Η είδηση ​​ότι ένα δημοτικό σχολείο θηλέων στο Μινάμπ είχε πληγεί στις 28 Φεβρουαρίου κατά τη διάρκεια των συνεχιζόμενων στρατιωτικών επιθέσεων ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν, έλαβε μικρή προσοχή στα δυτικά μίντια. Αυτό συνέβη παρά το γεγονός ότι οι τοπικές πηγές ανέφεραν δεκάδες παιδιά μεταξύ των νεκρών και των τραυματιών, τα περισσότερα από τα οποία ήταν μαθητές δημοτικού. Μέρες αργότερα, αναφέρθηκαν επίσης επιθέσεις κοντά σε ιατρικές εγκαταστάσεις στην Τεχεράνη.

Για τους ανθρώπους εντός του Ιράν, τα περιστατικά αποτελούν μέρος μιας αυξανόμενης αίσθησης ότι η ίδια η ζωή των πολιτών έχει γίνει στόχος.

Ταυτόχρονα, το Ιράν βιώνει μια από τις πιο πολιτικά ασταθείς στιγμές στη σύγχρονη ιστορία του. Ο θάνατος του Αλί Χαμενεΐ έχει δεχτεί αντικρουόμενες αντιδράσεις. Μπορεί να φαίνεται περίεργο σε ανθρώπους άλλων χωρών να βλέπουν Ιρανούς να χορεύουν κάτω από βόμβες αφού άκουσαν για τον θάνατό του, αλλά το καταλαβαίνω. Ο Χαμενεΐ ηγήθηκε ενός συστήματος που χτίστηκε πάνω στις φυλακίσεις, τα βασανιστήρια, τις εκτελέσεις και την καταστολή της διαφωνίας.

Για τόσες πολλές από εμάς, συμπεριλαμβανομένης και εμού, θέλαμε ο Χαμενεΐ και οι μπράβοι του να αντιμετωπίσουν τη δικαιοσύνη σε μια αίθουσα δικαστηρίου, να δικαστούν για δεκαετίες εγκλημάτων, καταστολής και δολοφονιών. Δεν ήθελα ποτέ να τους δω να σκοτώνονται από ξένες δυνάμεις, αλλά να αντιμετωπίζονται από τις οικογένειες εκείνων που βοήθησε να καταστραφούν.

Ο θάνατος του Χαμενεΐ δεν σβήνει τα εγκλήματα του συστήματος του οποίου ηγήθηκε. Αυτή η δομή πρέπει να αποσυναρμολογηθεί και οι υπεύθυνοι χρειάζεται να λογοδοτήσουν μέσω δίκαιων δικών.

Για τους επιζώντες, αυτό δεν είναι συμβολικό. Η δικαιοσύνη είναι ο τρόπος με τον οποίο ανακτούμε την αξιοπρέπειά μας και την ελευθερία μας. Όταν η αλλαγή έρχεται μέσω ξένων βομβών αντί μέσω της βούλησης του λαού, στέλνει το μήνυμα ότι δεν ήμασταν ποτέ ικανοί να διαμορφώσουμε το δικό μας μέλλον.

Και τίποτα από αυτά δεν μπορεί να δικαιολογήσει ξένες στρατιωτικές επιθέσεις που σκοτώνουν αθώους ανθρώπους. Ο θάνατος ενός ανθρώπου δεν νομιμοποιεί τον βομβαρδισμό μιας χώρας, την καταστροφή υποδομών ή τη δολοφονία παιδιών. Η δικαιοσύνη δεν μπορεί να αποδοθεί με πυραύλους.

Το Ιράν θα πρέπει να κυβερνάται από τη συλλογική βούληση του λαού του – όχι με τη βία, και όχι από μια προσωπικότητα που επιλέγεται ή επιβάλλεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ. Η πραγματική δικαιοσύνη δεν μπορεί να ανατεθεί σε ξένες δυνάμεις.

Ως κάποια που επέζησε από συλλήψεις, φυλάκιση και βασανιστήρια στο Ιράν, μία εξέλιξη είναι ιδιαίτερα τρομακτική: Οι αναφορές δείχνουν ότι οι ιρανικές αρχές μεταφέρουν πολιτικούς κρατούμενους από τη φυλακή Evin. Για πρώην κρατούμενες-ους όπως εγώ, αυτό είναι ένα αδιαμφισβήτητο προειδοποιητικό σημάδι. Η ιστορία μάς λέει τι μπορεί να συμβεί στη συνέχεια. Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος Ιράν-Ιράκ το 1980, οι κρατούμενοι εκτελέστηκαν αθόρυβα. Το 1988, μετά το τέλος αυτού του πολέμου, περισσότεροι από 5.000 πολιτικοί κρατούμενοι δολοφονήθηκαν σε μαζικές εκτελέσεις μετά από συνοπτικές διαδικασίες. Πολλοί θάφτηκαν σε ανώνυμους τάφους. Οι οικογένειες δεν έμαθαν ποτέ την αλήθεια.

Φοβάμαι ότι, για άλλη μια φορά, οι κρατούμενοι κινδυνεύουν να γίνουν αόρατα θύματα πολέμου – άνθρωποι που μπορεί να σκοτωθούν χωρίς μάρτυρες, χωρίς να λογοδοτεί κανείς, ενώ ο κόσμος κοιτάζει αλλού.

Οι δυτικές κυβερνήσεις συχνά ισχυρίζονται ότι η στρατιωτική επέμβαση φέρνει ελευθερία. Οι άνθρωποι στη Μέση Ανατολή γνωρίζουν ότι αυτό δεν είναι αλήθεια. Έχουμε δει τι έκανε ο πόλεμος στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν. Γνωρίζουμε επίσης ότι τα αυταρχικά καθεστώτα χρησιμοποιούν τον πόλεμο ως κάλυψη για την καταστολή και ότι οι ξένες δυνάμεις σπάνια ενδιαφέρονται για την αυτοδιάθεση.

Το Ιράν δεν χρειάζεται έναν ηγέτη που θα επιλέξει η Ουάσινγκτον ή το Τελ Αβίβ. Δεν χρειάζεται εξόριστους ισχυρούς άνδρες ή ένοπλες παρατάξεις που θα επιβάλλονται ως «εναλλακτικές λύσεις». Χρειάζεται ένα πολιτικό μέλλον που θα διαμορφωθεί από τον ίδιο του τον λαό – χωρίς βόμβες από πάνω και χωρίς να γεμίζουν οι φυλακές.

Οι άνθρωποι στο Ιράν ζουν υπό μια συνεχή ψυχολογική απειλή πολέμου εδώ και χρόνια. Πέρυσι, τον βίωσαν από πρώτο χέρι. Τώρα, άμαχοι σκοτώνονται χωρίς να τους δίνεται ο λόγος.

Η πρόσβαση στο διαδίκτυο στο Ιράν είναι και πάλι αυστηρά περιορισμένη, με αποτέλεσμα οι οικογένειες εντός και εκτός της χώρας να αγωνίζονται να επικοινωνήσουν με τα αγαπημένα τους πρόσωπα, απεγνωσμένες για να μάθουν νέα σχετικά με το ποιος είναι ζωντανός, ποιος έχει συλληφθεί ή ποιος απλώς έχει εξαφανιστεί. Ο φόβος επιδεινώνεται από τις αναμνήσεις προηγούμενων φρικαλεοτήτων, όπως πριν από 40 ημέρες, όταν το καθεστώς κατέστειλε βίαια διαμαρτυρίες που φαίνεται να σκότωσαν δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους απλώς επειδή ζητούσαν ψωμί και ελευθερία.

Η ζωή μοιάζει να έχει ανασταλεί και η αβεβαιότητα κυριαρχεί μέσα σε κάθε νοικοκυριό.

Αυτός ο πόλεμος πρέπει να σταματήσει. Και ενώ οι άνθρωποι στο Ιράν έχουν μικρή δύναμη να τον σταματήσουν, οι άνθρωποι σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν. Αυτοί οι πόλεμοι διεξάγονται στο όνομά σας, με τα χρήματα των φορολογουμένων σας, από κυβερνήσεις που ισχυρίζονται ότι σας εκπροσωπούν. Η διαμαρτυρία έχει σημασία. Η πίεση έχει σημασία. Η σιωπή ερμηνεύεται ως συναίνεση.

Αυτός ο παράνομος πόλεμος δεν απειλεί μόνο όσες-ους βρίσκονται στην πρώτη γραμμή στη Μέση Ανατολή. Κάθε πράξη επιθετικότητας αποσταθεροποιεί την περιοχή, τροφοδοτεί κύκλους βίας και μας κάνει όλες-ους λιγότερο ασφαλείς.

Η διακοπή αυτού του πολέμου προστατεύει ζωές παντού, όχι μόνο στο Ιράν.

——————————————————————————————–

Η Νασρίν Παρβάζ είναι ακτιβίστρια, συγγραφέας και επιζώσα βασανιστηρίων από το ιρανικό καθεστώς. Στα έργα της περιλαμβάνονται τα «One Woman’s Struggle in Iran, A Prison Memoir» (βραβευμένο στην κατηγορία Women’s Issues των Διεθνών Βραβείων Βιβλίου 2019) και «The Secret Letters from X to A» (Victorina Press 2018). 

The post Βασανίστηκα από το καθεστώς του Χομεϊνί. Αυτός ο πόλεμος εξακολουθεί να είναι άδικος. first appeared on Aυτολεξεί.

Τελικά, αυτά τα όργανα της βάσης διαλύονται και αντικαθίστανται έκτοτε από τις νέες δομές υπό τον σιδερένιο έλεγχο της νεοσύστατης Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η κληρονομιά, όμως, αυτών των Συμβουλίων συνεχίζει να ζει έως σήμερα στο φαντασιακό των συνεχιζόμενων κοινωνικών κινημάτων στο Ιράν.

Το παρόν άρθρο φωτίζει ένα κομμάτι της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας με την ίδρυση των λεγόμενων “Binkes” (των δομών βάσης συλλογικής απόφασης). Φωτίζει ιδιαιτέρως την περίπτωση της κουρδικής πόλης Σαναντάτζ [Sanandaj ή Sena, Sine στα κουρδικά – 2η μεγαλύτερη πόλη στο Ιρανικό Κουρδιστάν] και του 1ου Συμβουλίου που δημιουργήθηκε εκεί – για το οποίο δόθηκε και η μεγαλύτερη μάχη από τους κατοίκους για να κρατηθεί.

Προτείνουμε σχετικά το ντοκιμαντέρ “Binke” [Η βάση, 2023]: Μια άγνωστη ιστορία για την πολιτειακή αλλαγή και την προσπάθεια δημιουργίας αυτοδιευθυνόμενων συμβουλίων σε πόλεις και χωριά σε όλη τη χώρα. Διαθέσιμο εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=1vvbkR2LQEc

Η ιστορία μπορεί να γράφεται από τους νικητές αλλά εμείς προτιμούμε να τη διαβάζουμε με τη ματιά των από-τα-κάτω:

****

Ακολουθεί το κείμενο του Siyavash Shahabi. Μετάφραση για το Αυτολεξεί: Ι. Μαραβελίδη

«Μπορεί κανείς να αγαπήσει μια πόλη, να φέρει στο μυαλό τα σπίτια και τους δρόμους της στις πιο μακρινές ή αγαπημένες αναμνήσεις. Αλλά μόνο κατά τη διάρκεια μιας εξέγερσης νιώθει κανείς πραγματικά ότι ζει στη δική του πόλη – τη δική του πόλη επειδή κατά τη διάρκεια της εξέγερσης, η πόλη ανήκει ταυτόχρονα σε «εμένα» και στους «άλλους»· τη δική του πόλη επειδή κατά τη διάρκεια της εξέγερσης, η πόλη γίνεται ένα πεδίο μάχης που έχουν επιλέξει τόσο το άτομο όσο και το πλήθος· τη δική του πόλη επειδή κατά τη διάρκεια της εξέγερσης, η πόλη γίνεται ένας περιορισμένος χώρος όπου ο ιστορικός χρόνος αναστέλλεται και κάθε δράση μέσα σε αυτήν αποκτά εγγενή αξία και οι άμεσες συνέπειες κάθε δράσης γίνονται πολύτιμες.

Κατά τη διάρκεια της καταδίωξης και της απόδρασης στη ζέση της εξέγερσης, όταν κάποιος επιτίθεται και διώχνεται από τα μέρη του, κάνει την πόλη περισσότερο δική του από ό,τι όταν παίζει στους δρόμους της σαν παιδί ή περπατά στην πόλη με ένα νεαρό κορίτσι. Την ώρα της εξέγερσης, δεν είναι πλέον μόνος στην πόλη».

~ Από τον Furio Jesi, «Σπάρτακος: Η Συμβολολογία της Εξέγερσης»

  Σε μια τολμηρή και μη απολογητική εξερεύνηση, το ντοκιμαντέρ του Zanyar Omrani “Binke” (Η Βάση) διεισδύει στο σύγχρονο πολιτικό τοπίο του Σαναντάτζ. Ο Omrani δεν απεικονίζει απλώς την ιστορία. Σπρώχνει τους θεατές στην καρδιά του καμινιού. Από την εκρηκτική απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων το 1979 μέχρι την ταραχώδη γέννηση της αυτοκυβέρνησης του Rojhelat [το «Ιρανικό Κουρδιστάν»], το “Binke” αρνείται να αποστρέψει το βλέμμα του. Αντιμετωπίζει τη φοβερή εγκαθίδρυση των δημοτικών συμβουλίων και αποτυπώνει την ωμή ανυπακοή στην επίθεση της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν προς το Κουρδιστάν. Και ας μην παραβλέπουμε την οργισμένη εξέγερση της Jina το 2022 – μια σφοδρή πολεμική κραυγή για την ανάκτηση της ίδιας της ουσίας της δημόσιας κυριαρχίας. Το “Binke” δεν είναι απλώς ένα ντοκιμαντέρ – είναι ένα πολιτικό καζάνι ανείπωτων ιστοριών που σιγοβράζει στον ατελείωτο αγώνα για αυτονομία και δικαιοσύνη. Δεν σου λέει απλώς την ιστορία – σε αρπάζει από τον γιακά και σου τη δείχνει, καθιστώντας και εσένα μάρτυρά της.

