Σας καλούμε σε μια εκδήλωση-συζήτηση όπου θα έχουμε μαζί μας στο TRISE την Eleanor Finley, μία από τις σημαντικότερες σύγχρονες φωνές της Κοινωνικής Οικολογίας στη Βόρεια Αμερική, στο πλαίσιο των επισκέψεών της στην Ευρώπη με αφορμή την έκδοση του τελευταίου της βιβλίου Practicing Social Ecology: From Bookchin to Rojava and Beyond (Pluto Press, 2025).

Πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε τις δυνατότητες της κοινωνίας για να αλλάξουμε την τροχιά της κλιματικής κρίσης; Απέναντι στην περιβαλλοντική καταστροφή, η Eleanor Finley θα επιχειρήσει να δείξει ότι υπάρχει μια εκπληκτική, ανεκμετάλλευτη πηγή δύναμης στις κοινότητές μας, η οποία μπορεί να μας βοηθήσει στον αγώνα για ένα δημοκρατικό και οικολογικό μέλλον.
​
Αντλώντας από την εμπειρία της σε δημοκρατικά οικολογικά κινήματα, που εκτείνονται από τη Ροζάβα έως διάφορες δημοτιστικές εμπερίες και όχι μόνο, θα υπογραμμίσει τη σημασία της καλλιέργειας συνελεύσεων, συνομοσπονδιών, ομάδων μελέτης και εγχειρημάτων περμακουλτούρας.

​Ανατρέχοντας στην ιστορία, θα χαρτογραφήσει το πώς οι κοινωνικοί οικολόγοι, όπως ο Murray Bookchin, έχουν διεξάγει εμπνευσμένους αγώνες για το κλίμα και την ενέργεια, τη γεωργία και την κλιματική και κοινωνική δικαιοσύνη, αμφισβητώντας την απεριόριστη καπιταλιστική ανάπτυξη μέσα από τη δημοκρατική ισχύ της κοινωνικής οικολογίας.

​Η δρ Eleanor Finley είναι πολιτική ανθρωπολόγος και ακτιβίστρια, με αντικείμενο μελέτης της την κοινωνική οικολογία, τον ελευθεριακό δημοτισμό και συνομοσπονδισμό για περισσότερο από μία δεκαετία. Το βιβλίο της, Practicing Social Ecology: From Bookchin to Rojava and Beyond, προσφέρει μια εισαγωγή στην κοινωνική οικολογία, τόσο ως σώμα ιδεών όσο και ως ένα παγκόσμιο μωσαϊκό κοινωνικών κινημάτων.

Έχει διδάξει στο Πανεπιστήμιο George Mason και διατελεί μέλος του διοικητικού συμβουλίου στο Ινστιτούτο Κοινωνικής Οικολογίας του Βερμόντ (ISE).

The post 20/09 | Practicing Social Ecology: Μια Εκδήλωση-Συζήτηση με την Eleanor Finley first appeared on Aυτολεξεί.

ΕΙΧΑΜΕ ΚΑΠΟΤΕ ΔΑΣΗ… Αυτός θα μπορούσε να είναι ο τίτλος ενός εφιαλτικού σεναρίου για την Ελλάδα. Ενός σεναρίου που δεν προκύπτει από την ευαισθησία των στιγμών, ζώντας τις χθεσινές, τις προχθεσινές και τελικά τις συνήθεις και συχνές πια καταστροφές των ελληνικών δασών και των ανθρώπινων περιουσιών από τις πυρκαγιές –οι οποίες περιουσίες μοιραία σχετίζονται με τη φύση, έχοντας σχέση αλληλεξάρτησης με αυτήν στο πλαίσιο του ζην ολιστικώς κατά το γίγνεσθαι στη χώρα–, αλλά δημιουργείται λογιζόμενοι για την κατάστασή μας σε σχέση με τη φυσική καταστροφή που συντελείται και που την προσλαμβάνουμε ως αναγκαία λειτουργική συνθήκη (λόγω των ακραίων κλιματικών συνθηκών), όντας τελικώς ασύνειδοι και τραγικά αδιάφοροι στο ελληνικό μας δράμα!

Τα πευκοδάση καίγονται και η επίκριση του Νεοέλληνα γι’ αυτά αποτελεί την επικρατούσα αντιμετώπισή τους. Μην τα κατακρίνουμε όμως και τα καταδικάζουμε για τη φτωχότητα (ορθότερα, τη λιτότητα) και την ευφλεξιμότητά τους διότι αποτελούν την επικρατούσα φύση στα ελληνικά περιβάλλοντα, που συγκροτήθηκε κατά τη φυσική τους προόρηση. Τα πευκοδάση καλώς ήλθαν κι επικράτησαν διότι αυτός ήταν ο φυσικός κανόνας. Το πεύκο μπορεί ν’ ανταποκριθεί σε περιβάλλοντα φτωχά και ξηρά, έχοντας τη θαυμαστή ικανότητα της προσαρμογής στην πτωχεία. Και καλώς ήλθε κι έμεινε, υπό την έννοια που ήλθε…

Το πεύκο έχει προσαρμογή στην ακρότητα. Είναι λιτοδίαιτο κι ολιγαρκές είδος, και το μόνο που απαιτεί είναι φως, που αυτό το έχει άφθονο η Ελλάδα. Το μυστικό του, δε, είναι ο Ιχώρ του, η εσωτερική του ουσία, η ρητίνη, που είναι βασική ύλη για τη λειτουργία του. Η ρητίνη ενοχλεί τον άνθρωπο διότι κάνει «επικίνδυνο» για φωτιά το δένδρο, κι αποτελεί τη βασική αιτία που το όμορφο αυτό ελληνικό δένδρο καταδικάζεται. Η ρητίνη περιέχεται σε αγωγούς του κορμού και του φλοιού του πεύκου, που ονομάζονται ρητινοφόροι αγωγοί κι αποτελούν ένα δίκτυο συγκοινωνούντων αγγείων. Πέραν όμως των βασικών ρητινοφόρων αγωγών του ξύλου και του φλοιού του δένδρου, που είναι ενσωματωμένοι στη δομή του κι εξυπηρετούν τη βιολογική του λειτουργία, υπάρχουν και οι εκχυματικοί τραυματικοί ρητινοφόροι αγωγοί, οι οποίοι όταν προκληθούν με τραυματισμό του δένδρου από διάφορες αιτίες (πληγώσεις, άνεμο, φωτιά, κεραυνό, πουλιά κ.ά.) εκκρίνουν τη ρητίνη, που είναι ένα πυκνόρρευστο, κολλώδες, άχρωμο υγρό, που καλύπτει την πληγή και προστατεύει το δένδρο από προσβολές υγρασίας, σήψης και ξηροφθόρων εντόμων. Είναι όμως και εξαιρετικά εύφλεκτο υγρό κι ευθύνεται κατά βάσιν για τη μεγάλη ευφλεξιμότητα του πεύκου. Έχει κι άλλες άμυνες το πεύκο προκειμένου να επιβιώσει: τη βελονοφορία, το κλείσιμο των στοματίων κατά τις θερμές ώρες της ημέρας, για να καταστέλλονται οι λειτουργίες του φυτού σε στιγμές θερμοκρασιακού σοκ, την επιπολαιοριζία κ.λπ.

Καίγεται λοιπόν το πεύκο λόγω της εύφλεκτης ρητίνης του, και καταδικάζεται από τον Έλληνα για το λόγο αυτό! Καίγεται ακόμα και εκ της φύσης του γιατί διά της φωτιάς αναγεννάται. Ώριμα πευκοδάση, με έλλειψη αναγέννησης, με αντιστάσεις μικρές και βάρος ξηρής ύλης τεράστιο για τις δυνατότητες αφομοίωσής του από το παρόν σύστημα, μοιραία παραδίδονται στην παράγοντα που θα τα πλήξει και θα τα παραδώσει στις φλόγες. Η φωτιά εν προκειμένω, αποτελεί τη λύση, καθώς τα απελευθερώνει θα λέγαμε από το βάρος της ύλης τους! Οι φυσικοί παράγοντες επενεργούν λυτρωτικά για τα συγκεκριμένα συστήματα, και η πυρκαγιά που συμβαίνει, τα «καθαρίζει», τ’ ανανεώνει και τ’ αναζωογονεί. Έχει υπολογιστεί ότι τα πευκοδάση εάν αφεθούν καίγονται φυσικώς κάθε 100 με 150 χρόνια. Ο κύκλος αυτός, διά των ετών παρέμβασης του ανθρώπου, έχει κατέλθει στα 50 με 60 χρόνια. Και τελευταίως, λόγω των κλιματικών και κοινωνικοοικονομικών συνθηκών, ο κύκλος κλείνει στα 15-30 χρόνια. Λαμβάνοντας δε υπόψη ότι το πεύκο ωριμάζει προς παραγωγική καρποφορία από τα 15 χρόνια του, καταλαβαίνουμε ότι κατεβάζοντας τον κύκλο φωτιάς των θερμόβιων πευκοδασών, τα φτάνουμε στο όριο της δυνάμενης δυνατότητάς τους για ν’ αναγεννηθούν.

Όμως δεν περιοριζόμαστε σε τούτα. Καίγουμε τα πευκοδάση μας πολύ νωρίτερα από την ωριμότητά τους, με αποτέλεσμα να τα χάνουμε οριστικά. Είναι τα λεγόμενα διπλοκαμμένα πευκοδάση, που με τον τρόπο αυτό χάνονται.

Εμείς όμως, όντας αστόχαστοι στον ρόλο μας ως διαχειριστές του όμορφου μα επικίνδυνου, όπως θεωρείται, ελληνικού μας περιβάλλοντος (ευαίσθητου θα το χαρακτηρίζαμε, παρά την ανταπόκρισή του στην ακρότητα), οδηγούμαστε στη συνεχή υποβάθμισή του κι εντέλει στην απώλειά του. Δε γνωρίζουμε την οικολογία του και δεν μας ενδιαφέρει να τη μάθουμε. Η απώλειά του μπορεί αρχικά να ταράζει, μα έπειτα ξεπερνιέται ως ένα δύσκολο μα συμβαίνον, αναπότρεπτο γεγονός! Οι περιβαλλοντικές και κλιματικές συνέπειες από την απώλεια φοβίζουν κι όχι το ίδιο το γεγονός της φυσικής απώλειας που δημιουργεί τις συνέπειες. Η οποία απώλεια προκύπτει με τις συνεχείς πυρκαγιές που μ’ ευθύνη του ανθρώπου συμβαίνουν. Αρνητικοί όντας στο πεύκο δεν το υπολογίζουμε ως προς την ειδική, ιδιαίτερη ή ακόμα την προσεκτική αντιμετώπισή του, με αποτέλεσμα να το χάνουμε.

Τι έπεται; Ένα διάδοχο οικοσύστημα θάμνων και, εν απωλεία κι αυτού (διότι νομοτελειακά ο Έλληνας θα το απωλέσει κι αυτό, όπως η ιστορία του το δείχνει!), ένα οικοσύστημα φρυγάνων. Εδώ σταματούμε… Τα φρύγανα, κατά το πώς το θέλησε η ελληνική εξουσία, δεν είναι φύση, αφού δεν είναι δασικό οικοσύστημα (δασική έκταση), και άρα συνιστούν εκτάσεις υποκείμενες σε παντοειδή χρήση. Ως απροστάτευτα οικοσυστήματα είναι μοιραίο ν’ απωλεσθούν κι αυτά, κάτι που είναι δεδομένο λαμβάνοντας υπόψη ότι απόλλυνται δάση και δασικές εκτάσεις που προστατεύονται αυστηρά (και μάλιστα Συνταγματικά).

Η απώλεια των φρυγάνων οδηγεί σε τι; Σε βραχοποιημένη, γυμνή γη, σε κατάσταση ερημοποίησης, ή, υπό μιαν άλλη εκδοχή, στην “αξιοποίηση” της φρυγανικής γης σύμφωνα με τον οικονομικό παράγοντα!

Για να μην επιβεβαιωθούμε λοιπόν σε σχέση με τον τίτλο του κειμένου, καλούμε να λογιστούμε για την ελληνική φύση και να την προστατεύσουμε –όση απέμεινε… Η κήρυξη των καμένων εκτάσεων ως αναδασωτέων βοηθά στη νομική προστασία τους, δεν είναι όμως αρκετή. Χρειάζεται η ανθρώπινη ενέργεια στη φύση, όπου απαιτείται. Όχι άσκοπες αναδασώσεις στις καμένες πευκόφυτες εκτάσεις. Θ’ αναγεννηθεί από μόνο του το θερμόβιο ελληνικό πεύκο, αρκεί να προστατευτεί. Να προστατευτεί ουσιαστικά κι αποτελεσματικά˙ κι όχι τύποις! Αναδασώσεις να γίνουν όπου η φύση αδυνατεί να επανέλθει με είδη του οικείου περιβάλλοντος, σύμφωνα με την επιστημονική κρίση και μελέτη. Μπορεί ν’ απαιτηθεί να εμπλουτιστεί το υπάρχον διάδοχο φυσικό περιβάλλον με είδη θερμοξηρόβια θαμνώδη και δενδρώδη, αλλά έως εκεί˙ όχι ριζική αλλαγή και απώλεια της θέλουσας από τη φύση φυσικής συνέχειας.

Οι διπλοκαμένες πευκόφυτες δασικές εκτάσεις, στις οποίες έχει απωλεσθεί η αναπαραγωγική ικανότητα του πεύκου, ή αυτό το ίδιο έχει απωλεσθεί, πρέπει να καταγραφούν και να μελετηθούν ως προς την αναδάσωσή τους. Σε αυτές μπορούμε να εισάγουμε είδη θερμοξηρόβια ελληνικά, που σε συνέργεια με το πεύκο θ’ αποτελέσουν τους πυρήνες νεοπαγών ελληνικών δασών με αντοχή στις ακραίες συνθήκες που δημιουργεί η κλιματική αλλαγή (ή η κλιματική κρίση ή η κλιματική απειλή…, ή όπως αλλιώς πέστε το –οι καθηγητάδες εξάλλου και οι τεχνοκράτες του συστήματος αρέσκονται στο να εφευρίσκουν όρους και να εξηγούν διαφόρως και κατά συνθήκη τις καταστάσεις!) Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι δυνατό να υπάρξουν φυτεύσεις με είδη όπως δρυ, χαρουπιά, κυπαρίσσι, κουκουναριά, σχίνο, κουμαριά, δάφνη, φιλλύκι, αριά, μυρτιά, αγριελιά, κοκκορεβιθιά, κουτσουπιά, μελικουκιά, αρωματικά φυτά κ.ά. –με δασικά, δηλαδή, είδη από την πλούσια ελληνική χλωρίδα, που φτιάχνουν το όμορφο, λιτό και με πλούτο ζωής περιβάλλον της ξεχωριστής ελληνικής φύσης.

(Από το βιβλίο του ιδίου “ΠΕΡΙ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΜΜΥΡΩΝ. Η κατάσταση των πραγμάτων – Σκέψεις, κρίσεις και απόψεις για την πυρική και πλημμυρική ελληνική πραγματικότητα”, έκδοση ιδίου, Αθήνα 2026.

——————————————
(Φωτογραφία κειμένου: © Αντώνιος Β. Καπετάνιος

The post ΕΙΧΑΜΕ ΚΑΠΟΤΕ ΔΑΣΗ… first appeared on Aυτολεξεί.

Όλα καίγονται ήδη – κι όμως, όλα συνεχίζονται σαν να μην έχει συμβεί τίποτα.

«Το ότι όλα συνεχίζονται έτσι, αυτή είναι η πραγματική καταστροφή». Με αυτή τη φράση, ο Γερμανός φιλόσοφος και ιστορικός Βάλτερ Μπένγιαμιν, σύγχρονος της ανόδου του ολοκληρωτισμού, ζήτησε να σταματήσει το ξέφρενο τρένο της νεωτερικότητας και του καπιταλισμού. Όπως και άλλοι, δεν αρκέστηκε στην καταγγελία της «επερχόμενης» καταστροφής, αλλά κατήγγειλε εκείνη που είναι ήδη εδώ, μπροστά στα μάτια μας. Σταματήστε την ξέφρενη μηχανή που μας οδηγεί κατευθείαν στον τοίχο.

