανονικούς αυτοκρατορικούς υπηκόους – και ως εκ τούτου, ως αποτελεσματικούς φορείς του σχεδίου αποικισμού – αντί να τους αντιμετωπίζει ως αυτόχθονα πληθυσμό που έπρεπε να εξαλειφθεί ή να παρακαμφθεί.

Η γενοκτονία επίσης, ιστορικό χαρακτηριστικό της αποικιοκρατίας, έχει αφήσει το σημάδι της στην Ουκρανία, πρώτα με τον τεχνητό λιμό της δεκαετίας του 1930 (το Holodomor), και αργότερα με τη ναζιστική εξόντωση των Εβραίων και τη σκόπιμη πείνα των αστικών πληθυσμών στα κατεχόμενα σοβιετικά εδάφη. Σε αντίθεση με τις σφαγές Πολωνών και Εβραίων τον 17ο αιώνα από τους Κοζάκους αντάρτες υπό την ηγεσία του Bohdan Khmelnytsky, οι οποίες είχαν περισσότερο τον χαρακτήρα αυθόρμητου, αποπροσανατολισμένου αντιιμπεριαλισμού, οι ναζιστικές πολιτικές έφεραν σαφώς αποικιοκρατικά χαρακτηριστικά, με την προτεραιότητα που έδιναν στην εξόρυξη πόρων έναντι της ανθρώπινης ζωής, με τη σαφή διάκριση μεταξύ αποικιοκρατικών υποκειμένων και αποικιοκρατούμενων μη-υποκειμένων που στερούνται νομικής υπόστασης, και φυσικά με τα σχέδιά τους για την αποικιοκρατία των εποίκων (Lebensraum).

Το Holodomor έχει επίσης πολλά κοινά στοιχεία με τους λιμούς στις δυτικές αποικίες (όπως εκείνους που ο Mike Davis (2000) αναφέρει ως “όψιμα βικτωριανά ολοκαυτώματα“). Το αν όλοι αυτοί οι λιμοί διεξήχθησαν με συνειδητούς γενοκτονικούς στόχους ή όχι, δεν έχει σημασία. Η λογική της αποικιοκρατίας αντιμετωπίζει τους αυτόχθονες πληθυσμούς ως μη-οντότητες πριν τους αντιμετωπίσει ως εχθρούς. Αν φαίνονται ενοχλητικοί για τους αποικιοκράτες, οι αποικιοκράτες μπορούν να τους μετατρέψουν σε εχθρούς και να τους εξοντώσουν σκόπιμα – αν φαίνονται περιττοί, οι αποικιοκράτες μπορούν να τους εξαλείψουν απλώς ανακατευθύνοντας την τροφή τους σε πιο ευνοημένους καταναλωτές.

Αλλά ίσως εξίσου σημαντικοί είναι και αρκετοί λιγότερο προφανείς, μερικές φορές έμμεσοι δεσμοί με το παγκόσμιο αποικιακό σύστημα. Ο Snyder τονίζει, για παράδειγμα, ότι η Ρωσία δημιούργησε την εξω-ευρωπαϊκή της αυτοκρατορία την ίδια στιγμή που οι δυτικές δυνάμεις δημιουργούσαν τη δική τους – η Ρωσία τις μιμούνταν και τις ανταγωνιζόταν (Snyder, 2022). Η Πολωνία-Λιθουανία, η Αυστροουγγαρία και η Γερμανία δανείστηκαν επίσης από τα φαντασιακά και τις στρατηγικές που ανέπτυξαν οι δυτικές αποικιοκρατικές δυνάμεις όταν προσπάθησαν να μετατρέψουν τις ανατολικές αγροτικές ενδοχώρες και σφαίρες επιρροής τους σε παραγωγικές πηγές εμπορευμάτων που θα πωλούνταν στην παγκόσμια αγορά, προς το συμφέρον της αυξανόμενης διεθνούς ισχύος.