Ένοπλες λαϊκές ομάδες ή πολιτικές οργανώσεις ήταν απασχολημένες με την υπεράσπιση των γειτονιών. Sanandaj, 17/03/1979. Φωτογραφία: Michel Setboun

Σύντομη Ιστορία της Συμβουλιακής Διακυβέρνησης στο Σαναντάτζ

Στις 22 Μαρτίου 1979, πραγματοποιήθηκε συνάντηση με τη συμμετοχή του Προσωρινού Επαναστατικού Συμβουλίου, υπό την προεδρία του Υπουργού Εσωτερικών. Σε αυτές τις διαπραγματεύσεις, αποφασίστηκε ότι ένα συμβούλιο για τη διοίκηση της πόλης Σαναντάζ θα οριζόταν μέσω δημόσιων εκλογών. Αυτή η απαίτηση επιβλήθηκε από την επαναστατική κοινωνία του Κουρδιστάν στο Επαναστατικό Συμβούλιο του Χομεϊνί.

Σε αυτές τις διαπραγματεύσεις, αποφασίστηκε η διάλυση της χωροφυλακής, της αστυνομίας της πόλης, του Επαναστατικού Συμβουλίου του Σαναντάτζ και του Αρχηγείου της Ισλαμικής Επανάστασης και ότι ο στρατός δεν θα είχε το δικαίωμα να διέρχεται από την πόλη. Συνεπώς, μέχρι την εκλογή του Δημοτικού Συμβουλίου του Σαναντάτζ –και με προσωρινό χαρακτήρα–, εξελέγη μία επιτροπή αποτελούμενη από 2 αντιπροσωπείες των αριστερών ομάδων, 2 από ισλαμικές ομάδες και 1 απεσταλμένο εκ μέρους του Ταλεγκάνι.

Στις 23 Μαρτίου 1979, πραγματοποιήθηκε μια μεγάλη συγκέντρωση με τη συμμετοχή δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων στην πλατεία Ικμπάλ στο Σαναντάτζ. Σε αυτή τη συνάντηση, η κυβερνητική αντιπροσωπεία υποσχέθηκε την απελευθέρωση των κρατουμένων στους στρατώνες, την τιμωρία των υποκινητών και των δραστών της σφαγής του Σαναντάτζ, την πλήρη άρση της κυβερνητικής λογοκρισίας από το ραδιόφωνο και την τηλεόραση και την ασφάλεια της ζωής και της απασχόλησης των στρατιωτικών. Κατά τη διάρκεια της ομιλίας του σε αυτή τη συνάντηση, ο Μπανί-Σαντρ χαρακτήρισε την αυτονομία ως την αρχή του αποσχισμού. Οι παρόντες στη συνάντηση δεν του επέτρεψαν να συνεχίσει την ομιλία του, φωνάζοντας συνεχώς συνθήματα.

Εν μέσω των γεγονότων στο Κουρδιστάν, στις 25 Μαρτίου 1979, πραγματοποιήθηκε συνάντηση του Τουρκμενικού Πολιτιστικού και Πολιτικού Συλλόγου για να θέσει τα αιτήματά του και να υποστηρίξει τον λαό του Σαναντάτζ. Παρά το γεγονός ότι είχε ανακοινωθεί και είχαν δοθεί εγγυήσεις για τη διεξαγωγή της από την προσωρινή κυβέρνηση, η συνάντηση αυτή διακόπηκε βίαια από μια προσχεδιασμένη πλεκτάνη από ένοπλους πράκτορες της επιτροπής και από το θρησκευτικό ρεύμα του Χομεϊνί.

Σε αντίθεση με την πόλη Σαναντάτζ, όπου φαινομενικά στάλθηκε μια Επιτροπή Επίλυσης Διαφορών, δεν ελήφθη καμία δράση για την αντιμετώπιση των αιτημάτων του τουρκμενικού λαού. Οι ένοπλοι τραμπούκοι του Χομεϊνί κατέστειλαν τον τουρκμενικό λαό αμείλικτα για 8 ημέρες. Πολλοί σκοτώθηκαν και τραυματίστηκαν. Ο λαός του Κουρδιστάν και οι πολιτικές δυνάμεις, βλέποντας τα αιτήματα του τουρκμενικού λαού να ευθυγραμμίζονται με τα δικά τους, υποστήριξαν τους αγώνες του τουρκμένων με διάφορες δηλώσεις.

Ένα ουσιαστικό μέτρο που προέκυψε από αυτές τις ανθρωπιστικές προσπάθειες ήταν η αποστολή ιατρικής ομάδας από το Σαναντάτζ στην περιοχή της Τουρκμενικής Σαχρά. Στις 28 Μαρτίου 1979, η Εταιρεία για την Υπεράσπιση της Ελευθερίας και της Επανάστασης οργάνωσε μια ιατρική και υποστηρικτική πομπή ώστε να παραδώσει κρίσιμη βοήθεια στον τουρκμενικό πληθυσμό, ο οποίος είχε άμεση ανάγκη από επείγουσα υποστήριξη. Δυστυχώς, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, το όχημα που μετέφερε τους εθελοντές ενεπλάκη σε ένα καταστροφικό ατύχημα. Βυθίστηκε σε ένα ποτάμι κατά μήκος της διαδρομής μεταξύ Μπιτζάρ και Ζαντζάν, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους εννέα αφοσιωμένοι επαναστάτες.

Ο θάνατος των εθελοντών έριξε μια βαθιά σκιά πένθους πάνω από το Σαναντάτζ. Καθώς η πόλη προετοιμαζόταν για την κηδεία, μια συντριπτική συγκέντρωση, που αριθμούσε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους, εμφανίστηκε από το Σαναντάτζ και τις γύρω περιοχές. Συγκεντρώθηκαν σε μια νηφάλια πορεία σεβασμού, εκφράζοντας ταυτόχρονα την αποδοκιμασία τους για τις εμπόλεμες στρατηγικές που είχαν υιοθετήησει οι αναδυόμενες δυνάμεις.

Στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης σύγκρουσης στο Κουρδιστάν και την Τουρκμενική Σαχρά, το δημοψήφισμα που δημιούργησε η Ισλαμική Δημοκρατία –και στο οποίο ο Χομεϊνί αναφερόταν εμφατικά ως «ούτε λέξη λιγότερο, ούτε λέξη περισσότερο»– έτυχε ψυχρής υποδοχής. Ο πληθυσμός, μαζί με διάφορους πολιτικούς φορείς, δημοκρατικούς θεσμούς και πολιτικές ομάδες στο Κουρδιστάν, επέδειξαν την απαγκίστρωσή τους από αυτό, επιλέγοντας να μην συμμετάσχουν στο δημοψήφισμα.

Από την άλλη πλευρά, η τοπική αντιδραστική τάση, με επικεφαλής τον Μουλά Αχμάντ Μοφτιζαντέχ, ήταν εξαιρετικά αντιδημοφιλής στον λαό. Οι δυνάμεις αυτού του ρεύματος αποτελούνταν από έναν αριθμό ισλαμιστών κακοποιών που τον υποστήριζαν. Ο Μοφτιζαντέχ, ο οποίος προσπαθούσε να αποκτήσει θέση και δύναμη για να λειτουργήσει ως όργανο της καταστολής του καθεστώτος, παρενοχλούσε και βασάνιζε όποιον περνούσε στον διάβα του, με τους υποστηρικτές του οπλισμένους με ρόπαλα στο Μεγάλο Τζαμί του Σαναντάτζ. Εντόπιζαν αριστερούς, τους συνελάμβαναν και τους πετούσαν στη λίμνη του τζαμιού. Αυτές οι ενέργειες δεν ήταν πολύ επιτυχημένες. Οι ένοπλες δυνάμεις αυτού του θρησκευτικού ρεύματος ετοιμάζονταν να επιτεθούν στα γραφεία πολιτικών δυνάμεων και δημοκρατικών κοινωνιών, όμως η υποστήριξη του λαού προς τις αριστερές πολιτικές δυνάμεις στο Σαναντάτζ έκανε τα σχέδια και τις συνωμοσίες αυτού του ρεύματος να αποτύχουν το ένα μετά το άλλο.

Εν μέσω αυτής της αναταραχής, ο ρόλος της αντιπροσωπείας της Προσωρινής Κυβέρνησης δεν ήταν να τερματίσει τον υπάρχοντα πόνο και τα προβλήματα και να ικανοποιήσει τα αιτήματα του λαού, αλλά ήταν μια προσωρινή προσπάθεια για την ηρεμία της κατάστασης. Σε επακόλουθες διαπραγματεύσεις, ο Υποστράτηγος Γκαράνι αναγνωρίστηκε ως υπεύθυνος για τις σφαγές στο Σαναντάτζ μέχρι εκείνο το σημείο, απομακρύνθηκε από τη θέση του, και στη θέση του διορίστηκε ο Υποστράτηγος Νάσερ Φαρμπόντ.

Έπειτα από αυτά τα γεγονότα, μια προσωρινή 5μελής επιτροπή, επιφορτισμένη με την προετοιμασία των εκλογών του Δημοτικού Συμβουλίου του Σαναντάτζ, έθεσε τις βάσεις για τις εκλογές και τη συμμετοχή των υποψηφίων. Ανεξάρτητα άτομα, οργανώσεις τόσο από την αριστερά όσο και από τη δεξιά πολιτική πτέρυγα, υπέβαλαν υποψηφιότητα για τα μέλη αυτού του συμβουλίου.

Οι κάτοικοι της πόλης διαμαρτύρονται για τις επιθέσεις με ρουκέτες από τον στρατό σε διάφορες συγκεντρώσεις. Σαναντάτζ, 25/03/1979. Φωτογραφία: Michel Setboun.

Η εκλογή του Δημοτικού Συμβουλίου του Σαναντάζ

Στις 14 Απριλίου 1979, παρά το σαμποτάζ από την ομάδα του Μουλά Αχμάντ Μοφτιζαντέχ, ο οποίος διαφώνησε με την εκλογική διαδικασία, η συντριπτική πλειοψηφία του λαού του Σαναντάτζ συμμετείχε στις εκλογές σε 68 εκλογικές περιφέρειες, εκλέγοντας 11 κύρια και 6 αναπληρωματικά μέλη για το Δημοτικό Συμβούλιο. Η σχετική ηρεμία στο Σαναντάτζ και η διοίκηση από το Δημοτικό Συμβούλιο διευκόλυναν τη συμμετοχή των ανθρώπων στη διαχείριση των δικών τους υποθέσεων.

Τα Συμβούλια Γειτονιάς άρχισαν να σχηματίζονται το ένα μετά το άλλο. Δημιουργήθηκε μια ανοιχτή, ελεύθερη και πολιτική ατμόσφαιρα. Η Ισλαμική Δημοκρατία και οι τοπικοί αντιδραστικοί ήταν δυσαρεστημένοι με αυτή την κατάσταση. Τα ηνία της εξουσίας δεν βρίσκονταν στα χέρια των νεοεξουσιοδοτημένων αντιδραστικών και των τραμπούκων του Αχμάντ Μοφτιζαντέχ. Προσπαθούσαν συνεχώς να παρεμποδίσουν το υπάρχον περιβάλλον.

Το απόγευμα της Πέμπτης 24 Απριλίου 1980, μαχητικά αεροσκάφη της Πολεμικής Αεροπορίας, προκειμένου να υποστηρίξουν τις επίγειες δυνάμεις τους και να προκαλέσουν τον τρόμο, βομβάρδισαν τα περίχωρα της πόλης Σαναντάτζ για μία ώρα. Ο στρατός και οι δυνάμεις των Φρουρών της Επανάστασης που στάθμευαν στους στρατώνες του Σαναντάτζ, σε μια άγρια ​​επίθεση με κανόνια και όλμους 120 χιλιοστών, βομβάρδισαν επίσης τις γειτονιές της πόλης. Με την έναρξη των εκτεταμένων επιθέσεων στην πόλη, οι αντάρτικες οργανώσεις αποφάσισαν στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου να εγκαταλείψουν συντονισμένα την πόλη έπειτα από 24 ημέρες αντίστασης.

Αυτό που ονομάστηκε ως 24ήμερος πόλεμος του λαού του Σαναντάτζ, το 1980, δεν ήταν στην πραγματικότητα ένας πόλεμος με τη στρατιωτική έννοια. Αυτός ο πόλεμος είχε μία πλευρά: Ένα καθεστώς, οπλισμένο μέχρι τα δόντια με μαχητικά αεροσκάφη, ελικόπτερα, βόμβες, άρματα μάχης, κανόνια και οργανωμένες, έμπειρες δυνάμεις που είχαν απομείνει από το καθεστώς του Σάχη, μαζί με δικαστήρια της Σαρία και εκτελέσεις πεδίου δίχως δίκη… επιτέθηκε σε ανθρώπους που δεν διέθεταν κανενός είδους στρατιωτική οργάνωση, κομματική οργάνωση, μαζική οργάνωση και οικονομική οργάνωση για να καλύψουν τις βασικές ανάγκες των οικογενειών τους, και δεν διέθεταν σημαντικά όπλα και πυρομαχικά για να αντισταθούν σε αυτή την άνιση δύναμη.