Μετά από δύο μήνες καύσωνα και ξηρασίας, η Γαλλία βιώνει τη μεγαλύτερη πυρκαγιά στην ιστορία της. Σαράντα χιλιάδες εκτάρια κάηκαν μόνο στην περιοχή της Ζιρόν μέσα σε λίγες ημέρες και 100.000 σε ολόκληρη τη Γαλλία. Ο στρατός αναπτύσσεται. Σχεδόν 200.000 άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί, ενώ ορισμένοι από αυτούς έχουν εγκλωβιστεί σε βάρκες σε μια χερσόνησο. Η κυβέρνηση διανέμει 2,5 εκατομμύρια μάσκες FFP2 για την προστασία του πληθυσμού από τις τοξικές αναθυμιάσεις. Αυτά είναι στοιχεία πολέμου. Οι αρχές καλούν επειγόντως τις επιχειρήσεις να διαθέσουν εκσκαφείς και άλλο εξοπλισμό χωματουργικών εργασιών. Ο ουρανός είναι πορτοκαλί πάνω από τις παραλίες και κόκκινος το σούρουπο στο Μπορντό. Δάση γεμάτα κάρβουνα ξερνούν τρομοκρατημένα ελάφια. Και ύστερα υπάρχει το άγνωστο: μια «καταιγίδα φωτιάς» ή ένας πυροσωρειτομελανίας, που σχηματίστηκε στις 24 Ιουλίου – ένα φαινόμενο που δεν έχει παρατηρηθεί ποτέ ξανά στη Γαλλία και εκδηλώνεται όταν μια πυρκαγιά είναι τόσο μαζική, ώστε δημιουργεί το δικό της καιρικό σύστημα.

Όλα καίγονται ήδη. Κι όμως, όλα συνεχίζονται σαν να μη συμβαίνει τίποτα. Η δουλειά συνεχίζεται κανονικά. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές κερδοσκοπούν πάνω στην ενέργεια, τα σούπερ μάρκετ είναι γεμάτα, τα αεροπορικά ταξίδια δεν βρίσκονταν ποτέ σε τόσο υψηλά επίπεδα και τα SUV είναι παντού στους δρόμους. Οι άνθρωποι πηγαίνουν διακοπές έπειτα από αυτή την καταθλιπτική χρονιά. Κάνουν αυτό που έκαναν πάντα, για να μη χάσουν τα λογικά τους. Στις παραλίες και στους δρόμους σκέφτονται κάτι άλλο, ακόμη κι όταν βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα τείχος καπνού. Τα παιδιά χτίζουν κάστρα από άμμο κάτω από έναν αποκαλυπτικό ουρανό. Οι άνθρωποι βήχουν πηγαίνοντας στη δουλειά. Η ζέστη τούς κάνει να λιποθυμούν στην άσφαλτο. Αλλά όλα πρέπει να συνεχιστούν κανονικά, μέσα σε ένα είδος συλλογικής άρνησης. Κι όμως, βιώνουμε μια κατάρρευση. Τώρα πια, δεν πρόκειται για την αναδημιουργία του κόσμου, αλλά για την προστασία όσων μπορούν ακόμη να σωθούν.

Το Καπ Φερέ, το οποίο καίγεται αυτή τη στιγμή, είναι ένα προπύργιο προνομιούχων παραθεριστών και θεωρείται το «Σεν Τροπέ της ακτής του Ατλαντικού», με μερικές από τις υψηλότερες τιμές ακινήτων στη Γαλλία. Είναι ένας τόπος διαχωρισμού για τους πλούσιους, που τώρα καταστρέφεται από φλόγες τις οποίες οι πυροσβέστες δεν μπορούν να ελέγξουν, λόγω έλλειψης πόρων. Πόρων που οι ίδιοι οι πλούσιοι έχουν αρνηθεί να διαθέσουν στις δημόσιες υπηρεσίες.

Στην Ισπανία, 63.000 άνθρωποι έχουν απομακρυνθεί ή τεθεί σε περιορισμό στην περιοχή της Μαδρίτης, όπου έχουν καεί 25.000 εκτάρια. Έχει κηρυχθεί εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Σπίτια δυτικά της πρωτεύουσας έχουν ήδη καεί. Ο νομάρχης θεωρεί πλέον «αδύνατη» την κατάσβεση της πυρκαγιάς. Στην Ιταλία, δεκάδες πυρκαγιές εξακολουθούν να μαίνονται, ενώ ένας πυροσβέστης έχει χάσει τη ζωή του εν ώρα καθήκοντος.

Στην Ιρλανδία, τα βουνά Slievenamon δεν έχουν ξαναδεί κάτι παρόμοιο. Συνήθως είναι καταπράσινα, με πλούσια βλάστηση, και έχουν εμπνεύσει την κελτική μυθολογία εδώ και αιώνες. Αλλά ακόμη και εκεί μαίνεται μια τεράστια πυρκαγιά, η οποία έχει καταστρέψει εκατοντάδες εκτάρια. Πυροσβέστες και στρατιωτικά ελικόπτερα αγωνίζονται να την περιορίσουν, ενώ η μυρωδιά του καπνού ερεθίζει τα ρουθούνια μέχρι το Κορκ, στη νότια Ιρλανδία.

Ακόμη και στη βόρεια Σκωτία, σε γεωγραφικά πλάτη όπου η ακραία ζέστη και η ξηρασία είναι σπάνιες, ένα τείχος καπνού προχωρά μέσα από τη βλάστηση. Μια τεράστια πυρκαγιά έχει ξεσπάσει στο Εθνικό Πάρκο Cairngorms. Εκατοντάδες Σκωτσέζοι πυροσβέστες έδωσαν μάχη το Σάββατο, για να θέσουν τη φωτιά υπό έλεγχο.

Στον Καναδά, η καταστροφή κλιμακώνεται. Στην επαρχία του Οντάριο, τα δάση του βορρά κατακαίγονται από 177 ταυτόχρονες πυρκαγιές. Η μεγαλύτερη από αυτές έχει ήδη κάψει 350.000 εκτάρια, έκταση αντίστοιχη με εκείνη ενός γαλλικού νομού.

Εν τω μεταξύ, οι πολυεθνικές πετρελαϊκές εταιρείες συνεχίζουν να αποκομίζουν δισεκατομμύρια και να εγκαινιάζουν νέα έργα γεώτρησης. Η TotalEnergies κατέγραψε κέρδη 11,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026. Η γαλλική πετρελαϊκή εταιρεία διπλασίασε τα καθαρά της κέρδη το δεύτερο τρίμηνο, ενισχυμένα από την αύξηση των τιμών των υδρογονανθράκων λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Και ολόκληρος ο τομέας των ορυκτών καυσίμων ακμάζει.

Μπροστά σε μια τόσο ξεκάθαρη κατάσταση, με τους υπεύθυνους να έχουν εντοπιστεί και τις γραμμές της μάχης να έχουν αποκαλυφθεί, δεν γίνεται τίποτα. Το πιο εκπληκτικό φαινόμενο της εποχής μας είναι ότι η φωτιά της οργής δεν εξαπλώνεται προς τους αυτουργούς της οικοκτονίας.

The post Σταματήστε τα πάντα για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε first appeared on Aυτολεξεί.

Η πυρηνική βιομηχανία προωθεί επί του παρόντος σχέδια για μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (SMR) που υποτίθεται ότι θα είναι φθηνότεροι, ασφαλέστεροι και ταχύτεροι στην κατασκευή από τους παλαιότερους πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής. Ο Μπιλ Γκέιτς και η Amazon επενδύουν στην τεχνολογία αυτή. Επιπλέον, ορισμένοι περιβαλλοντολόγοι, συμπεριλαμβανομένων των Μαρκ Λάινας και Μπιλ ΜακΚίμπεν, υποστηρίζουν τους SMR με την ελπίδα ότι μπορούν να μειώσουν τις εκπομπές άνθρακα. Και, σύμφωνα με δημοσκοπήσεις, πολύ περισσότεροι Αμερικανοί εγκρίνουν πλέον την ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας από ό,τι συνέβαινε μόλις πριν από μια ή δύο δεκαετίες.

Φέτος, ο κόσμος βυθίστηκε σε μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση: με το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, σχεδόν το ένα πέμπτο των παγκόσμιων αποστολών πετρελαίου έχουν καθυστερήσει, με τις οικονομικές επιπτώσεις να είναι πιθανό να διαρκέσουν για μήνες ή και χρόνια. Οι παγκόσμιοι ηγέτες ξαφνικά αναζητούν απεγνωσμένα ενεργειακές εναλλακτικές λύσεις και στρέφονται στην ηλιακή ενέργεια, τον άνθρακα και την πυρηνική ενέργεια. Ταυτόχρονα, η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας για τα data centers (κέντρα δεδομένων) αυξάνεται ραγδαία και οι κατασκευαστές αυτών των κέντρων ελπίζουν να χρησιμοποιήσουν τους SMR για την τροφοδοσία της τεχνητής νοημοσύνης (AI).

Με λίγα λόγια, φαίνεται πως αυτή είναι μια σπουδαία στιγμή για την πυρηνική βιομηχανία.

Ωστόσο, οι αυτόχθονες πληθυσμοί, οι επικριτές της τεχνολογίας και οι περιβαλλοντολόγοι της παλιάς σχολής εξακολουθούν να αντιτίθενται στα πυρηνικά όπλα – ακόμη και στις νέες, εξαιρετικά διαφημισμένες μορφές τους. Συμφωνώ με τις κριτικές τους. Σε αυτό το άρθρο, θα εξετάσουμε την τρέχουσα πυρηνική αναβίωση και θα δούμε γιατί μπορεί να καταλήξει να είναι μια επίθεση ζόμπι.

Πυρηνική Αναγέννηση;

Προτού εξετάσουμε συγκεκριμένα τους SMR, είναι χρήσιμο να κατανοήσουμε την κατάσταση της πυρηνικής βιομηχανίας με πιο γενικούς όρους. Η πιθανή αναζωπύρωση της βιομηχανίας έρχεται έπειτα από τρεις δεκαετίες ύφεσης μετά την καταστροφή του Τσερνομπίλ το 1986. Σήμερα, περίπου 440 πυρηνικοί σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής, κατανεμημένοι σε 30 χώρες και με συνολική καθαρή χωρητικότητα περίπου 400 γιγαβάτ (GW), παρέχουν περίπου το 10% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας.

Οι ΗΠΑ, οι οποίες έχουν τον μεγαλύτερο αριθμό σταθμών από οποιαδήποτε άλλη χώρα (96), βλέπουν μια αργή σταδιακή κατάργηση των παλαιών αντιδραστήρων (μέση ηλικία 44 έτη), αλλά έχουν θέσει σε λειτουργία τρεις νέους κατά την τελευταία δεκαετία. Η Κίνα λειτουργεί τώρα 60 αντιδραστήρες, με έως και 40 άλλους να βρίσκονται υπό κατασκευή. Η Ινδία ελπίζει επίσης να αναπτύξει γρήγορα την πυρηνική της βιομηχανία και πειραματίζεται με αντιδραστήρες ταχείας αναπαραγωγής. Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) προβλέπει ότι η συνολική πυρηνική ισχύς θα αυξηθεί σε πάνω από 700 GW έως το 2050, και οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες αναμένεται να αποτελέσουν σημαντικό μερίδιο αυτής της ανάπτυξης. Πριν από ένα χρόνο, η κυβέρνηση Τραμπ παρουσίασε μια φιλόδοξη πυρηνική στρατηγική που περιλαμβάνει τον στόχο τετραπλασιασμού της πυρηνικής ικανότητας των Ηνωμένων Πολιτειών έως το 2050, με τους SMR να διαδραματίζουν βασικό ρόλο.

Οι κύριοι παράγοντες που οδηγούν σε ένα εκ νέου ενδιαφέρον για την πυρηνική ενέργεια είναι η κλιματική αλλαγή (παγκοσμίως), η κυβέρνηση Τραμπ (στις ΗΠΑ), η ακόρεστη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας από τις τεχνολογικές εταιρείες και η δίψα των ασιατικών χωρών για περισσότερη βιομηχανική ενέργεια. Τα περισσότερα έθνη θέλουν να περιορίσουν τις εκπομπές άνθρακα και οι κύριες εναλλακτικές λύσεις χαμηλών εκπομπών άνθρακα έναντι των ορυκτών καυσίμων είναι η ηλιακή, η αιολική, η υδροηλεκτρική και η πυρηνική ενέργεια. Η ηλιακή και η αιολική ενέργεια είναι διαλείπουσες («μεταβλητές») πηγές, που απαιτούν αποθήκευση ενέργειας για την ευθυγράμμιση της προσφοράς ηλεκτρικής ενέργειας με τη ζήτηση. Η υδροηλεκτρική ενέργεια έχει περιορισμένο δυναμικό ανάπτυξης. Αυτό αφήνει μόνη της την πυρηνική ενέργεια, η οποία έχει το πλεονέκτημα του να είναι αξιόπιστη και σταθερή, με δυνατότητες επέκτασης.

Και παρότι είναι χρήσιμο να κατανοήσουμε γιατί ο κλάδος αναπτύσσεται ξανά, είναι εξίσου σημαντικό να γνωρίζουμε τους λόγους για τη μακρά περίοδο αδράνειάς του: 

• Κόστος: Οι πυρηνικοί σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής είναι πολύπλοκοι και ακριβοί, καθώς χρησιμοποιούν τεχνολογία που υπόκειται σε διεθνείς κανονισμούς λόγω ανησυχιών σχετικά με τον πολλαπλασιασμό των πυρηνικών όπλων. Παρά τα πάνω από 80 χρόνια ανάπτυξης της βιομηχανίας, η κατασκευή τους εξακολουθεί να διαρκεί πολύ και συχνά μαστίζεται από υπέρβαση στο κόστος.
• Καύσιμο: Το ουράνιο, το καύσιμο για σχεδόν όλους τους υπάρχοντες πυρηνικούς σταθμούς, είναι ένας εξαντλήσιμος μη ανανεώσιμος πόρος και τα αποθέματα μειώνονται. Η εξόρυξη ουρανίου είναι μια βρώμικη, δαπανηρή διαδικασία και το κλείσιμο ορυχείων, κυρίως λόγω εξάντλησης των πόρων, αναμένεται να οδηγήσει σε ελλείψεις καυσίμων έως το 2035. Ενώ οι γεωλόγοι έχουν εντοπίσει περισσότερους πόρους ουρανίου, το άνοιγμα νέων ορυχείων συνεπάγεται περαιτέρω περιβαλλοντική καταστροφή και βλάβη στις ανθρώπινες κοινότητες, από τις οποίες η βιομηχανία εξόρυξης ουρανίου έχει ήδη ένα ζοφερό ιστορικό.
• Απόβλητα: Παρά τις δεκαετίες έρευνας, η παγκόσμια πυρηνική βιομηχανία δεν έχει βρει ακόμη ένα καλό μέρος για να αποθηκεύσει τους 300.000 τόνους πυρηνικών αποβλήτων –καθώς και τους 480.000 τόνους απεμπλουτισμένου ουρανίου μόνο στις ΗΠΑ– που έχει παράξει τα τελευταία 80+ χρόνια.
• Ασφάλεια: Ενώ τα πυρηνικά ατυχήματα είναι σχετικά σπάνια, μπορεί να είναι καταστροφικά και δαπανηρά όταν συμβούν. Η καταστροφή της Φουκουσίμα το 2011 είχε ως αποτέλεσμα άμεσο κόστος αποκατάστασης έως και 180 δισεκατομμύρια δολάρια σύμφωνα με στοιχεία του 2016, αλλά η ζημιά δεν έχει ακόμη περιοριστεί πλήρως και το έμμεσο κόστος για την ανθρώπινη υγεία έχει εκτιμηθεί σε μισό τρισεκατομμύριο δολάρια. Επιπλέον, η τεχνολογία πυρηνικής ενέργειας εξακολουθεί να συνδέεται με την απειλή της διάδοσης των πυρηνικών όπλων.
• Ζητήματα νερού: Σχεδόν όλοι οι πυρηνικοί σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής χρησιμοποιούν το νερό ως ψυκτικό μέσο και είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε ξηρασίες και πλημμύρες. Οι ξηρασίες μειώνουν τη διαθεσιμότητα νερού για ψύξη, ενώ οι πλημμύρες (οι πυρηνικοί σταθμοί κατασκευάζονται γενικά δίπλα σε ποτάμια, λίμνες και άλλα υδάτινα σώματα) προκαλούν ζημιές στις υποδομές ασφαλείας και ενέχουν τον κίνδυνο μόλυνσης των πηγών νερού. 