Προσδιορισμός του ιμπεριαλισμού

Παράλληλα όμως με αυτές τις εξελίξεις, οι οποίες αναδεικνύουν την αποικιοκρατία στην Ανατολική Ευρώπη και εισάγουν την ανατολικοευρωπαϊκή ιστορία στην παγκόσμια αποικιοκρατική ιστορία, υπάρχει ένα άλλο σκέλος ιστορικής εξέλιξης, πιο σημαντικό στο ανατολικοευρωπαϊκό πλαίσιο, που προσδιορίζεται καλύτερα ως ιμπεριαλιστικό. Ας δούμε και πάλι μερικά ιστορικά παραδείγματα:

Τον δέκατο τέταρτο αιώνα, όταν η Λιθουανία νίκησε τη μετα-μογγολική Χρυσή Ορδή για τον έλεγχο των κεντρικών τμημάτων του πρώην Έως του Κιέβου, αντί να εκκαθαρίσει τα παλιά σύμβολα και τις πολιτικές δομές της, τα υιοθέτησε, διεκδικώντας να είναι ο διάδοχος των Ρως στην περιοχή. Η Λιθουανία, ένα νέο ισχυρό κράτος, έβλεπε την κληρονομιά των Ρως ως σήμα κύρους του πολιτισμού, το οποίο έπρεπε να κατακτηθεί και να οικειοποιηθεί παρά να αντικατασταθεί. Αυτή δεν είναι η λογική της αποικιοκρατίας, αλλά του ιμπεριαλισμού.

Όταν, μετά τον δέκατο έκτο αιώνα, η πολωνική αριστοκρατία απέκτησε αυξανόμενο έλεγχο αυτών των ίδιων εδαφών στο πλαίσιο της Πολωνο-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας, αφού είχε ήδη αναλάβει τον άμεσο έλεγχο των δυτικότερων τμημάτων του πρώην Ρως, δεν προχώρησε σε εκστρατεία ταχείας εγκατάστασης και εκτόπισης του πληθυσμού ή εντατικής εξόρυξης πόρων. Έβαλε περισσότερες προσπάθειες για τη διάδοση των πολιτικών και πολιτιστικών δομών της, αντιμετωπίζοντας τις λιθουανικές και ρουθηναϊκές (Ρως) ελίτ ως πολωνικές και αντιμετωπίζοντας πόλεις όπως το Lwów ως πολωνικές πόλεις και όχι ως αποικιακά φυλάκια. Αυτή – και πάλι – είναι η λογική του ιμπεριαλισμού.

Έναν αιώνα αργότερα, όταν το ρωσικό κράτος απέκτησε τον έλεγχο των ανατολικών εδαφών του παλαιού Ρως, δεν αγνόησε την κληρονομιά της Ρωσίας, αλλά την διεκδίκησε, δηλώνοντας ότι είναι ο νόμιμος κληρονόμος του παλαιού κράτους και αναδρομικά ανακηρύσσοντας το Κίεβο ως την ιδρυτική πολιτεία του. Επίσης, η Ρωσία δεν εξάλειψε τον τοπικό ουκρανικό πληθυσμό, αλλά αντίθετα αντιμετώπισε τους Ουκρανούς ως δικούς της υπηκόους. Απαξίωσε την τότε σύγχρονη ουκρανική κουλτούρα, όχι αντιμετωπίζοντας την τοπική κληρονομιά ως ασήμαντη, αλλά αντιμετωπίζοντας τη ρωσική κουλτούρα ως τη μοναδική κουλτούρα κύρους που διεκδικούσε την κληρονομιά του Κιέβου. Αυτή είναι μια στρατηγική του ιμπεριαλισμού, όχι της αποικιοκρατίας.