Κατά τη διάρκεια της 24ήμερης αντίστασης του Σαναντάτζ εναντίον του IRGC το 1980, η Σαχίν Μπαβάφα [Shahin Bavafa] ήταν υπεύθυνη του μοναδικού νοσοκομείου της πόλης. Αντιμέτωπη με την αύξηση των επιθέσεων και τον αυξανόμενο αριθμό τραυματιών, καθώς και την έλλειψη ιατρικού προσωπικού στο νοσοκομείο, σχημάτισε Ιατρικές Επιτροπές Γειτονιάς με τη βοήθεια των κατοίκων της πόλης.

Όταν οι Φρουροί της Επανάστασης επιτέθηκαν στην πόλη από ξηρά και αέρα, ο πόλεμος επεκτάθηκε πέρα ​​από τους δρόμους και τα σοκάκια, στα σπίτια των πολιτών. Το Σαναντάτζ μετατράπηκε σε πεδίο μάχης πλήρους κλίμακας και ο αριθμός των νεκρών και των τραυματιών αυξήθηκε. Εκείνη την εποχή, το Σαναντάτζ ήταν μια μικρή πόλη στο δυτικό Ιράν, χωρίς παγκόσμια φήμη και εγκαταστάσεις, και ποτέ δεν κατάφερε να αφηγηθεί τη δική της ιστορία για την 24ήμερη πολεμική τραγωδία.

Ίσως μια από τις λίγες εναπομείνασες εικόνες του μικρού νοσοκομείου στο Σαναντάτζ εκείνες τις ημέρες είναι οι φωτογραφίες που τράβηξε ο Michel Setboun, ένας Γαλλοαλγερινός φωτογράφος, ενός σωρού από νεκρά σώματα στοιβαγμένα ανάμεσα σε κομμάτια πάγου στο πάτωμα του νοσοκομείου. Ήταν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου που η Σαχίν Μπαβάφα, με τη βοήθεια των Πεσμεργκά αλλά και απλών ανθρώπων, έθεσε τα θεμέλια για τις ιατρικές επιτροπές γειτονιάς, γνωστές ως «Ιατρικές Βάσεις» [medical binkes].

Αυτές οι Επιτροπές αποτελούνταν από απλούς ανθρώπους και νέους που, μέσα σε λίγες μέρες, έμαθαν ιατρική βοήθεια για να βοηθήσουν γρήγορα τους τραυματίες επί τόπου, καθώς η στρατιωτική κυβέρνηση και ο πόλεμος μέσα στους δρόμους συχνά καθιστούσαν πρακτικά αδύνατη τη μεταφορά των τραυματιών στο νοσοκομείο.

Όταν οι Φρουροί της Επανάστασης βομβάρδισαν το μοναδικό νοσοκομείο της πόλης, η Σαχίν έστησε ένα χειρουργείο με όλα τα χειρουργικά εργαλεία και τις εγκαταστάσεις στο υπόγειο μιας πολυκατοικίας στο κέντρο της πόλης.

Η ιστορία των καθημερινών προσπαθειών και του αγώνα της Σαχίν Μπαβάφα, μαζί με τους γιατρούς και τους νοσηλευτές που περιφέρονταν στα σοκάκια με λευκά περιβραχιόνια, περιθάλποντας τους τραυματίες, έχει γίνει αντικείμενο συζήτησης στο Σαναντάτζ όλα αυτά τα χρόνια. Από τη στιγμή που οι Φρουροί της Επανάστασης συνέτριψαν την αντίσταση του λαού και ανέλαβαν τον πλήρη έλεγχο του Σαναντάτζ, έκλεισαν τις πόρτες της πόλης στα διεθνή μέσα ενημέρωσης και αρνήθηκαν τις δολοφονίες αμάχων από τις δυνάμεις τους. Στη συνέχεια, κατασκεύασαν το επίσημο αφήγημά τους και, τον Ιούνιο του 1980, εκτέλεσαν τη Σαχίν Μπαβάφα και πολλούς νέους που είχαν υπηρετήσει στις Ιατρικές Επιτροπές Γειτονιάς κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.

Δεκαετίες πέρασαν χωρίς οι κάτοικοι του Σαναντάτζ να βρουν μια ευκαιρία για δημόσιο πένθος ή μια ευκαιρία να αναζητήσουν δικαιοσύνη.

Ωστόσο, βρήκαν καταφύγιο στο να μνημονεύουν την τραγωδία με έναν τρόπο που θα μπορούσε να λάβει χώρα μόνο μέσα στα σπίτια τους. Οι άνθρωποι βρήκαν καταφύγιο στη συνεχή εξιστόρηση της πικρής τραγωδίας: οι γονείς άδραξαν κάθε ευκαιρία να διηγηθούν τις αναμνήσεις των ημερών των βομβαρδισμών και των νυχτών του στρατιωτικού νόμου στα παιδιά τους. Σε κάθε συγκέντρωση και σε κάθε μέρος που προσέφερε την ευκαιρία για συλλογική συζήτηση, οι άνθρωποι επανεξέταζαν τα ονόματα και τις ιστορίες των εκτελεσθέντων, τις ιστορίες των ανώνυμων τάφων και την τύχη των εξόριστων. Ακούσαμε αυτές τις ιστορίες και φανταστήκαμε τι είχαν υποστεί οι γονείς μας.

Για εμάς τα παιδιά, αυτές οι αφηγήσεις ήταν παράξενες, επειδή η μόνη διαθέσιμη ιστορία για τον πόλεμο στο Σαναντάτζ αναφερόταν στον βομβαρδισμό της πόλης από τον ιρακινό στρατό, ένα γεγονός που είχαμε δει και οι ίδιοι. Αλλά η σκέψη ότι η πόλη μας είχε βομβαρδιστεί και από τον «δικό μας» στρατό ήταν δύσκολο να κατανοηθεί.

Αυτό το Συμβούλιο που λειτούργησε εκτέλεσε ενεργά και επιμελώς τα καθήκοντά του, ξεπερνώντας τα εμπόδια και επιλύοντας τα προβλήματα του λαού για 5 μήνες, μέχρι την πανεθνική επίθεση του Χομεϊνί στο Κουρδιστάν στις 19 Αυγούστου 1980. Η πανεθνική εντολή επίθεσης του Χομεϊνί και της προσωρινής κυβέρνησης στο Κουρδιστάν είχε ως στόχο να ματαιώσει την επανάσταση του 1979, εμποδίζοντας την εξάπλωση αυτής της συμβουλιακής διακυβέρνησης, η οποία επρόκειτο να γίνει πρότυπο για το υπόλοιπο Κουρδιστάν και άλλες πόλεις σε όλη τη χώρα.

Οι ενέργειες της προσωρινής κυβέρνησης, τα κόλπα του τοπικού αντιδραστικού ρεύματος του Μοφτιζαντέχ, η δημιουργία πολεμικής ατμόσφαιρας από τους νεοσύστατους Φρουρούς της Επανάστασης σε συνδυασμό με τον ανέγγιχτο στρατό του Σάχη στο Κουρδιστάν, όλα παρατάχθηκαν σε ένα μέτωπο ενάντια στα επιτεύγματα της λαϊκής εξέγερσης και ενάντια στα Συμβούλια.

Τελικά, στις 19 Αυγούστου 1980, με την εντολή του Χομεϊνί για σφαγή εναντίον του λαού του Κουρδιστάν, έλαβε τέλος και η λειτουργία του Δημοτικού Συμβουλίου του Σαναντάτζ. Αποκάλεσε τους υπερασπιστές των συμβουλίων και της διατήρησης της ανεξαρτησίας τους συνωμότες και άπιστους, και με την εντολή για αυστηρή κυβερνητική και στρατιωτική δράση, εξέδωσε διάταγμα τζιχάντ. Ο Χομεϊνί, η προσωρινή κυβέρνηση και άλλες καταπιεστικές ομάδες ασχολήθηκαν όλοι με το να εμποδίσουν το Δημοτικό Συμβούλιο του Σαναντάζ και άλλα λαϊκά συμβούλια να ριζώσουν.

Παρόμοιες μέθοδοι υποδούλωσης επιβλήθηκαν βίαια σε διάφορες άλλες περιοχές του Ιράν, ιδίως σε εργατικά κέντρα και βιομηχανικά περιβάλλοντα. Η ένταση αυτών των αντιπαραθέσεων επεκτάθηκε και στους εργαζόμενους των πετρελαϊκών εταιρειών, οι οποίοι, μόλις λίγους μήνες νωρίτερα, είχαν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην πτώση του τελικού καθεστώτος του Σάχη μέσω της έντονης βιομηχανικής τους δράσης.

Δεδομένου ότι ο σχηματισμός Συμβουλίων ήταν ένας από τους κύριους πυλώνες της Επανάστασης, το νέο καθεστώς συναίνεσε στη δημιουργία ενός είδους ισλαμικού συμβουλίου. Αυτά τα ψεύτικα συμβούλια προώθησαν τα κυβερνητικά προγράμματα σχετικά με τους χώρους εργασίας και τις συνθήκες εργασίας, τις πόλεις και, στην πραγματικότητα, μετατράπηκαν σε βραχίονα ασφαλείας της μυστικής αστυνομίας.

Σήμερα, ωστόσο, η διαχείριση των υποθέσεων μέσω συμβουλίων είναι το κύριο αίτημα των ηγετών και των ακτιβιστών του εργατικού κινήματος και άλλων κοινωνικών κινημάτων σε όλη τη χώρα. Αυτό που έχει γίνει ο ορίζοντας και η προοπτική του εργατικού κινήματος και άλλων κινημάτων διαμαρτυρίας στην ιρανική κοινωνία τα τελευταία χρόνια είναι η συμβουλιακή διακυβέρνηση σε όλα τα διαφορετικά επίπεδα της ζωής των ανθρώπων.

****

Ο Zanyar Omrani έχει συνθέσει επιδέξια στο ντοκιμαντέρ “Binke” το τι έχει συμβεί στο Κουρδιστάν από την αρχή της επανάστασης του 1979 με το κίνημα «Jin, Jiyan, Azadi». Έχει μιλήσει για τον ρόλο εγκληματιών όπως ο Χομεϊνί και την καταστολή του Κουρδιστάν.

Το ντοκιμαντέρ “Binke” [Η Βάση] είναι διαθέσιμο ηλεκτρονικά εδώ: 

https://www.youtube.com/watch?v=1vvbkR2LQEc

The post Ιστορίες εξέγερσης από το Ιράν: Η δημιουργία του Δημοτικού Συμβουλίου του Σαναντάτζ το 1979 first appeared on Aυτολεξεί.

Άραγε ζούμε ήδη στον καιρό του Εξολοθρευτή, των αυτονομών δολοφονικών μηχανών;

Η επίθεση στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου 2026 από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, δεν αντιπροσωπεύει απλώς μια παράνομη πολεμική επιχείρηση, αλλά και την πρώτη εφαρμογή σε μεγάλη κλίμακα μιας «έξυπνης» αλυσίδας εξόντωσης από τεχνολογίες Τεχνητής Νοημοσύνης, Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (LLM) και αυτόνομα συστήματα στόχευσης. Η Επιχείρηση Epic Fury και η Επιχείρηση Roaring Lion μετέτρεψαν την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) σε βασικό επιχειρησιακό στοιχείο της λήψης αποφάσεων, του επιχειρησιακού σχεδιασμού και της βομβιστικής στόχευσης. Ασφαλώς, η ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης στη λήψη στρατιωτικών αποφάσεων συνιστά μια πολιτική στροφή στην ψηφιακή βαρβαρότητα με φονικές συνέπειες.

Η μετάβαση από την παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη στην «αυτενεργούσα» [agentic]Τεχνητή Νοημοσύνη στα τέλη του 2025 διευκόλυνε την ανάπτυξη συστημάτων ικανών να θέτουν ανεξάρτητους στόχους και να εκτελούν σχέδια πολλαπλών βημάτων με ελάχιστη ανθρώπινη εποπτεία, οδηγώντας σε μία υβριδική περιτύλιξη, όπου οι ψηφιακοί μηχανισμοί δεν αντανακλούν απλώς την κοινωνικο-ιστορική πραγματικότητα, αλλά την μετασχηματίζουν αυτοματοποιημένα. Η επίθεση στο Ιράν είναι η εμπειρική επικύρωση αυτού του μετασχηματισμού στο πολεμικό πεδίο, όπου το φαντασιακό της τεχνολογικής κυριαρχίας εκδηλώθηκε ως η επιθυμία να συμπιεστεί η «αλυσίδα εξόντωσης» [kill chain], ο χρόνος μεταξύ της αναγνώρισης ενός στόχου και του χτυπήματος, σε ταχύτητες που υπερβαίνουν την ανθρώπινη γνωστική και συναισθηματική επεξεργασία της κατάστασης.

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός του αμερικανικού στρατού επιταχύνθηκε την 9^η Ιανουαρίου 2026 με την «Στρατηγική Επιτάχυνσης της Τεχνητής Νοημοσύνης» [Artificial Intelligence Acceleration Strategy]. Αυτή η διαταγή αναθεώρησε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ο στρατός των ΗΠΑ λαμβάνει αποφάσεις, διαχειρίζεται την εκτίμηση κινδύνων και αναθέτει συμβάσεις. 

Οι βασικές αρχές της στρατηγικής περιλαμβάνουν:

1. Την εξάλειψη των μακροπρόθεσμων διαδικασιών έγκρισης προμηθειών υπέρ των απευθείας αναθέσεων σε νεοσύστατες επιχειρήσεις, με έμφαση στην ταχύτητα και την κλίμακα.  
2. Την αναβάθμιση της συμπίεσης του χρόνου αποφάσεων σε αποφασιστική μεταβλητή, όπου η ικανότητα ανάπτυξης πρακτόρων Τεχνητής Νοημοσύνης ταχύτερα από τον αντίπαλο παρέχει «υπεροχή στη λήψη αποφάσεων». 
3. Την δημιουργία της πλατφόρμας GenAI.mil: Παροχή πρόσβασης και στα 3 εκατομμύρια μέλη του προσωπικού του Υπουργείου Πολέμου στο ChatGPT του OpenAI και στο Gemini της Google για σύνθεση εγγράφων, βελτιστοποίηση της εφοδιαστικής αλυσίδας και επιχειρησιακό σχεδιασμό.  
4. Την ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης στον «Χρυσό Θόλο», την αμυντική αντιπυραυλική ασπίδα του Τραμπ. 