Αν η πυρηνική βιομηχανία καταφέρει, λοιπόν, να ξεπεράσει τα ιστορικά της εμπόδια, τότε μια πόρτα είναι ανοιχτή. Σύμφωνα με τη βιομηχανία, οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες είναι ο κύριος δρόμος προς τα εμπρός. 

SMRs: Υπόσχεση ή διαφημιστική εκστρατεία;

Τα κύρια επιχειρήματα υπέρ των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMR) είναι ότι θα ήταν φθηνότεροι και ταχύτεροι στην κατασκευή από τους συμβατικούς σταθμούς παραγωγής ενέργειας, ότι θα ήταν ασφαλέστεροι και, επειδή είναι μικρότεροι, ότι θα μπορούσαν να εγκατασταθούν για την τροφοδοσία απομακρυσμένων πόλεων ή κέντρων δεδομένων. Η ιδέα είναι η κατασκευή των διάφορων εξαρτημάτων να γίνεται σε ένα κεντρικό εργοστάσιο και στη συνέχεια η συναρμολόγησή τους σε εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας.

Ως «μικροί» ορίζονται τα 300 μεγαβάτ ηλεκτρικής ενέργειας ή και λιγότερο, ενώ οι περισσότεροι υπάρχοντες πυρηνικοί σταθμοί είναι της τάξης του ενός γιγαβάτ (1.000 MW). Ορισμένοι SMR που έχουν προταθεί είναι 20 μεγαβάτ ή λιγότερο – αυτοί ονομάζονται «μικρο» αντιδραστήρες. 

Ως επί το πλείστον, οι SMR βρίσκονται ακόμη στο στάδιο του σχεδιασμού. Η Κίνα έχει έναν SMR υπό κατασκευή. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η TerraPower, που ιδρύθηκε από τον Μπιλ Γκέιτς της Microsoft, έλαβε άδεια για την κατασκευή ενός αντιδραστήρα ψύξης νατρίου ισχύος 345 μεγαβάτ (όχι ακριβώς «μικρού», αλλά κλειστού) στο Κέμερερ του Ουαϊόμινγκ.

Σαφώς, είναι δυνατό να ληφθεί χρηματοδότηση και έγκριση για αυτούς τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας νέας γενιάς. Το μεγάλο ερώτημα είναι, μπορούν οι SMR να τηρήσουν τις υποσχέσεις τους ώστε να ξεπεράσουν τα ιστορικά μειονεκτήματα της συμβατικής πυρηνικής ενέργειας;

• Κόστος: Οι SMR θα είναι φθηνότεροι στην κατασκευή μόνο εάν παραγγελθούν μεγάλοι αριθμοί. Τα πρώτα πρωτότυπα μπορεί να είναι ακόμη πιο δαπανηρά από τα συμβατικά εργοστάσια. Εν τω μεταξύ, το κόστος κατασκευής ανά MW χωρητικότητας πιθανότατα θα είναι υψηλότερο ενώ το λειτουργικό κόστος είναι σε μεγάλο βαθμό άγνωστο μέχρι να συλλεχθούν δεδομένα από τον πραγματικό κόσμο. Επομένως, το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας από τους SMR δεν έχει ακόμη καθοριστεί, αλλά οι προκαταρκτικές εκτιμήσεις το τοποθετούν πολύ υψηλότερο από αυτό της ηλιακής ή της αιολικής ενέργειας.
• Καύσιμο: Οι περισσότεροι προτεινόμενοι αντιδραστήρες SMR χρησιμοποιούν ουράνιο, αλλά ορισμένα σχέδια στα χαρτιά θα χρησιμοποιούσαν απεμπλουτισμένο ουράνιο ή θόριο ως καύσιμα (βλ. παρακάτω). Προς το παρόν, ωστόσο, ο περιορισμός του καυσίμου του ουρανίου που απειλεί την πυρηνική βιομηχανία παραμένει σε ισχύ. Οι SMR επίσης δεν θα χρησιμοποιούν τα καύσιμά τους πιο αποτελεσματικά από τους συμβατικούς αντιδραστήρες, παρά ορισμένους ισχυρισμούς περί του αντιθέτου.
• Ουράνιο από θαλασσινό νερό: Τα όρια εφοδιασμού ουρανίου θα μπορούσαν να διευρυνθούν σημαντικά με τη συλλογή του από το θαλασσινό νερό, όπου ο εν δυνάμει πόρος είναι τεράστιος – αν και σε συγκέντρωση περίπου 3,3 μερών ανά δισεκατομμύριο. Ο συνολικός πόρος ουρανίου στον ωκεανό εκτιμάται σε 4,5 δισεκατομμύρια τόνους, πάνω από 500 φορές μεγαλύτερος από όλους τους αναγνωρισμένους χερσαίους πόρους ουρανίου. Ωστόσο, η εξόρυξη του ουρανίου θα απαιτήσει πολλή ενέργεια: η καλύτερη υπάρχουσα τεχνολογία που χρησιμοποιεί απορροφητικά υλικά θα προσφέρει απόδοση ενέργειας επί της επενδεδυμένης ενέργειας (ERoEI) περίπου 4:1, η οποία είναι χαμηλότερη από την ERoEI για την ηλιακή, αιολική, υδροηλεκτρική, ορυκτά καύσιμα ή τη συμβατική εξόρυξη ουρανίου.
• Απόβλητα: Ορισμένα προτεινόμενα σχέδια SMR θα ήταν αντιδραστήρες αναπαραγωγής που θα μπορούσαν να απαλλαγούν από απεμπλουτισμένο ουράνιο ή ακόμα και πυρηνικά απόβλητα, χρησιμοποιώντας τα ως καύσιμα – αλλά αυτή η τεχνολογία έχει αντιμετωπίσει σημαντικές προκλήσεις (βλ. παρακάτω). Διαφορετικά, οι SMR δεν θα κάνουν τίποτε για να λύσουν, και στην πραγματικότητα μπορεί να επιδεινώσουν, το δίλημμα των πυρηνικών αποβλήτων. 
• Ασφάλεια: Οι SMR έχουν σχεδιαστεί για να είναι ασφαλέστεροι από τους συμβατικούς πυρηνικούς σταθμούς, χρησιμοποιώντας παθητικά συστήματα ψύξης που λειτουργούν με τη βαρύτητα και δεν απαιτούν ηλεκτρική ενέργεια ή ανθρώπινη παρέμβαση για να κλείσουν. Ωστόσο, η συνολική τους ασφάλεια είναι αμφιλεγόμενη. Δεν υπάρχουν ακόμη δεδομένα από τον πραγματικό κόσμο που να υποστηρίζουν τις υποσχέσεις της βιομηχανίας. Και η ύπαρξη πολλών μικρότερων πυρηνικών σταθμών διάσπαρτων σε όλο το τοπίο θα μπορούσε να διευκολύνει την κατάληξη πυρηνικών υλικών στα χέρια κακών παραγόντων. Η ανθεκτικότητα των SMR απέναντι σε συχνότερες και πιο σοβαρές φυσικές καταστροφές είναι επίσης αμφιλεγόμενη. Μια μελέτη του 2021 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι καταιγίδες, οι ξηρασίες και οι υψηλότερες θερμοκρασίες περιβάλλοντος που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή είναι πιθανό να δημιουργήσουν λειτουργικούς κινδύνους για όλους τους πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής. 

Τα μεγαλύτερα εναπομείναντα πλεονεκτήματα των SMR είναι η ταχύτητα με την οποία θα μπορούσαν να αναπτυχθούν μόλις τεθεί σε εφαρμογή η υποδομή παραγωγής και η προοπτική παροχής μη συνδεδεμένων με το δίκτυο αποκλειστικών πηγών ενέργειας για τα data centers.

Τι γίνεται με τις υπόλοιπες τεχνολογικές εξελίξεις;

Όταν έρχονται αντιμέτωποι με τα όρια μιας τεχνολογίας, οι υποστηρικτές της πυρηνικής ενέργειας συχνά μετατοπίζουν τη συζήτηση σε μια άλλη. Ωστόσο, μια προσεκτική εξέταση συνήθως δείχνει ότι κάθε τεχνολογική «λύση» έχει τα δικά της προβλήματα:

• Αντιδραστήρες ταχείας αναπαραγωγής: Εάν τα πυρηνικά καύσιμα είναι σπάνια, γιατί να μην αναπτυχθούν αντιδραστήρες ταχείας αναπαραγωγής, οι οποίοι παράγουν περισσότερο πυρηνικό καύσιμο από ό,τι καταναλώνουν; Επί του παρόντος, η Ρωσία λειτουργεί δύο τέτοιους αντιδραστήρες ταχείας αναπαραγωγής και ο πρώτος της Ινδίας έφτασε σε κρίσιμη κατάσταση στα τέλη Απριλίου. Η Κίνα διαθέτει έναν αντιδραστήρα ταχείας αναπαραγωγής για έρευνα. Οι ΗΠΑ, η Γαλλία και η Ιαπωνία λειτουργούσαν στο παρελθόν αντιδραστήρες αναπαραγωγής, αλλά έχουν διακόψει την έρευνα προς αυτή την κατεύθυνση λόγω υψηλού κεφαλαιουχικού και λειτουργικού κόστους, κινδύνων ασφαλείας που σχετίζονται με το ψυκτικό μέσο νατρίου και ανησυχιών για τον πυρηνικό πολλαπλασιασμό.
• Εναλλακτικά συστήματα ψύξης: Οι υδρόψυκτοι αντιδραστήρες (μια κατηγορία που περιλαμβάνει σχεδόν όλους τους υπάρχοντες εμπορικούς πυρηνικούς σταθμούς) ενέχουν κινδύνους ατυχημάτων με απώλεια ψυκτικού μέσου λόγω σπασιμάτων σωλήνων, βλαβών λειτουργίας υψηλής πίεσης, φθοράς εξαρτημάτων που σχετίζονται με την ηλικία και εξαιτίας σεισμών ή άλλων φυσικών καταστροφών. Η λύση της βιομηχανίας: χρήση νατρίου ή ηλίου ως ψυκτικού μέσου. Δυστυχώς, το νάτριο είναι εξαιρετικά χημικά αντιδραστικό και αναφλέγεται κατά την επαφή με τον αέρα και αντιδρά εκρηκτικά με το νερό, ενώ το ήλιο είναι ένας εξαντλήσιμος μη ανανεώσιμος πόρος που καθίσταται οικονομικά σπάνιος με ταχύ ρυθμό.
• Αντιδραστήρες θορίου: Εάν το ουράνιο είναι σπάνιο και μπορεί να οδηγήσει σε πολλαπλασιασμό όπλων, γιατί να μην χρησιμοποιηθεί θόριο σε μεγαλύτερη αφθονία; Η Κίνα διαθέτει ήδη έναν πειραματικό αντιδραστήρα θορίου δύο μεγαβάτ στην έρημο Γκόμπι. Ωστόσο, οι αντιδραστήρες θορίου έχουν υψηλό κόστος ανάπτυξης και παράγουν ένα εξαιρετικά ραδιενεργό υποπροϊόν, το ουράνιο-232, το οποίο διασπάται σε ισότοπα που εκπέμπουν διεισδυτικές ακτίνες γάμμα, καθιστώντας τον χειρισμό και τη συντήρηση του καυσίμου πιο επικίνδυνο και δαπανηρό. Επίσης, οι αντιδραστήρες θορίου απαιτούν ένα «κινητήριο» καύσιμο: το θόριο-232 είναι γόνιμο, όχι σχάσιμο, που σημαίνει ότι χρειάζεται ένα διαφορετικό ραδιενεργό καύσιμο (όπως ουράνιο ή πλουτώνιο) για να ξεκινήσει η αλυσιδωτή αντίδραση. Επομένως, οι ανησυχίες σχετικά με τη διάδοση παραμένουν. 

Προς το παρόν, υπάρχουν λίγα δεδομένα από τον πραγματικό κόσμο σχετικά με αυτές τις «νέες» πυρηνικές τεχνολογίες, παρ’ όλο που όλες έχουν συζητηθεί ή υπόκεινται σε πειραματισμό εδώ και δεκαετίες. Η πυρηνική βιομηχανία δεν έχει λύσει στην πραγματικότητα τα πολλά διλήμματά της και η τρέχουσα πυρηνική αναγέννηση δεν καθοδηγείται τόσο από νέες λύσεις όσο από την ταχεία επιδείνωση των ενεργειακών προβλημάτων της κοινωνίας, κυρίως της κλιματικής αλλαγής: οι παγκόσμιοι ηγέτες είναι πλέον τόσο απεγνωσμένοι για αξιόπιστες πηγές ενέργειας χαμηλών εκπομπών άνθρακα που είναι πρόθυμοι να παραβλέψουν σημαντικούς κινδύνους, αρκεί η πυρηνική βιομηχανία να προσθέσει μια γυαλιστερή λάμψη στην τελευταία της έκδοση προϊόντων. Και οι ηγέτες της τεχνολογικής βιομηχανίας, έχοντας πλήρη επίγνωση της αυξανόμενης ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας από την Τεχνητή Νοημοσύνη, είναι ακόμη πιο απεγνωσμένοι για τρόπους να τροφοδοτήσουν την εκθετική ανάπτυξη των εταιρειών τους χωρίς να διακινδυνεύσουν μια αρνητική αντίδραση από την υπόλοιπη κοινωνία, η οποία μπορεί να υποφέρει από υψηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας ή ελλείψεις. 

Αν όχι SMR, τότε τι;

Η πυρηνική ενέργεια είναι προϊόν της σύγχρονης βιομηχανικής ανάπτυξης υψηλής τεχνολογίας. Οι υποστηρικτές της πυρηνικής ενέργειας προϋποθέτουν –και οι πυρηνικοί αντιδραστήρες βασίζονται σε– παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, αδιάλειπτη παροχή ενέργειας από το δίκτυο, αξιόπιστους υδάτινους πόρους και λειτουργικά πολιτικά συστήματα. Το μέλλον που ξεδιπλώνεται γύρω μας είναι μια πολυ-κρίση στην οποία οι αλυσίδες εφοδιασμού, η παροχή ενέργειας από το δίκτυο, το νερό, ο καιρός και η κυρίαρχη πολιτική απειλούνται. Σε αυτές τις εξελισσόμενες συνθήκες, οι μόνες λύσεις που έχουν νόημα είναι αυτές που είναι μικρής κλίμακας, τοπικές, χαμηλού κινδύνου και βασίζονται στη φύση.

Τι πρέπει να κάνουμε με τις εκπομπές άνθρακα; Ναι, πρέπει να αντικαταστήσουμε τα ορυκτά καύσιμα με πηγές ενέργειας χαμηλών εκπομπών άνθρακα – αλλά αυτές θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο χαμηλής τεχνολογίας και θα πρέπει εν τέλει να στοχεύουμε στη μείωση της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας.

Τι να κάνουμε με τα κέντρα δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης; Αυτό είναι εύκολο: μην τα κατασκευάσετε. Οδεύουμε ορμητικά προς ένα μέλλον που θα διαχειρίζεται η τεχνητή νοημοσύνη, χωρίς επαρκή κατανόηση του τι είναι, τι κάνει ή τι είναι πιθανό να κάνει η τεχνητή νοημοσύνη. Εκτός αυτού, η τεχνητή νοημοσύνη φαίνεται να είναι ίσως η μεγαλύτερη επενδυτική φούσκα στην Ιστορία.

Οι περισσότεροι πολιτικοί και οικονομικοί ηγέτες έχουν υιοθετήσει τη στάση ότι πρέπει να καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια για να σώσουμε τη βιομηχανική νεωτερικότητα. Αλλά η βιομηχανική νεωτερικότητα είναι η ουσία του προβλήματός μας: είναι μια μηχανή που δημιουργεί κρίσεις – και μια μηχανή που, πριν από την αναπόφευκτη αυτοκαταστροφή της, δημιουργεί τεράστιο πλούτο για μια μικρή μειονότητα ανθρώπων, ενώ παγιδεύει όλους τους άλλους σε θλιβερά συστήματα απασχόλησης, πληρωμών, χρέους, εξάρτησης και απόσπασης της προσοχής που αφήνουν λίγο χρόνο για σκέψη σχετικά με τη ματαιότητα όλων αυτών.