Και στη συνέχεια, όταν η νέα ισχυρή Ρωσική Αυτοκρατορία απέκτησε τον έλεγχο της Λιβονίας (της σημερινής Λετονίας), της Εσθονίας και αργότερα της Λιθουανίας, της Πολωνίας και της Φινλανδίας, δεν ενήργησε με τον τρόπο που είχε ενεργήσει το Τευτονικό Τάγμα κατά την κατάκτηση της Πρωσίας. Η Ρωσία – γνωρίζοντας ότι είχε στην κατοχή της εδάφη με ισχυρούς θεσμούς διακυβέρνησης, σχετικά ευημερούσες εμπορικές οικονομίες (τουλάχιστον σε σύγκριση με το μεγαλύτερο μέρος της Ρωσίας) και πολιτισμούς κύρους (συμπεριλαμβανομένου του πολωνικού, του γερμανικού και του σουηδικού υψηλού πολιτισμού και του δυτικού χριστιανισμού) – δεν αγνόησε τις υπάρχουσες κοινωνικοπολιτισμικές δομές, αλλά ξεκίνησε μια στρατηγική ενσωμάτωσής τους, επωφελούμενης από αυτές και ανταγωνιζόμενης με αυτές. Και πάλι, πρόκειται για μια ιμπεριαλιστική και όχι αποικιακή προσέγγιση της κατάκτησης.

Όταν η Σοβιετική Ένωση δήλωνε αντιιμπεριαλιστική, γενικά (αν και όχι εντελώς) απέφευγε τις τακτικές της αποικιοκρατίας, οι οποίες ξεκάθαρα διακρίνουν τους αποικιοκράτες από τους αποικιοκρατούμενους. Αντ’ αυτού, το περίπλοκο μείγμα ιμπεριαλισμού και αντιιμπεριαλισμού της διέδιδε την ακατάστατη λογική της ιμπεριαλιστικότητας, με την περίπλοκη ιεραρχία των θεσμών και των πολιτισμών της, τις ανταγωνιστικές αξιώσεις ένταξης και αποκλεισμού και τις στραβές, διχαλωτές γραμμές μεταξύ της αυτοκρατορίας και των υπηκόων της.

Αποικιοκρατία εναντίον ιμπεριαλισμού, μια σύντομη διάκριση

Τόσο η λογική της αποικιοκρατίας όσο και η λογική του ιμπεριαλισμού είναι παρούσες στην Ανατολική Ευρώπη και θα ήταν λάθος να αντιτάξουμε μόνο τη μία και να αγνοήσουμε την άλλη. Αλλά είναι σημαντικό να τις διαχωρίσουμε, να κατανοήσουμε τις διαφορετικές λογικές στο στόχαστρο καθώς αναζητούμε μορφές αντίστασης που να ανταποκρίνονται σε αυτές – στην περίπτωση της αποικιοκρατίας, μια λογική κυριαρχίας μέσω του αυστηρού διαχωρισμού μεταξύ των αποικιοκρατών και των αποικιοκρατούμενων, και στην περίπτωση της ιμπεριαλιστικότητας μια λογική κυριαρχίας μέσω της ιεραρχικής ενσωμάτωσης.

Ακολουθεί μια σύντομη προσπάθεια διάκρισης που έχω κατά νου. Αυτή η σχηματική παρουσίαση, φυσικά, θα πρέπει να βελτιωθεί υπό το πρίσμα βαθύτερης ιστορικής ανάλυσης, και θα πρέπει να κρατηθεί για σύγκριση με αποικιακές και ιμπεριαλιστικές καταστάσεις σε ολόκληρο τον κόσμο. Αλλά εδώ θέλω να τονίσω αυτό που θεωρώ ότι έχει τη μεγαλύτερη σημασία για την Ανατολική Ευρώπη.