Η νέα στρατηγική μετατοπίζει την Τεχνητή Νοημοσύνη στο κέντρο του πολεμικού δόγματος των ΗΠΑ. Αυτή η μετατόπιση υποδηλώνει ότι οι παραδοσιακές καθυστερήσεις στην στρατιωτική κλιμάκωση, οι οποίες ιστορικά επέτρεπαν τη διπλωματική παρέμβαση, έχουν συστηματικά εξαλειφθεί από τη λογική του αλγοριθμικού πολέμου. 

Συνεπώς, η Επιχείρηση Epic Fury είναι η πρώτη αεροπορική επιδρομή με επικεφαλής την Τεχνητή Νοημοσύνη, με τα ψηφιακά συστήματα να διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο σε ολόκληρη την αλυσίδα εξόντωσης, από τη συλλογή πληροφοριών έως τις επιθέσεις ακριβείας.

Τις πρώτες 12 ώρες, οι αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις πραγματοποίησαν σχεδόν 900 επιθέσεις, σε μια «αλυσίδα εξόντωσης» μέσω μιας ιεραρχίας ολοκληρωμένων συστημάτων:

Οι πλατφόρμες Gotham και AIP του Palantir συγκέντρωναν δεδομένα από δορυφορικές εικόνες, ροές από drones, σήματα ραντάρ και τηλεπικοινωνιακές αναχαιτίσεις σε ταχύτητες που καμία ανθρώπινη ομάδα δεν θα μπορούσε να φτάσει.

Το Claude της Anthropic ανέλυσε αποσπασματικά δεδομένα για να χαρτογραφήσει τις στρατιωτικές κινήσεις και να προσδιορίσει τα βέλτιστα σενάρια. Αυτόνομα και ημιαυτόνομα συστήματα, συμπεριλαμβανομένου του drone LUCAS, αναπτύχθηκαν ταυτόχρονα σε όλες τις κατηγορίες στόχων.

Η ενσωμάτωση συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης όπως τα Maven και Palantir επέτρεψε την ταυτόχρονη εκτέλεση επιθέσεων σε στόχους ηγεσίας, αεράμυνες και πυρηνικές εγκαταστάσεις σε 24 από τις 31 επαρχίες του Ιράν. Αυτό εξουδετέρωσε την παραδοσιακή ιρανική αποτρεπτική ικανότητα, η οποία βασιζόταν στην χρονική καθυστέρηση που απαιτούνταν για ανθρώπινη επαλήθευση και επίσημη επικύρωση κάθε χτυπήματος. Η Τεχνητή Νοημοσύνη ουσιαστικά εξάλειψε αυτή την καθυστέρηση, επιτρέποντας τη δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και δεκάδων άλλων κορυφαίων αξιωματούχων στο πρώτο κύμα επιθέσεων προτού προλάβουν να βρουν καταφύγιο.

Η επιχειρησιακή ραχοκοκαλιά της Επιχείρησης Epic Fury είναι το Maven Smart System, μια προηγμένη έκδοση του κορυφαίου προγράμματος Τεχνητής Νοημοσύνης του Πενταγώνου. Κατασκευασμένο από την εταιρεία εξόρυξης δεδομένων Palantir βάσει σύμβασης που επεκτάθηκε στο ποσό των 1,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων έως το 2029, το Maven χρησιμεύει ως η κύρια διεπαφή διοίκησης και ελέγχου για τις πέντε διοικήσεις του στρατού των ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ.

Το Maven λειτουργεί ως κεντρικός κόμβος επεξεργασίας, συνδυάζοντας δεδομένα από 179 διακριτές πηγές, συμπεριλαμβανομένων δορυφορικών εικόνων, ροών από μη επανδρωμένα αεροσκάφη, πληροφοριών σημάτων (SIGINT), δεδομένων γεωγραφικής τοποθεσίας και ανθρώπινης νοημοσύνης (HUMINT).  

Το Claude είναι το πρώτο σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που έλαβε άδεια χειρισμού διαβαθμισμένων πληροφοριών μέσω της υποδομής cloud της Amazon Web Services, επιτρέποντάς του να επεξεργάζεται δεδομένα τηλεπικοινωνιακών υποκλοπών για τον εντοπισμό μη αναμενόμενων συμπεριφορών στα «πρότυπα ζωής» [life patterns]. Η άδεια θα επεκταθεί και στα μοντέλα Grok της xAI και GPT της OpenAI.

Παρά την πρόσφατη ρήξη μεταξύ του Υπουργείου Πολέμου των ΗΠΑ και της Anthropic σχετικά με τη χρήση της τεχνολογίας της για πλήρως αυτόνομα θανατηφόρα όπλα, το Claude παρέμεινε ενσωματωμένο στο σύστημα στόχευσης. Αυτό υπογραμμίζει μια δομική εξάρτηση εντός του σύγχρονου στρατιωτικού μηχανισμού: μόλις ο πόλεμος διαμεσολαβείται αλγοριθμικά, η «ταχύτητα εκμάθησης» του συστήματος γίνεται μια αποφασιστική μεταβλητή που υπερβαίνει τις πολιτικές ή ηθικές αναστολές.

Κεντρικός στόχος της επίθεσης στο Ιράν ήταν η δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος στοχοποιήθηκε στην οικία του μέσω της ψηφιακής επιτήρησης και ανάλυσης των μοτίβων της καθημερινής του ρουτίνας με τη βοήθεια Τεχνητής Νοημοσύνης. 

Αυτή η επιδρομή, που διεξήχθη από ισραηλινά μαχητικά F-35I “Adir” χρησιμοποιώντας τα πυρομαχικά ακριβείας SPICE της Rafael, ήταν το αποκορύφωμα μηνών συλλογής προσωπικών δεδομένων, όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη συντόνισε τις τηλεπικοινωνιακές παρακολουθήσεις σε πραγματικό χρόνο, καθοδηγώντας τα χτυπήματα δολοφονίας του Χαμενεΐ και 48 ακόμη αξιωματούχων.

Το καθοριστικό ψυχολογικό και στρατηγικό φαινόμενο του πολέμου του 2026 είναι η «συμπίεση του χρόνου αποφάσεων», όπως παρατηρεί ο Zaza Tsotniashvili. Αναφέρεται στη διαρθρωτική μείωση του διαθέσιμου χρόνου για ανθρώπινη διαβούλευση, καθώς τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης παράγουν συστάσεις στόχευσης με ρυθμό που «αμφισβητεί θεμελιωδώς την ικανότητα των ανθρώπινων χειριστών να τις αξιολογήσουν κριτικά». 

Στην επίθεση του Φεβρουαρίου, αυτό εκδηλώθηκε με την έκδοση εγκρίσεων σε μόλις είκοσι δευτερόλεπτα, υποβαθμίζοντας ουσιαστικά την ανθρώπινη εποπτεία σε «επιτελεστική σφραγίδα». 

Όταν ένα σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης προτείνει στόχους σε έναν διοικητή που έχει δευτερόλεπτα για να τους εγκρίνει, η διάκριση μεταξύ ενός συστήματος πληροφόρησης και ενός συστήματος αυτόνομων εντολών γίνεται ασαφής.

Η επιχειρησιακή λογική της επίθεσης του 2026 οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην «τακτική στόχευσης» που ανέπτυξε η Μονάδα 8200 του ισραηλινού στρατού κατά τη διάρκεια της γενοκτονίας στη Γάζα μεταξύ 2023 και 2025. 

Συστήματα όπως το «The Gospel» και το «Lavender» στη Γάζα, περιγράφηκαν σε αραβικές ιστοσελίδες ως «εργοστάσια μαζικών δολοφονιών», εκτελώντας έως και 1.500 νέους στόχους καθημερινά. 

Στην επίθεση στο Ιράν το 2026, αυτά τα συστήματα ενσωματώθηκαν στο Lavender 2.0. Εφαρμόστηκε σε επιθέσεις εναντίον του ιρανικού στρατού, χρησιμοποιώντας αναγνώριση προσώπου και προσωπικά δεδομένα για τη χαρτογράφηση ολόκληρης της διοικητικής δομής του ιρανικού κράτους.  

Ωστόσο, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν χρησιμοποιήθηκε μόνο στα πανάκριβα αεροπλάνα και τους πυραύλους. Ενώ οι αεροπορικές επιθέσεις βασίστηκαν σε βομβαρδιστικά B-2 και μαχητικά F-35, είδαμε ταυτόχρονα την πρώτη μεγάλης κλίμακας εξαπόλυση του Συστήματος Μη Επανδρωμένης Μάχης Χαμηλού Κόστους (LUCAS).  

Κατασκευασμένο από την SpektreWorks με έδρα την Αριζόνα, το drone LUCAS είναι ένα σύστημα μονόδρομης επίθεσης (OWA) και αποτελεί μια βελτιωμένη παραλλαγή του ιρανικού drone Shahed-136, το οποίο έχει χρησιμοποιηθεί ευρέως από τη Ρωσία στην Ουκρανία.

Μετά την ανάλυση των ιρανικών drone που καταρρίφθηκαν στην Ουκρανία, ο αμερικανικός στρατός ανέπτυξε τα LUCAS ως «κατανεμημένα αυτόνομα συστήματα», ενισχυμένα με Τεχνητή Νοημοσύνη, που δεν απαιτούν οδηγό ή δορυφορική σύνδεση για να βρουν τους στόχους τους.

Ο ναύαρχος Τσαρλς Μπραντ Κούπερ, διοικητής της CENTCOM, σημείωσε ότι η Ομάδα Scorpion Strike εκτόξευσε «αμέτρητα» drones LUCAS κατά την αρχική φάση της επιχείρησης Epic Fury. Τα LUCAS χρησιμοποιήθηκαν για να στοχεύσουν εγκαταστάσεις διοίκησης του IRGC, εγκαταστάσεις αεράμυνας και αεροδρόμια.

Η χρήση τερματικών Starlink και αυτόνομων μηχανισμών συντονισμού επιτρέπει σε αυτά τα drones να εκτελούν «δυναμική στόχευση» και «προηγμένες τακτικές συνεργασίας» ακόμη και όταν είναι αποσυνδεδεμένα από την κεντρική διοίκηση. 

Επιπλέον, εκτεταμένες παρεμβολές στο Παγκόσμιο Δορυφορικό Σύστημα Πλοήγησης (GNSS) και στο GPS έχουν αναφερθεί σε ολόκληρο τον Περσικό Κόλπο και την Ανατολική Μεσόγειο, οι οποίες επηρεάζουν σημαντικά την αξιοπιστία του AIS (Automatic Identification System), του συστήματος εντοπισμού της θέσης των πλοίων.  Ο συνασπισμός ΗΠΑ και Ισραήλ έχει αναπτύξει το εναλλακτικό σύστημα NOCTA, που, αντί να βασίζεται σε δορυφορικά σήματα, χρησιμοποιεί συσχέτιση εδάφους σε πραγματικό χρόνο για να εντοπίζει τη θέση σε σχέση με το φυσικό περιβάλλον. 

Το ανθρώπινο κόστος της ψηφιακής βαρβαρότητας καταδείχθηκε περίτρανα κατά το πρώτο κύμα επιθέσεων στις 28 Φεβρουαρίου 2026. Μια πυραυλική επίθεση, πιθανώς από αμερικανικές δυνάμεις, έπληξε ένα δημοτικό σχολείο θηλέων στο Μινάμπ, στην επαρχία Χορμοζγκάν, σκοτώνοντας περισσότερα από 165 παιδιά. Το σχολείο βρισκόταν δίπλα σε μια ναυτική βάση του IRGC, ένα στρατιωτικό κτίριο που πιθανώς ταυτοποιήθηκε από συστήματα στόχευσης τεχνητής νοημοσύνης ως στόχος. Δεν θα εξακριβώσουμε ποτέ εάν κάποιο σύστημα ΤΝ ενεπλάκη στη σφαγή στο σχολείο, όμως η πολιτική και ηθική ευθύνη της σφαγής παραμένει ακέραια στους ανθρώπους που χρησιμοποιούν την ΤΝ ως όπλο και στις πολιτικές ηγεσίες των ΗΠΑ και του Ισραήλ.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ένα εργαλείο, ένα κατασκεύασμα της ανθρώπινης διάνοιας που εξαπολύεται για φαντασιακούς σκοπούς που έχουν νόημα μόνο από μια συγκεκριμένη και διεστραμμένη ανθρώπινη σκοπιά, όπως η σφαγή αμάχων στο όνομα της αυταρχικής κυριαρχίας. Ως εκ τούτου, δεν είναι νοημοσύνη με τη βιολογική ή οντολογική έννοια, καθώς αποτελεί ένα εκλεπτυσμένο σύστημα υπολογισμού δεδομενων και αναγνώρισης/ανασυγκρότησης μοτίβων χωρίς καμία άλλη από τις συνολικά αντιληπτικές, αισθητηριακές, συναισθηματικές και φαντασιακές διαστάσεις που φέρει κάθε νοήμον ον. Χρειάζεται το ανθρώπινο υποκείμενο για να δώσει εντολή εξαπόλυσης της κτηνωδίας που φέρει επίσης κάθε νοήμον ον.

Αυτές οι δολοφονίες αμάχων υπογραμμίζουν το κενό λογοδοσίας της στόχευσης μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης, όχι μόνο στο ηθικό, αλλά στο πολιτικό και νομικό επίπεδο, καθώς καθιστούν αδύνατη την απόδοση συγκεκριμένων ευθυνών στους πραγματικούς ενόχους, δηλαδή τις πολιτικές ηγεσίες.

