Οι μέθοδοι διδασκαλίας επανεξετάζονται προκειμένου να αναπτυχθεί το κριτικό πνεύμα των μαθητών: « Το σχολείο πρέπει να τοποθετήσει το παιδί σε ένα περιβάλλον τέτοιο που η άσκηση των αντικοινωνικών του παρορμήσεων να καθίσταται αδύνατη, όχι με τον καταναγκασμό και τη βία, αλλά με την αλληλεγγύη, την ειλικρίνεια, την εργασία, την αγάπη και την ελευθερία που είναι χαρακτηριστικά του φυσικού και ανθρώπινου χώρου που το περιβάλλει […] Το νέο σχολείο σέβεται την προσωπικότητα του παιδιού. Πιστεύουμε ότι όλες οι μέθοδοι πρέπει να δοκιμάζονται, επιλέγοντας πάντοτε εκείνη που ταιριάζει περισσότερο στα τοπικά χαρακτηριστικά, τη φύση και το χαρακτήρα του κάθε παιδιού. Είναι προφανές ότι δεν αρκεί να αλλάξουμε το όνομα του σχολείου: πρέπει να αλλάξουμε το πνεύμα του, την ηθική τους, τις μεθόδους του.»[ Ibid]

Σε επίπεδο νοοτροπίας, επίσης, ένας νέος άνεμος πνέει. Παρά την ισότητα των φύλων που υποστηρίζει η CNT-FAI, είναι φανερό ότι οι γυναίκες χρειάζονται μια ειδική οργάνωση για να ακουστεί καλύτερα η φωνή τους και για να υπερασπιστούν τα δικαιώματά τους. Το 1934, ιδρύεται η Grupo Cultural Feminino (Πολιτιστική Ομάδα Γυναικών) και αναπτύσσεται με την υποστήριξη των γυναικών του περιοδικού Mujeres Libres (Ελεύθερες Γυναίκες). Αυτές οι ομάδες θα δημιουργήσουν την οργάνωση Mujeres Libres τον Απρίλη του 1936. Διεξάγουν έναν διπλό αγώνα: για την κοινωνική επανάσταση και για την απελευθέρωση των γυναικών. Στο απόγειό τους, το 1938, περιλαμβάνουν πάνω από 30.000 γυναίκες. Το περιοδικό Mujeres Libres γράφει: «Η καλύτερη μάνα δεν είναι αυτή που σφίγγει το παιδί της στο στήθος της, αλλά εκείνη που το βοηθά να δημιουργήσει έναν καινούριο κόσμο για τον εαυτό του.»[ Mary Nash, Femmes Libres Espagne 1936-1939, Editions La pensée sauvage, 1977]

The post Ελευθεριακή εκπαίδευση και χειραφέτηση στην Ισπανική Επανάσταση first appeared on Aυτολεξεί.

Θεωρούμε την τέχνη ως καθρέφτη της κοινωνικής πραγματικότητας και στίγμα αυτού που πρόκειται να έρθει, όπως και την εσχάτως υποκειμενική μορφή θέασης και αναδημιουργίας του κόσμου. Αυτή η θέαση έχει τη δυνατότητα να είναι τελικά και μορφή θέσμισης του κόσμου και του ατόμου. Η τέχνη μας φέρνει σε επαφή με τη μοναδική προοπτική της ατομικότητας που συναντά την ιστορική στιγμή και αναπάντεχα τη διαμορφώνει και διαμορφώνεται από αυτή. Μέσα από την προσωπική επαφή της καθεμιάς/νός μας με την καλλιτεχνική δημιουργία αναδιοργανώνεται η σχέση εξουσίας που δημιουργεί η εντύπωση της εικόνας γύρω μας. Τα έργα τέχνης δεν είναι πρότυπα, είναι στιγμές προοπτικής και μορφές συνάντησης του πριν με το τώρα. Δεν είναι μούμιες του παρελθόντος χρόνου, είναι ζωντανά μέσα απ’ τη σχέση με αυτόν που τα κοιτάει.

Στην περίπτωση του Helios Gómez, γνωστού και ως “artista de corbata roja” (ο καλλιτέχνης με την κόκκινη γραβάτα) μιλάμε για «επαναστατική» και μαζική, αναπαραγώγιμη τέχνη.  Σε κάθε περίπτωση, είναι πολιτική τέχνη, με κοινωνικό στίγμα και έρεισμα και ιστορική, πέρα από την καλλιτεχνική, αξία. Ακόμα, καθώς μιλάμε για τέχνη παρέμβασης, δηλαδή πολιτικές αφίσες, εξώφυλλα περιοδικών και βιβλίων που θέλουν να περάσουν ένα μήνυμα ενάντια στην καταπίεση, η τέχνη του Gómez, από τη μία, είναι έντονη και απλή στα εκφραστικά της μέσα, αποτολμώντας, από την άλλη, πολλούς πειραματισμούς, όπως θα δούμε παρακάτω. Ως κίνημα υπέρ της ελευθερίας* οφείλουμε να επαναπροσδιορίσουμε τη συλλογική και ατομική σχέση μας με την τέχνη. Η πολιτική τέχνη αναλαμβάνει σε κάθε εδώ και τώρα να δημιουργήσει ένα τόπο για να απλώσουμε την ελευθερία μας όσο πιο μακριά γίνεται.

Ο Helios Gómez, γεννημένος στη Σεβίλλη, σε πολύ φτωχή οικογένεια Ρομά, σπουδάζει διακόσμηση και ζωγραφική ενώ τα πρώτα του έργα δημοσιεύονται στην αναρχική εφημερίδα Páginas Libres (Ελεύθερες Σελίδες). Το 1925, διοργανώνεται η πρώτη του έκθεση, στο Cafe Kursaal  στη Σεβίλλη, με άλλες δυο να ακολουθούν ένα χρόνο μετά, στη Μαδρίτη και στη Βαρκελώνη. Καθώς είχε πεισθεί πως υπάρχει ανάγκη για πολιτική αλλαγή, αποφάσισε να συμμετέχει σε αναρχικές ομάδες.

Την ίδια στιγμή που οργανώνεται πολιτικά με τους αναρχικούς, αλληλεπιδρά και με τις καλλιτεχνικές πρωτοπορίες της εποχής, που αντιτίθενται στα καλλιτεχνικά ρεύματα της συντηρητικής τότε Σεβίλλης. Αυτό εξηγεί γιατί η πρώτη του έκθεση στο Cafe Kursaal χαιρετίστηκε με αδιαφορία και απόρριψη. Τα έργα που εκθέτει έχουν κυβιστικό και φουτουριστικό ύφος και αφορούν το ανδαλουσιανό κοινωνικό τοπίο και την τσιγγάνικη κουλτούρα. Αργότερα εκθέτει στη γκαλερί Dalmau, το avant-garde art center της Βαρκελώνης, όπου είχε πολύ καλύτερη υποδοχή.

Στα ταξίδια του στην Ευρώπη, ο Gómez αλληλεπιδρά με πρωτοπόρους καλλιτέχνες, ειδικά με τους Γερμανούς και ιδιαίτερα με τον Τζορτζ Γκρόζ ενώ στο Βερολίνο κυκλοφόρησε, το 1930, το πρώτο του άλμπουμ “Ημέρες της οργής”.

Το 1927, αναγκάζεται να εγκαταλείψει τη Σεβίλλη για πολιτικούς λόγους και καταφεύγει στο Παρίσι. Εκεί διοργάνωσε εκθέσεις σε αρκετές γκαλερί και συμμετείχε ως γραφίστας στις ισπανικές εφημερίδες εξορίας Tiempos Nuevos και Rebelión αλλά και στην εβδομαδιαία Vendredi.

Συνελήφθη για συμμετοχή σε διαμαρτυρία κατά της εκτέλεσης των Sacco και Vanzetti και απελάθηκε από τη Γαλλία. Ταξίδεψε και έμεινε στις Βρυξέλλες, στο Άμστερνταμ, τη Βιέννη, το Βερολίνο και στην ΕΣΣΔ για δύο μήνες. Στις αρχές του 1930, η Σοσιαλιστική Διεθνής (AIT) δημοσίευσε το πρώτο του άλμπουμ Días de ira – Μέρες της Οργής, αφιερωμένο «σε όλα τα θύματα του παγκόσμιου φασισμού».

Στα τέλη του 1930, ο Gómez επιστρέφει στην Ισπανία και εγκαθίσταται στη Βαρκελώνη, όπου συνεισφέρει σε πολλά περιοδικά όπως τα: L‘Opinió, La Rambla, La Batalla, L‘Hora, Bolívar y Nueva España και δημιουργεί εξώφυλλα βιβλίων και εικονογραφήσεις, για αριστερές κυρίως εκδόσεις ενώ εικονογραφεί το περιοδικό Mundo Obrero «Κόσμος των εργατών». Αυτό ήταν το έτος κατά το οποίο δημοσίευσε το μανιφέστο (Γιατί αποχωρίστηκα από τον αναρχισμό) και εντάχθηκα στην Κοινοτική Καταλανική-Βαλεαρίδα Ομοσπονδία, μέρος του BOC (Bloc Obrer i Camperol, Εργαζομένων και Συνασπισμού των Αγροτών).