Η αποικιοκρατία και ο ιμπεριαλισμός αφορούν διαφορετικά είδη κρατών.
Όπως σημειώνει η Todorova επιχειρηματολογώντας κατά του Snyder, η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν ήταν αποικιοκρατική δύναμη στα Βαλκάνια – η αποικιοκρατία προϋποθέτει μια προηγουμένως σταθερή οντότητα που στη συνέχεια ξεκινά μια πολιτική αποικισμού (Todorova, 2015, 711). Ο ιμπεριαλισμός, συχνότερα, είναι μια διαδικασία σχηματισμού κρατών, καθώς οι νεοσύστατες αυτοκρατορίες απλώνουν το χέρι τους προς πολλαπλές κατευθύνσεις για την εξεύρεση πόρων που θα οικοδομήσουν τη νομιμότητα των νέων κυριαρχιών τους.

Η αποικιοκρατία και ο ιμπεριαλισμός συνεπάγονται διαφορετικούς τρόπους διακυβέρνησης.
Ενώ το αποικιοκρατικό κράτος κυβερνά με καθαρό διαχωρισμό (διατηρώντας τα υποκείμενα σε διαφοροποιημένες κατηγορίες με διαφορετική νομική προστασία), το ιμπεριαλιστικό κράτος κυβερνά με ενσωμάτωση, είτε διαγράφοντας τη διαφορά μεταξύ των υποκειμένων, είτε εντάσσοντάς τα σε ένα κοινό ιεραρχικό σύστημα, με τους λαούς να διαχωρίζονται βαθμιαία, αλλά όχι απόλυτα. Οι αυτοκρατορίες, για να είμαστε σαφείς, μπορεί να είναι de facto ετερογενείς. Ποτέ δεν πετυχαίνουν πλήρως την ενσωμάτωση, και η συνεχής διαδικασία του ιμπεριαλισμού φέρνει ποικίλες κοινωνικές και πολιτισμικές μορφές στην αυτοκρατορία, όπου η αρχή της διακυβέρνησης είναι η ενσωμάτωση αυτών των διαφορών σε ένα ενιαίο σύστημα και όπου η πολιτική ετερογένεια είναι συνήθως αποτέλεσμα συμβιβασμού (π.χ. Πολωνία-Λιθουανία, Αυστροουγγαρία, Ρωσοκρατούμενη Φινλανδία), τον οποίο η αυτοκρατορική εξουσία προσπαθεί σταδιακά να διαλύσει.

Οι αποικιοκρατικοί και ιμπεριαλιστικοί τρόποι διακυβέρνησης εφαρμόζουν διαφορετικές στρατηγικές κωδικοποίησης της διαφοράς.
Ενώ η αποικιοκρατία εγκαθιδρύει ξεχωριστά συστήματα διακυβέρνησης που εφαρμόζονται στους αποικιοκρατούμενους και τους αποικιοκράτες, με την αποικία ως ουσιαστικά υποτελές κράτος, η αυτοκρατορία ενσωματώνει πολλές κατηγορίες ανθρώπων σε ένα ενιαίο σύστημα διακυβέρνησης. Η Μεγάλη Βρετανία μπορούσε να εξακολουθεί να είναι ένα μικρό ευρωπαϊκό κράτος ακόμη και ενώ διοικούσε τη μεγαλύτερη αυτοκρατορία του κόσμου, επειδή (εκτός, αναμφισβήτητα, από την Ιρλανδία) οι αποικίες δεν αντιμετωπίζονταν ως τμήμα της ίδιας της Βρετανίας. Αλλά ακόμη και σύνθετες αυτοκρατορίες όπως η Πολωνία-Λιθουανία, η Αυστροουγγαρία ή η Ρωσία μετά την κατάληψη της Φινλανδίας και της κεντρικής Πολωνίας εξακολουθούσαν να μοιράζονται μια ενιαία σύνθετη δομή. Η Βρετανία δεν θέλησε ποτέ να καταστήσει την Ινδία τμήμα της Βρετανίας – η Ρωσία ήταν πρόθυμη να καταργήσει την αυτονομία που είχε παραχωρήσει πρώτα στην Πολωνία.