Τα μοντέλα μηχανικής μάθησης, ειδικά τα νευρωνικά δίκτυα που υποστηρίζουν τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα, λειτουργούν με εγγενή αδιαφάνεια στη παραγωγή αποτελεσμάτων. Ενώ ένα μοντέλο γλωσσικής επεξεργασίας μπορεί να χειριστεί σύμβολα και μοτίβα, δεν κατανοεί την εγκυρότητα των αποτελεσμάτων ή το αποτέλεσμα των αποφάσεων. Παρά αυτό τον εγγενή περιορισμό, ο πόλεμος του 2026 καθιέρωσε τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα ως έγκυρα συστήματα λήψης αποφάσεων για την ταυτοποίηση στόχων. Αυτά τα μοντέλα ανακυκλώνουν πεπαλαιωμένες γνώσεις και εξαρτώνται άμεσα από την ποιότητα και την ποσότητα των δεδομένων εκπαίδευσης, ενισχύοντας συστημικά στερεότυπα και κυρίαρχες προκαταλήψεις.

Στις επιθέσεις στην Τεχεράνη και το Ισπαχάν, η εφαρμογή αυτών των τεχνολογιών οδήγησε σε αδιάκριτους θανάτους αμάχων σε κατοικημένες γειτονιές.  Η Ιρανική Ερυθρά Ημισελήνος αναφέρει πάνω από 1.300 θανάτους την πρώτη εβδομάδα.

Δεν χρειάζεται να επεκταθούμε στον επικοινωνιακό πόλεμο που επίσης διεξάγεται στον κυβερνοχώρο με τεχνολογίες Τεχνητής Νοημοσύνης, όπου συμμετέχουν όλοι οι εμπόλεμοι. Αμερικανοί, Ισραηλινοί και Ιρανοί χάκερ παράγουν αμέτρητες ψευδείς ειδήσεις με deepfakes, ψηφιακές απομιμήσεις φωτογραφιών και βίντεο, για τη χειραγώγηση της παγκόσμιας κοινής γνώμης, την εξάπλωση της παραπληροφόρησης και την καθιέρωση της μυθοπληροφορίας ως «κυρίαρχης αλήθειας» βασισμένης στην ισχύ της τεχνολογικά ενισχυμένης ιδεολογίας και όχι των γεγονότων.

Η βάρβαρη και παράνομη επίθεση στο Ιράν ανέδειξε την ανεπάρκεια του υφιστάμενου πλαισίου διεθνούς δικαίου. Παρά το ψήφισμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ τον Δεκέμβριο του 2024 που αναγνώρισε ότι το Διεθνές Δίκαιο πρέπει να εφαρμόζεται σε κάθε στρατιωτική χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης, δεν υπάρχει κανένας δεσμευτικός μηχανισμός επιβολής του ψηφίσματος. Η Σύμβαση για ορισμένα Συμβατικά Όπλα (CCW) και η «Πολιτική Διακήρυξη REAIM» παρέμειναν σε στάδιο διαβούλευσης χωρίς να καταλήξουν σε κάποιο διεθνές πλαίσιο εποπτείας του αλγοριθμικού πολέμου.

Η επίθεση αποκάλυψε επίσης έναν φονικό φαύλο κύκλο απανθρωπισμού, όπου η επιδίωξη της ταχύτητας οδηγεί στην απομείωση του ανθρώπινου παράγοντα στις πολεμικές ενέργειες και στη διάβρωση του ανθρώπινου υποκειμενικού και κοινωνικού χρόνου, η εσώτερη διάρκεια του οποίου επέτρεπε την τακτική αναπροσαρμογή, τον αναστοχασμό και την αλλαγή σκεπτικού.

Η αυξανόμενη εξάρτηση από την Τεχνητή Νοημοσύνη οδηγεί σε μείωση της επιρροής της ανθρώπινης υποκειμενικότητας, ενισχύοντας τις θεσμισμένες προκαταλήψεις και αυξάνοντας τον κίνδυνο της αυτοματοποιημένης καταστροφής. Επιταχύνουν τον ρυθμό της καταστροφής σε ταχύτητες πέραν της ανθρώπινης κρίσης και λειτουργούν δίχως συναισθηματική εξάντληση.

Και, ακόμη χειρότερο, οδηγεί στην εξάλειψη του ανθρώπινου φαντασιακού παράγοντα, της ενσυναίσθησης και της κοινής ανθρώπινης δυνατότητας της αναβιωτικής φαντασίας που μπορεί να μας βάλει στη θέση του αντιπάλου και να μας οδηγήσει στη συμφιλίωση.

Ο πόλεμος του Ιράν του 2026 είναι η ιστορική στιγμή που ο αλγόριθμος εισήλθε πραγματικά στο πεδίο της μάχης. Η σύγκρουση αποκάλυψε ότι η ψηφιακή βαρβαρότητα δεν είναι επιστροφή στο χάος, αλλά η άνοδος μιας τεχνολογικά διαμεσολαβημένης τάξης, η επιβολή της οποίας δεν απαιτεί πλέον αυτενεργά υποκείμενα. Είναι καθήκον της βασανισμένης ανθρωπότητας να αντισταθεί στον πόλεμο.

Η πρόκληση για την επόμενη δεκαετία θα είναι το κατά πόσον η συνοχή των κοινωνικών σχέσεων μπορεί να διατηρηθεί σε μια εποχή όπου οι επιχειρησιακές δυνατότητες του αλγοριθμικού πολέμου διαβρώνουν συστηματικά τις ελάχιστες προϋποθέσεις της πολιτικής λογοδοσίας. 

The post Η Τεχνητή Νοημοσύνη στον πόλεμο του Ιράν first appeared on Aυτολεξεί.

Δυστυχώς για τον λαό του Ιράν και τις μακρόχρονες φιλοδοξίες του να απομακρύνει το βάναυσο καθεστώς του Αγιατολάχ, η δολοφονία του Χαμενεΐ από τον Τραμπ χρησιμεύει μόνο στη δημιουργία ενός μάρτυρα – ενός μάρτυρα που θα απαλύνει τη βάναυση κληρονομιά του για πολλούς, θα αυξήσει την υποστήριξη των σκληροπυρηνικών προς το καθεστώς και θα ωθήσει πολλούς μετριοπαθείς Ιρανούς να υπερασπιστούν το καθεστώς.

Εν τω μεταξύ, εικόνες φιλοκαθεστωτικών υποστηρικτών που θρηνούν τον Αγιατολάχ φέρνουν σύγχυση στα διεθνή μέσα ενημέρωσης και έχουν μπερδέψει τμήματα της Αριστεράς υποστηρίζοντας ότι, εφόσον ο λαός θρηνεί δημόσια, το καθεστώς πρέπει να είχε γνήσια λαϊκή υποστήριξη. Και φυσικά είχε! Ένα τμήμα της ιρανικής κοινωνίας ακολουθεί την ιδεολογία του σκληροπυρηνικού καθεστώτος, πιστεύει και υποστηρίζει τη σιιτική υπεροχή του και έχει επωφεληθεί από το καθεστώς με τον έναν ή τον άλλον τρόπο.

Αυτό δεν αναιρεί την πραγματικότητα ότι το καθεστώς είναι σκληροπυρηνικό, εξτρεμιστικό, διεφθαρμένο, βάναυσο, καταπιεστικό, αντιδημοκρατικό και κατά των δικαιωμάτων των γυναικών, και ότι έχει σφαγιάσει και κακοποιήσει χιλιάδες πολίτες του όλα αυτά τα χρόνια. Οι εικόνες υποστηρικτών του καθεστώτος που θρηνούν δεν θα πρέπει να εκτροχιάσουν τη συζήτηση από το γεγονός ότι αυτό το ίδιο το καθεστώς είναι υπεύθυνο για τουλάχιστον 40.000 θανάτους σε διάστημα μίας εβδομάδας και ότι συνεχίζει να κακοποιεί μειονότητες όπως οι Κούρδοι, οι Μπαλούχ, οι Μπαχάι, οι Αζέροι, οι Αχβάζοι, οι Χριστιανοί και οι Εβραίοι σε όλη τη χώρα. Το Ιράν ευθύνεται επίσης για ένα τεράστιο ποσοστό επιβεβαιωμένων εκτελέσεων παγκοσμίως, που τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί σε σχεδόν τα δύο τρίτα του καταγεγραμμένου παγκόσμιου συνόλου!!!

Ως Κούρδοι-ισσες είμαστε σταθερά η εθνοτική ομάδα με τις περισσότερες εκτελέσεις σε όλο το Ιράν – κυρίως επειδή κραυγάζουμε πιο πολύ για την αντίσταση στο καθεστώς και στεκόμαστε ακλόνητες στην απαίτηση των βασικών ανθρωπίνων και πολιτιστικών μας δικαιωμάτων.

Η ιδανική κατάσταση θα ήταν για τον λαό του Ιράν να απομακρύνει το καθεστώς του, αλλά επειδή στερούνται την ελευθερία αυτενέργειάς τους, τώρα παρακολουθούν κουρασμένα την εξελισσόμενη σύγκρουση.

Αυτή τη στιγμή έχει επιβληθεί ένας πόλεμος στον λαό στο όνομα της απελευθέρωσής του – μια απελευθέρωση που δεν έχει στην καρδιά της τη δημοκρατία ή τα συμφέροντα του λαού του Ιράν. Είναι μια απελευθέρωση που, όπως είδαμε στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, χρησιμοποιεί τη γλώσσα της γυναικείας απελευθέρωσης για να επιβάλει έναν δικτάτορα-μαριονέτα με τη μορφή του Ρεζά Παχλεβί, ο οποίος θα «απελευθερώσει» ένα μικρό τμήμα της ελίτ των Ιρανών γυναικών στην κοινωνία εις βάρος των συλλογικών δικαιωμάτων των γυναικών, αφήνοντας στη θέση της τη δομική βία που βιώνουν οι περιθωριοποιημένες γυναίκες και κοινότητες.

Αν η απελευθέρωση δεν διαλύει τον αυταρχισμό, την πατριαρχία και την εθνική κυριαρχία, δεν είναι καθόλου απελευθέρωση, αλλά μάλλον αλλαγή καθεστώτος που καταλαμβάνει τη φεμινιστική γλώσσα για να αντικαταστήσει τον θρησκευτικό αυταρχισμό με εθνικιστικό αυταρχισμό.

Ο δυτικός παρεμβατισμός από τη φύση του είναι ανίκανος και απρόθυμος να το κάνει αυτό. Γι’ αυτό λέμε όχι στις διεθνείς παρεμβάσεις που επιβάλλουν δικτατόρες-μαριονέτες σε αναμονή, όπως ο Ρεζά Παχλεβί. Γι’ αυτό, ως Κούρδοι-ισσες, ως μειονότητες, ως φιλοδημοκρατικές ομάδες, λέμε συνεχώς: «Όχι στους Μουλάδες! Όχι στον Σάχη»!

Αυτή η δήλωση είναι μια διακήρυξη ότι η ελευθερία δεν μπορεί να προέλθει από εξωτερική επιβολή. Είναι μια απαίτηση ότι η δημοκρατία, τα δικαιώματα των γυναικών και η προστασία όλων των μειονοτήτων πρέπει να βρίσκονται στην καρδιά οποιουδήποτε μελλοντικού Ιράν. Οτιδήποτε λιγότερο δεν είναι απελευθέρωση, αλλά συνέχιση της ίδιας βίας, ντυμένης με νέα ρητορική, που αντικαθιστά έναν άνδρα με θρησκευτική ενδυμασία με έναν άλλον σκληροπυρηνικό άνδρα, ντυμένο με ένα ακριβό κοστούμι.

Αυτό είναι κάτι που εμείς ως Κούρδισσες-οι έχουμε δει και συνεχίζουμε να βιώνουμε στη Συρία, όπου οι εορτασμοί για την απομάκρυνση του βάναυσου καθεστώτος Άσαντ μόλις που τελείωναν όταν το καθεστώς αντικαταστάθηκε από μια εξτρεμιστική δύναμη που συνδέεται με την Αλ Κάιντα και το ISIS, με τη μορφή του Άχμαντ αλ-Σάρα. Οι λαοί του Ιράν που αγαπούν τη δημοκρατία, οι μειονότητες που υποφέρουν εδώ και πολύ καιρό, οι γυναίκες και τα κορίτσια του Ιράν αξίζουν κάτι καλύτερο από αυτό το οδυνηρό αποτέλεσμα.

* Η Δρ Hawzhin Azeez είναι Κούρδισσα, διδακτόρισσα Πολιτικών Επιστημών & Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Newcastle της Αυστραλίας. Έχει συνεργαστεί στενά με πρόσφυγες και εσωτερικά εκτοπισμένους στη Ροζάβα. Συμμετείχε επίσης στην αυτόνομη αυτοδιοίκηση της Ροζάβα ως μέλος του Συμβουλίου Ανασυγκρότησης του Κομπάνι μετά την απελευθέρωσή του από το ISIS. Είναι η ιδρύτρια του The Middle Eastern Feminist – μιας πλατφόρμας που δίνει φωνή στα φεμινιστικά, κατά των διακρίσεων, συμπεριληπτικά και διατομεακά κινήματα στην περιοχή. Αποτέλεσε συνδιευθύντρια του Κουρδικού Κέντρου Μελετών (KURDISH CENTER FOR STUDIES). Έχει διδάξει σε διάφορα πανεπιστήμια και εκπαιδευτικά ιδρύματα. Η έρευνά της επικεντρώνεται στη δυναμική των φύλων, τη μετασυγκρουσιακή ανασυγκρότηση, τη Jineolojî (Γυναιολογία), το πολίτευμα του δημοκρατικού συνομοσπονδισμού και τις κουρδικές σπουδές.