Το 1932 συλλαμβάνεται στη Μαδρίτη για  πολιτικό ακτιβισμό, φυλακίζεται και μεταφέρεται στη φυλακή Jaén. Του δόθηκε εγγύηση να παρευρεθεί, ως εκπρόσωπος της Ισπανίας, στο Διεθνές Συνέδριο Προλετάριου Καλλιτέχνη, που διεξήχθη στην ΕΣΣΔ. Επωφελείται αυτής της ευκαιρίας για να εγκατασταθεί στην ΕΣΣΔ μέχρι το 1934. Από το ταξίδι αυτό, έγραψε αργότερα το ποίημά του Έρικα, μια ιδεολογική αυτοκριτική, πιο κοντά στον ριζοσπαστικό ατομικισμό του αναρχικού ιδεολόγου Max Stirner, παρά στον πνευματικό κολεκτιβισμό των κομμουνιστών: «Πετάξτε! Δημιουργήστε! αν και η δημιουργία δεν μπορεί να είναι συλλογική, Erika: είναι πάντα ατομική. Το σύνολο μπορεί μόνο να επεκταθεί, να συνεργαστεί στην εργασία. Αυτό είναι το πεπρωμένο του συλλογικού, για να υποστηρίξει την ελεύθερη, περιπετειώδη σκέψη του ατόμου. Ο πιο πολύτιμος θησαυρός της ανθρωπότητας!»

Οι Δημοτικές Εκδόσεις Τέχνης δημοσίευσαν το δεύτερο άλμπουμ του, Revolución Española.

Το έργο του εκκινά από αφηρημένες φιγούρες για να υιοθετήσει έναν πιο πολιτικά δεσμευμένο ρεαλισμό, εύκολο να αποκρυπτογραφηθεί και με ισχυρό κοινωνικό περιεχόμενο, αλλά διαφορετικό από τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό, τον οποίο επικρίνει διαρκώς. Επιστρέφει στη Βαρκελώνη το καλοκαίρι του 1934, αλλά συνελήφθη ξανά το φθινόπωρο για τη συμμετοχή του στην εξέγερση των εργατών της Καταλονίας. Διέφυγε ξανά στις Βρυξέλλες όπου δημοσίευσε, στις αρχές του 1935, το τρίτο του άλμπουμ, για τα γεγονότα του 1934, με τίτλο ¡Viva Octubre!.

Επιστρέφει στη Βαρκελώνη το 1935 και μετά τη νομιμοποίηση των αριστερών οργανώσεων, ίδρυσε με άλλους καλλιτέχνες το 1936 το Sindicat de Dibuixants Professionals (Ένωση επαγγελματιών σχεδιαστων. Παράλληλα εργάστηκε σε πολλές δημοσιεύσεις, καθώς και σε έργα ζωγραφικής για τον πόλεμο, πλησιάζοντας τον σουρεαλισμό. Στην αρχή του Εμφύλιου έφθασε στα οδοφράγματα για την υπεράσπιση της Βαρκελώνης και προσχώρησε στην Καταλανική Συμμαχία Αντιφασιστικών Διανοουμένων.

Η δημοκρατική ήττα είχε ως αποτέλεσμα να μεταφερθεί σε διάφορα στρατόπεδα συγκέντρωσης, πρώτα στη Γαλλία και στη συνέχεια στην Αλγερία. Το 1942, μετά την απελευθέρωσή του, επιστρέφει στην Ισπανία όπου ιδρύει την ομάδα Liberamiento Nacional Republicana το 1944, η οποία οδήγησε στη εκ νέου φυλάκισή του από το 1945 έως το 1946 και από το 1948 έως το 1954. Σε μια φυλακή στη Βαρκελώνη ζωγράφισε μόνος στο κελί του μια τοιχογραφία προς τιμήν των συγκρατουμένων του και το έργο αυτό έμεινε γνωστό ως La Capilla gitana – Το παρεκκλήσι των Ρομά. Αυτή η τοιχογραφία ασβεστώθηκε το 1996 αλλά στη συνέχεια αποκαταστάθηκε. Λόγω της φυλάκισής του, η υγεία του Gomez κατέρρευσε και πέθανε στη Βαρκελώνη το 1956.

Η ζωή και η δουλειά του Helios Gómez σημαδεύτηκαν από μια έντονη παραγωγικότητα που ήταν βαθιά συνδεδεμένη με τον κοινωνικό παλμό της ταραχώδους περιόδου στην οποία ζούσε. Από τις πρώτες εκθέσεις του στο Kursaal στη Σεβίλλη μας φέρνει σε επαφή με τον κόσμο των Ρομά. Γοητευμένος από τις επιρροές του φουτουρισμού και του κυβισμού, αρχίζει να χρησιμοποιεί μια νέα ζωντανή γλώσσα με τολμηρά και δυναμικά μέσα που θα χαρακτηρίσουν το έργο του ως τέλος. Τα θέματα των έργων του σκληρά και άμεσα, ήταν βασισμένα σε μια εξαιρετικά ρεαλιστική αφήγηση. Μετά τα ταξίδια του στην Ευρώπη, μπαίνει στη σοβιετική τροχιά. Ωστόσο, οι ηγέτες των κομμάτων δεν μπόρεσαν να ξεπεράσουν το έντονο και ελευθεριακό ύφος του ζωγράφου μας. Ήταν στην πραγματικότητα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, όταν αγκάλιασε τη γραφιστική τέχνη των αφισών που εμβάθυνε τη δέσμευσή του στην τέχνη και στους απλούς πολίτες. Αυτή η δέσμευση αποδεικνύεται από τις σειρές του Viva octubre, Revolución Española και Días de Ira, τα θέματα των οποίων επηρεάστηκαν από τις δοκιμασίες της εργατικής τάξης.

Το τελευταίο του έργο, La Capilla gitana, ήταν μια επιστροφή στην προέλευσή του, μια ματιά πίσω σε ένα ήσυχο παρελθόν, στις πρώτες του μέρες. Κάποιος μπορεί σχεδόν να δει πως ο Gomez αναζητούσε μια υπαρξιακή αρμονία που αντανακλάται στη ζεστασιά του βλέμματος της Παναγίας και στις ασυνήθιστες πολιτιστικές αναφορές του έργου.

βίντεο με τίτλο “Helios Gómez – Dias de Ira”, από την CGT Καταλωνίας:

https://www.youtube.com/watch?v=I_LxrRSruV4

βίντεο με τίτλο: “Helios Gómez – El Artista de la Corbata Roja”.

https://www.youtube.com/watch?v=ohVxMOqnNmc&t=33s

*Tο κείμενο παρουσιάστηκε πρώτη φορά στα Γιάννενα, στο πλαίσιο κύκλου αυτομόρφωσης-αφιέρωμα στην Ισπανική Επανάσταση, συνδιοργάνωση: Ε.Κ.Χ Αλιμούρα, Α.Κοι.Χι Ιωαννίνων.

The post Helios Gómez, ο καλλιτέχνης με την κόκκινη γραβάτα της Ισπανικής Επανάστασης first appeared on Aυτολεξεί.

Τον Απρίλιο του 1939 η CNT έκλεισε σε 48 ξύλινα κιβώτια το πιο σημαντικό αρχείο που είχε μαζευτεί στo γραφείο τύπου, για να το σώσει από το φρανκικό φασιστικό καθεστώς. Τα κιβώτια, γνωστά τώρα πια ως “las cajas de Amsterdam”, κατάφεραν να φτάσουν στον προορισμό τους (το Διεθνές Ινστιτούτο Κοινωνικής Ιστορίας του Άμστερνταμ) το 1947, περνώντας από πολλές πόλεις, κι εκεί παρέμειναν σφραγισμένα ως το θάνατο του Φράνκο. Το αρχείο λοιπόν ανοίχτηκε και άρχισε να ταξινομείται τη δεκαετία του 1980 και τότε ανακαλύφθηκαν εκεί και εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες,  αρνητικά και εκτυπώσεις φωτογραφιών που η CNT είχε θεωρήσει αναγκαίο να διασώσει, της Κάτι Χόρνα και της Μαργκαρέτ Μιχαέλις.

Την ίδια εποχή που το κουτί ταξίδευε για την Ολλανδία, μια βαλίτσα ξεκινούσε το ταξίδι της για το Μεξικό, μέσω Παρισιού, Μπορντό και Χιλής!! Ήταν γεμάτη φωτογραφικό υλικό της Γκέρντα Τάρο και του Ρόμπερτ Κάπα από την ισπανική επανάσταση. Η βαλίτσα πρέπει να άλλαξε πολλά χέρια, ώσπου το 1995 ένας μεξικανός παραγωγός ταινιών την κληρονόμησε από μια θεία του, επικοινώνησε με κάποιοι πανεπιστήμιο στη Νέα Υόρκη και τελικά τα αρνητικά έφτασαν στο πρακτορείο Magnum.