Επιπλέον, οι SMR δεν θα κάνουν τίποτα για να λύσουν την άμεση παγκόσμια ενεργειακή κρίση. Οι ελλείψεις πετρελαίου που ήδη σαρώνουν τον κόσμο μετά τον πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν δεν μπορούν, στις περισσότερες περιπτώσεις, να αντισταθμιστούν με ηλεκτρική ενέργεια – τουλάχιστον όχι αμέσως. Ενώ η ηλεκτροδότηση είναι μια καλή ενδιάμεση ενεργειακή στρατηγική για τη σταδιακή εξάλειψη της νεωτερικότητας με ελάχιστες απώλειες, είναι μια στρατηγική που θα χρειαστεί χρόνο και ορισμένα πράγματα θα είναι δύσκολο ή αδύνατο να ηλεκτροδοτηθούν ουσιαστικά – συμπεριλαμβανομένης της βαριάς βιομηχανίας και των αεροπορικών ταξιδιών. Εν τω μεταξύ, ο κόσμος χρειάζεται βενζίνη, ντίζελ και καύσιμο αεροσκαφών τώρα· οι SMR θα χρειαστούν δεκαετίες για να αναπτυχθούν.

Η γνώμη που θα έχετε για τους SMR θα έχει να κάνει σε μεγάλο βαθμό με τη γενική σας στάση απέναντι στην τεχνολογία. Αν πιστεύετε ότι η μοίρα και το μέλλον της ανθρωπότητας εξαρτώνται από την υψηλή τεχνολογία (συμπεριλαμβανομένης της Τεχνητής Νοημοσύνης και των προηγμένων πυραύλων που θα επιτρέψουν τον αποικισμό άλλων πλανητών), τότε είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα πιστεύετε ότι οι SMR θα μας βοηθήσουν να φτάσουμε εκεί. Αλλά αν πιστεύετε, όπως εγώ, ότι η παγκόσμια πολυκρίση είναι μια αναπόφευκτη συνέπεια του βιομηχανισμού και των συνεπειών του (εξάντληση πόρων, ρύπανση και υπερπληθυσμός), τότε είναι πιθανό να θεωρείτε τους SMR ως μια άσκοπη και επικίνδυνη σπατάλη πόρων. 

Μόλις καταλάβουμε γιατί η βιομηχανική νεωτερικότητα είναι μη βιώσιμη, το πιο σημαντικό ερώτημα γεννιέται: ποια είναι μια βιώσιμη στρατηγική εξόδου; Καθώς βγαίνουμε από την πόρτα της νεωτερικότητας και επιστρέφουμε στην απλότητα, θα πρέπει να ελαχιστοποιήσουμε τη δημιουργία νέων προβλημάτων και να ξαναμάθουμε τις κομψές λύσεις της φύσης. Όταν οι προτεραιότητές μας αναπροσανατολίζονται έτσι, η πυρηνική ενέργεια δεν έχει κανένα νόημα. 

The post Αποδομώντας την πυρηνική αναβίωση: Οι μικροί αρθρωτοί πυρηνικοί αντιδραστήρες αποτελούν αδιέξοδο first appeared on Aυτολεξεί.

Αυτό το άρθρο θα διερευνήσει τα κοινά σημεία μεταξύ της κοινωνικής οικολογίας και της αναπηρικής δικαιοσύνης στα αντίστοιχα οράματά τους για απελευθέρωση. Εστιάζοντας στα κοινά στοιχεία της αντικαπιταλιστικής κριτικής, της αλληλοβοήθειας ή αλληλεξάρτησης και της οικολογικής βιωσιμότητας, θα δείξω πώς αυτά τα δύο κινήματα μπορούν να ευθυγραμμιστούν για να οικοδομήσουν έναν πιο δίκαιο, ισότιμο και οικολογικό κόσμο. Υποστηρίζω ότι η κοινωνική οικολογία και η αναπηρική δικαιοσύνη μοιράζονται μια ποικιλία αξιών και στόχων που τις καθιστούν φυσικούς εταίρους στους αγώνες για συλλογική απελευθέρωση.

Το πλαίσιο της αναπηρικής δικαιοσύνης εμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2000, μέσα από τη δράση φυλετικοποιημένων ακτιβιστών και ακτιβιστριών με αναπηρία. Οι ακτιβιστές αυτοί διαπίστωσαν ότι το κίνημα για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία καθοδηγούνταν έως τότε κυρίως από λευκά άτομα με αναπηρία της μεσαίας τάξης. Η αναπηρική δικαιοσύνη γεννήθηκε από την ανάγκη για ένα κίνημα πολύ πιο διαθεματικό, ικανό να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα ζητήματα φυλής, τάξης, σεξουαλικότητας και περιβάλλοντος.

Το πλαίσιο της αναπηρικής δικαιοσύνης περιλαμβάνει δέκα βασικές αρχές, οι οποίες προσανατολίζονται στη δημιουργία μιας πιο δίκαιης και βιώσιμης κοινωνίας για τα άτομα με αναπηρία: διαθεματικότητα, πρώτος λόγος στους πιο επηρεαζόμενους, αντικαπιταλιστική πολιτική, διακινηματική αλληλεγγύη, αναγνώριση της ολότητας του ατόμου, βιωσιμότητα, δέσμευση στη δια-αναπηρική αλληλεγγύη, αλληλεξάρτηση, συλλογική πρόσβαση και συλλογική απελευθέρωση. Το πλαίσιο αυτό συνδέεται ουσιαστικά με τις αρχές της κοινωνικής οικολογίας, ιδιαίτερα με την κριτική της ιεραρχίας και της κυριαρχίας, την αλληλοβοήθεια και την οικολογική βιωσιμότητα.

Ως προς τις πτυχές της κοινωνικής οικολογίας στις οποίες εστιάζει η εργασία μου, τόνισα κυρίως ότι οι επιπτώσεις του καπιταλισμού καταστρέφουν την οικολογική ισορροπία του πλανήτη, παραπέμποντας στο άρθρο του Brian Tokar, «Κινήματα για Κλιματική Δράση: Προς την Ουτοπία ή την Αποκάλυψη;», που δημοσιεύτηκε στο Ινστιτούτο Αναρχικών Σπουδών. Παρέθεσα επίσης το κείμενο του Murray Bookchin «Τι είναι η Κοινωνική Οικολογία», από το βιβλίο *Κοινωνική Οικολογία και Κομμουναλισμός*, όπου αναλύεται η ανάγκη να αντιμετωπιστούν από κοινού οι οικολογικές και κοινωνικές κρίσεις, αν επιδιώκουμε έναν πιο δίκαιο και βιώσιμο κόσμο. Ο Bookchin υποστηρίζει ότι οι ανθρώπινες κοινωνίες δεν πρέπει να οργανώνονται γύρω από τον ανταγωνισμό, όπως συμβαίνει στον καπιταλισμό, αλλά γύρω από την αλληλοβοήθεια, δηλαδή γύρω από την ανθρώπινη αξία της υποστήριξης και της αλληλεξάρτησης μέσα στην κοινότητα.

Η κοινωνική οικολογία και η αναπηρική δικαιοσύνη τέμνονται σε πολλά σημεία. Η κοινωνικοοικολογική αξία της αλληλοβοήθειας βρίσκεται πολύ κοντά στην αρχή της αλληλεξάρτησης, η οποία αποτελεί κεντρική αρχή της αναπηρικής δικαιοσύνης. Η αρχή αυτή αναγνωρίζει ότι όλοι οι άνθρωποι χρειαζόμαστε και στηριζόμαστε ο ένας στον άλλον για να επιβιώσουμε. Αυτό ισχύει με ιδιαίτερη ένταση για τα άτομα με αναπηρία, καθώς η αλληλεξάρτηση αποτελεί για πολλούς ανθρώπους αναγκαία προϋπόθεση συμμετοχής στην κοινότητα. Τα άτομα με αναπηρία γνωρίζουν ότι η πραγματική ελευθερία δεν προκύπτει από την απομόνωση ή από την επιδίωξη μιας πλήρους αυτάρκειας, αλλά από την ελεύθερη σχέση με ανθρώπους που επενδύουν αμοιβαία στην επιβίωση και την ευημερία ο ένας του άλλου.

Η αναπηρική δικαιοσύνη δηλώνει επίσης: «Βλέπουμε την απελευθέρωση όλων των ζωντανών συστημάτων και της γης ως αναπόσπαστο κομμάτι της απελευθέρωσης των κοινοτήτων μας, καθώς όλοι μοιραζόμαστε έναν πλανήτη» (Berne 2016, 18). Συνδεδεμένη με την αρχή της αλληλεξάρτησης είναι η επίγνωση ότι όλοι αποτελούμε μέρος των ζωντανών οικοσυστημάτων του πλανήτη και ότι έχουμε ευθύνη να προστατεύσουμε αυτή την ισορροπία. Εδώ αναδεικνύεται μια ακόμη βασική αρχή της αναπηρικής δικαιοσύνης που συναντά την κοινωνική οικολογία: η βιωσιμότητα.

Η αναπηρική δικαιοσύνη υποστηρίζει ότι όλα τα άτομα, και ειδικά τα άτομα με αναπηρία, πρέπει να ζουν σε κοινωνίες όπου έχουν την ελευθερία να ρυθμίζουν τον ρυθμό της ζωής τους, χωρίς να πιέζονται να αποδίδουν σύμφωνα με τα καπιταλιστικά πρότυπα παραγωγικότητας. Τα άτομα με αναπηρία πρέπει να μπορούν να ξεκουράζονται κατά τη διάρκεια της εργασίας τους ή, όταν αυτό είναι αναγκαίο για την υγεία τους, να έχουν τη δυνατότητα να σταματούν την εργασία. Ενώ η καπιταλιστική παραγωγή και το κέρδος έχουν τεθεί εδώ και πολύ καιρό πάνω από κάθε άλλη αξία, γίνεται όλο και πιο σαφές ότι η αδιάκοπη παραγωγή βλάπτει τόσο τα οικοσυστήματα όσο και τα σώματά μας.

Είναι κρίσιμο η κοινωνική οικολογία να ενσωματώσει στη θεωρία και την πράξη της την αναπηρική δικαιοσύνη, όπως και η αναπηρική δικαιοσύνη να αξιοποιήσει τις γνώσεις της κοινωνικής οικολογίας. Οι κοινωνικοί οικολόγοι χρειάζεται πρώτα να αναγνωρίσουν ότι, μέσα στην εντεινόμενη κλιματική κρίση, οι ευάλωτες κοινότητες θα πληγούν περισσότερο, και ανάμεσά τους η κοινότητα των ατόμων με αναπηρία. Αν η κλιματική καταστροφή προκαλέσει κοινωνική κατάρρευση, τα άτομα με αναπηρία θα βρεθούν ανάμεσα στους πιο εκτεθειμένους πληθυσμούς και θα έχουν άμεση ανάγκη από δίκτυα αμοιβαίας βοήθειας.

Για να σταθούν πραγματικά αλληλέγγυοι με την κοινότητα των ατόμων με αναπηρία, οι κοινωνικοί οικολόγοι πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις αρχές της αναπηρικής δικαιοσύνης σε κάθε διαδικασία μετάβασης πέρα από τον καπιταλισμό. Οι κοινωνικοί οικολόγοι, όπως και άλλα τμήματα των κοινωνικών κινημάτων, οφείλουν επίσης να συμπεριλάβουν ουσιαστικά τα άτομα με αναπηρία στις οργανωτικές τους στρατηγικές και να κάνουν τις απαραίτητες αλλαγές ώστε αυτή η συμπερίληψη να μη μένει αφηρημένη διακήρυξη.

Σε βασικό επίπεδο, αυτό σημαίνει μεγαλύτερη προσοχή στις ανάγκες πρόσβασης των ανθρώπων που συμμετέχουν σε μια ομάδα. Η θέση αυτή αντιστοιχεί στην ένατη αρχή της αναπηρικής δικαιοσύνης, τη συλλογική πρόσβαση. Η συλλογική πρόσβαση μπορεί να σημαίνει ότι οι χώροι είναι προσβάσιμοι σε αναπηρικά αμαξίδια, ότι υπάρχει χώρος χωρίς έντονες οσμές για ανθρώπους με αλλεργίες ή ευαισθησίες σε αρώματα, ή ότι διατίθεται διερμηνέας νοηματικής γλώσσας για κωφούς και βαρήκοους συμμετέχοντες. Μπορεί επίσης να σημαίνει κάτι τόσο απλό όσο το να δίνεται χρόνος σε ένα άτομο με σύνθετες επικοινωνιακές ανάγκες να συνθέσει αυτό που θέλει να πει στη συσκευή παραγωγής ομιλίας του. Η κάλυψη των αναγκών πρόσβασης κάνει τις συλλογικότητές μας πιο ανοιχτές και πιο ικανές να συμπεριλάβουν μια ευρύτερη κοινότητα ανθρώπων, μέσα στην οποία βρίσκονται και τα άτομα με αναπηρία.

Η κοινωνική οικολογία πρέπει επίσης να λάβει υπόψη τη διάχυτη περιθωριοποίηση που βιώνουν τα άτομα με αναπηρία στην κυρίαρχη κοινωνία. Η περιθωριοποίηση αυτή συνδέεται με τον ικανισμό (ableism), δηλαδή με ένα σύνολο κοινωνικών αντιλήψεων, θεσμών και πρακτικών που αντιμετωπίζουν το «ικανό» σώμα και τον «ικανό» νου ως αυτονόητο πρότυπο κανονικότητας. Όσοι δεν ανταποκρίνονται σε αυτό το πρότυπο συχνά θεωρούνται ανεπαρκείς, εξαρτημένοι ή λιγότερο άξιοι συμμετοχής στην κοινωνική ζωή.

Παρότι ο ικανισμός έχει βαθιές ιστορικές ρίζες, η άνοδος του καπιταλισμού του έδωσε μια νέα μορφή. Τα άτομα με αναπηρία άρχισαν να αντιμετωπίζονται όλο και περισσότερο μέσα από το κριτήριο της οικονομικής παραγωγικότητας. Επειδή θεωρήθηκαν λιγότερο παραγωγικά από τον υπόλοιπο πληθυσμό, περιθωριοποιήθηκαν, αποκλείστηκαν και συχνά ιδρυματοποιήθηκαν μαζικά. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, κατά τον δέκατο ένατο και τις αρχές του εικοστού αιώνα, αυτός ο αποκλεισμός πήρε και νομική μορφή. Πολλές αμερικανικές πόλεις ψήφισαν νόμους γνωστούς ως «νόμους περί ασχήμιας» (ugly laws), οι οποίοι απαγόρευαν σε ορισμένα άτομα με αναπηρία ή εμφανείς σωματικές διαφορές να εμφανίζονται δημόσια.

Αυτή η ιστορία έχει επηρεάσει βαθιά τον πολιτισμό μας. Τα ζητήματα της αναπηρίας γίνονται συχνά αόρατα και παραμελούνται, ακόμη και μέσα στην αριστερή πολιτική. Συνήθως αντιμετωπίζονται ως εξατομικευμένα ιατρικά ζητήματα και όχι ως ζητήματα με ευρύτερη πολιτική σημασία. Μέχρι τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, πολλά άτομα με σημαντικές αναπηρίες ζούσαν απομονωμένα σε ιδρύματα, απουσίαζαν από τη δημόσια σφαίρα και, επομένως, αποκλείονταν και από τις δυνατότητες πολιτικής οργάνωσης μέσα στην Αριστερά.

Για τον λόγο αυτό, οι κοινωνικοί οικολόγοι έχουν σήμερα μια πραγματική ευκαιρία να οργανωθούν μαζί με ακτιβιστές με αναπηρία γύρω από κοινούς στόχους. Υπάρχει ένα μέρος του πληθυσμού των ατόμων με αναπηρία του οποίου οι βλάβες έχουν προκληθεί ή επιδεινωθεί από την καταστροφή του βιωμένου περιβάλλοντος. Αυτό δημιουργεί ένα σαφές σημείο σύνδεσης ανάμεσα στην κοινωνική οικολογία και τον ακτιβισμό για την αναπηρική δικαιοσύνη. Τα δύο κινήματα μοιράζονται επίσης τον στόχο μιας κοινωνίας ισότιμης, οικολογικά βιώσιμης και προσβάσιμης.