The post Όχι στην ξένη παρέμβαση, τους σάχηδες και τους μουλάδες: Η ελευθερία έρχεται μόνο από τα κάτω first appeared on Aυτολεξεί.

Η ζωή της πλειονότητας της ιρανικής κοινωνίας έχει περιέλθει σε μια απελπιστική κατάσταση. Οι οικονομικές πολιτικές της Ισλαμικής Δημοκρατίας, που επί δεκαετίες μειώνουν καθημερινά το ψωμί των ανθρώπων ενώ παχαίνουν τη μειοψηφία των καπιταλιστών που υποστηρίζει, έχουν σήμερα οδηγήσει τον λαό σε πρωτοφανή φτώχεια και δυστυχία, περιορίζοντας περισσότερο από ποτέ τη αγοραστική δύναμη των εργαζομένων και των μεροκαματιάρηδων (ή μισθωτών).

Η Ισλαμική Δημοκρατία, από την αρχή της, οικοδομήθηκε πάνω στην καταστολή των επαναστατικών οργανώσεων και στη σφαγή αγωνιστών και διαφωνούντων, ενώ καθ’ όλη της την ύπαρξη—ανεξάρτητα από το ποια πολιτική φράξια είχε την εξουσία— έχει επιβιώσει μόνο μέσω της βίας, της εξόντωσης των αντιπάλων και της απογύμνωσης της κοινωνίας από τις οργανώσεις της. Το ιστορικό της είναι γεμάτο από διαδοχικά κύματα βίαιης καταστολής: από την αιματηρή καταστολή των επαναστατών στα πρώτα χρόνια μετά την Επανάσταση του 1979, μέχρι την επίθεση σε επαναστατικές οργανώσεις και τη σφαγή δεκάδων χιλιάδων αγωνιστών τη δεκαετία του 1980· από τη βίαιη καταστολή όσων διαμαρτύρονταν για τη φτώχεια που προκάλεσαν οι πολιτικές προσαρμογής τη δεκαετία του 1990 σε πόλεις όπως η Μασχάντ, το Εσλαμσάχρ, το Σιράζ, το Καζβίν και το Αράκ, μέχρι την αιματηρή καταστολή των διαδηλώσεων στις φοιτητικές εστίες της Τεχεράνης και τις επαίσχυντες δολοφονίες διανοουμένων· από τη δολοφονία ανθρώπων που διαμαρτύρονταν για την οικονομική ανέχεια τον Δεκέμβριο του 2017 και τον Νοέμβριο του 2019, μέχρι την καταστολή των γυναικών και ανδρών που απαίτησαν ισότητα με το προοδευτικό σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» στις κινητοποιήσεις του 2022, και τέλος τη δίχως προηγούμενο σφαγή ανθρώπων που είχαν οδηγηθεί στα άκρα τον Ιανουάριο του 2026.

Κι όμως, τις τελευταίες πέντε δεκαετίες, τα προοδευτικά κινήματα διαφόρων κοινωνικών στρωμάτων στο Ιράν δεν σταμάτησαν ούτε στιγμή. Οι φοιτητές, οι δάσκαλοι, οι συνταξιούχοι, οι γυναίκες και η εργατική τάξη, όλα αυτά τα χρόνια, παρά την καταστολή κάθε συλλογικής δραστηριότητας και το στραγγάλισμα κάθε προσπάθειας οργάνωσης και δημιουργίας σωματείων, έχουν ξεσηκωθεί σε κάθε δυνατή ευκαιρία —με τίμημα τα βασανιστήρια, τη φυλακή, την εξορία και τον θάνατο— ενάντια στον αντιδραστισμό, την εκμετάλλευση και το δεσποτισμό και έχουν παλέψει για τη νίκη των δίκαιων συλλογικών αιτημάτων τους.

Σήμερα, ωστόσο, μαζί με την επιβεβλημένη φτώχεια, πένθος και δυστυχία επί της πλειονότητας της Ιρανικής κοινωνίας, η σκιά ενός καταστροφικού πολέμου πέφτει πάνω στα κεφάλια αυτού του πολύπαθου λαού. Μόλις λίγους μήνες μετά τις επιθέσεις του γενοκτονικού και κατοχικού ισραηλινού καθεστώτος στο Ιράν και τη δολοφονία περισσοτέρων από χιλίων αθώων ανθρώπων, η κυβέρνηση των ΗΠΑ —με την αιματοβαμμένη ιστορία της, σφαγής, εκατομμυρίων στο Αφγανιστάν, στη Λιβύη, στη Συρία και στο Ιράκ— καταφεύγει και πάλι σε ένα ανερυθρίαστο ψέμα και, υπό τα θρασύτατα συνθήματα «σωτηρίας του ιρανικού λαού» και «βοήθειας» για την ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας και την «αποκατάσταση της παλιάς δόξας», επιδιώκει να ανοίξει εκ νέου τον δρόμο για βομβαρδισμούς, καταστροφή και στέρηση της ζωής, της περιουσίας, της ασφάλειας και της αξιοπρέπειας των ανθρώπων αυτής της χώρας.

Εμείς, οι υπογράφοντες τη δήλωση αυτή, που θεωρούμε τους εαυτούς μας αντιπάλους του υφιστάμενου καθεστώτος, πιστεύουμε πως κανένα μίσος προς την Ισλαμική Δημοκρατία δεν μπορεί να δικαιολογήσει την αποδοχή ή τη σύμπλευση με τα ιμπεριαλιστικά και καταστροφικά σχέδια των πολεμοκάπηλων. Έχουμε γίνει μάρτυρες των καταστροφικών των στρατιωτικών επεμβάσεων των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν, στη Συρία, στη Λιβύη και στο Ιράκ, και καμία «φιλελεύθερη» ή «ανθρωπιστική» υπόσχεση δεν μπορεί να σβήσει από τη μνήμη μας τη σφαγή των λαών της Μέσης Ανατολής και την καταστροφή των προοδευτικών κινημάτων αυτών των χωρών από τον πόλεμο.

Πιστεύουμε ότι, ενώ για πολλές δυνάμεις που δραστηριοποιούνται στο σήμερα, η απαίτηση για πόλεμο και κυρώσεις αποτελεί προσπάθεια εισόδου στην πολιτική αρένα και διεκδίκησης μεριδίου εξουσίας – μέσω της δολοφονίας, του μαρτυρίου και του βασανισμού αντιπάλων – για εμάς δεν μπορεί να σημαίνει τίποτα άλλο πέρα από τον θάνατο και τον ακρωτηριασμό των αγαπημένων μας, την καταστροφή των βασικών υποδομών της χώρας, τη στέρηση νερού, ηλεκτρικού ρεύματος, καυσίμων και δημόσιων υπηρεσιών, καθώς και βαθύτερη ταπείνωση, φτώχεια, πείνα και ακόμη πιο άδεια τραπέζια.

Πιστεύουμε ότι ο πόλεμος θα καταστρέψει τα ίδια τα θεμέλια της κοινωνικής μας ζωής και θα γυρίσει δεκαετίες πίσω τα κινήματα διαμαρτυρίας μας — συμπεριλαμβανομένων του εργατικού, του γυναικείου, του φοιτητικού, των εκπαιδευτικών και των συνταξιούχων — θα γκρεμίσει τους αγώνες που χτίσαμε με τόσο πόνο και κόπο και θα περιορίσει τη ζωή μας σε μια απλή μάχη για «επιβίωση». Ξέρουμε ότι η απελευθέρωση από τα νύχια της εκμετάλλευσης και του δεσποτισμού δεν είναι δυνατή μέσω ξένης επέμβασης ή με το να στηριχθούμε σε υποσχέσεις για ανατροπή του υπάρχοντος καθεστώτος, πιστεύουμε ότι η ισότητα και η ελευθερία είναι καρπός του αγώνα και της προσπάθειας των ίδιων των κοινωνιών, όχι εισαγόμενες ή εμπορεύσιμες έννοιες.

Καλούμε όλους τους ελευθερόφρονες ανθρώπους του Ιράν, χωρίς δισταγμό και χωρίς φόβο απέναντι στις απειλές των πολεμοκάπηλων, να μεταφέρουν το σύνθημα «Όχι στον πόλεμο» στις οικογένειες, στους φίλους, στους χώρους εργασίας και στις γειτονιές τους, και να μην επιτρέψουν, ελλείψει ανεξάρτητων προοδευτικών ΜΜΕ, η φωνή εκείνων που αντιτίθενται στον πόλεμο και στους υποκινητές του να σιγήσει. Πιστεύουμε ότι η αντίσταση απέναντι στη ξένη στρατιωτική επέμβαση και η διάδοση του συνθήματος «Όχι στον πόλεμο» σε όλη την κοινωνία δεν είναι απλώς αδιαχώριστη από όλα τα συνθήματα των προοδευτικών κινημάτων στην ιστορία του Ιράν, αλλά αποτελούν τη βάση και το θεμέλιο κάθε αγώνα που περιφρουρεί ως πολύτιμα τα ιδανικά της αξιοπρέπειας, της ισότητας και μιας πιο ανθρώπινης ζωής.

Όχι στον πόλεμο!
Ζήτω οι προοδευτικοί αγώνες των μαζών!

—————————————————————–

Παρακάτω η λίστα όσων υπογράφουν τη δήλωση:

Collective Statement: No to Military Attack and Foreign Interference in Iran – Long Live the Struggle | Forward.

The post Κοινή δήλωση: Όχι στην ξένη στρατιωτική επέμβαση στο Ιράν! Ζήτω ο αγώνας από τα κάτω! first appeared on Aυτολεξεί.

ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΟΥ ΙΡΑΝ

Ζούμε μια καταιγίδα. Δεν είναι νέα ούτε παροδική. Είναι η καταιγίδα του καπιταλισμού, του ιμπεριαλισμού, της πατριαρχίας και των κρατών που διαχειρίζονται τον θάνατο ενώ μιλούν για τάξη, σταθερότητα ή ασφάλεια. Σε αυτή την καταιγίδα, οι αποπάνω συγκρούονται για εδάφη, πόρους και εξουσία· οι αποκάτω βάζουν τα σώματα, τις ζωές, τον φόβο και την ελπίδα.

Στο Ιράν, σήμερα, αυτή η καταιγίδα χτυπά με ιδιαίτερη σφοδρότητα. Ο ιρανικός λαός έχει κινητοποιηθεί ξανά ενάντια στο καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας, το οποίο δεν δίστασε να προχωρήσει σε βίαιη καταστολή εναντίον όσων βγαίνουν στους δρόμους. Αυτές οι κινητοποιήσεις δεν είναι μεμονωμένο γεγονός ούτε στιγμιαία αντίδραση: είναι το αποτέλεσμα δεκαετιών πολιτικής καταπίεσης, οικονομικής εκμετάλλευσης, πατριαρχικής βίας, συστηματικής καταστολής και άρνησης δικαιωμάτων. Είναι αγώνες που ξεκινούν από τα κάτω, από την ασφυκτική καθημερινότητα, από όσους δεν μπορούν και δεν θέλουν να συνεχίσουν να επιβιώνουν στη σιωπή.

Πάνω οι κυβερνήσεις και οι μεγάλες δυνάμεις αξιολογούν την κατάσταση από γεωπολιτική άποψη. Υπολογίζουν τα πλεονεκτήματα, τις περιφερειακές ισορροπίες, τις ενεργειακές διαδρομές, τις συμφέρουσες συμμαχίες. Πάνω το έγκλημα κανονικοποιείται, δικαιολογείται ή αποκρύπτεται με όρους «σταθερότητας», «ασφάλειας» ή «πολιτικού ρεαλισμού». Πάνω, ακόμη και όσοι παρουσιάζονται ως εχθροί του ιρανικού καθεστώτος, δεν διστάζουν να νομιμοποιήσουν τη σφαγή, όταν αυτή εξυπηρετεί τα συμφέροντά τους.

Κάτω, αντίθετα, ο ιρανικός λαός αγωνίζεται για τη ζωή:

Κάτω είναι οι γυναίκες που αψηφούν καθημερινά τον πατριαρχικό έλεγχο.

Κάτω είναι οι εργαζόμενοι που έχουν φτωχοποιηθεί από τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές.

Κάτω είναι οι σεξουαλικές διαφορετικότητες, οι θρησκευτικές μειονότητες, οι καταπιεσμένοι λαοί, όσοι ζουν στις περιφέρειες που έχουν πληγεί από την κρίση του νερού, της στέγασης και της εργασίας.

Κάτω είναι αυτοί που βγήκαν στους δρόμους ξανά και ξανά, πολλές φορές με άδεια χέρια, χωρίς ευρείες οργανώσεις –κατεστραμμένες από την καταστολή– και παρ’ όλα αυτά προχώρησαν πιο μακριά από οποιαδήποτε θεσμική αντιπολίτευση.

Καταγγέλλουμε με σθένος την εξωτερική χειραγώγηση αυτών των διαδηλώσεων. Καμία ξένη δύναμη, καμία κυβέρνηση του βόρειου ημισφαιρίου, κανένα ιμπεριαλιστικό σχέδιο δεν έχει το δικαίωμα να χρησιμοποιεί τον πόνο του ιρανικού λαού ως πιόνι στη σκακιέρα του. Αυτή η εργαλειοποίηση όχι μόνο διαστρεβλώνει τους πραγματικούς αγώνες, αλλά θέτει σε μεγαλύτερο κίνδυνο όσους αντιστέκονται, καθιστώντας τους πρόσχημα για ακόμη πιο άγρια καταστολή.