Οι ιστορίες διάσωσης των φωτογραφιών της ισπανικής επανάστασης μοιάζουν με ευφάνταστα κινηματογραφικά σενάρια. Όπως και οι ιστορίες των γυναικών φωτογράφων της!!

Νομίζω πως μέχρι την Ισπανική Επανάσταση δεν πήγαιναν γυναίκες φωτογράφοι στους πολέμους, ήταν αντρική υπόθεση. Η ματιά αυτών των γυναικών ίσως και να άλλαξε τον τρόπο που οι άνθρωποι έβλεπαν ως τότε τον πόλεμο, σαν μια υπόθεση που αφορά δύο στρατούς, χωρίς να επηρεάζεται η ζωή των ανθρώπων που πάλευαν να σώσουν τη ζωή στα χωριά και τις πόλεις… Μα και οι στρατιώτες της πρώτης γραμμής ίσως φάνταζαν ηρωικοί τύποι που ποτέ δεν φοβόντουσαν, ποτέ δεν υποχωρούσαν, ποτέ δεν θύμωναν που είχαν αφήσει τη ζωή πίσω τους.

Η Κάτι Χόρνα ήταν εβραία από τη Βουδαπέστη, αντιφασίστρια και γεμάτη πρωτότυπες ιδέες, λάτρης του Μπαουχάουζ και του Σουρεαλισμού, ήταν στο Παρίσι και φωτογράφιζε για μικρά πρακτορεία, οι συλλογές της Flea Markets (1933) και Cafes de Paris (1934) είναι πασίγνωστες. Όμως το 1937 έφυγε για τη Βαρκελώνη και έθεσε εαυτόν στη διάθεση του αντιφασιστικού αναρχικού κινήματος. Στην ισπανική επανάσταση το θέμα της ήταν η καθημερινότητα δίπλα στο θάνατο, και ήθελε να τη λένε art worker, όχι artist. Όταν έφυγε για το Μεξικό, για να γλιτώσει από τους ναζί, καθως ήταν εβραία και αναρχική, πίστευε ότι όλο το φωτογραφικό υλικό της είχε χαθεί στα ερείπια του Γραφείου Τύπου της CNT.

Το ίδιο πίστευε και η Μάργκαρετ Μιχαέλις, επίσης εβραία, αλλά από την Πολωνία, από ένα μέρος που μετά έγινε Αυστρία. Η Μάργκαρετ έζησε στο Βερολίνο όπου παντρεύτηκε τον αναρχοσυνδικαλιστή Ρούντολφ Μιχαέλις, συνελήφθησαν κι οι δύο, σε διαφορετικά περιστατικά, και τελικά ξέφυγαν και πήγαν στη Βαρκελώνη. Από κει πίσω στην Πολωνία, με ψεύτικο γερμανικό διαβατήριο στην Αγγλία, και τέλος στην Αυστραλία, δεν χρειαζόταν καμία εθνικότητα η Μάργκαρετ! Το 1941 ήταν η μόνη γυναίκα στο Ινστιτούτο Φωτογράφων της Αυστραλίας, όπου, μόλις ένα χρόνο πριν, δούλευε σαν υπηρέτρια. Ένιωσε καλά στην Αυστραλία, “βρήκα την ειρήνη” έλεγε, και οι φωτογραφίες της εκεί δείχνουν ανθρώπους ήσυχους, που απογειώνονται.

Όμως, είναι οι φωτογραφίες της της ευρωπαϊκής περιόδου που έχoυν χαρακτηριστεί μοναδικής ιστορικής αξίας. H Βαρκελώνη στα χρόνιας της επανάστασης, η επική φωτογραφία της Έμμα Γκόλντμαν, η κηδεία του Ντουρούτι, η φτώχεια στους δρόμους και η τραγική κατάσταση των παιδιών, αργότερα και αλλού οι εβραϊκές φτωχογειτονιές στην Κρακοβία.. Ναι, μοναδικής ιστορικής αξίας. Εμένα όμως μου αρέσει που στις φωτογραφίες της, ακόμα κι όταν φωτογραφίζει ένα ψωμί που ξεφουρνίζεται, βλέπω μια απίστευτη, παθιασμένη αγάπη για τους ανθρώπους, σαν μονάδες μέσα στα γεγονότα, σαν μονάδες που φτιάχνουν τα γεγονότα.

Η τρίτη γυναίκα φωτογράφος της ισπανικής επανάστασης ήταν κι αυτή εβραία, είχε συλληφθεί το 1933 στο Βερολίνο για αντι-εθνικιστική δράση, και μέχρι να βγει από τη φυλακή, η οικογένεια της είχε χαθεί, δεν τους βρήκε ποτέ ξανά. Την έλεγαν Γκέρντα Τάρο και δεν φωτογράφιζε τα μετόπισθεν. Ήταν μάλλον η πρώτη γυναίκα φωτορεπόρτερ στην πρώτη γραμμή μιας πολεμικής σύγκρουσης, και σίγουρα η πρώτη που σκοτώθηκε στη μάχη. Ναι, σκοτώθηκε στα εικοσιέξι της χρόνια, πηγαίνοντας ν’ αλλάξει φιλμ στη διάρκεια μάχης κοντά στη Μαδρίτη. Η απλότητα και η συναισθηματική δύναμη των απεικονίσεων της έκαναν το μικρό έργο της ένα αξέχαστο χρονικό αυτού του περίπλοκου πολέμου. «Αν δεν είναι καλή η φωτογραφία, σημαίνει πως δεν είσαι αρκετά κοντά», έλεγαν με τον Ρόμπερτ Κάπα και πήγαν πολύ κοντά σε όλα.

(Η Γκέρντα Τάρο ήταν ζευγάρι με τον Ρόμπερτ Κάπα, το γνωστό φωτορεπόρτερ και ιδρυτή του πρακτορείου Μάγκνουμ το 1947 μαζί με τον Ανρί Καρτιέ Μπρεσόν και άλλους, το πρώτο συνεργατικό πρακτορείο για ανεξάρτητους φωτογράφους. Για πολλά χρόνια μετά το θάνατό της πάντως, ακόμα όμως κι όταν ζούσε και δούλευαν μαζί, οι φωτογραφίες της εμφανίζονταν με το δικό του όνομα. Αλλά δεν θέλω να σκοτεινιάσω αυτό το κείμενο, οι σκληρές εποχές, οι καταστάσεις, οι αμοιβές ίσως.)

Αυτές οι γυναίκες φωτογράφοι που κατάφεραν να φωτογραφίσουν μοναδικά το πιο όμορφο προλεταριάτο του κόσμου, όπως χαρακτήρισε ο Μάρει Μπούκτσιν την εργατική τάξη της Ισπανικής Επανάστασης, μου φαίνεται πως έκαναν πράξη τη γνωστή φράση της Ούρσουλας Λε Γκεν:

You can only BE the revolution.

Σε αυτές τις ρακοσυλλέκτριες και τους ρακοσυλλέκτες της ιστορίας μιας εποχής που κανείς δεν νοιαζόταν για το ιστορικό αρχείο, αλλά για το τώρα, για τη νίκη απέναντι στο φασισμό, για την πραγματοποίηση της Ουτοπίας, χρωστάμε ό,τι ξέρουμε όχι για την έκβαση της Ιστορίας, αλλά για την καθημερινότητα των ανθρώπων και την πραγματική εξέλιξη της αυτοδιαχείρισης, τι σημαίνει σε όρους χαμόγελων, αστείων, φιλιών στο δρόμο. Και αυτό είναι μοναδικό.

Οι φωτογραφίες (με τη σειρά που εμφανίζονται):

1. Η κεντρική φωτογραφία του άρθρου: Ισπανική επανάσταση. Γυναίκες στην κηδεία του εβραίου ούγγρου Bela Frankl, που σκοτώθηκε πολεμώντας στην ισπανική επανάσταση με το όνομα General Lukacs. Φωτογραφία της Γκέρντα Τάρο.
2. Μέτωπο της Αραγωνίας, 1937. Φωτογραφία της Κάτι Χόρνα
3. Βαρκελώνη, Αύγουστος 1936. Φωτογραφία της Γκέρντα Τάρο
4. Βαρκελώνη 1937. Εξω από το σχολείο. Φωτογραφία της Κάτι Χόρνα.
5. Στο μέτωπο της Αραγωνίας, 1937. Φωτογραφία της Κάτι Χόρνα.
6. Η κηδεία του Ντουρούτι, 23.11.1936. Φωτογραφία της  Μιχαέλις.
7. Βαρκελώνη 1936, Φωτογραφία της Μιχαέλις
8. Στο μέτωπο της Κόρδοβα, 1836. Φωτογραφία της Γκέρντα Τάρο
9. H Γκέρντα Τάρο στο μέτωπο της Γκόρντοβα. Φωτογραφία του Ρόμπερτ Κάπα
10. Εκπαίδευση γυναικών, 1936. Φωτογραφία της Γκέρντα Τάρο
11. Φωτογραφία της Γκέρντα Τάρο

The post Οι γυναίκες φωτογράφοι της Ισπανικής Επανάστασης first appeared on Aυτολεξεί.