Η αποικιοκρατία και ο ιμπεριαλισμός δημιουργούν διαφορετικούς τύπους υπηκόων.
Η αποικιοκρατία δημιουργεί αποχαρακτηρισμένα αποικιακά υποκείμενα, τα οποία μπορούν να αντιμετωπίζονται ελάχιστα ως υποκείμενα, να αναγνωρίζονται ελάχιστα ως άνθρωποι, να μετατρέπονται σε καθαρά αντικείμενα της αποικιακής πολιτικής ή σε καθαρά ξένους παράγοντες που πρέπει να εξαλειφθούν από συστήματα που δεν βρίσκουν κανένα χρήσιμο μέσο για την εκμετάλλευσή τους. Ο ιμπεριαλισμός, αντίθετα, ταξινομεί τα υποκείμενά της και κυριαρχεί στους πληθυσμούς ενσωματώνοντάς τους στο σύστημά του.

Η αποικιοκρατία και ο ιμπεριαλισμός χαράζουν διαφορετικά είδη συνόρων.
Η αποικιοκρατία οριοθετεί με σαφήνεια το όριο μεταξύ των αποικιοκρατών και των αποικιοκρατούμενων, ακόμη και όταν διασχίζει συνεχώς τα γεωγραφικά σύνορα, επεκτεινόμενη σε πολιτικά αδύναμους χώρους- τα σημαντικότερα σύνορα της αποικίας δεν είναι εδαφικά, αλλά νομικά, σύνορα μεταξύ αποικιοκρατικών υποκειμένων και αποικιοκρατούμενων αντικειμένων. Ο ιμπεριαλισμός, αντίθετα, δημιουργεί μεταβαλλόμενες συνοριακές περιοχές, όπου οι λαοί αναμειγνύονται καθώς οι αυτοκρατορίες συγκρούονται, καθώς η ισχύς των ιμπεριαλιστικών κέντρων διασταυρώνεται και καθώς τα αυτοκρατορικά υποκείμενα επεκτείνουν ή διαστρεβλώνουν ή αντιστέκονται σε αυτή την εξουσία – εκεί τα κρίσιμα σύνορα είναι εδαφικά, ενώ τα νομικά όρια μεταξύ των υποκειμένων της αυτοκρατορίας συνεχώς υπερβαίνονται καθώς τα υποκείμενα παλεύουν για τη θέση τους.

Η αποικιοκρατία και ο ιμπεριαλισμός παράγουν διαφορετικές οικονομικές δομές.
Οι αποικιοκράτες έποικοι και οι επικυρίαρχοι εκμεταλλεύονται και εξορύσσουν τους τοπικούς πόρους ή τους αυτόχθονες πληθυσμούς, παράγοντας άμεσα εμπορεύματα για την παγκόσμια αγορά. Οι αυτοκρατορικοί υπήκοοι βρίσκουν τη θέση τους σε σύνθετα οικονομικά συστήματα που συγκεντρώνει η κατάκτηση, όπου τα παλαιά φεουδαρχικά συστήματα μπορεί να προστατεύονται προς το συμφέρον της συγκέντρωσης της υποστήριξης των ευγενών, οι τοπικές αγορές μπορεί να προστατεύονται από τον παγκόσμιο ανταγωνισμό, οι εθνικές βιομηχανίες μπορεί να υποδαυλίζονται προς το συμφέρον του ιμπεριαλιστικού κράτους και των ανταγωνιστών υποστηρικτών του.