Επαναβεβαιώνουμε το αναφαίρετο δικαίωμα των λαών στην αυτοδιάθεση. Η ελευθερία δεν εξάγεται, ούτε αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ κρατών. Καμία ιμπεριαλιστική επέμβαση δεν έχει φέρει ποτέ δικαιοσύνη ή αξιοπρέπεια στους λαούς που υποτίθεται ότι «απελευθερώνει». Το γνωρίζουμε από την ιστορία και το επιβεβαιώνουν ξανά και ξανά τα ερείπια που αφήνουν στο πέρασμά τους. Υπάρχουν εκείνοι που, από έξω, κοιτάζουν προς τα πάνω και όχι προς τα κάτω: εκείνοι που δικαιολογούν το ιρανικό καθεστώς στο όνομα ενός υποτιθέμενου αντιιμπεριαλισμού, αγνοώντας ότι το ίδιο αυτό καθεστώς εφαρμόζει εναντίον του λαού του λογικές κατοχής, απαρτχάιντ, λεηλασίας και νεοφιλελευθερισμού· και εκείνοι που προωθούν αντιδραστικές, αυταρχικές και εξαρτημένες εναλλακτικές λύσεις, που υπόσχονται σωτηρία ενώ αναπαράγουν την κυριαρχία.

Είναι ψευδείς διχοτομίες. Πάνω εναντίον πάνω. Εξουσία εναντίον εξουσίας. Κάτω μένει ο λαός, παγιδευμένος ανάμεσα σε δύο δυνάμεις που ισχυρίζονται ότι είναι αντίθετες, αλλά ενεργούν συντονισμένα.

Η θέση μας είναι σαφής: δεν είμαστε με τις κυβερνήσεις, είμαστε με τους λαούς. Όχι με τα κράτη, αλλά με όσους αντιστέκονται. Όχι με τις ελίτ, αλλά με όσους αγωνίζονται για να ζήσουν.

Σήμερα, ενώ ο ιρανικός λαός αντιμετωπίζει διακοπή των επικοινωνιών, κατάσταση έκτακτης ανάγκης και στρατιωτικοποίηση της καθημερινής ζωής, προσκαλούμε να ακούσουμε τις προειδοποιήσεις των συντρόφων μας ζαπατίστας: η καταιγίδα είναι παγκόσμια· όποιος πιστεύει ότι δεν τον αφορά, ότι δεν έχει καμία σχέση με αυτόν ή αυτήν, κάνει λάθος. Μπροστά σε αυτή την καταιγίδα, δεν υπάρχουν σωτήρες ούτε λύσεις από ψηλά. Αυτό που υπάρχει είναι η επείγουσα δυνατότητα να ενώσουμε τους αγώνες των αποκάτω, να αναγνωρίσουμε το κοινό πεπρωμένο όσων αντιστέκονται στο κεφάλαιο, στον ιμπεριαλισμό και σε όλες τις μορφές κυριαρχίας.

Απλώνουμε το χέρι μας προς τον ιρανικό λαό.

Όχι για να τον κηδεμονεύσουμε.

Όχι για να μιλήσουμε εκ μέρους του.

Αλλά για να πούμε: δεν είστε μόνοι.

Γιατί ο αγώνας στο Ιράν είναι και αγώνας για τη ζωή παντού.

Και γιατί μόνο από τα κάτω, όλες και όλοι μαζί, θα μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε την καταιγίδα και να φανταστούμε την επόμενη μέρα.

Για υπογραφές, στο declaracion.iran@gmail.com

Από τις διαφορετικές γωνιές του κόσμου που αντιστέκονται και εξεγείρονται.

Υπογραφές:

Ejército Zapatista de Liberación Nacional (EZLN)

Asamblea Libertaria Autoorganizada Paliacate Zapatista, Grecia

Cafè Rebeldía-Infoespai, Barcelona-Catalunia

CafeZ, Bélgica

Caracoleras De Olba, Teruel, Estado Español

Centro de Documentación sobre Zapatismo (CEDOZ), Estado Español

Colectivo Armadillo Suomi, Finlandia

Colectivo Calendario Zapatista, Grecia

Confederación General del Trabajo (CGT) Estado Español

Cooperazione Rebelde Napoli, Italia

CSPCL, Paris, Francia

Frankfurt International, Alemania

Lumaltik Herriak, País Vasco

Mujeres y disidencias de la Sexta en la otra Europa y Abya Yala, RRR

Mut Vitz 31 Toulouse, Francia

Nodo Solidale Roma/México

Tatawelo Italia

Terra Insumisa Alcamo/Sicilia Sud Globale, Sicilia, Italia

20zln, Italia

Y Retiemble, Madrid, Estado Español

The post Οι Ζαπατίστας για την εξέγερση στο Ιράν first appeared on Aυτολεξεί.

Ένα νέο πανεθνικό κύμα διαμαρτυριών έχει εξαπλωθεί σε όλο το Ιράν από τις 28 Δεκεμβρίου 2025. Αρχικά πυροδοτήθηκε από την οξεία οικονομική κατάρρευση (ελεύθερη πτώση του νομίσματος, απότομες αυξήσεις τιμών σε είδη πρώτης ανάγκης και επανάληψη της σπάνης), αλλά γρήγορα μετατράπηκε σε ένα κύμα ανοιχτά αντικαθεστωτικών διαμαρτυριών – όπως έχει συμβεί και με προηγούμενες εξεγέρσεις. Ο πληθωρισμός, η ανεργία και οι ελλείψεις είναι προϊόντα διαφθοράς, μονοπωλίων του κράτους-ασφαλείας και της καταστολής ως τρόπου διακυβέρνησης. Το κράτος έχει απαντήσει με το γνωστό του ρεπερτόριο: θανατηφόρα βία, μαζικές συλλήψεις, απειλές για δίωξη κρατουμένων ως mohareb («εχθροί του Θεού») και σαρωτικές διακοπές του διαδικτύου. Το κλείσιμο δεν είναι τυχαίο. Έχει σχεδιαστεί για να αποτρέψει τον συντονισμό, να συγκαλύψει τις δολοφονίες και να απομονώσει τους ανθρώπους τον έναν από τον άλλον, ενώ η καταστολή κλιμακώνεται.

Ένα τρομακτικό βίντεο που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο, το οποίο φέρεται να τραβήχτηκε στις 8 Ιανουαρίου έξω από το Ιατροδικαστικό Κέντρο Kahrizak, δείχνει σειρές από πτώματα ξαπλωμένα καθώς οικογένειες αναζητούν αγνοούμενα αγαπημένα τους πρόσωπα – και όλο αυτό το διάστημα, περισσότερα πτώματα φτάνουν με φορτηγά.

Για πάνω από δύο εβδομάδες τώρα, άνθρωποι σε όλο το Ιράν συνεχίζουν να βγαίνουν στους δρόμους, απαιτώντας το τέλος του ισλαμικού καθεστώτος. Αυτές οι διαμαρτυρίες αποτελούν συνέχεια της εξέγερσης του 2022 που ακολούθησε τη δολοφονία της Mahsa Jina Amini, μιας εξέγερσης που άλλαξε οριστικά την ιρανική κοινωνία. Η περιφρόνηση της υποχρεωτικής χιτζάμπ, η ανοιχτή περιφρόνηση της κληρικής εξουσίας και η κανονικοποίηση του δημόσιου αντικαθεστωτικού λόγου ήταν μεταξύ των διαρκών επιτευγμάτων της. Αλλά η επανάσταση “Jin, Jiyan, Azadi” ή αλλιώς «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» έχει αφήσει εκκρεμότητες.

Διαμαρτυρίες στην Τεχεράνη, 8 Ιανουαρίου 2026.

Αν παρακολουθείτε, ωστόσο, μεγάλο μέρος των κυρίαρχων μέσων ενημέρωσης και των μέσων ενημέρωσης της διασποράς, θα σκεφτόσασταν ότι το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» έχει αντικατασταθεί από το «Ζήτω ο Βασιλιάς» και ότι οι υλικές απαιτήσεις για μια καλύτερη κοινωνία έχουν αντικατασταθεί από το branding και το θέαμα.

Αυτό το μοτίβο είναι ανατριχιαστικά οικείο. Κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1979 κατά της μοναρχίας Παχλεβί, συνθήματα όπως «Ανεξαρτησία, Ελευθερία» αντικαταστάθηκαν σταθερά από το «Ανεξαρτησία, Ελευθερία, Ισλαμική Δημοκρατία» και από συνθήματα που διακήρυτταν «Ρουχολάχ [Χομεϊνί], είσαι ο ηγέτης μας». Η επαναστατική μνήμη ξαναγράφτηκε σε πραγματικό χρόνο.

Σήμερα, ορισμένα μέσα ενημέρωσης, όπως το Iran International, έχουν φτάσει στο σημείο να μετονομάσουν την εξέγερση της Τζίνα σε «Ιρανική Εθνική Επανάσταση», μια στρατηγική πράξη αποπολιτικοποίησης που σβήνει το φεμινιστικό, ταξικό και επαναστατικό της περιεχόμενο. Έτσι, ο κληρονόμος της δυναστείας των Παχλεβί, Ρεζά Παχλεβί -ένας άνδρας που υποστηρίζεται από φασίστες κακοποιούς που επιτίθενται σε αντιπάλους σε διαδηλώσεις στο εξωτερικό και ο οποίος υπερασπίζεται την παλιά μυστική αστυνομία του καθεστώτος των Παχλεβί- ενισχύεται από άτομα όπως ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου και παρουσιάζεται ως η εναλλακτική λύση.

Η κίνηση είναι σαφής: να μετατοπιστεί μια επαναστατική διαδικασία που έχει τις ρίζες της στον μαζικό αγώνα προς τον φετιχισμό του ηγέτη και την εδραίωση της εξουσίας από-τα-πάνω. Μια επανάσταση που γεννιέται από θάρρος και θυσία ανακατευθύνεται προς μια ενιαία, εύκαμπτη φιγούρα αποδεκτή από τα παγκόσμια μπλοκ εξουσίας και το κεφάλαιο.

Νιώθω σαν να ξαναζώ το 1979.

Στη Διάσκεψη της Γουαδελούπης εκείνο το έτος, οι ηγέτες των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας και της Δυτικής Γερμανίας κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο Σάχης δεν μπορούσε να σωθεί. Φοβόντουσαν την κατάρρευση του κράτους, την αριστερή επιρροή και τον έλεγχο του πετρελαίου και της βιομηχανίας από τους εργαζόμενους και επιδίωκαν ένα αποτέλεσμα συμβατό με τις στρατηγικές του Ψυχρού Πολέμου που θεωρούσε τον Ισλαμισμό ως εμπόδιο κατά του κομμουνισμού. Σε αυτό το πλαίσιο, η μετεγκατάσταση του Χομεϊνί στη Γαλλία και η εκτεταμένη πρόσβασή του στα διεθνή μέσα ενημέρωσης βοήθησαν στο να διαμορφωθεί η επανάσταση ως μια δυαδική επιλογή: Σάχης ή Χομεϊνί.

Το 2026, το μήνυμα είναι ανατριχιαστικά παρόμοιο: Χαμενεΐ ή Σάχης. Στόχος είναι να μετατοπιστεί η νομιμότητα προς τα πάνω, να παραμεριστεί το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» και να αποτραπεί μια επαναστατική αναδιοργάνωση της κοινωνίας από-τα-κάτω, η οποία θα απειλήσει όχι μόνο την κληρική διακυβέρνηση αλλά και τις καταπιεστικές κοινωνικές σχέσεις και την πατριαρχική εξουσία.

Ο Παχλεβί εμφανίζεται πλέον σε κάθε μεγάλο δορυφορικό κανάλι και τα συνθήματα «Ζήτω ο Σάχης» κυριαρχούν στις διαμαρτυρίες που παρακολουθούμε. Υπάρχουν ολοένα και περισσότερες ενδείξεις ότι ορισμένα πλάνα που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο έχουν παραποιηθεί για να ενισχύσουν αυτό το αφήγημα, ένα παράδειγμα του πώς η κατασκευή της συναίνεσης λειτουργεί για να νικήσει την πολιτική φαντασία και δυνατότητα. Ο Παχλεβί παρουσιάζεται ως σωτήρας ώστε να περιορίσει ένα μέλλον όπου μπορούμε να φανταστούμε, ένα μέλλον σαφώς γυναικείο.

Σε κάθε επαναστατική κατάσταση, η άρχουσα τάξη προσπαθεί να προδιαμορφώσει τα αποτελέσματα προκειμένου να αποκαταστήσει τον ιδεολογικό έλεγχο και να εξουδετερώσει την εμφάνιση αυτόνομων και ριζοσπαστικών οργανώσεων και ηγεσιών. Η γυναικεία πτέρυγα των φυλακών Evin είναι γεμάτη από τέτοιες ηγεσίες.

Η υποστήριξη προς τον Παχλεβί ως τον «ηγέτη» εξυπηρετεί έναν συγκεκριμένο σκοπό. Σηματοδοτεί το αναπόφευκτο για τις γυναίκες και τον λαό του Ιράν που τόλμησαν να απαιτήσουν «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία»: Ήθελες απελευθέρωση, αντ’ αυτού έχεις τον γιο ενός δικτάτορα. Το αποτέλεσμα είναι ήδη αποφασισμένο. Προσαρμόστε τις προσδοκίες σας.

Η ταχύτητα με την οποία η δημιουργία μιας εικόνας αντικαθιστά τον πολιτικό αγώνα με το θέαμα είναι εκπληκτική, εξαλείφοντας τη συλλογική αυτενέργεια και παρουσιάζοντας τους ανθρώπους ως άτομα που χρειάζονται καθοδήγηση από μια πατρική φιγούρα που επιβάλλεται από-τα-πάνω.

Το ψευδές δίπολο Χαμενεΐ εναντίον Σάχη έχει σχεδιαστεί για να πνίξει την επαναστατική φαντασία. Έτσι αδειάζουν οι επαναστάσεις για να διασφαλιστεί ότι η δουλίτσα θα συνεχιστεί κανονικά. Η επανάσταση ανοίγει χώρο μέσω του μαζικού θάρρους και του αγώνα· τα μίντια και οι ελίτ περιορίζουν τις επιλογές· η ηγεσία επιβάλλεται· οι λαϊκές δυνάμεις αφομοιώνονται και αποστρατεύονται.