Και η ιδιωτικοποίηση και η κρατικοποίηση είναι γραφειοκρατικά-ιεραρχικά μοντέλα αντιπαραγωγικά, αντιφατικά και ανορθολογικά. Η κοινωνικοποίηση, αντιθέτως, αναθέτει τη διαχείριση στα χέρια των ίδιων των εργαζομένων, μαζί με έναν ευρύτερο κοινωνικό έλεγχο. Μία τέτοιου τύπου αυτοδιαχείριση πιθανόν να απέδιδε καλύτερα αποτελέσματα, καθώς και στην προκειμένη τραγική περίπτωση των Τεμπών οι εργαζόμενοι είχαν εντοπίσει τα προβλήματα εδώ και καιρό και κατήγγειλαν την απραξία των διευθυντικών στελεχών. Προβλήματα τα οποία όμως δυστυχώς δεν είχαν οι ίδιοι τη δύναμη να αλλάξουν. Ένα τέτοιο παράδειγμα βρίσκουμε στην κοινωνικοποίηση των σιδηροδρομικών μέσων εντός της Βαρκελώνης από τους εργαζομένους κατά τη διάρκεια της Ισπανικής Επανάστασης μεταξύ ’36 και ’39. Η ιστορία της εργατικής διαχείρισης του συστήματος μεταφορών στη Βαρκελώνη και τα επιτεύγματά της κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφύλιου αποτελούν επιβεβαίωση της ικανότητας των εργαζομένων να διαχειριστούν άμεσα και πολύ καλύτερα τις κρίσιμες δημόσιες υποδομές στις οποίες δουλεύουν:

Κείμενο: TOM WETZEL

Στα χρόνια που προηγήθηκαν και οδήγησαν στην επανάσταση του 1936 έγιναν δριμύτατοι αγώνες των εργατών – όπως η μεγάλη αλλά ηττημένη απεργία των τραμ το 1935. Ένας αριθμός αγωνιστών που ηγούνταν της απεργίας είχε μπει στη φυλακή. Με τη νίκη των ελευθεριακών και σοσιαλδημοκρατών στις εθνικές εκλογές του Φεβρουαρίου του 1936, οι φυλακισμένοι συνδικαλιστές απελευθερώθηκαν και οι εργάτες στο σύστημα μεταφορών της Βαρκελώνης άρχισαν να ξαναχτίζουν το σωματείο τους, το οποίο είχε παίξει σημαντικό ρόλο στην πόλη κατά τη διάρκεια των επαναστατικών γεγονότων του ’36.

Το 1936, το κύριο μέρος του μεταφορικού συστήματος της Βαρκελώνης ήταν κομμάτι ενός μεγάλου σιδηρόδρομου τραμ, που λειτουργούσε από την εταιρεία με την επωνυμία “Τραμ Βαρκελώνης” (Tranvias de Barcelona), και ανήκε σε Βέλγους επενδυτές. Η εταιρεία λειτουργούσε 60 γραμμές, που διασταύρωναν διασχίζοντας την πόλη μέχρι και τα κοντινά προάστια. Από τους 7.000 εργάτες της εταιρείας στο ’36, οι 6.500 ανήκαν στο Σωματείο Μεταφορών της Εθνικής Συνομοσπονδίας Εργασίας, γνωστής από τα ισπανικά αρχικά CNT. Η CNT ήταν μία ελευθεριακή συνδικαλιστική εργατική οργάνωση. Το Σωματείο Μεταφορών ήταν μία υψηλά δημοκρατική οργάνωση, που λειτουργούσε μέσω των συνελεύσεων των εργατών (γενικές συσκέψεις) και των συμβουλίων των εκλεγμένων εκπροσώπων τους (delegados). Για έναν συνδικαλιστή, το σωματείο αποτελούσε μέρος ενός επαναστατικού κοινωνικού κινήματος που σκόπευε οι εργαζόμενοι να πάρουν άμεσα τη συλλογική διαχείριση των εργοστασίων, αντικαθιστώντας τα αφεντικά και τους καπιταλιστές επενδυτές, για να δημιουργήσουν μία οικονομία βασισμένη στην κοινή ιδιοκτησία της βιομηχανίας από όλη την κοινωνία.

Σε απάντηση των μεγάλων κινητοποιήσεων και απεργιών των Ισπανών εργατών, οι κεφαλές του ισπανικού στρατού, με την άμεση υποστήριξη της καπιταλιστικής ελίτ, προσπάθησαν να ρίξουν την ελευθεριακή κυβέρνηση, που ξεκίνησε τις εργασίες της στις 19 Ιουλίου του ’36, για να συντρίψουν το ριζοσπαστικό εργατικό κίνημα της χώρας. Συνδικαλιστικές ομάδες άμυνας με την υποστήριξη της βάσης της αστυνομίας ανταπάντησαν, νικώντας αρχικά τον στρατό στα δύο τρίτα της χώρας. Τα εργατικά σωματεία δημιούργησαν στη συνέχεια τον “Λαϊκό στρατό” για να πολεμήσουν τον φασιστικό ισπανικό στρατό. Στις μέρες που ακολούθησαν την ήττα του στρατού της Βαρκελώνης, τα σωματεία κινήθηκαν προς την απαλλοτρίωση των περισσότερων βιομηχανιών και τη δημιουργία νέων οργανώσεων άμεσης εργατικής διαχείρισης.

Οι εργάτες του Σωματείου Μεταφορών συμμετείχαν στον αγώνα. Κατέλαβαν ένα θωρακισμένο αυτοκίνητο που χρησιμοποιούσε η εταιρεία για τη μεταφορά των ναύλων των τραμ και το μετέτρεψαν σε θωρακισμένο αυτοκίνητο για τις συγκρούσεις με τον στρατό.

Στις 20 Ιουλίου, μία οπλισμένη ομάδα της CNT ανακάλυψε ότι η διοίκηση στην κορυφή της Tranvias de Barcelona το είχε σκάσει. Την επόμενη μέρα έγινε μία μαζική σύσκεψη των εργατών μεταφοράς. Η συνέλευση ψήφισε κατά συντριπτική πλειοψηφία την απαλλοτρίωση των μεταφορικών εταιρειών στο όνομα του λαού. Τρεις ιδιωτικές εταιρείες λεωφορείων, δύο τελεφερίκ, και ο Μητροπολιτικός Σιδηρόδρομος (υπόγειος) μαζί με την εταιρεία του τραμ καταλήφθηκαν.

Στις οδομοχαχίες που έγιναν, το σύστημα του τραμ κακοποιήθηκε άσχημα – σιδηροδρομικές γραμμές καταστράφηκαν, εναέρια καλώδια γκρεμίστηκαν κατά τόπους, κουτιά εξοπλισμού πυροβολήθηκαν, και οι γραμμές των τραμ χρησιμοποιήθηκαν στα οδοφράγματα. Οι εργαζόμενοι στις μεταφορές δουλεύοντας μέρα-νύχτα, επανέφεραν σε λειτουργία το δίκτυο του τραμ μέσα σε πέντε μέρες. Με την πάροδο του χρόνου τα τραμ ξαναβάφτηκαν σε διαγώνια κοκκινόμαυρα σχέδια του αναρχοσυνδικαλιστικού κινήματος.

Πριν από τη 19η Ιουλίου, τα κουτιά εξοπλισμού και ενέργειας της ηλεκτρικής εταιρείας που βρισκόταν στη μέση των δρόμων, ανάγκαζαν τα τραμ να κάνουν κλειστές στροφές γύρω τους, προκειμένου να ξεπεράσουν το εμπόδιό τους. Το γεγονός αυτό ήταν πηγή εκτροχιασμών. Μετά την ανάληψη της διαχείρισης από το σωματείο, οι εργαζόμενοι συμφώνησαν με τους συναδέλφους τους στην ομοσπονδία της δημόσιας ωφέλειας, να εγκαταστήσουν τον εξοπλισμό της ηλεκτρικής ενέργειας αλλού, ώστε τα οχήματα να κινούνται ανεμπόδιστα. Ένας αριθμός κολώνων των τηλεφωνικών γραμμών, που χρησιμοποιήθηκαν για την ανάρτηση των εναέριων καλωδίων του τραμ, αντικαταστάθηκαν με σταυρωτά δοχεία από στύλους στο πεζοδρόμιο, καθώς αυτό ήταν ασφαλέστερο.

Τα διάφορα μέσα μεταφοράς και οι σταθμοί επιδιόρθωσης –λεωφορεία, υπόγειος, τραμ– χωρίστηκαν σε τομείς του σωματείου. Όλοι οι τομείς διευθυνόταν από εκλεγμένες επιτροπές, υπόλογες στις συνελεύσεις των εργαζόμενων. Σε κάθε επιτροπή διαχείρισης εκλεγόταν ένας μηχανικός, για να διευκολύνει τη διαβούλευση ανάμεσα σε χειρωνάκτες εργαζόμενους και μηχανικούς. Δεν υπήρχε γενικός ή εκτελεστικός διευθυντής. Μία εφταμελής εκλεγμένη εργατική επιτροπή ήταν υπεύθυνη για όλο τον συντονισμό.