Και τέλος, η αποικιοκρατία και ο ιμπεριαλισμός γεννούν διαφορετικές μορφές αντίστασης.
Επειδή η αποικιοκρατία εμφανίζεται στους αποικιοκρατούμενους ως μια ξένη δύναμη, ο αντιαποικιοκρατισμός τείνει να εστιάζει στην απομάκρυνση του ξένου στοιχείου. Καθώς το αποικιακό αντικείμενο μετατρέπεται σε αντιαποικιακό υποκείμενο, δίνει έμφαση στην αντίσταση σε κάτι απολύτως ξεχωριστό από τον εαυτό του, σε κάτι αυστηρά εξωτερικό, ενώ τα εσωτερικά χαρακτηριστικά της αποικιοκρατούμενης κοινωνίας βρίσκονται εκτός του πεδίου της επείγουσας κριτικής, αφήνει τα δικά της προβλήματα άλυτα. Σε ένα αμιγώς αντιαποικιακό κίνημα (που δεν χαρακτηρίζεται από αντιιμπεριαλισμό ή αντικαπιταλιστικό διεθνισμό), οτιδήποτε δεν είναι αποικιακό μπορεί να αξιοποιηθεί στο βαθμό που υποτιμήθηκε από τους αποικιοκράτες. Η στάση αυτή είναι κατανοητή και θεμιτή, αλλά μπορεί να έχει την τραγική συνέπεια να αναβάλει τη διαδικασία αυτομετασχηματισμού για μετά την αποαποικιοποίηση. Μπορεί να αφήσει ασχολίαστη την εσωτερική διαφοροποίηση των αποικιοκρατικών υποκειμένων, αγνοώντας την εσωτερική οικονομική ή πολιτιστική διαστρωμάτωσή τους, καθώς το αντιαποικιακό κίνημα επιδιώκει την ενότητα ενάντια στον αποικιοκράτη. Αλλά η ιμπεριαλιστικότητα, επειδή δεν είναι ποτέ καθαρή, υποχρεώνει τα αντιιμπεριαλιστικά κινήματα – όταν αναγνωρίζουν τον αντίπαλό τους ως ιμπεριαλιστή – να αναρωτηθούν ποιοι είναι.

Αυτός ο τελευταίος ισχυρισμός απαιτεί διευκρίνιση. Δεν καθυστερούν όλα τα κινήματα που προσδιορίζονται ως αντιαποικιακά να αντιμετωπίσουν τα εσωτερικά προβλήματα της αποικιοκρατούμενης κοινωνίας, ενώ αγωνίζονται ενάντια σε μια απολύτως ξεχωριστή, εξωτερική δύναμη. Ούτε όλα τα κινήματα που προσδιορίζονται ως αντι-ιμπεριαλιστικά λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τους τη διαπλοκή εξωτερικής και εσωτερικευμένης κυριαρχίας που, νομίζω, είναι θεμελιώδης για τον ιμπεριαλισμό. Αυτό που θέλω να υποστηρίξω είναι ότι αυτές οι διαφορετικές μορφές αντίστασης είναι λογικές συνέπειες των διαφορετικών τρόπων κατανόησης της κυριαρχίας. Αν οι λογικές αυτές μπορούν να διαχωριστούν, μπορούμε να προσδιορίσουμε καλύτερα πότε ένας αντιαποικιακός αγώνας μπορεί να είναι πιο επείγων και πότε μια ξεχωριστή μορφή αντι-ιμπεριαλιστικού αγώνα είναι απαραίτητη.

Ένα αντι-ιμπεριαλιστικό κίνημα, αν αναγνωρίζει την ειδική ιμπεριαλιστική φύση αυτού που αντιμετωπίζει, πρέπει να αντιμετωπίσει από την αρχή το πρόβλημα της δικής του ετερογένειας. Συγκρουόμενες τάξεις, διαπλεκόμενα πολιτικά συστήματα και ανταγωνιστικές πολιτισμικές διεκδικήσεις αναμειγνύονται μέσα στο υποκείμενο που ζητά χειραφέτηση. Οι αποικιοκρατικές δυνάμεις τείνουν να ομογενοποιούν τους αποικιοκρατούμενους υπό τον έλεγχό τους, αλλά οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις ενσωματώνουν τα υποκείμενά τους, ενώ διαφοροποιούνται μεταξύ τους, και τα αντι-ιμπεριαλιστικά κινήματα αναγκάζονται να δουλέψουν μέσα από αυτή τη διαφορά στη διαδικασία αποτίναξης της αυτοκρατορίας.