Θέλω επίσης να επισημάνω μια ακόμη συνέπεια του διάχυτου ικανισμού της κυρίαρχης κοινωνίας. Τα άτομα με αναπηρία, ιδίως εκείνα με σημαντικές αναπηρίες, συχνά απομονώνονται από τις κοινότητές τους εξαιτίας σωματικών, γνωστικών ή ψυχολογικών διαφορών. Αυτή η απομόνωση, πέρα από τη συναισθηματική και ψυχολογική πίεση που προκαλεί, τα καθιστά πιο ευάλωτα σε κακοποίηση από μέλη της οικογένειας, φροντιστές, αλλά και από το αναπτυσσόμενο φασιστικό κίνημα. Η ιστορία δείχνει ότι οι φασίστες στοχεύουν συχνά τους πιο ευάλωτους ως τα πρώτα θύματα βίας και διώξεων. Γι’ αυτό η κοινότητα της κοινωνικής οικολογίας, όπως και άλλες αριστερές κοινότητες, έχει ευθύνη να σταθεί αλληλέγγυα με την κοινότητα των ατόμων με αναπηρία, ώστε να μη βρεθεί εκτεθειμένη απέναντι στη σημερινή άνοδο της ακροδεξιάς και του φασισμού.

Αυτοί είναι μερικοί μόνο από τους λόγους για τους οποίους η κοινωνική οικολογία και τα άλλα κοινωνικά κινήματα χρειάζεται να ενσωματώσουν την αναπηρική δικαιοσύνη στην οργανωτική τους πρακτική. Η οικοδόμηση μιας βιώσιμης, ισότιμης και προσβάσιμης κοινωνίας προϋποθέτει συνεργασία, αλληλεξάρτηση και συλλογική ευθύνη. Υπάρχουν πολλοί ακτιβιστές με αναπηρία που είναι έτοιμοι να συμβάλουν σε αυτή την προσπάθεια και να βοηθήσουν άλλα κινήματα να κινηθούν προς αυτούς τους κοινούς στόχους.

The post Κοινωνική οικολογία και αναπηρική δικαιοσύνη: Δημιουργώντας μια νέα κοινωνία first appeared on Aυτολεξεί.

Προσφάτως γίναμε μάρτυρες μιας παρέμβασης της «Αυτόνομης Εθνικιστικής Νεολαίας Αθήνας» στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, όπου πετάχτηκαν τρικάκια με τα συνθήματα «Ελληνικά βουνά χωρίς αιολικά» και «Κάτω τα χέρια από τη φύση – οι ρίζες μας δεν είναι επιχείρηση». Φωτογραφίες από την εν λόγω παρέμβαση, συνοδευόμενες από ένα σύντομο κείμενο, αναρτήθηκαν και στον ιστότοπο που διατηρεί η συγκεκριμένη φασιστική οργάνωση. Η παρέμβαση αυτή, η οποία βαφτίστηκε «επίθεση» στην ανακοίνωση του Υπουργείου Περιβάλλοντος, χρήζει αποδόμησης και κριτικής, ιδίως αν τη σκεφτούμε παράλληλα με τις πρόσφατες αλβανικές κινητοποιήσεις ενάντια σε σχέδια περιβαλλοντικής λεηλασίας, οι οποίες, παρά το ορθό περιεχόμενο του αγώνα, ενέχουν –όπως συχνά συμβαίνει στα Βαλκάνια– έντονο εθνικιστικό χαρακτήρα και γλώσσα.

Ατομική και εθνική ιδιοκτησία

Το σύνθημα «Ελληνικά βουνά χωρίς αιολικά» θυμίζει επικίνδυνα το σύνθημα που και εμείς, ως τμήμα ριζοσπαστικών οικολογικών κινημάτων, χρησιμοποιούμε συχνά: «Ελεύθερα βουνά χωρίς αιολικά». Η μετατόπιση από τα «ελεύθερα» στα «ελληνικά» εγγράφει το σύνθημα σε μια σαφώς εθνικιστική λογική υπεράσπισης ενός υποτιθέμενου «εθνικού φυσικού χώρου», υπογραμμίζοντας μια ιδιοκτησιακού και εθνικού τύπου πρόσδεση στο έδαφος και τη φύση. Στο δεύτερο σύνθημα φαίνεται να στοχοποιείται η ίδια η δυνατότητα εκμετάλλευσης της φύσης για κέρδος, η ιδέα δηλαδή ότι μπορεί κανείς να “στήνει δουλειές” πάνω στις “ρίζες μας”. Αυτό, αν το πάρουμε στα σοβαρά, συνεπάγεται όχι μόνο μια αντίθεση σε συγκεκριμένα επενδυτικά σχέδια, αλλά και μια πιο βαθιά αμφισβήτηση της ίδιας της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στη γη και στους φυσικούς πόρους, αφού αυτή ακριβώς η ιδιοκτησία είναι η θεμελιακή προϋπόθεση για να υπάρξει καπιταλιστική κερδοφορία στον χώρο της φύσης.

Τι έχουμε, λοιπόν, εδώ; Από τη μία, μια μορφή ιδιοκτησίας που αξιολογείται θετικά και αφορά το έθνος στο σύνολό του («ελληνικά» βουνά) και, από την άλλη, μια «άλλη» ιδιοκτησία, η ατομική/επιχειρηματική, η οποία καταγγέλλεται ως επιβουλή επί της φύσης. Ο διαχωρισμός και η άνιση αξιολόγηση αυτών των δύο μορφών ιδιοκτησίας όμως, είναι φενακισμένοι, καθώς αποσιωπούν την κοινή ιστορική τους προέλευση, η οποία σφράγισε τη γέννηση του νεωτερικού εθνικού κράτους. Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας οι σχέσεις με τη γη και τα πράγματα δεν υπάγονταν σε μια γενικευμένη ιδιοκτησιακή λογική [1], και όπου εμφανίστηκαν μορφές ιδιοκτησίας (π.χ. δουλοκτησία) δεν διέθεταν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα που προσλαμβάνει ο θεσμός της ιδιοκτησίας στην αστική εποχή.

Αντίστοιχα, αν και μορφές κρατικής οργάνωσης υπάρχουν εδώ και περίπου πέντε χιλιετίες, ένα από τα ειδοποιά χαρακτηριστικά του νεωτερικού κράτους είναι η ιδέα μιας φαντασιακής συλλογικής κατοχής επί του εδάφους. Αρκεί να θυμηθούμε ότι πριν από τη Γαλλική Επανάσταση, όσοι ζούσαν στη γαλλική επικράτεια δεν ήταν «Γάλλοι πολίτες», αλλά υπήκοοι του στέμματος, δηλαδή προσδεδεμένοι σε μια εδαφική επικράτεια που ταυτιζόταν με το σώμα του μονάρχη. Η ανάδυση της ατομικής ιδιοκτησίας, με αυστηρούς και αποκλειστικούς όρους, ως αναγκαίας προϋπόθεσης της καπιταλιστικής συσσώρευσης, και η συγκρότηση του έθνους-κράτους ως μορφής συλλογικής ιδιοκτησίας των πολιτών (καθοριζόμενων πλέον με βάση την εθνική καταγωγή), υπήρξαν παράλληλες και συμπληρωματικές κινήσεις για τη γέννηση του αστικού/καπιταλιστικού κόσμου.

Όπως επισημαίνει ο Gellner, το έθνος-κράτος δεν είναι μια τυχαία ιστορική μορφή, αλλά η πιο πρόσφορη πολιτική οργάνωση για τις ανάγκες ενός βιομηχανικού πολιτισμού, καθώς προϋποθέτει και ταυτόχρονα παράγει ένα μετακινούμενο, εγγράμματο εργατικό δυναμικό, ικανό να λειτουργεί μέσα από μια τυποποιημένη εθνική γλώσσα, ένα ενιαίο εκπαιδευτικό σύστημα και μια ανώνυμη, ατομικιστική κοινωνική δομή. Σε αντίθεση με τις προνεωτερικές αγροτικές κοινωνίες, όπου η σχέση με τη γη οριζόταν πολύ συχνά χαλαρότερα –συναρτήσει του ποιος την καλλιεργεί και μέσα από κοινοτικές ή εθιμικές μορφές χρήσης– στον βιομηχανοποιημένο κόσμο η ατομική ιδιοκτησία επί της γης, της στέγης και ακόμη και της εργατικής δύναμης αναδεικνύεται σε κεντρικό όρο οργάνωσης της κοινωνίας. Μέσα σε αυτό το σχήμα γίνεται ορατή η βαθιά συμπληρωματικότητα ανάμεσα στη φαντασιακή σημασία της ατομικής ιδιοκτησίας και στη φαντασιακή σημασία της συλλογικής, εθνικά προσδιορισμένης “ιδιοκτησίας” επί της εδαφικής επικράτειας, που παρουσιάζεται ως κοινό κτήμα του έθνους.

Από αυτή τη σκοπιά, η σύγχρονη φασιστική ακροδεξιά που οικειοποιείται αντικαπιταλιστικά ρητορικά σχήματα δεν προχωρά την κριτική στον θεσμό της ιδιοκτησίας μέχρι το τέλος. Αντιθέτως, τη μετριάζει, αποδεχόμενη μια ασαφή, μυθική συλλογική εθνική ιδιοκτησία («ελληνικά βουνά»), η οποία παραμένει ανέγγιχτη, ενώ δαιμονοποιείται η “ξένη” ή “ιδιωτική” ιδιοκτησία. Για ένα ριζοσπαστικό οικολογικό κίνημα μια τέτοιου τύπου αξιοδότηση στερείται νοήματος, καθώς το διακύβευμα δεν είναι η υπεράσπιση ενός “δικού μας” εδάφους απέναντι σε ένα “ξένο”, αλλά η ριζική αμφισβήτηση της ιδιοκτησιακής λογικής επί της γης.

Από τη δική μας οπτική, τα δικαιώματα επί της γης απορρέουν από όσους κατοικούν και τη δουλεύουν, υπό την κρίσιμη όμως προϋπόθεση ότι δεν συγκροτούνται ως κλειστή, απομονωμένη κοινότητα αλλά ως ένας πορώδης δήμος, με ανοιχτό δημόσιο χώρο και σχέσεις. Μια κλειστή, αυτάρκης κοινότητα θα μπορούσε πολύ εύκολα να αναδιπλωθεί σε απολύτως ιδιοκτησιακούς όρους επί του εδάφους, αναπαράγοντας, σε άλλη κλίμακα, ακριβώς τη λογική που υποτίθεται ότι αμφισβητούμε. Για να λειτουργήσει, τέλος, το φασιστικό σχήμα διαφοροποίησης μεταξύ “καλής” εθνικής και “κακής” ιδιωτικής ιδιοκτησίας πρέπει να αποκρυφθεί η ιστορική συνύφανση και η ενότητα των φαινομενικά διαχωρισμένων μορφών ιδιοκτησίας.

Τοπικότητα, σύνορα και οικολογική καθολικότητα

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της οικολογικής κρίσης και της περιβαλλοντικής λεηλασίας είναι ότι ενέχουν μια έξωθεν, επιβεβλημένη καθολικότητα που δύναται να αίρει την εθνικιστική ιδέα της περίφραξης της γης ως εθνικού χώρου. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αφορά τους ποταμούς, οι οποίοι συχνά αντιμετωπίστηκαν ως «φυσικά σύνορα» ανάμεσα σε αυτοκρατορίες ή έθνη-κράτη. Αν, για να επιχειρήσουμε μια εικοτολογική σκιαγράφηση, σε έναν τέτοιο ποταμό–σύνορο κατασκευαζόταν ένα υδροηλεκτρικό φράγμα, τα προβλήματα που θα προέκυπταν θα επηρέαζαν εξίσου και τις δύο κοινότητες στις όχθες του, ανεξαρτήτως της κρατικής/εθνικής γραμμής.

Σε μια τέτοια περίπτωση, το πρόβλημα δεν θα μπορούσε σοβαρά να χαρακτηριστεί “εθνικό” της μίας ή της άλλης πλευράς, αλλά θα ήταν πρωτίστως τοπικό, μοιρασμένο και διασυνοριακό. Οι κοινότητες που θα υφίσταντο τις συνέπειες θα είχαν κάθε λόγο να βρεθούν σε κοινό αγώνα, ανεξάρτητα από το φαντασιακό εθνικό σύνορο που τις χωρίζει. Είναι μάλιστα πολύ πιθανό οι υλικές, καθημερινές συνθήκες που θα μοιράζονταν να τις έφερναν πλησιέστερα μεταξύ τους από ό,τι με έναν “ομοέθνο” που ζει στο άλλο άκρο του ίδιου κράτους. Για να μπορέσουν τα περιβαλλοντικά ζητήματα να γίνουν αντιληπτά ως «εθνικά», προϋποτίθεται ένας υψηλός βαθμός αφαίρεσης και μια απουσία άμεσης και υλικής σχέσης με τον τόπο· ή, όπως θα έλεγε ο Anderson, μια φαντασιακή κοινότητα εντός ενός εξίσου φαντασιακού εθνικού χώρου. Όπως σημείωσα ήδη, τα περιβαλλοντικά ζητήματα βρίσκονται εντός ενός διαλεκτικού πεδίου εντάσεων ανάμεσα στην τοπικότητα και την καθολικότητα, και ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο μπορούν να αναδειχθούν σε κατεξοχήν πεδία για τη συγκρότηση διεθνιστικών μορφών αλληλεγγύης και συμπόρευσης.

Από τη «μερικότητα» των κινημάτων στη διπλή διάσταση του οικολογικού

Από τη δεκαετία του 1970-1980 και μετά, κομμάτια των επαναστατικών κινημάτων αλληλοκατηγορούνται ως διασπαστικά και «μερικά». Η κατηγορία αυτή εκστομίζεται κυρίως από την πλευρά του παραδοσιακού εργατικού κινήματος ενάντια σε φεμινιστικά, αντιρατσιστικά, λοατκι+, αντιαποικιακά και άλλα κινήματα, τα οποία θεωρείται ότι μεταφέρουν την έμφαση σε «δευτερεύοντα» ζητήματα (φυλετικά, έμφυλα κ.λπ.) [2]. Αντίθετα, το εργατικό κίνημα αυτοπροβάλλεται ως ο φορέας μιας καθολικής απελευθέρωσης, εδραζόμενης όμως πάνω στην εργατική ταυτότητα.

Χωρίς να μπορώ εδώ να αναπτύξω διεξοδικά την πραγμάτευση του Μαρξ, έχει σημασία να θυμίσουμε ότι η μαρξική προοπτική διείδε ορθώς την παγκόσμια επέκταση του καπιταλισμού, που, σύμφωνα με τη θεωρία, θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε μια διαρκώς διευρυνόμενη προλεταριοποίηση των μαζών. Η σταδιακή εξαθλίωση, εξαρτώμενη από τη διαχρονική τάση πτώσης του ποσοστού κέρδους, και η συνειδητοποίηση της ειδικής θέσης του εργάτη εντός της παραγωγής αποτελούν το εφαλτήριο της καθολικής απελευθέρωσης μιας ανθρωπότητας που όμως έχει ήδη ομογενοποιηθεί ως προλεταριακή. Εδώ η καθολικότητα εκκινεί εμμενώς από μια κοινή συνθήκη–κατάσταση–ταυτότητα (εκείνη του εργάτη), με τον κίνδυνο να διαλυθούν οι υπόλοιπες ταυτότητες και μορφές καταπίεσης στο εσωτερικό της.

Τα κινήματα που ονόμασα προηγουμένως «ταυτοτικά» αντέτειναν ότι αυτή η καθολικότητα μπορεί να είναι μερική σε σχέση με τις δικές τους εμπειρίες καταπίεσης, καθώς η υπόσχεση απελευθέρωσης αρθρώνεται πρωτίστως υπό την ιδιότητα του εργάτη. Ένα σημείο που μου φαίνεται υποτιμημένο θεωρητικά είναι ότι τα ζητήματα του περιβάλλοντος και της οικολογικής κατάρρευσης φέρουν ήδη, εγγενώς, μια διπλή διάσταση: είναι συγχρόνως μερικά (ιδιοτοπικά) και ευρύτερα, έως και σχεδόν καθολικά. Και τούτο όχι λόγω μιας αφηρημένης θεωρητικής κατασκευής, αλλά λόγω της ίδιας της φύσης των οικοσυστημάτων.