Η εταιρεία Barcelona Tramways είχε λειτουργήσει με ένα σύστημα ζωνών ναύλων, που σήμαινε ότι το κόστος μετακίνησης των επιβατών στο κέντρο της πόλης από τα εργατικά προάστια ήταν μεγαλύτερο. Η εργατική διαχείριση όμως αντικατέστησε το σύστημα των ζωνών με ένα ενιαίο εισιτήριο σε ολόκληρη τη μητροπολιτική περιοχή, ισοσταθμίζοντας έτσι το κόστος για τους επιβάτες. Παρά τη μείωση του εισιτηρίου, το σύστημα μεταφορών ήταν κερδοφόρο. Ένα αρκετά μεγάλο μέρος του κέρδους χρηματοδοτούσε τον αντιφασιστικό αγώνα. Οι εργαζόμενοι δώριζαν επίσης τον χρόνο των Κυριακών στα εργαστήρια που στήθηκαν στα εργοστάσια του συστήματος μεταφοράς για την κατασκευή πυρομαχικών για τον Λαϊκό Στρατό.

Ένα μεγάλο ποσό γαλλικών και αμερικανικών μηχανικών εργαλείων αγοράστηκαν, για να πετύχουν την αυτάρκεια σε ανταλλακτικά για τη μετακίνηση. Αυτό συμπεριλάμβανε ένα μηχανικό εργαλείο αμερικανικής κατασκευής, που μπορούσε να κάνει πολλαπλά πανομοιότυπα αντίγραφα των μηχανικών μερών – η μοναδική μηχανή αυτού του είδους στην Ισπανία. Επίσης χρειαζόταν ένας φούρνος τήξης των χρησιμοποιημένων ρουλεμάν. Ο νέος εξοπλισμός σήμαινε ότι το σύστημα μεταφοράς είχε την ικανότητα αναβάθμισής του, κατασκευάζοντας τα δικά του τραμ. Πριν από την επανάσταση, η ιδιωτική εταιρεία έκανε μόνο το 2% των επιδιορθώσεων μέσω των δικών της εργαστηρίων, τα οποία είχε οργανώσει για να υλοποιούν μόνο τις άμεσες επιδιορθώσεις. Μέσα στον έναν χρόνο της εργατικής αυτοδιαχείρισης, τα εργαστήρια κατασκεύαζαν το 98% των μερών που χρησιμοποιούνταν στην κίνηση. Μάλιστα παρά την αύξηση κατά 150% των τιμών σε πρώτες ύλες, και την ανάληψη της υποστήριξης της κατασκευής και των επιδιορθώσεων, τα εργαστήρια είχαν ακόμα κέρδος.

Το σωματείο μεταφορών της CNT συμφώνησε με το νέο σωματείο των εργαζόμενων της CNT στην υγεία, να εξασφαλίζουν ελεύθερη ιατρική φροντίδα για τους εργαζόμενους των μεταφορών και τις οικογένειές τους. Οι εργαζόμενοι του σωματείου της υγείας οργανώθηκαν για να καταλάβουν τα νοσοκομεία, δημιουργώντας έτσι ένα δίκτυο από ελεύθερες κλινικές ως μέρος ενός νέου κοινωνικοποιημένου συστήματος ιατρικής φροντίδας στην Ισπανία. Η συμφωνία ανάμεσα στη κολεκτίβα των μεταφορών και την ομοσπονδία της υγείας συμπεριλάμβανε απευθείας πληρωμές για τις υπηρεσίες των εργαζόμενων και των οικογενειών τους. Αυτό περιλάμβανε και την πρόσβαση σε κλινικές υγείας που πριν ήταν επιτρεπτή μόνο στους πλούσιους.

Οι περιορισμοί στη μετακίνηση με αυτοκίνητο και η αυξανόμενη απασχόληση στις πολεμικές βιομηχανίες, οδήγησαν σε αύξηση κατά 62% των επιβατών στον πρώτο χρόνο της εργασιακής διαχείρισης του συστήματος μεταφορών. Δεν ήταν όμως εύκολο να αποκτήσουν νέα τραμ. Για να εξυπηρετήσουν την αυξανόμενη επιβατική κίνηση, οι εργαζόμενοι επανασχεδίασαν τη λειτουργία, προκειμένου να μειώσουν τον χρόνο για πρόσβαση του τραμ στο κέντρο της πόλης, κατά τη διάρκεια της καθημερινής λειτουργίας. Ένας αριθμός από παλιά τραμ επιδιορθώθηκαν και ξαναμπήκαν σε υπηρεσία. Νέα ελαφρύτερα οχήματα κατασκευάστηκαν για τα δύο τελεφερίκ.

Τον Σεπτέμβριο-Οκτώβριο του 1936 υπήρξε μία έντονη πολιτική διαμάχη ανάμεσα στους συνδικαλιστές και τους κομμουνιστές για τις βιομηχανίες υπό εργατική διαχείριση. Οι συνδικαλιστές ήθελαν να δημιουργήσουν μία κοινωνικοποιημένη, δημοκρατικά συντονισμένη οικονομία “από τα κάτω”, διαχειριζόμενη από τους εργαζόμενους και τις συνελεύσεις γειτονιών, με σχέδια που αναπτύσσονταν για ολόκληρες περιοχές σε συνέδρια εκπροσώπων. Οι κομμουνιστές ενδιαφερόταν να ανοικοδομήσουν την εξουσία του παραδοσιακού γραφειοκρατικού κράτους… με τον σκοπό τελικά το κράτος να αναλάβει την οικονομία.

Επομένως οι κομμουνιστές εναντιώνονταν στο σχέδιο των συνδικαλιστών για άμεση διαχείριση της οικονομίας από τους εργαζόμενους, και στόχευαν στο να την μπλοκάρουν. Σε αυτό είχαν τη βοήθεια των επαγγελματιών, και των μικρών αστικών και διευθυντικών τάξεων, που έβλεπαν τα προνόμιά τους να χάνονται. Ως αποτέλεσμα της κύριας πολιτικής πάλης, το Generalitat –η περιφερειακή κυβέρνηση της Καταλωνίας– έκδοσε τον Οκτώβρη του 1936 ένα διάταγμα κολεκτιβοποίησης, που απαιτούσε από τις απαλλοτριωμένες βιομηχανίες να αναδιοργανωθούν σε εργατικές κολλεκτίβες.

Αφού πέρασε το διάταγμα αυτό, το σύστημα μεταφορών που διαχειριζόταν το σωματείο, αναδιοργανώθηκε στην Ενωμένη Κολλεκτίβα των Δημόσιων Υπηρεσιών, διαχωρισμένη τυπικά από το σωματείο της CNT. Σε μερικούς τομείς της κολλεκτίβας όπως στον υπόγειο σιδηρόδρομο υπήρχε σωματείο της UGT. Η UGT ήταν η ομοσπονδία των σοσιαλδημοκρατικών σωματείων – που ήταν περισσότερο γραφειοκρατική από τη CNT και που συμμαχούσε με τα σοσιαλιστικά και κομμουνιστικά κόμματα. Σε τομείς της κολλεκτίβας που η UGT είχε παρουσία, εξέλεγε τους δικούς της εκπροσώπους στις επιτροπές διαχείρισης.

Πριν από τη 19η Ιουλίου, οι peones (εργάτες στις σιδηροτροχιές) ήταν οι χαμηλότερα αμοιβόμενοι εργαζόμενοι και μαζί με τους ειδικευμένους εργαζόμενους ήταν πάνω από το 50%. Μετά την κατάληψη της βιομηχανίας, όλοι οι εργαζόμενοι εκτός των ειδικευμένων έπαιρναν την ίδια αμοιβή. Οι ειδικευμένοι εργαζόμενοι (όπως οι μηχανικοί) έπαιρναν μία αμοιβή κατά 6% μεγαλύτερη. Οι εργάτες που προσφέρονταν εθελοντικά τις Κυριακές στα εργαστήρια, τοποθετήθηκαν από το σωματείο μεταφορών στην παραγωγή πολεμικών υλικών για τις εργατικές πολιτοφυλακές, που πολεμούσαν τον ισπανικό στρατό. Επίσης κατασκευάστηκαν ντουζ και μπάνια σε όλα τα εργαστήρια και τα συνεργεία… κάτι που παλιότερα δεν υπήρχε.

Τα ζητήματα εργατικής πειθαρχίας λύνονταν από τις συνελεύσεις των εργατών. Υπήρχαν μερικές περιπτώσεις εργαζομένων που παρουσιάζονταν μεθυσμένοι στην εργασία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο εργαζόμενος έμπαινε σε διαθεσιμότητα για ένα χρονικό διάστημα και η αμοιβή του παραδινόταν στη γυναίκα του (εάν ήταν παντρεμένος) [1]. [Για μια κριτική του συστήματος πειθαρχίας στις εργατικές κολλεκτίβες βλέπε Μάικλ Σάιντμαν, όπως στην υποσημείωση].