Το αμιγώς αντιαποικιακό υποκείμενο μπορεί να εμφανιστεί ως ένα καθαρό, προ-αποικιακό υποκείμενο, το οποίο σκέφτεται μόνο την απομάκρυνση του αποικιοκράτη. Το αντι-ιμπεριαλιστικό υποκείμενο δεν μπορεί ποτέ να είναι καθαρό, επειδή η αυτοκρατορία κυβερνά μέσω της ανάμειξης και της ενσωμάτωσης και όχι μέσω του διαχωρισμού και της απομάκρυνσης. Το αντι-ιμπεριαλιστικό υποκείμενο αναμιγνύεται, ενσωματώνεται και πρέπει να βρει το δρόμο του μέσα από αυτό το τέλμα.

Μια από τις μεγάλες τραγωδίες των ιστορικών εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων στην Ανατολική Ευρώπη είναι ότι συνήθως ξεκίνησαν με την κατανόηση του μπερδεμένου καθεστώτος τους ως αυτοκρατορικών υπηκόων, αναζητώντας υπερεθνικούς τρόπους απελευθέρωσης, αλλά προχώρησαν στη μετατροπή τους σε κάτι που έμοιαζε περισσότερο με αντιαποικιακά κινήματα, υποστηρίζοντας τη δική τους εθνική καθαρότητα και προσδιορίζοντας την αυτοκρατορία ως μια καθαρά εξωτερική δύναμη. (Ο Σνάιντερ το αποκάλεσε αυτό, στο απόσπασμα που παρατίθεται παραπάνω, “βαλκανικό” μοντέλο εθνικισμού, αλλά δεν είναι ειδικά βαλκανικό και αναφέρεται μόνο σε μια στιγμή των ιστορικών συμβάντων της περιοχής).  Σε αυτή τη διαδικασία, τα κινήματα είχαν μεγάλη βοήθεια από τις δυτικές αποικιοκρατικές δυνάμεις, οι οποίες δύσκολα κατανοούσαν τις ανατολικές αυτοκρατορίες, αλλά ήταν ευτυχείς να προβάλλουν τις συμπεριφορές των δικών τους αποικιοκρατούμενων λαών στους υπηκόους άλλων αυτοκρατοριών.

Στον βαθμό που οι Ουκρανοί πολεμούν τη ρωσική αποικιοκρατία, είναι λογικό να ταυτίζουν τους Ρώσους στην Ουκρανία ως αποικιοκράτες και τη ρωσική κουλτούρα ως ξένη εισαγωγή. Και μπορεί να είναι λογικό να βοηθήσουν τους Ρώσους στην Ουκρανία να αποβάλουν τα αποικιοκρατικά χαρακτηριστικά της πολιτιστικής τους ζωής. Όμως ο αντιαποικιακός αγώνας, αν είναι καθαρά αντιαποικιακός, μπορεί να επιδιώξει να εξαγνίσει το ίδιο του το υποκείμενο δηλώνοντας ότι όλα τα ρωσικά πράγματα είναι εργαλεία ενός εσωτερικού εχθρού που πρέπει να εξαλειφθεί.

Στον βαθμό που οι Ουκρανοί πολεμούν τον ρωσικό ιμπεριαλισμό, η επιταγή αλλάζει. Οι Ρώσοι στην Ουκρανία, καθώς και οι πολλοί ρωσόφωνοι που δεν θεωρούν τους εαυτούς τους Ρώσους, εμφανίζονται ως συνυποκείμενα του ίδιου συστήματος ιεραρχικής ταξινόμησης και μπορούν όλοι μαζί να πολεμήσουν αυτό το σύστημα. Μπορούν να πολεμήσουν όχι μόνο τον εξωτερικό αποικιοκράτη, αλλά και την αυτοκρατορία που αποτελεί μέρος του κοινού τους κοινωνικού συστήματος. Και ο στόχος του αγώνα δεν είναι μόνο στην αποικία, αλλά οπουδήποτε βρίσκεται η αυτοκρατορία και όπου χρειάζεται να ξεπεραστεί. Ένα επιτυχημένο αντιαποικιακό κίνημα απελευθερώνει την περιφέρεια από τον πυρήνα, και αυτό δεν είναι μικρό έργο. Αλλά ένα επιτυχημένο αντι-ιμπεριαλιστικό κίνημα πρέπει να απελευθερώνει την περιφέρεια απελευθερώνοντας το κέντρο από τον εαυτό του. Αυτό μπορεί να είναι κάτι πραγματικά μνημειώδες.