Η ίδια η «φύση» εδώ παραπέμπει στον έντονα διασυνδεδεμένο, πλανητικό χαρακτήρα των οικοσυστημάτων, τα οποία λειτουργούν ως πλέγματα σχέσεων μέσα σε μια ολότητα που, με μια σχετική σχηματοποίηση, μπορούμε να ανασυστήσουμε ως «φύση». Ένας αγώνας κατοίκων στις όχθες του Μεκόνγκ στη Νοτιοανατολική Ασία μπορεί να έχει ουσιαστικές ομοιότητες με έναν αγώνα ενάντια στην εκτροπή του Αχελώου. Ένα φαινόμενο όπως το El Niño επηρεάζει το σύνολο σχεδόν της εύκρατης ζώνης, θέτοντας ζητήματα επιβίωσης για όλους όσοι κατοικούν σε αυτήν, ανεξάρτητα από εθνική ή οποιαδήποτε άλλη ταυτότητα. Οι άνθρωποι που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες θα διατηρήσουν, μέσα στους αγώνες τους, τις ιδιαίτερες τοπικές πολιτισμικές ή άλλες ιδιαιτερότητες, αλλά θα συνδέονται, θέλοντας και μη, με ανθρώπους στην άλλη άκρη του πλανήτη που βιώνουν τις ίδιες συνθήκες. Στον αντίποδα του κλασικού μαρξικού σχήματος, αυτή η σύνδεση/καθολικότητα είναι έξωθεν επιβεβλημένη, καθώς δεν προϋποθέτει την κατοχή μιας συγκεκριμένης θέσης εντός ενός συστήματος παραγωγής ή κάποιας κοινής ταυτότητας ως υπερβατολογικών όρων του αγώνα.[3]

Κλιματική άρνηση και εθνική περίφραξη του οικολογικού

Επέλεξα εδώ να μην σταθώ εκτενώς στη συνωμοσιολογική λογική στην οποία καταφεύγει συχνά η φασιστική ακροδεξιά, και η οποία, στην προκειμένη περίπτωση, περιλαμβάνει την άρνηση της κλιματικής αλλαγής. Νομίζω ότι πλέον δεν υπάρχει κανένα περιθώριο αμφισβήτησης ότι οι διαδικασίες οικολογικής και κλιματικής κατάρρευσης βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη. [4]

Για όλους τους παραπάνω λόγους, η ιδέα της περίφραξης του οικολογικού πεδίου είναι, λογικά, άτοπη. Η εγγενής διασυνδεσιμότητα της οικοσυστημικής λειτουργίας καθιστά αδύνατη την αντιμετώπιση της οικολογικής κρίσης εντός στενά εθνικών ορίων, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι, σε συνθήκες κλιματικής κατάρρευσης, δεν θα αναδυθούν –και δεν έχουν ήδη αρχίσει να αναδύονται– εθνοκεντρικές, μισαλλόδοξες και φασιστικές απαντήσεις.

Ακριβώς γι’ αυτό οφείλουμε να τις πολεμήσουμε από τώρα, τόσο στο επίπεδο της θεωρίας όσο και στο επίπεδο των αγώνων.

——————————————————

Βιβλιογραφία

Anderson, B. (1997). Φαντασιακές κοινότητες: Στοχασμοί για τις απαρχές και τη διάδοση του εθνικισμού (μτφ. Π. Χαντζάρουλα). Νεφέλη.
Gellner, E. (1992). Έθνη και εθνικισμός: Συνοδεύεται από το κείμενο «Εθνικισμός και πολιτική στην Ανατολική Ευρώπη» (μτφ. Δ. Λαφαζάνη). Αλεξάνδρεια.
Mauss, M. (1999). Το δώρο: Μορφές και λειτουργίες της ανταλλαγής (μτφ. Α. Σταματοπούλου-Παραδέλλη, επιμ. Θ. Παραδέλλης, πρόλ. Σ. Δημητρίου). Εκδόσεις Καστανιώτη.
Sahlins, M. (2025). Μαγεμένο σύμπαν: Μια ανθρωπολογία για το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου (μτφ. Ν. Κούρκουλος, επιμ. Δ. Χατζηχαραλάμπους). Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου.
Servigne, P., & Stevens, R. (2024). Πώς μπορεί να καταρρεύσουν τα πάντα: Εγχειρίδιο καταρρευσιολογίας για τις σημερινές γενιές (μτφ. Δ. Καπράνου, επιμ. Ν. Παπαδοπούλου, πρόλ P. Servigne). Στάσει Εκπίπτοντες.

Υποσημειώσεις

[1] Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, οι σχέσεις με τη γη και τα πράγματα δεν συγκροτούνται πρωτίστως γύρω από την έννοια της αποκλειστικής, ατομικής ιδιοκτησίας, αλλά γύρω από πλέγματα ανταλλαγής, αμοιβαιότητας και δεσμευτικών κοινωνικών σχέσεων. Ο Mauss, στο κλασικό του έργο Το δώρο. Μορφές και λειτουργίες της ανταλλαγής στις αρχαϊκές κοινωνίες, δείχνει ότι τα πράγματα δεν είναι απλά διαθέσιμα «αντικείμενα» προς ιδιοποίηση, αλλά φορείς υποχρεώσεων, χρεών και δεσμών που συνδέουν πρόσωπα και συλλογικότητες σε ένα «ολικό κοινωνικό φαινόμενο» όπου το οικονομικό, το ηθικό, το θρησκευτικό και το νομικό είναι άρρηκτα συνυφασμένα. Στο ίδιο πνεύμα, ο Sahlins, στο Μαγεμένο σύμπαν. Μια ανθρωπολογία για το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου (The New Science of the Enchanted Universe), υποστηρίζει ότι για την πλειονότητα των ανθρώπινων κοινωνιών ο κόσμος της φύσης και των πραγμάτων νοείται ως πεδίο σχέσεων και συγγενειών –μια εμμένεια ζωντανών δεσμών– και όχι ως ουδέτερη αποθήκη πόρων διαθέσιμων για υπολογιστική, καπιταλιστική ιδιοποίηση.

[2] Πολύ συχνά αυτή η μερικότητα των αγώνων θεωρήθηκε ότι σχετίζεται με την ταυτότητα του υποκειμένου που είναι φορέας τους, ως εκ τούτου τα κινήματα αυτά καλούνται και ταυτοτικά.

[3] Χωρίς αυτό να αναιρεί, φυσικά, τον έντονα ταξικό χαρακτήρα των συνεπειών μιας πιθανής οικολογικής καταστροφής, δηλαδή το ποιοι θα “λούζονταν” δυσανάλογα τα αποτελέσματά της.

[4] Για όσους εξακολουθούν να διατηρούν αμφιβολίες ως προς το εύρος και τη συνάρθρωση αυτών των διαδικασιών, ιδιαίτερα διαφωτιστική είναι η συνολική σύνθεση των επιστημονικών δεδομένων που επιχειρούν οι Pablo Servigne και Raphaël Stevens στο Πώς μπορεί να καταρρεύσουν τα πάντα. Εγχειρίδιο καταρρευσιολογίας για τις σημερινές γενιές.

The post Από τα «ελληνικά βουνά» στην οικολογική καθολικότητα: Σκέψεις για τον οικοφασισμό first appeared on Aυτολεξεί.

Ίσως, να πήρε το μάτι σας την παρακάτω είδηση:

Τη σημερινή (31/5) επίθεση ομάδας ατόμων από την «Αυτόνομη Εθνικιστική Νεολαία Αθήνας» στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας σχολίασε το Υπουργείο με σχετική του ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Αφήνω στην άκρη τη (σκόπιμη) προσπάθεια να αποδοθούν χαρακτηριστικά επίθεσης στο πέταγμα κάποιων προκηρύξεων και έρχομαι στην ουσία.

Δεν είναι μυστικό ότι, εδώ και πολλά χρόνια, ακροδεξιές ομάδες και άτομα προσπαθούν να εισχωρήσουν στο περιβαλλοντικό κίνημα και ιδιαίτερα στα κινήματα για τα ζητήματα της ενέργειας.

Στην ατζέντα τους έχουν, κατά κανόνα, μια συνομωσιολογική ρητορική για την κλιματική αλλαγή, τη «λατρεία» στα -κατά περίπτωση- εθνικά καύσιμα (λιγνίτη, υδρογονάνθρακες κ.λπ.), το υποκριτικό περιβαλλοντικό ενδιαφέρον (άλλοτε ναι, άλλοτε όχι) και ένα έκδηλο εθνικιστικό – πατριωτικό λόγο, για την υπεράσπιση του «ανάδελφου» έθνους, που το επιβουλεύονται παντοειδείς σκοτεινές δυνάμεις.

Δεν πρόκειται για αμιγώς ελληνικό φαινόμενο. Πρόκειται για μια διεθνή ακροδεξιά ρητορική, που έχει ως πρωτοστάτες διάφορα φυντάνια, όπως ο Τραμπ και ο Βρεττανός ακροδεξιός Φάρατζ.

Ευτυχώς για μας, στη συντριπτική πλειοψηφία, τέτοιες απόπειρες συστηματικής διείσδυσης στο κίνημα απομονώθηκαν. Το κακό, κατά τη γνώμη μου, είναι ότι ψήγματα αυτής της ρητορικής επιβιώνουν μέσα στο κίνημα, καθώς τμήματα του κινήματος θεωρούν ότι έτσι ενισχύεται ο συλλογικός αγώνας κατά της ενεργειακής επέλασης, ειδικά στον τομέα των έργων ΑΠΕ, κάτι που αποτελεί μεγάλη πλάνη.

Νομίζω ότι το φαινόμενο αυτό συνδέεται με την υποχώρηση των προσπαθειών για συλλογική επεξεργασία θέσεων και για την πολιτική έκφραση των διεκδικήσεών μας, κάτι που σηματοδότησε με τον πιο έντονο τρόπο η δημιουργία του Πανελλαδικού Δικτύου συλλογικοτήτων για την ενέργεια και η λειτουργία του στο σύντομο χρόνο της ζωής του.

Πολλοί/ές πιστεύουν ότι η πλατιά εξάπλωση των αντιστάσεων, σε όλη τη χώρα, και η υπερπροβολή των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων αρκεί. Φοβάμαι πως όχι. Δεν τρέφω, πλέον, ελπίδες ότι μπορεί να γίνει ανάταξη του κινήματος, τέτοια που να μπορέσει να οδηγήσει στην επαναλειτουργία του Πανελλαδικού Δικτύου, ούτε με συγκινούν οι ατελείωτες αναρτήσεις στο f/b. Οπότε μένω σε αυτήν την απλή επισήμανση, με την ελπίδα ότι θα υπάρξουν συλλογικές διαδικασίες, στις οποίες δε θα είναι ξένος αυτού του είδους ο προβληματισμός.

Με την ευκαιρία, να υπενθυμίσω τη διεξαγωγή του φετινού δεκαήμερου αγώνα στις Σκουριές (ένα «χώρο» πάντα φιλόξενο σε προβληματισμούς).

* ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι η ακροδεξιά είναι εχθρός του συστήματος

ΒΛ. ΕΠΙΣΗΣ:

Από τα «ελληνικά βουνά» στην οικολογική καθολικότητα: Σκέψεις για τον οικοφασισμό

The post ​Ο «εχθρός»* του εχθρού μας δεν είναι πάντα φίλος μας: Για τον οικοφασισμό στην Ελλάδα first appeared on Aυτολεξεί.

Το κούρεμα των χόρτων νωρίς την άνοιξη καταστρέφει τη βιοποικιλότητα στο αστικό και περιαστικό πράσινο. Η άνοιξη αποτελεί μία κρίσιμη περίοδο για την αναγέννηση της φύσης. Είναι η εποχή κατά την οποία τα φυτά ανθίζουν, τα έντομα επιστρέφουν δυναμικά και ξεκινούν οι βασικοί κύκλοι ζωής πολλών οργανισμών. Επίσης καταφτάνουν πολλά αποδημητικά πουλιά, χελιδόνια, μελισσοφάγοι και άλλα μικροπούλια, κούκοι, αρπακτικά και παρυδάτια. Ωστόσο, το εκτεταμένο και πρώιμο κούρεμα των χόρτων σε πάρκα, περιαστικά άλση, στις άκρες των δρόμων, τα πρανή ρεμάτων, σε ιδιωτικούς κήπους, οικόπεδα κλπ., έχει επιζήμιες συνέπειες για τη βιοποικιλότητα και το περιβάλλον συνολικά.

Η σημασία της ανοιξιάτικης βλάστησης

Τα “άγρια” χόρτα -τα αυτοφυή φυτά που ανθίζουν την άνοιξη- δεν είναι “παραμέληση”, όπως συχνά θεωρούνται, αλλά αποτελούν κρίσιμο οικολογικό πόρο. Προσφέρουν τροφή και καταφύγιο σε εκατοντάδες είδη εντόμων, όπως οι μέλισσες, οι πεταλούδες, οι λιμπελούλες και οι πασχαλίτσες, που με τη σειρά τους επικονιάζουν τα φυτά και υποστηρίζουν ολόκληρες τροφικές αλυσίδες. Τα περισσότερα έντομα γεννούν τα αυγά τους την άνοιξη πάνω στα φυτά. Επιπλέον, προσφέρουν προστασία και τροφή σε μικρά θηλαστικά, ερπετά, και πτηνά, πολλά από τα οποία που φωλιάζουν στο έδαφος ή στη χαμηλή βλάστηση.

Το κόψιμο των χόρτων την άνοιξη διακόπτει βίαια αυτόν τον κύκλο. Τα έντομα, πουλιά και θηλαστικά χάνουν τις πηγές τροφής και τις φωλιές τους, πολλά μικρά ζώα τραυματίζονται ή σκοτώνονται, και τα άνθη δεν προλαβαίνουν να αναπτυχθούν και να γίνουν καρποί.

Ολόκληρες μικροκοινότητες εξαφανίζονται πριν προλάβουν να αναπαραχθούν.

Το πρόβλημα εντείνεται από την ανθρώπινη τάση (νεύρωση θα τολμούσα να πω) να ταυτίζει την “καθαριότητα” και την “ευταξία” με την απόλυτη ευθυγράμμιση και ομοιομορφία και την απουσία ελεύθερης ποικιλόμορφης βλάστησης. Ένα πράσινο χαλί χωρίς “άγρια” βλάστηση, ή και ένα πάρκο χωρίς καθόλου χαμηλή βλάστηση, θεωρείται “καλοδιατηρημένο”, παρότι στην πραγματικότητα πρόκειται για έναν οικολογικά φτωχό και δυσλειτουργικό χώρο.

Η εικόνα του «ξυρισμένου» πάρκου ή κήπου μπορεί να είναι ευχάριστη στο μάτι κάποιων, όμως πίσω της κρύβεται μία σοβαρή απώλεια φυσικού πλούτου, με μακροχρόνιες συνέπειες. Η διαρκής πίεση πάνω στα οικοσυστήματα με την καταστροφή τους πάνω στο πιο κρίσιμο στάδιο του κύκλου τους, δεν αφήνει δυνατότητα αποκατάστασης, με αποτέλεσμα την ερημοποίηση ή τη δραστική μείωση του αριθμού των αυτοφυών ειδών του αστικού πρασίνου και τη ραγδαία μείωση των πληθυσμών των εντόμων, πτηνών και θηλαστικών.

Αντί για την εκτεταμένη και πρώιμη κοπή, μπορούν να υιοθετηθούν πιο ήπιες και φιλικές πρακτικές διαχείρισης:

• Καθυστέρηση του πρώτου κουρέματος έως τα τέλη Μαΐου, ώστε να ολοκληρωθεί η ανθοφορία και να καρποφορήσουν τα φυτά.
• Επιλεκτική κοπή μόνο σε σημεία όπου είναι απαραίτητο για λόγους ασφάλειας ή προσβασιμότητας.
• Διατήρηση τμημάτων βλάστησης, ώστε να προσφέρονται μικροκαταφύγια για την πανίδα.
• Ενημέρωση και ευαισθητοποίηση ώστε να αλλάξει η αντίληψη για το τι σημαίνει “καλό” και “όμορφο” πράσινο.

Η προστασία της βιοποικιλότητας δεν αφορά μόνο τα παρθένα δάση και τα προστατευόμενα φυσικά τοπία. Ξεκινά από τις καθημερινές μας πρακτικές μέσα στις ίδιες τις πόλεις μας.