Λόγω της στρατολόγησης των εργατών στον Λαϊκό Στρατό για τον αγώνα ενάντια στους φασίστες, η εργατική διαχείριση του συστήματος μεταφορών έπρεπε επίσης να παλέψει με την έλλειψη χεριών. Αυτό οδήγησε στην απόφαση να προσλάβουν γυναίκες για πρώτη φορά για να δουλέψουν στο σύστημα μεταφορών. Το γεγονός αυτό σύντομα οδήγησε σε ένα άλλο πρόβλημα για το ελευθεριακό συνδικαλιστικό κίνημα, όχι μόνο στη δημόσια μεταφορά αλλά και σε άλλες βιομηχανίες.

Η Αντιφασιστική Ένωση Γυναικών (Asociación de Mujeres Anti-fascistas – AMA) οργανώθηκε από γυναίκες που εργάζονταν στη βιομηχανία. Η AΕΓ ήταν “ιμάντας μετάδοσης” του Κομμουνιστικού Κόμματος. Με την ΑΕΓ να κερδίζει επιρροή στις βιομηχανίες, οι συνδικαλιστές της CNT φοβήθηκαν ότι οι γυναίκες θα στρατολογούνταν στα σωματεία της UGT. Αυτό θα στήριζε και την επιρροή των κομμουνιστών στη βιομηχανία. Τα ελευθεριακά σωματεία της CNT κινδύνευαν έτσι να παραμεριστούν.

Προκειμένου να αντιμετωπίσουν το γεγονός, τα τοπικά σωματεία της CNT άνοιξαν τις πόρτες τους στις Ελεύθερες Γυναίκες (Mujeres Libres). Κατά τη διάρκεια της επανάστασης και του εμφύλιου πολέμου οι Mujeres Libres οργάνωσαν πάνω από 20.000 φτωχές και εργάτριες γυναίκες ενεργοποιώντας τους να συμμετέχουν στις κοινωνικές υποθέσεις και τους αγώνες, στα σωματεία και τις υπόλοιπες οργανώσεις ως ισότιμες με τους άντρες.

Τα σωματεία παρείχαν χώρο για κέντρα παιδικής μέριμνας, ομάδες μελετών για τις γυναίκες, μόρφωση και προγράμματα μαθητείας για τις γυναίκες. Στα κολλεκτιβοποιημένα εργοστάσια η εργασία θα σταματούσε για να επιτρέψει στους αγωνιστές της Mujeres Libres να δώσουν παρουσιάσεις. Και η βιομηχανία στην οποία οι Mujeres Libres είχαν μεγάλη παρουσία ήταν οι δημόσιες μεταφορές. Η Pura Perez μέλος των Mujeres Libres ήταν μία από τις πρώτες γυναίκες που οδήγησαν τραμ στη Βαρκελώνη. Σύμφωνα με την Perez, οι άνδρες του Σωματείου Μεταφορών της CNT αντιμετώπισαν τις γυναίκες “ως μαθητευόμενες, μηχανικούς και οδηγούς και τις εκπαίδευαν στο τι να κάνουν”. Οι σύντροφοι της CNT, θυμάται η Perez, “πετούσαν πραγματικά με τις κλωτσιές έξω” τα κατάπληκτα βλέμματα των προσώπων των επιβατών, που καταλάβαιναν ότι μία γυναίκα ελέγχει το τραμ. Μέχρι το τέλος του εμφύλιου πολέμου οι γυναίκες αποτελούσαν μεγάλο κομμάτι της εργατικής δύναμης στο σύστημα μεταφορών της Βαρκελώνης.

Πηγές:

Gaston Leval, Collectives in the Spanish Revolution

Martha A. Ackelsberg, Free Women of Spain: Anarchism and the Struggle for the Emancipation of Women

Μάικλ Σάιντμαν | Η αντίσταση των εργατών στην εργασία στο Παρίσι και τη Βαρκελώνη κατά τη διάρκεια του Γαλλικού Λαϊκού Μετώπου και της Ισπανικής Επανάστασης, 1936-38 στο http://www.kokkinonima.gr/?p=73

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΗ

[1] Στο σημείο αυτό οφείλουμε να παραθέσουμε την κριτική του Μάικλ Σάιντμαν σε σχέση με την εργοστασιακή πειθαρχία και τις ποινές, που χρησιμοποιούσαν οι εκπρόσωποι της CNT-UGT στους χώρους εργασίας. Λέει ο Σάιντμαν “Τον Φλεβάρη του 1938, το συμβούλιο των CNT-UGT στο Pantaleoni Germans καθιέρωσε ένα εντατικό πρόγραμμα εργασίας και ποινές για την καθυστέρηση προσέλευσης στον χώρο εργασίας. Ένας σύντροφος ανέλαβε να ελέγχει την είσοδο και την έξοδο. Η ανάθεση των εργασιών και οι οδηγίες έπρεπε να γίνονται δεκτές «χωρίς σχόλια» και να εκτελούνται στην ώρα τους. Για κάθε μετακίνηση μέσα στο εργοστάσιο έπρεπε να υπάρχει άδεια από τον επικεφαλής του τομέα και όσοι μετακινούνταν χωρίς έγκριση θα ετίθεντο προσωρινά σε διαθεσιμότητα και θα παρακρατείτο ο μισθός τους για τρεις έως οκτώ μέρες. Κανένα εργαλείο δεν έφευγε από την κολεκτίβα χωρίς έγκριση και καθιερώθηκε δοκιμαστική περίοδος ενός μήνα για όλους τους εργάτες. Η ελεγκτική επιτροπή των CNT-UGT στην εταιρία Rabat προειδοποίησε ότι όποιος σύντροφος λείπει από τη δουλειά χωρίς να είναι άρρωστος θα χάνει το μεροκάματο. Οι εργαζόμενοι αυτής της εταιρίας, η πλειονότητα των οποίων ήταν γυναίκες, ενημερώθηκαν ότι η ανυπακοή μπορούσε να οδηγήσει στην απόλυση σε έναν τομέα που, θα πρέπει να το έχουμε υπ’ όψιν μας, η ανεργία ήταν υψηλή. Καμία εργάτρια της Rabat δεν έπρεπε να απουσιάζει από τις συνελεύσεις υπό την απειλή προστίμου. Μόνο συζητήσεις σχετικά με την εργασία επιτρέπονταν κατά τη διάρκεια της εργάσιμης μέρας. Κι άλλες κολεκτίβες, όπως η Artgust, η οποία είχε ανεπιτυχώς ζητήσει από τους εργάτες να αυξήσουν την παραγωγή, επέβαλλαν επίσης κανόνες που απαγόρευαν τις συζητήσεις, την καθυστερημένη προσέλευση στον χώρο εργασίας ακόμη και τη λήψη τηλεφωνημάτων.” Περισσότερα στο Μάικλ Σάιντμαν | Η αντίσταση των εργατών στην εργασία στο Παρίσι και τη Βαρκελώνη κατά τη διάρκεια του Γαλλικού Λαϊκού Μετώπου και της Ισπανικής Επανάστασης, 1936-38 στο http://www.kokkinonima.gr/?p=73 

The post Η εργατική αυτοδιαχείριση στο δημόσιο σύστημα μεταφορών, 1936-’39 στη Βαρκελώνη first appeared on Aυτολεξεί.

Κατά τη διάρκεια της Ισπανικής Επανάστασης εφαρμόστηκαν νέες τακτικές πολέμου από τις φασιστικές δυνάμεις του Φράνκο, όπως οι βομβαρδισμοί από αέρος, οι οποίες επέφεραν σημαντικά αποτελέσματα στον άμαχο πληθυσμό, περισσότερο από κάθε άλλη φορά. Περίπου 200.000 παιδιά αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη μέχρι τότε ζωή τους στις πόλεις και τα χωριά τους, που μετατράπηκαν σε εμπόλεμες ζώνες. Στη Γαλλία κατέφυγαν 25.000 παιδιά από τη χώρα των Βάσκων, 4.000 παιδιά βρέθηκαν στη Βρετανία, 2.000 στη Σοβιετική Ένωση και 500 στο Μεξικό. Σημαντική βοήθεια δόθηκε και από τις αντιφασιστικές δυνάμεις της Ισπανίας και της Δημοκρατικής Κυβέρνησης, που ανέλαβαν τη φροντίδα των περισσότερων εξ αυτών, μεταφέροντάς τα σε ανάδοχες οικογένειες και δημιουργώντας σχολεία-κατοικίες, γνωστά ως “Colonias infantiles”.