Βιβλιογραφικές αναφορές 

Balogun, B. (2022). Eastern Europe: The “other” geographies in the colonial global economy. Area, 54(3), 460–467.

Davis, M. (2000). Late Victorian Holocausts. Verso.

Ishchenko, V. (2022, November/December). Ukrainian Voices?. New Left Review. Volodymyr Ishchenko, Ukrainian Voices?, NLR 138, November–December 2022 (newleftreview.org).

Melito, F. (2022). Anti-colonial neo-traditionalism in Central-Eastern Europe: A theoretical examination. New Perspectives, 30(4), 349–366.

Platt, K. (2013). Occupation versus colonization: Post-Soviet Latvia and the provincialization of Europe. In Blacker, U., Etkind, A., & Fedor, J. (Eds.), Memory and Theory in Eastern Europe (125-145). Palgrave Macmillan.

Snochowska-Gonzalez, C. (2012). Post-colonial Poland – on an unavoidable misuse. East European Politics and Societies, 26(4), 708–723.

Snyder, T. (2015). Integration and disintegration: Europe, Ukraine, and the World. Slavic Review, 74(4), 695–707.

Snyder, T. (2022, December 7). The making of modern Ukraine. Youtube.  https://www.youtube.com/playlist?list=PLh9mgdi4rNewfxO7LhBoz_1Mx1MaO6sw_ (Accessed: 12 October 2023).

Švihlíková, I. (2015). Jak jsme se stali kolonií [How we become a colony]. Rybka.

Todorova, M. (2015). On Public Intellectuals and Their Conceptual Frameworks. Slavic Review, 74(4), 708–714.

Υποσημειώσεις 

1. Με τον όρο “Ανατολική Ευρώπη” εννοώ μια ευρεία περιοχή που βρίσκεται ιστορικά σε μια ζώνη έντονου ανταγωνισμού και σύγκρουσης μεταξύ των δυτικών και ανατολικών ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, ιδίως καθώς αυτές συσπειρώθηκαν κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και των συνεπειών του. Αυτό σημαίνει ότι συμπεριλαμβάνω τα Βαλκάνια καθώς και την περιοχή που συχνά αποκαλείται “Κεντρική Ευρώπη”, και είμαι έτοιμος να αντιμετωπίσω την οργή όλων όσοι αισθάνονται προσβεβλημένοι με το να βρεθούν σε αυτή την ανατολικοευρωπαϊκή παρέα. Χωρίς να αμφισβητώ την τεράστια ετερογένεια εντός της περιοχής, με απασχολούν εδώ οι ιδιαιτερότητες που μοιράζεται η περιοχή στο σύνολό της.

2. Η Todorova έχει ήδη επισημάνει αυτή την ανάμειξη του αποικιακού και του ιμπεριαλιστικού στην απάντησή της στο άρθρο του Snyder στο ίδιο τεύχος του Slavic Review (Todorova, 2015, 710). Όμως ο Snyder επέμεινε, διατηρώντας την ίδια ορολογική ολίσθηση, για παράδειγμα, στη δημοφιλή σειρά διαλέξεών του για την ουκρανική ιστορία (Snyder, 2022).

The post Η πτώση και η αμφίσημη άνοδος του ανατολικοευρωπαϊκού αντιαποικιοκρατισμού first appeared on Aυτολεξεί.