Οι χώροι πρασίνου, μικροί ή μεγάλοι, αποτελούν νησίδες ζωής και είναι κρίσιμο να διαχειριζόμαστε τη φροντίδα τους με σεβασμό στον φυσικό κύκλο. Η αλλαγή ξεκινά από την ενημέρωση. Και η άνοιξη, με όλο τον πλούτο και την ομορφιά της, μας υπενθυμίζει ότι το αστικό και περιαστικό πράσινο δεν είναι απαραίτητο να είναι αποστειρωμένο, αυστηρά οργανωμένο και άδειο, αλλά ζωντανό, προσαρμοσμένο στους φυσικούς κύκλους και άσυλο βιοποικιλότητας.

—————————————————–

Από το μπλογκ Οικο-γενιά διαβάζουμε:

«Αγριόχορτα»: Μήπως τελικά δεν είναι τόσο… άγρια;

Στους περισσότερους κήπους, στα οικόπεδα, στα άλση, υπάρχει ένας «εχθρός» που όλοι βιαζόμαστε να εξοντώσουμε: τα λεγόμενα αγριόχορτα.

Τα ξεριζώνουμε, τα ψεκάζουμε, τα καλύπτουμε… γιατί μας χαλάνε την εικόνα.

Αλλά ας το πούμε απλά: Τα αγριόχορτα δεν είναι πρόβλημα. Είναι ζωή.

Τι είναι τελικά τα «αγριόχορτα»;

Με μια απλή φράση: είναι φυτά που φύτρωσαν χωρίς να τα φυτέψαμε εμείς.

Κι όμως, αυτά τα «αυθαίρετα» φυτά δημιουργούν ένα από τα πιο πλούσια μικρο-οικοσυστήματα γύρω μας. Σε μια μικρή επιφάνεια λίγων τετραγωνικών μέτρων μπορεί να υπάρχει ένας ολόκληρος κρυφός κόσμος.

Ένας μικρός κόσμος γεμάτος ζωή

Μέσα στα «ακατάστατα» χόρτα:

•  Τα πουλιά βρίσκουν καταφύγιο και φτιάχνουν φωλιές, μακριά από γάτες και κινδύνους
•  Μικρά θηλαστικά, όπως σκαντζόχοιροι, μεγαλώνουν τα μικρά τους με ασφάλεια
•  Οι επικονιαστές (μέλισσες, βομβίνοι, πεταλούδες) βρίσκουν τροφή και τόπο για να αναπαραχθούν
•  Έντομα ολοκληρώνουν τον κύκλο ζωής τους προστατευμένα

 Ένα «μπάλωμα», κομμάτι γης ακαλλιέργητο και άκοφτο, είναι στην πραγματικότητα ένα ζωντανό καταφύγιο.

Μια φυσική «τράπεζα ζωής»

Τα αγριόχορτα δεν είναι μόνο παρόν – είναι και μέλλον:

• Κρατούν σπόρους για την επόμενη χρονιά
• Τρέφουν πουλιά τον χειμώνα
• Δημιουργούν φυσική ποικιλία φυτών χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση

 Είναι σαν μια μικρή τράπεζα βιοποικιλότητας δίπλα στο σπίτι μας.

Γιατί είναι τόσο σημαντικά για όλους μας;

Τα «απλά χόρτα» κάνουν πράγματα που ούτε φανταζόμαστε:

•  Καθαρίζουν τον αέρα
•  Βοηθούν το νερό της βροχής να απορροφηθεί στο έδαφος
•  Ρίχνουν τη θερμοκρασία του εδάφους (έως και 8-10°C!)
•  Προστατεύουν το χώμα από διάβρωση και ξήρανση
•  Συμβάλλουν στη μάχη ενάντια στην κλιματική αλλαγή

 Με απλά λόγια: δουλεύουν ασταμάτητα για εμάς – δωρεάν.

Χρειάζεται να τα κόβουμε; Ναι… αλλά αλλιώς

Σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, όπως η Βιέννη, το Μιλάνο και η Βαρκελώνη, εφαρμόζεται η πρακτική της «μειωμένης κοπής».

Τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

•  Δεν κόβουμε ποτέ πάνω από το 1/3 του ύψους
•  Αφήνουμε τα χόρτα την άνοιξη να ανθίσουν
•  Το καλοκαίρι κόβουμε ελάχιστα, για να προστατεύεται το έδαφος
•  Το φθινόπωρο μειώνουμε τις παρεμβάσεις

 Δηλαδή: δεν εγκαταλείπουμε τον χώρο – τον διαχειριζόμαστε πιο έξυπνα.

Τελικά…

Τα αγριόχορτα δεν είναι ένδειξη αμέλειας. Είναι ένδειξη ζωής.

Κάθε φορά που τα καταστρέφουμε ολοκληρωτικά, χάνεται μαζί τους ένας ολόκληρος μικρός κόσμος που δεν βλέπουμε.

Ίσως την επόμενη φορά που θα πιάσουμε το χορτοκοπτικό, να αφήσουμε λίγο χώρο… για τη φύση να αναπνεύσει.

The post Η ελεύθερη αστική φύση δεν είναι ακαταστασία. Είναι ζωή. first appeared on Aυτολεξεί.

Πόσο εκτός πραγματικότητας μας φαίνεται να αναλάβουμε την ευθύνη να περάσουμε μερικές ώρες ή και μέρες σε μια ακροθαλασσιά, μαζεύοντας εκατομμύρια πολύχρωμα μικροσκοπικά πλαστικά και θρυμματισμένο φελιζόλ;

Πόσο ξεκάθαρα μπορεί να καθρεφτίσει την αρρώστια του πολιτισμού μας ένα απομακρυσμένο ακρογιάλι;

Πόσο πρέπει να διαστρεβλωθούν οι έννοιες, ώστε να εκδιώκονται ως καταπατητές και καταστροφείς της φύσης οι άνθρωποι που πραγματικά φροντίζουν έναν τόπο;

Τελικά, ποια ή ποιος θα κάνει μια δουλειά σαν αυτή, αν δεν την κάνουν οι «τρελοί» και οι «τρελές» αυτού του κόσμου;

Τους τελευταίους δύο μήνες, περιμένοντας την εκτέλεση της εντολής κατεδάφισης των πρόχειρων καταλυμάτων του Λαυρακά και της εκκένωσης των παραλιών που ανακοινώθηκε μέσα στο χειμώνα, εμείς συνεχίσαμε να κάνουμε αυτό που ξέρουμε να κάνουμε καλά: να φροντίζουμε αυτό το δάσος και αυτές τις παραλίες, όπως κάνουμε 25 χρόνια τώρα. Το αποτέλεσμα είναι η μετατροπή, για μια ακόμα χρονιά, ενός απέραντου σκουπιδότοπου σε έναν φροντισμένο τόπο.

Αυτή είναι μια δουλειά που ποτέ δεν έχει γίνει και ποτέ δεν θα μπορούσε να γίνει από ανθρώπους που το κάνουν απλά ως δουλειά.

Είναι μια δουλειά που απαιτεί ειλικρινές ενδιαφέρον για τη φροντίδα της γης, βιωματική γνώση του πεδίου, και ατέλειωτες ώρες σκληρής και επίμονης δουλειάς για να βγουν όλα αυτά τα σκουπίδια που είναι σφηνωμένα ανάμεσα στα βράχια, θαμμένα στην άμμο και μπλεγμένα μέσα στους κέδρους, να συγκεντρωθούν, να μεταφερθούν με βάρκα μέχρι το δρόμο και μετά να φορτωθούν σε αγροτικό για να μεταφερθούν στο σημείο περισυλλογής.

Αυτή η δουλειά γίνεται απόλυτα εθελοντικά και αυτοοργανωμένα και, αντί να αγκαλιάζεται από τον δήμο, ακόμα και αυτή απολύτως παράλογα συναντά αντίδραση, αλλά και ταυτόχρονα καμία κίνηση για τον καθαρισμό από μεριάς του! Ακόμα και στην προ ημερών παράκλησή μας για σακούλες, επειδή λόγω πολυήμερου απαγορευτικού δεν μπορούσαν να έρθουν αυτές που είχαμε αγοράσει, είχαμε αρνητική απάντηση!

Οι εικόνες που βλέπουμε περιέχουν κάποια μόνο από τα σκουπίδια που ξέβρασε η θάλασσα τον φετινό χειμώνα στις παραλίες του Λαυρακά, της Στραβολίμνης και του Πύργου στη Γαύδο και με τον άνεμο είχαν διασκορπιστεί και σε μεγάλο κομμάτι του δάσους. Επίσης, περιέχουν ένα κομμάτι μόνο από τα ξύλα του σκάφους που έσπασε στα βράχια και διασκορπίστηκε σε όλες τις παραλίες της περιοχής.

Επόμενος στόχος είναι ο καθαρισμός της παραλίας της Τρυπητής, στην οποία συντελείται ένα έγκλημα στο οποίο θα αναφερθούμε σε επόμενο ποστ.

Εμείς δηλώνουμε για μια ακόμη φορά ότι, παρά την εμμονική προσπάθεια εκδίωξης αυτού του τρόπου ζωής από τη Γαύδο, είμαστε και θα είμαστε εδώ και θα στεκόμαστε χαρούμενα απέναντι σε κάθε προσπάθεια λεηλασίας της γης και της θάλασσας, σε κάθε προσπάθεια μετατροπής του νησιού σε ένα ακόμα εξευγενισμένο τουριστικό πάρκο και σε όποιον ή όποια επιθυμεί οτιδήποτε διαφορετικό από τη συλλογική φροντίδα της γης και των ανθρώπων.

21/04: ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΣΤΗ ΓΑΥΔΟ

Σήμερα, στην παραλία του Λαυρακά έφτασαν 7 άνθρωποι. Ένας αστυνομικός μαζί με συνεργείο εξοπλισμένο με τσεκούρια και σκύλες. Στόχος τους να εκτελέσουν την εντολή κατεδάφισης των μικρών ξύλινων κατασκευών και εκκένωσης, που εμμονικά προωθεί η δήμαρχος Γαύδου με στόχο να εκδιωχθεί αυτός ο τρόπος ζωής από το νησί. Μετά από διαπραγματεύσεις και παθητική αντίσταση έφυγαν προσωρινά. Αναμένουμε τις επόμενες μέρες τη συνέχεια με ψυχραιμία και υπομονή.

Λίγες προτάσεις πάνω στην απειλή εκκένωσης και κατεδάφισης των καλυβών της Γαύδου:

Το ακριτικό νησί της Γαύδου μόνο φαινομενικά παραμένει ένας μικρός παράδεισος, αδιατάρακτος στο πέρασμα του χρόνου.

Τα πολεμικά αεροσκάφη σκίζουν τον ουρανό ουρλιάζοντας και θυμίζοντας ότι βρισκόμαστε σε πόλεμο και τον χρηματοδοτούμε.

Οι μετανάστες-πρόσφυγες ξεβράζονται στην ακτή και αρπάζονται απ’ την Frontex και το λιμενικό ή πνίγονται και βουλιάζουν στον βυθό.

Σκουπίδια ξεβράζονται απ’ τη θάλασσα, σκουπίδια που παράγουμε όλοι και όλες καθημερινά και δεν θα διαλυθούν ποτέ.

Τρυπάνια απειλούν την απέραντη θάλασσα και τα πλάσματά της.

Πέρα από όλα αυτά, κάτι ακόμα συμβαίνει. Εκδιώκεται με βίαιο τρόπο ένας τρόπος ζωής που δεκαετίες υπάρχει στο νησί, έχει υπάρξει αποδεδειγμένα θετικός για την προστασία της άγριας φύσης του και έχει διαμορφώσει την ταυτότητά του.

Εκδιώκονται οι άνθρωποι που δίνουν ζωή στο νησί, που αποτελούν το εργατικό δυναμικό του, που βοηθούν όπου χρειαστεί και έχουν χτίσει σχέσεις ζωής με τους ντόπιους, που προστατεύουν τους αμμόλοφούς του από το να γίνουν χωματερή και το δάσος του από πυρκαγιές και από την απειλή να ανεγερθούν στη θέση των δέντρων του τουριστικά μεγαθήρια.

Κάποιες και κάποιοι επιλέξαμε να είμαστε εδώ, να υπερασπιστούμε αυτά τα καλυβάκια και αυτόν τον τρόπο ζωής όχι γιατί απλά μας αρέσει να ζούμε έτσι, αλλά γιατί οι εστίες αυτοοργάνωσης και φροντίδας είναι παραδείγματα μιας ζωής ενάντια στον ατομικισμό της εποχής μας, ενάντια στην εμπορευματοποίηση της ίδιας μας της ύπαρξης, ενάντια στην κοινωνία του θεάματος, τον εξευγενισμό και τη λεηλασία της γης. Και πιστεύουμε ότι αυτά τα παραδείγματα είναι απαραίτητα στη σημερινή ασφυκτική συνθήκη της ανθρωπότητας και προσφέρουν έστω μια μικρή ανάσα σε όποια και όποιον έρχεται σε επαφή μαζί τους.

Ας αντιστεκόμαστε με χαρά, ενάντια στους «ισχυρούς» αυτού του κόσμου και σε όσους επιθυμούν κάτι διαφορετικό απ’ τη συλλογική φροντίδα ανθρώπων και φύσης.

———————————————————————————–

ΒΛ. ΣΧΕΤΙΚΑ

Η επίθεση στις καβάτζες της Γαύδου: Όταν η επιλεκτική νομιμότητα κατεδαφίζει την πραγματική οικολογία

The post ΓΑΥΔΟΣ: Ανάμεσα σε πολύχρωμα μικροπλαστικά & στην απειλή κατεδάφισης των καλυβιών first appeared on Aυτολεξεί.

Η πρόσφατη απόφαση επιχείρησης κατεδαφίσεων από την ΤΑΛΩΣ ΑΤΕ των λιγοστών καλυβιών στις παραλίες της Γαύδου υπό τις εντολές της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης και με τη στήριξη της δημάρχου είναι ένα ακόμα τρανταχτό παράδειγμα νομικού παραλογισμού της εποχής μας και μία κατάφωρη παρανόηση της έννοιας της οικολογίας. Είναι η στιγμή που η τυφλή προσήλωση στο γράμμα του νόμου χρησιμοποιείται εξοντώνοντας το πνεύμα του. Την ουσιαστική προστασία της φύσης.

Με πρόσχημα την προστασία του περιβάλλοντος, το κράτος εξαντλεί την αυστηρότητά του, χαρακτηρίζοντας ως αυθαίρετα μικροσκοπικές κατασκευές που είναι η επιτομή της αρχιτεκτονικής μηδενικού αποτυπώματος, φτιαγμένες εξ ολοκλήρου από φυσικά υλικά (ξύλα που ξεβράζει η θάλασσα, καλάμια και ξερά κλαδια) και ταυτόχρονα αποτελούν βασικό στοιχείο της ταυτότητας του νησιού. Όμως ένα προσωρινό κατάλυμα που αποσυντίθεται πλήρως στη φύση χωρίς να αφήσει ίχνος τσιμέντου υπηρετεί το πνεύμα της προστασίας του οικοσυστήματος πολύ περισσότερο από τις “νόμιμες” γιγάντιες τσιμεντένιες υποδομές που προωθεί η τουριστικοποίηση και που βιάζουν τη γη και το τοπίο.

Την ίδια στιγμή που στην Κρήτη ο κανόνας είναι η συστηματική καταπάτηση του αιγιαλού από ξενοδοχειακές μονάδες με πισίνες πάνω στο κύμα, οι εξπρές νομιμοποιήσεις και τα πρόστιμα-χάδια που αποτελούν στην πραγματικότητα το λειτουργικό κόστος της παρανομίας, και τελεσίδικα πρωτόκολλα κατεδάφισης παραμένουν στα συρτάρια για χρόνια, το κράτος ξεσπάει στους αμμόλοφους της Γαύδου προτεραιοποιώντας την κατεδάφιση ελαφριών κατασκευών από καλάμια και ξύλα υπονομεύοντας το πνεύμα της ισονομίας, αγνοώντας την κοινωνική και γεωγραφική ιδιαιτερότητα της Γαύδου και ουσιαστικά επιτίθεται σε μια εναλλακτική κουλτούρα δεκαετίων που ενσαρκώνει την αρμονική συνύπαρξη ανθρώπου και φύσης έξω από τη λογική της άκρατης ανάπτυξης με μοναδικό στόχο το κέρδος.