Τα “Colonias Infantiles” βρίσκονταν κυρίως στο Λεβάντε, την Καταλονία και σε μικρότερο βαθμό στη δημοκρατική Αραγονία και στις περιοχές Αλμπαθέτε, Κουένκα και τη Μαδρίτη. Δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου, λειτούργησαν από το τέλος του 1936 μέχρι το 1939 ως εκπαιδευτικά ιδρύματα και καταφύγια για τα παιδιά που έμεναν σε εμπόλεμες ζώνες που βομβαρδίζονταν. Από τα πρώτα παιδιά που μεταφέρθηκαν σε αυτές τις δομές ήταν όσα ζούσαν στην Μαδρίτη, ήδη από τον Οκτώβριο του 1936. Από τον Γενάρη του 1937, πέρα από την κάλυψη των αναγκών του παιδικού πληθυσμού σε τροφή και υγεία, αναπτύχθηκε στα σχολεία-κατοικίες ένα εκπαιδευτικό έργο μεγάλης σημασίας, το οποίο περιελάμβανε καινοτόμες πρακτικές.

Ο λόγος που οι δομές αυτές δημιουργήθηκαν κατά βάση στο Λεβάντε και την Καταλονία ήταν διότι αυτές οι περιοχές βρίσκονταν υπό τον έλεγχο των δημοκρατικών δυνάμεων, με βασικότερη τη CNT. Οι μεταφορές στα “Colonias infantile” γινόταν με μέσα που κατείχαν οι αντιφασιστικές δυνάμεις, όπως λεωφορεία και φορτηγά, όμως πολλές φορές προέκυπταν δυσκολίες, δεν ήταν λίγες οι περιπτώσεις που η διαδικασία αυτή συνέβαινε υπό τους βομβαρδισμούς των φασιστών. Η Ana Maria Sagi, ανταποκρίτρια της εφημερίδας Nuevo Aragon αναφέρει πως “φορτηγά που προέρχονταν από τη δημοκρατική Αραγονία, ήρθαν να βοηθήσουν του μάρτυρες της Μαδρίτης, με προϊόντα των εργατών των συλλογικοτήτων που λειτουργούσαν σε αυτή την περιοχή και στην επιστροφή τους μεταφέρθηκαν 200 άνθρωποι στη Βαλένθια, κυρίως παιδιά”.

Η ελευθεριακή παιδαγωγική, ιδεολογική και πολιτική προσέγγιση των δομών αυτών υποδηλώνεται και μέσα από τις ονομασίες που τους δόθηκαν, όπως το “Francisco Ferrer i Guardia”.

Μια τέτοια δομή επίσης ήταν η “La Casa Ben Leider”, η οποία πήρε το όνομά της από έναν Αμερικάνο αεροπόρο, δημοσιογράφο και εθελοντή στην ταξιαρχία “Abraham Lincoln”, ο οποίος πυροβολήθηκε και σκοτώθηκε ενώ πετούσε πολεμώντας ενάντια στις φασιστικές δυνάμεις του Φράνκο. Το 1938, προς τιμήν του Ben Leider, τα παιδιά της συγκεκριμένης δομής δημιούργησαν ένα φυλλάδιο με σχέδια ζωγραφικής.

Δάσκαλοι ζούσαν μαζί με τα εκτοπισμένα παιδιά, συνεχίζοντας την εκπαίδευσή τους κατά τη διάρκεια του πολέμου. Ένα από τα θέματα, με τα οποία καταπιάστηκαν τα παιδιά ήταν να ζωγραφίσουν τις εμπειρίες τους από τον πόλεμο, με σκοπό από τη μια την αποτύπωση όλων αυτών των εμπειριών και από την άλλη να βοηθηθούν ώστε να αντιμετωπίσουν το τραύμα που δημιουργήθηκε από τον πόλεμο και τον χωρισμό τους από τις οικογένειές τους. Είναι η πρώτη γνωστή συστηματική χρήση της τέχνης ως θεραπείας για παιδιά στον πόλεμο.

Τα παιδιά απάντησαν με ενθουσιασμό και παρήγαγαν χιλιάδες σχέδια. Σύμφωνα με μια αποστολή του Ισπανικού Γραφείου Πληροφοριών, 3000 από αυτά τα σχέδια παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στη Βαλένθια. Στη συνέχεια, επιλέχθηκαν 118 να εκτεθούν στην Αγγλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες για τη συγκέντρωση χρημάτων για τα παιδιά στην Ισπανία. Η “American Friends Service Committee” και το Ινστιτούτο Carnegie στη Μαδρίτη συμμετείχαν στη συλλογή και έκθεση του έργου τέχνης των παιδιών (το όνομα της οποίας: They still draw pictures). Πολλά από τα πρωτότυπα σχέδια επιβιώνουν σε διάφορα αρχεία βιβλιοθηκών και πανεπιστημιακών ιδρυμάτων σε όλο τον κόσμο.

Εικόνες της ζωής πριν από τον πόλεμο

Μεταξύ των σχεδίων βρίσκονται ζωγραφιές με εικόνες της ζωής πριν το πόλεμο, οι οποίες ποικίλουν τόσο στο θέμα όσο και στην εκτέλεσή τους, δίνοντας μια αίσθηση της καθημερινής ζωής. Απεικονίζουν απλούς ανθρώπους- συχνά και το ίδιο το παιδί που έχει δημιουργήσει το σχέδιο-, οι οποίοι κάνουν συνηθισμένα πράγματα, όπως βόλτα στο πάρκο, επιστροφή των παιδιών από το σχολείο, πλύσιμο των ρούχων, σίτιση ζώων, διαδικασίες συγκομιδής κ.ά.

Εικόνες κατά τη διάρκεια του πολέμου

Ένα μεγάλο μέρος των παιδικών σχεδίων απεικονίζει στιγμές πολέμου. Συγκεκριμένα απεικονίζει τοπία, σκηνές πολέμου στις πόλεις αλλά κατά βάση βομβαρδισμούς. Οι εναέριες μάχες, οι βομβαρδισμοί και τα αεροπλάνα σχεδιάστηκαν από τα παιδιά με αρκετή ακρίβεια και λεπτομέρεια. Πολλά από τα αεροπλάνα που χρησιμοποιούσαν οι δυνάμεις του Φράνκο για να επιτεθούν στον άμαχο πληθυσμό στάλθηκαν στην Ισπανία από τη ναζιστική Γερμανία του Χίτλερ. Αυτά τα αεροπλάνα έφεραν τα διακριτικά της σβάστικας των Ναζί στα φτερά τους. Ο Rafael Barber, 10 ετών, σχεδίασε αυτή τη φωτογραφία των ναζιστικών πολεμικών αεροπλάνων που γεμίζουν τον ουρανό. Η δολοφονική γεωμετρία τους καταλαμβάνει σχεδόν ολόκληρο το σχέδιο καθώς τα αεροπλάνα επισκιάζουν την πόλη.

Τα παιδιά απεικονίζουν τον πόλεμο με πολλούς διαφορετικούς τρόπους αλλά σπάνια συναντά κανείς εκφράσεις καθαρής φαντασίας. Μια από αυτές τις εκφράσεις, λοιπόν, αποτυπώνεται στη ζωγραφιά της 12χρονης Margarita Arnao Crespo, όπου ένα αγόρι χαμογελώντας, παλεύει ενάντια σε ένα φανταστικό φασιστικό τέρας. Πρόκειται για μια αλληγορική εικόνα του θριάμβου ενάντια στον φασισμό.

Η μετανάστευση

Περισσότερα από 200.000 παιδιά αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την μέχρι τότε ζωή τους ή και τις οικογένειές τους, μεταναστεύοντας είτε σε άλλες χώρες είτε σε άλλες περιοχές στο εσωτερικό της Ισπανίας. Συχνά παρουσιάζονται στις ζωγραφιές εικόνες με λεωφορεία και τρένα γεμάτα παιδιά με ή χωρίς γονείς. Για παράδειγμα η Mercedes Comellas Ricart, 13 ετών, απεικονίζει μια αεροπορική επιδρομή κατά τη διάρκεια που η ίδια και η οικογένεια της ετοιμάζονται να μεταναστεύσουν.

Η ζωή στα “Colonias Infantiles”

Κατά τη διάρκεια του πολέμου δημιουργήθηκαν από τη Δημοκρατική Κυβέρνηση σε συνεργασία με αντιφασιστικές οργανώσεις για την στέγαση χιλιάδων παιδιών σχολεία- κατοικίες. Σε αρκετές περιπτώσεις οι δομές αυτές στεγάζονταν σε εξοχικά και αρχοντικά, τα οποία εγκαταλείφθηκαν από τους φασίστες ιδιοκτήτες τους ή τους πλούσιους και τους ξενοδόχους. Είχαν δασκάλους και ιατρικό προσωπικό για να παρακολουθούν τις εκπαιδευτικές, σωματικές, συναισθηματικές και ψυχολογικές ανάγκες των παιδιών. Πέρα από το καθιερωμένο πρόγραμμα διοργανώνονταν φεστιβάλ θεάτρου, μουσικής και χορού και τα παιδιά ενημερώνονταν για τα κύρια πολιτικά, πολιτιστικά και διεθνή γεγονότα. Μερικά από τα θέματα των παιδικών σχεδίων είναι οι καθημερινές ασχολίες στα “Colonias Infantiles”, τα κοινά γεύματα, τα μαθήματα, οι δραστηριότητες στην ύπαιθρο, οι οικιακές εργασίες, οι εκδρομές στη χώρα ή στη θάλασσα κ.α. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν και τα ίδια τα παιδιά που διέμεναν σε αυτές τι δομές “σπέρνουμε λουλούδια, λαχανικά και οπωροφόρα δέντρα”, “έχουμε δημιουργήσει μια καλλιτεχνική ομάδα για να κάνουμε θέατρο”, “το πευκόδασος είναι ωραίο, είμαστε στους καλύτερους κόσμους”.

Στοιχεία πολιτικής έκφρασης

Μέσα σε αυτά τα παιδικά σχέδια μπορούμε να δούμε στοιχεία πολιτικής έκφρασης, τον αντικατοπτρισμό μιας ιδεολογικής και στρατιωτικής μάχης που λάμβανε χώρα στα σπλάχνα της Ισπανίας. Μπορούμε, λοιπόν, να δούμε σχέδια που περιέχουν σύμβολα και συνθήματα, κάτω από τα οποία πολεμούσαν οι γονείς των παιδιών στο μέτωπο ή και για τα οποία μάχονταν και πριν από την έναρξη του πολέμου.

Όπως επίσης σχέδια που θα μπορούσαν να ειδωθούν ως μια μορφή γελοιογραφίας, οπού οι ηγέτες των ναζί και των φασιστών φαίνονται τρομαγμένοι από τις νικηφόρες μάχες των αντιφασιστικών δυνάμεων, αλλά και ζωγραφιές που στοιχειακά συμπληρώνουν το παζλ των διαφορετικών ή και ανταγωνιστικών ταυτόχρονα αναφορών δυο κόσμων σε σύγκρουση, των φτωχών εργατών, των καταπιεσμένων και του κόσμου της εξουσίας.

*Κεντρική φωτογραφία άρθρου: Juan Aparicio Alonso, 12 ετών, Valencia

ΒΛ. ΕΠΙΣΗΣ:

«Απαγορεύεται η συνάθροιση»: μια ιστορία φόρου τιμής στην Ισπανική Επανάσταση

The post Παιδικές ζωγραφιές κατά τη διάρκεια της Ισπανικής Επανάστασης first appeared on Aυτολεξεί.

Είναι Ιούλιος του 1946. H νεολαιίστικη ελευθεριακή οργάνωση «Ελιζέ Ρεκλύ» [1], από το Πέρνικ της Βουλγαρίας, αποφασίζει να τιμήσει τη 10η επέτειο της Ισπανικής Επανάστασης με συγκέντρωση εναντίον του στρατηγού Φράνκο και της Φάλαγγας. Για αυτόν τον λόγο, ζητούν από δύο μεγαλύτερους συντρόφους τους να μιλήσουν με τις κομμουνιστικές Aρχές της πόλης ώστε να μπορέσει να διεξαχθεί η συγκέντρωση. Η απάντηση που έλαβαν από τους μπολσεβίκους είναι ότι δεν θα διεξαχθεί καμία εκδήλωση επί του θέματος.

Λίγες, όμως, ημέρες αργότερα, η τοπική οργάνωση του Κομμουνιστικού Κόμματος τοποθετεί αφίσες σε όλο το Πέρνικ με τις οποίες ανακοινώνει συγκέντρωση ενάντια στο φασιστικό καθεστώς στην Ισπανία, με κεντρικό ομιλητή τον Μπογιάν Μπουλγαράνοφ -μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του Κ.Κ. Βουλγαρίας και τότε διευθυντή της «Ναρόντνα Μιλίτσια» (Λαϊκή Πολιτοφυλακή).

Όταν μαθεύτηκε αυτό το ύπουλο ψέμμα, μέρος της νεολαίας της «Ελιζέ Ρεκλύ» αποφασίζει να προετοιμαστεί και να παρέμβει στην εκδήλωση. Λίγο αφότου ξεκινήσει η ομιλία της «διασημότητας» των μπολσεβίκων, οι νεαροί αναρχικοί τοποθετούνται διάσπαρτα μέσα στο πλήθος, πετούν φυλλάδια και φωνάζουν συνθήματα εναντίον του Φράνκο και προς υπεράσπιση μιας κοινωνικής επανάστασης, προτού χαθούν μέσα στον κόσμο.

Ο κόσμος ανταποκρίνεται και μαζεύει τα φυλλάδια. Ο Μπουλγαράνοφ αναγκάζεται να σταματήσει την ομιλία του εξαιτίας του γεγονότος, ενώ οι αστυνόμοι εισέρχονται στο πλήθος προσπαθώντας να κατασχέσουν τα φυλλάδια από τον κοσμο. Κάποιοι αρνούνται να τους τα δώσουν και έτσι έρχονται σε φυσική αντιπαράθεση. Όταν τα πνεύματα ησυχάζουν, ο αξιωματούχος του Κόμματος συνεχίζει την ομιλία του για την Ισπανία με μία σταλινική ρητορική.

Νωρίς το πρωί της επόμενης μέρας, η μιλίτσια συλλαμβάνει την αναρχική ακτιβίστρια Μαρία Ντογκάνοβα. Οι γείτονές της (οι οποίοι ήταν πιστά μέλη του Κόμματος) την είχαν δει να ρίχνει φυλλάδια κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης την προηγούμενη ημέρα και ειδοποίησαν τις Αρχές.

Μια μέρα αργότερα, συλλαμβάνονται περισσότεροι αναρχικοί: ο Ιλία Ζντράβκοφ, ο Μπογιάν Αλέξοφ Στεφάνοφ και ο Αλεξάντερ Νάκοφ. Λόγω της άρνησής τους να συνεργαστούν με τις Αρχές και να «δώσουν» τα ονόματα των συντρόφων τους και άλλων ελευθεριακών ομάδων στη χώρα, υποβάλλονται σε σκληρά βασανιστήρια για 24 ώρες, μεταξύ άλλων με κρύο νερό και ηλεκτρικό ρεύμα.

Τελικώς, αφού πέρασαν όλα αυτά και συνέχισαν να μην συνεργάζονται, αφήνονται ελεύθεροι αλλά τίθενται υπό παρακολούθηση. Μετά από λίγο διάστημα, μερικοί από την ομάδα «Ελιζέ Ρεκλύ» θα σταλούν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, ενώ άλλοι θα αναγκαστούν να φύγουν από τη χώρα για να αποφύγουν τη δίωξη.

Έτσι αποφάσισε, λοιπόν, να λήξει το Κ.Κ. Βουλγαρίας αυτό το «μικρό επεισόδιο» φόρου τιμής, από πλευράς αναρχικών, της Ισπανικής Επαναστασης και του αντιφασιστικού αγώνα.

Για τη μνήμη και την ιστορία, αξίζει να πούμε, πως περισσότεροι από 500 Βούλγαροι (κομμουνιστές, αναρχικοί, αγροτιστές κ.ά.) συμμετείχαν εθελοντικά στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο προς υποστήριξη της Επανάστασης και ενάντια στην άνοδο του φασισμού. Η φωτογραφία του κειμένου απεικονίζει, το 1937, Βούλγαρους-μέλη των Διεθνών Ταξιαρχιών, που πολέμησαν στον Ισπανικό Εμφύλιο.

[1] Η ομάδα «Ελιζέ Ρεκλύ» δημιουργήθηκε στα τέλη του 1944 στο Πέρνικ από πρώην πολιτικούς κρατούμενους εναντίον του μοναρχικού-φασιστικού καθεστώτος. Με το που άλλαξε το καθεστώς, γύρισαν πίσω στο Πέρνικ όπου άρχισαν ενθουσιωδώς να οργανώνονται ξανά καλώντας σε συνάντηση. Σε αυτήν, η Μαρία Ντογκάνοβα διάβασε ένα κείμενό της για τον σπουδαίο ελευθεριακό θεωρητικό και γεωγράφο Ελιζέ Ρεκλύ, κάτι που έδωσε την ιδέα σε όλους να ονομάσουν έτσι τη νεοσύστατη ομάδα. Αξίζει να σημειώσουμε πως την εποχή εκείνη ο Ρεκλύ είναι αρκετά γνωστός ανάμεσα στον βουλγαρικό αντιεξουσιαστικό χώρο. Μεταφράσεις του εμφανίζονται σε ελευθεριακές εφημερίδες, όπως και το βασικό του έργο «Εξέλιξη, επανάσταση και το αναρχικό ιδεώδες» που εκδόθηκε για πρώτη φορά στα βουλγαρικά το 1910 από τον εκδοτικό οίκο «Αντιεξουσία».

Περαιτέρω ανάγνωση:
– The dossier of subject no.1218: a Bulgarian anarchist’s story by Alexander Nakov
– https://www.anarchy.bg/articles/dasteryata-na-semkarya/
– https://www.anarchy.bg/books/еволюция-революция-и-анархисткия-иде/

The post «Απαγορεύεται η συνάθροιση»: μια ιστορία φόρου τιμής στην Ισπανική Επανάσταση first appeared on Aυτολεξεί.