Αποδεικνύει, με αυτό τον τρόπο, ότι ο στόχος δεν είναι η νομιμότητα αλλά η προσπάθεια σταδιακής μετατροπής και της Γαύδου σε ακόμα ένα εξευγενισμένο τουριστικό πάρκο.

Η απόδραση των ανθρώπων από την πίεση του σύγχρονου τρόπου ζωής και η αναζήτηση μιας απομακρυσμένης παραλίας για μια απλή ζωή κάτω από τα αστέρια, για λιγότερο ή περισσότερο καιρό, δεν είναι πρακτική κάποιων περιθωριακών αλλά κομμάτι μιας κουλτούρας και μιας παράδοσης που μας ακολουθεί από τα παιδικά μας χρόνια και ταυτόχρονα είναι βασικό συστατικό της εμπειρίας του ελληνικού καλοκαιριού και ως τέτοιο οφείλει να προστατευτεί.

Οι κάτοικοι των παραλιών της Γαύδου, λόγω της βαθιάς αγάπης για τον τόπο που διάλεξαν για σπίτι τους ή και για ισόβιο τόπο των καλοκαιρινών διακοπών τους, στην πραγματικότητα λειτουργούν ως η άτυπη δομή προστασίας αυτού του ευαίσθητου οικοσυστήματος αναγνωρίζοντας την αντικειμενική αδυναμία του δήμου εξαιτίας της έλλειψης πόρων και της δυσκολίας προσέγγισης των παραλιών και των δασών του νησιού, αλλά και της έλλειψης διάθεσης από την πλευρά του για διάλογο και συνεργασία για την φροντίδα ενός τόσο διαφορετικού και ξεχωριστού τόπου:

~ Καθαρίζουν συστηματικά τις παραλίες από τόνους πλαστικών που φέρνουν τα θαλάσσια ρεύματα αλλά και από αυτά που μπορεί να μένουν από τον καλοκαιρινό τουρισμό αποτρέποντας τη μετατροπή ενός σπάνιου οικοσυστήματος σε χωματερή. Είναι αυτοί που καθάρισαν τις βορειοδυτικές παραλίες του νησιού από τόνους πίσσας μεταφέροντας τη με βάρκες και κανό. Η εκδίωξη των ανθρώπων που προσέχουν την κάθε σπίθα και το κάθε σκουπίδι σημαίνει ότι ο Λαυρακάς και ο Αη-Γιάννης μένουν ουσιαστικά απροστάτευτοι. Ποιος θα μαζέψει τα σκουπίδια και αν υπάρχει γιατί δεν το κάνει τόσες δεκαετίες;

~ Λειτουργούν ως πυροσβεστική έχοντας αγοράσει και κατανήμει γεωγραφικά πυροσβεστήρες και αποτελούν ουσιαστικά τα μάτια του δάσους. Είναι αυτοί που, λόγω της εμπειρικής γνώσης του χώρου, θα εντοπίσουν και θα κατασβέσουν μια εστια φωτιάς προτού πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις, προστατεύοντας το σπάνιο κεδροδάσος που είναι και ο βασικός πόλος έλξης επισκεπτών οι οποίοι είναι και η μοναδική πηγή εισοδήματος των ανθρώπων που θέλουν να ζήσουν στο νησί και να βιοποριστούν μέσω μιας ήπιας τουριστικής ανάπτυξης. Τον Αύγουστο, όταν η πίεση κορυφώνεται, ποιος θα αποτρέψει το άναμμα μιας φωτιάς μέσα στο δάσος;

~ Η ύπαρξη μιας οργανωμένης κοινότητας με οικολογική συνείδηση αποτρέπει την ανεξέλεγκτη και ανεύθυνη χρήση του δάσους από τον μαζικό ανώνυμο τουρισμό που μπορεί να μην γνωρίζει την ευαισθησία του οικοσυστήματος και τις πρακτικές προστασίας των αμμόλοφων και του κεδροδάσους. Με πρωτοβουλία της κοινότητας τοποθετούνται ξύλινες πινακίδες για την ενημέρωση των επισκεπτών που συμπληρώνονται από προφορική καθοδήγηση.

~ Ταυτόχρονα η ύπαρξή τους έχει βοηθήσει ένα νησί με ελάχιστους μόνιμους κατοίκους να έχει κοινωνική ζωή, οικονομική δραστηριότητα και εργατικά χέρια όλο το χρόνο, συμβάλλοντας έτσι στην αποφυγή της πλήρους ερήμωσης του τους χειμερινούς μήνες, και οι σχέσεις τους με τον ντόπιο πληθυσμό χαρακτηρίζονται από αμοιβαίο σεβασμό και αλληλοβοήθεια. Το νησί δεν έχει σπίτια για να κατοικήσουν αυτοί οι άνθρωποι οπότε οι παραλίες είναι το μόνο μέρος όπου μπορούν να μείνουν.

Η επιχείρηση εκκαθάρισης της Γαύδου από την κοινότητα των κατοίκων των παραλιών δεν είναι απλώς μια πράξη κρατικής αυστηρότητας. Είναι ένα στρατηγικό λάθος που θα οδηγήσει στην υποβάθμιση του νησιού.

Καμία άλλη δημοτική αρχή στο παρελθόν δεν έχει αντιμετωπίσει με τόσο σκληρό τρόπο αυτή τη μικρή κοινότητα αλλά, αντιθέτως, αναγνώριζαν την πολυεπίπεδη συμβολή της στο νησί. Η Γαύδος υπήρξε ιστορικά τόπος εξορίας και ελευθεριακής δημιουργίας. Οι “καβάτζες” της Γαύδου αποτελούν στοιχείο της πολιτισμικής κληρονομιάς του νησιού και πόλο έλξης ανθρώπων από όλο τον κόσμο που αναζητούν το διαφορετικό. Παρόμοια παραδείγματα παγκοσμίως καταδεικνύουν την πολιτισμική τους σημασία και την ανάγκη για διαφοροποιημένες προσεγγίσεις στη ρύθμισή τους. Η βίαιη επιβολή μιας αποστειρωμένης νομιμότητας ισοπεδώνει την ιδιαίτερη πολιτισμική ταυτότητα του τόπου και διαλύει την κοινωνική συνοχή μιας κοινότητας που λειτουργεί εκτός του κλασικού αστικού πλαισίου.

Η σχεδιαζόμενη κατεδαφιση των καλυβιών της Γαύδου αποτελεί μια πράξη οικολογικής και κοινωνικής οπισθοδρόμησης και μια επίθεση στην ιδέα ότι ο άνθρωπος μπορεί να ζει χωρίς να κατέχει, ελεύθερα κάτω από τον ουρανό. Δεν είναι απλώς ένα θέμα πολεοδομικής εφαρμογής, αλλά μια βαθιά πολιτική και ηθική σύγκρουση. Ο αγώνας για τη σωτηρία τους δεν είναι ένας αγώνας για τη διατήρηση του τρόπου ζωής δέκα ανθρώπων καθώς οι καλύβες δεν έχουν ιδιοκτήτες αλλά λειτουργούν σαν καταφύγια, αφού είναι ελεύθερες για χρήση όταν είναι κενές και οι κάτοικοί τους εναλλάσσονται οργανικά. Είναι ένας αγώνας για να παραμείνει η Γαύδος ένας τόπος στον οποίο ζουν άνθρωποι και να μην γίνει άλλο ένα real estate project. Η Γαύδος δεν είναι Κυκλάδες και ούτε μπορεί να γίνει. Ο λόγος που προσελκύει ανθρώπους από όλο τον πλανήτη είναι η διαφορετικότητά της, η φύση της, οι άνθρωποί της και ο γεμάτος αστέρια ουρανός της και αυτά πρέπει να αγκαλιάσει και να φροντίσει.

Ο δήμος Γαύδου οφείλει να ανοίξει έναν ειλικρινή διάλογο με τους λιγοστούς κατοίκους του νησιού (ανάμεσά τους και οι κάτοικοι των παραλιών) με σκοπό την προστασία του περιβάλλοντος και την κοινωνική ευημερία και όχι τη στοχοποίηση και την εκδίωξή τους, έχοντας υπόψη την ιστορική, κοινωνική και γεωγραφική ιδιαιτερότητα του νησιού. Όσοι και όσες έτυχε να ζήσουμε και να αγαπήσουμε αυτόν τον τόπο (ντόπιοι και μη) είμαστε εδώ για να προσφέρουμε τις γνώσεις μας και την ενέργειά μας για αυτόν τον σκοπό.

Καταγγέλλουμε την τακτική της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης και της αναδόχου εταιρείας ΤΑΛΩΣ ΑΤΕ να εμφανίζονται ως θεματοφύλακες της νομιμότητας μόνο εκεί που το πολιτικό κόστος είναι μηδαμινό και οι στόχοι τους δεν έχουν “πλάτες”.

Απαιτούμε:

~ Την άμεση αναστολή του πλάνου κατεδαφίσεων μέχρι να υπάρξει ένα ενιαίο και δίκαιο σχέδιο για όλη την επικράτεια που δεν θα χαρίζεται στους ισχυρούς και δεν θα εξαντλείται στους αδύναμους.
~ Την αναγνώριση του κοινωνικού και περιβαλλοντικού ρόλου της κοινότητας των παραλιών.
~ Τη στροφη της κρατικής προσοχής στα πραγματικά αυθαίρετα-τέρατα της Κρήτης και της υπόλοιπης Ελλάδας.
~ Τον τερματισμό της στοχοποίησης ανθρώπων που επιλέγουν να ζουν έξω από το πλαίσιο του καταναλωτικού προτύπου.
~ Τον σεβασμό στην ιδιαιτερότητα της Γαύδου ως τόπου ελευθερίας και εναλλακτικής διαβίωσης.

Η Γαύδος δεν ανήκει στους εργολάβους και στις μπουλντόζες.

Ανήκει στους κέδρους, στην άμμο και στο φως και σε όσους και όσες περπατούν πάνω της χωρίς να την πληγώνουν.

ΦΑΚΕΛΟΣ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ: ΠΑΡΑΛΙΕΣ

———————————————————————————-

THE ATTACK ON THE KAVATZES OF GAVDOS
WHEN SELECTIVE LEGALITY “DEMOLISHES” REAL ECOLOGY

The recent decision to carry out demolitions by TALOS ATE of the few huts on the beaches of Gavdos, under the orders of the Decentralized Administration of Crete and with the support of the mayor, is yet another glaring example of the legal absurdity of our times and a flagrant misunderstanding of the concept of ecology. It is the moment when blind adherence to the letter of the law is used to destroy its spirit. The substantive protection of nature.

Under the pretext of environmental protection, the state exhausts its severity by labeling as “unauthorized” tiny structures that are the epitome of zero-footprint architecture, made entirely from natural materials (driftwood, reeds, and dry branches) and at the same time are a fundamental element of the island’s identity. Yet a temporary shelter that fully decomposes in nature without leaving a trace of cement serves the spirit of ecosystem protection far more than the “legal” giant concrete infrastructures promoted by touristification that violate the land and the landscape. At the very same time that in Crete the norm is the systematic encroachment on the shoreline by hotel complexes with pools right on the waterfront, express legalizations and slap-on-the-wrist fines that are in reality the operating cost of illegality, and final demolition orders remain in drawers for years, the state lashes out at the sand dunes of Gavdos, prioritizing the demolition of lightweight structures made of reeds and wood — undermining the spirit of equal treatment under the law, ignoring the social and geographic uniqueness of Gavdos, and essentially attacking a decades-old alternative culture that embodies the harmonious coexistence of humans and nature outside the logic of unbridled development with profit as the sole objective. In doing so, it proves that the goal is not legality but the attempt at the gradual transformation of Gavdos, too, into yet another gentrified tourist park.

The escape of people from the pressure of modern life and the search for a remote beach for a simple life under the stars, for shorter or longer periods, is not the practice of a few marginals but part of a culture and a tradition that has followed us since childhood and is at the same time an essential ingredient of the Greek summer experience — and as such, it deserves to be protected.

The residents of Gavdos’s beaches, because of their deep love for the place they have chosen as their home or as their lifelong summer holiday destination, effectively function as the informal structure for protecting this fragile ecosystem, recognizing the objective inability of the municipality due to lack of resources and the difficulty of accessing the beaches and forests of the island, but also its lack of willingness for dialogue and cooperation for the care of such a different and unique place.

– They systematically clean the beaches of tons of plastics brought by sea currents and those that may be left behind by summer tourism, preventing the transformation of a rare ecosystem into a landfill. They are the ones who cleaned the northwestern beaches of the island of tons of tar, transporting it by boats and canoes. The expulsion of the people who watch over every spark and every piece of trash means that Lavrakas and Ai-Giannis are left essentially unprotected. Who will collect the garbage — and if there is anyone, why haven’t they been doing so for all these decades?

– They act as a fire brigade, having purchased and geographically distributed fire extinguishers, and they are essentially the eyes of the forest. They are the ones who, thanks to their experiential knowledge of the area, will detect and extinguish a fire before it gets out of control, protecting the rare cedar forest, which is also the main attraction for visitors — who are the sole source of income for the people who want to live on the island and make a living through mild tourist development. In August, when pressure peaks, who will prevent someone from lighting a fire inside the forest?

– The existence of an organized community with ecological consciousness prevents the uncontrolled and irresponsible use of the forest by mass anonymous tourism, which may not be aware of the ecosystem’s sensitivity and the practices for protecting the dunes and the cedar forest. On the community’s initiative, wooden signs are placed to inform visitors, complemented by oral guidance.

– At the same time, their presence has helped an island with very few permanent residents to have social life, economic activity, and working hands year-round, helping prevent its complete desertion during the winter months, and their relationships with the local population are characterized by mutual respect and mutual aid. The island does not have houses for these people to live in, so the beaches are the only place they can stay.

The “cleansing” operation of Gavdos from the beach residents’ community is not merely an act of state severity. It is a strategic mistake that will lead to the degradation of the island. No other municipal authority in the past has treated this small community in such a harsh way; on the contrary, they recognized its multi-layered contribution to the island. Gavdos has historically been a place of exile and libertarian creation. The “kavatzes” (shelters) of Gavdos are an element of the island’s cultural heritage and an attraction for people from all over the world who seek something different. Similar examples worldwide demonstrate their cultural significance and the need for differentiated approaches in their regulation. The violent imposition of a sterilized legality levels the unique cultural identity of the place and dissolves the social cohesion of a community that operates outside the classic urban framework.

The planned demolition of the huts of Gavdos constitutes an act of ecological and social regression and an attack on the idea that a person can live without possessing, freely under the sky. It is not merely a matter of urban planning enforcement but a deep political and moral conflict. The struggle to save them is not a struggle to preserve the way of life of ten people, since the huts have no owners but function as shelters, as they are free for use when vacant and their inhabitants rotate organically. It is a struggle for Gavdos to remain a place where people live and not become yet another real estate project. Gavdos is not the Cyclades, nor can it become them. The reason it attracts people from all over the planet is its distinctiveness, its nature, its people, and its star-filled sky — and these are what it must embrace and care for.

The Municipality of Gavdos must open an honest dialogue with the island’s few residents (including the beach residents) with the aim of environmental protection and social well-being, not their targeting and expulsion, bearing in mind the historical, social, and geographic uniqueness of the island. All of us who have had the chance to live in and love this place (locals and non-locals alike) are here to offer our knowledge and energy for this purpose.

We denounce the tactic of the Decentralized Administration of Crete and the contractor company TALOS ATE of appearing as guardians of legality only where the political cost is minimal and their targets have no one backing them.

We demand:
~ The immediate suspension of the demolition plan until there is a unified and fair plan for the entire territory — one that does not give favors to the powerful and does not target the weak.
~ The recognition of the social and environmental role of the beach community.
~ The redirection of state attention to the real monstrous unauthorized constructions of Crete and the rest of Greece.
~ The end of the targeting of people who choose to live outside the framework of the consumerist model.
~ Respect for the uniqueness of Gavdos as a place of freedom and alternative living.

Gavdos does not belong to contractors and bulldozers.
It belongs to the cedars, the sand, and the light — and to all those who walk upon it without harming it.

#saveGavdos #Gavdos_Island #ecology

ΦΑΚΕΛΟΣ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ: ΠΑΡΑΛΙΕΣ

The post Η επίθεση στις καβάτζες της Γαύδου: Όταν η επιλεκτική νομιμότητα κατεδαφίζει την πραγματική οικολογία first appeared on Aυτολεξεί.