Ο Ρεζά Παχλεβί δεν αποτελεί κάποια προετοιμασία για την απελευθέρωση του Ιράν. Είναι η προετοιμασία για τον περιορισμό της επανάστασης. Οι επαναστάσεις δεν ηττώνται μόνο με σφαίρες και γκλομπ. Ηττώνται επίσης από ψευδή αφηγήματα και προεπιλεγμένα μέλλοντα. Το ισλαμικό καθεστώς δεν έχει καν ανατραπεί, κι όμως τα βασικά αιτήματα της επανάστασης έχουν ήδη αναβληθεί.

Για όσους βρίσκονται στην εξουσία, ένας βασιλιάς του οποίου η νομιμοποίηση βασίζεται στην καταγωγή του και την ξένη αναγνώριση είναι πολύ πιο ασφαλής από το «Jin, Jiyan, Azadi», ένα σύνθημα που προέρχεται από τον κουρδικό φεμινιστικό αγώνα και έχει γίνει μια μαζική κραυγή συσπείρωσης σε όλο το Ιράν για την αναδιοργάνωση της κοινωνίας γύρω από την ελευθερία των γυναικών, την υλική βελτίωση και τη συλλογική δύναμη. Το σεξουαλικό απαρτχάιντ στο Ιράν, συμπεριλαμβανομένου του υποχρεωτικού χιτζάμπ, είναι επίσης μια οικονομική πολιτική. Πειθαρχεί την εργασία, υποτιμά την εργασία των γυναικών και διασφαλίζει την απλήρωτη φροντίδα και την κοινωνική αναπαραγωγή εν μέσω κρίσης. Η έκκληση για την ελευθερία των γυναικών είναι, επομένως, μια έκκληση για την απελευθέρωση όλων.

Το δίπολο «Χαμενεΐ ή Παχλεβί» δεν αντικατοπτρίζει αυτή την πραγματικότητα. Επιβάλλεται για να αποτρέψει την εδραίωση επαναστατικών εναλλακτικών λύσεων. Μόλις οι άνθρωποι αποδεχτούν ότι μπορεί να υπάρξει μόνο μία εναλλακτική λύση, τότε η επανάσταση θα έχει ήδη περιοριστεί. Μόλις επιβληθεί η ηγεσία, η καταστολή των γυναικών, των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων, των ελεύθερα στοχαζόμενων ανθρώπων, των αριστερών και των εργαζομένων μπορεί να δικαιολογηθεί ως απαραίτητη για την «προστασία της μετάβασης». Μια επανάσταση που παραδίδει την εξουσία σε άτομα που έχουν σχεδιαστεί από-τα-πάνω παραδίδει τις ελπίδες, τις απαιτήσεις και το μέλλον της. Έτσι ηττώνται οι επαναστάσεις.

Τι μπορούμε να κάνουμε για να υπερασπιστούμε την επανάστασή μας «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», όταν αυτοί που βρίσκονται στην εξουσία ισχυρίζονται ότι έχουν ήδη αποφασίσει την έκβασή της;

Μια αποδεδειγμένη υπεράσπιση είναι η επιμονή σε μη διαπραγματεύσιμα ελάχιστα αιτήματα: ελευθερία οργάνωσης και δικαίωμα απεργίας· απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων· άμεση κατάργηση των εκτελέσεων και των βασανιστηρίων· δικαιώματα και ισότητα των γυναικών και των ΛΟΑΤΚΙ· κοσμικότητα · κατάργηση των πατριαρχικών και θρησκευτικών νόμων και θεσμών· διάλυση των οργάνων εξαναγκασμού υπό λαϊκή εποπτεία· ελεύθερη έκφραση και συνείδηση· προστασία στρατηγικών τομέων από την ιδιωτικοποίηση· έλεγχοι τιμών και ενοικίων σε είδη πρώτης ανάγκης· εγγυήσεις μισθών· υγειονομική περίθαλψη και κοινωνική προστασία. (Βλέπε, για παράδειγμα, τον Χάρτη Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία). Αυτά τα αιτήματα απαιτούν οργάνωση μέσω συνελεύσεων γειτονιάς, επιτροπών χώρου εργασίας, συντονισμού απεργιών και ανακλητών αντιπροσώπων που έχουν τις ρίζες τους στον αγώνα.

Η κλασική παγίδα είναι πρώτα οι εκλογές, και μετά τα δικαιώματα των γυναικών και η κοινωνική δικαιοσύνη. Χωρίς δεσμευτικές εγγυήσεις, οι εκλογές γίνονται μέσο για το κλείσιμο επαναστατικών ανοιγμάτων και όχι για την έκφραση της λαϊκής βούλησης.

Η επανάσταση στη Ροζάβα, στο συριακό Κουρδιστάν, προσφέρει ζωτικά μαθήματα για την αντίσταση σε αυτή την παγίδα. Η επανάστασή της έχει θεωρηθεί επικίνδυνη ακριβώς επειδή έχει αναδιοργανώσει ουσιαστικά την εξουσία γύρω από τις γυναίκες μέσω αυτόνομων γυναικείων δομών, συνηγεσίας και ενσωματωμένων συστημάτων άμυνας και αυτοοργάνωσης.

Σε επαναστατικές στιγμές, οι γυναίκες γιορτάζονται ως γενναία σώματα στους δρόμους. Η καταστολή τους γίνεται ηθικό καύσιμο. Αλλά όταν πρόκειται για εξουσία, η εξουσία είναι πάντα αρρενοποιημένη. Η ανύψωση του Ρεζά Παχλεβί δεν οφείλεται αποκλειστικά στην παραληρηματική νοσταλγία για τη μοναρχία. Πρόκειται για την αποκατάσταση της ανδρικής εξουσίας, την εξουδετέρωση της ταξικής πολιτικής και την καταστολή της επαναστατικής αυτονομίας των γυναικών.

Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται τυχαία. Επαναλαμβάνεται μέσω των παρεμβάσεων, της μετονομασίας των αγώνων, της αναβολής των αιτημάτων για απελευθέρωση και των καθεστωτικών αλλαγών που επιβάλλονται από-τα-πάνω.

Το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» αποτελεί μια υλική πρόκληση για τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η εξουσία στο Ιράν, για τον τρόπο πειθαρχίας της εργασίας, για τον τρόπο επιβολής της κοινωνικής αναπαραγωγής, για τον τρόπο που διασφαλίζεται η υπακοή μέσω του πατριαρχικού νόμου και της βίας. Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο εκτοπίζεται από τον εθνικισμό του «Άνδρας, Έθνος, Ευημερία», από τον Σάχη, από τη φαντασίωση ενός σωτήρα. Η μετάβαση από το πρόγραμμα στην προσωπικότητα, από τα αιτήματα στο branding, δεν είναι ουδέτερη. Είναι ένας μηχανισμός που έχει σχεδιαστεί για να σταματήσει μια επανάσταση με επικεφαλής γυναίκες.

Το ιστορικό καθήκον που έχουμε μπροστά μας δεν είναι να επιλέξουμε ανάμεσα στο τουρμπάνι και το στέμμα, αλλά να αποτρέψουμε την Επανάσταση της Τζίνα από το να ταφεί κάτω από ψευδείς αναπόφευκτες συνθήκες. Αυτή η επανάσταση θα επιβιώσει μόνο εάν υπερασπιστεί το νόημά της: ενάντια σε βασιλιάδες, ενάντια σε κληρικούς, ενάντια σε σέκτες όπως η Λαϊκή Οργάνωση Μουτζαχεντίν του Ιράν, ενάντια σε μέλλοντα που κατασκευάζονται από τα μίντια και ενάντια σε κάθε απαίτηση οι γυναίκες και οι άνθρωποι να περιμένουν τη σειρά τους. Δεν υπάρχει απελευθέρωση που να έρχεται αργότερα. Δεν υπάρχει ελευθερία που να έρχεται από ψηλά.

Ούτε τουρμπάνι ούτε στέμμα!

Ούτε κληρικός ούτε βασιλιάς!

Jin, Jiyan, Azadi! [Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία]

The post Ιράν: Ούτε τουρμπάνι ούτε στέμμα! Ούτε κληρικός ούτε βασιλιάς! Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία first appeared on Aυτολεξεί.

For the past few days, the fire of popular protests in Iran has flared up again, and in many cities we’re seeing gatherings by different sections of society. The latest spark was protests by Tehran’s bazaar merchants, and those in a few other cities, triggered by the rise in the dollar exchange rate. Complaints from bazaar traders about the dollar getting more expensive aren’t new; this has happened before.

What makes the current wave different is how quickly it has spread to smaller towns and to social groups and classes beyond the bazaar.

One important point is that “the bazaar” in Iran isn’t a single, uniform bloc. A large part of the people working there are actually from the lower layers of the bazaar and make up its working poor: small shopkeepers, shop assistants, salespeople, service and transport workers, street vendors, and so on. Their livelihoods depend on the bazaar, but their lives look nothing like the stereotype people usually imagine when they hear the word “bazaar merchant.” So any analysis of bazaar protests has to take this internal class layering seriously; otherwise it turns into vague generalizations and bad analysis. The person protesting in areas like Molavi Bazaar, 15 Khordad, or Jomhouri Street—are they the owner of several shop units or a chain store boss, or are they one of the workers and small-scale earners mentioned above? From what I’ve personally seen, the “real” bazaar elites, even if they’re hurt by the current economy, tend to pull their shutters down during these crises and head off to their holiday homes. It’s others who come out into the winter cold to talk about the soaring exchange rate, the inability to pay rent, and the rising costs of keeping their small businesses alive.

Economic insecurity and instability, lack of contracts and insurance, and the absence of support networks like unions or trade associations are some of the clearest features of these hard-working groups inside the bazaar. And it’s only natural that constant currency shocks and fast-rising inflation push their working lives into an even tighter corner every day.

On top of that, as expected, the bazaar protests acted like a spark on dry tinder. Very quickly they spread to poorer and more peripheral groups in society—both in terms of livelihoods and geography. If we compare a map of these recent protests with a map of the country’s deprived areas, where poverty and inequality are high, we’ll notice that a significant portion of the two maps overlap.

Five days after the protests began, the “Faitox” network marked 72 participating cities on a map. Let’s first look at the names of these cities:

Abdanan, Arak, Urmia, Azna, Asadabad, Esfarayen, Eslamshahr, Eslamabad-e Gharb, Isfahan, Ahvaz, Izeh, Ilam, Babol, Bagh Malek, Bandar Abbas, Bandar Gonaveh, Tehran, Kish, Jahrom, Juyabad, Junqan, Khorramabad, Dezful, Dargahan, Dehloran, Dorud, Ramehormoz, Rasht, Robat Karim, Zahedan, Zanjan, Saveh, Sabzevar, Shush, Shahr-e Kord, Shirvan, Shiraz, Farsan, Fasa, Firouzabad, Fooladshahr, Qazvin, Qom, Kazerun, Karaj, Kerman, Kermanshah, Kavar, Kouhdasht, Gorgan, Gonaveh, Lali, Lordegan, Marlik, Ma’ali Abad, Malard, Malayer, Mamasani, Marvdasht, Mashhad, Najafabad, Nahavand, Nourabad, Neyshabur, Vakilabad, Hamedan, Harsin, Yasuj, and Yazd.

As you can tell from the list, many of these are small towns that a lot of people may not recognize, or may be hearing about for the first time. For instance, I personally know Lordegan because it’s close to my ancestral town, Borujen, in Chaharmahal and Bakhtiari province. But when I asked a few friends about it, they didn’t even know which province it’s in.

This isn’t just a random accident or simple “geography ignorance.” It’s rooted in decades of regional and development policies. Many of these smaller, mostly underdeveloped towns are clustered in the west and southwest of the country. Despite having underground resources—oil, gas, and other minerals—they were largely ignored in development plans. Their unemployed youth and poor, vulnerable elderly were left to fend for themselves. Poverty, inequality, and discrimination piled up year after year, until today, when they’ve come out with demands for justice. And beyond the general economic pressure now affecting virtually everyone, daily life in these regions suggests something even starker: it’s as if these small towns have been abandoned, as if they have no real place in the country’s development agenda.

Where does the crisis really come from?

The roots of the current crisis—the one that has produced the events of the past few days—are historical, structural, and much deeper than something you can fix by replacing a director-general, swapping out the central bank governor, or removing one minister and bringing in another deputy minister. These managerial shake-ups don’t solve the underlying problems. At best, they might postpone them. Because today, in the view of most experts and researchers, Iran’s economic troubles have a clearly political root and go back to the way the country’s political economy is built. Some of these roots aren’t even limited to the past four decades—they’re older than the lifespan of any single government.

Looking at the period after the Iran–Iraq war, every few years a new wave of protest has swept the country: in 1995, the “bread riots” in Eslamshahr, Mashhad, and Karaj; in 1997, the reform movement and public support for political change; in 1999, the student movement around the University Dormitory protests; in 2009, mass protests over the election; in 2017 and 2019, protests centered on livelihoods; in 2022, protests driven by a major social demand—and now 2025. What this timeline shows is that as time goes on, the gaps between these uprisings get shorter. From 2009 to 2017 there was a seven-year interval, but after 2017 the protests moved away from the framework of electoral politics and took on a deeper character—more economic, more social, and more fundamental.

Why this shift happened can be examined through economic indicators and statistics. As the economy was pushed further toward neoliberal restructuring, and as social rights were rolled back—alongside economic sanctions (whose internal and external architects are a long, separate discussion)—social policymaking was increasingly held hostage by upper classes both inside and outside the state. A discourse spread that basically suggested society and the state owed nothing to the unemployed, the elderly, retirees, workers, young people, women, and others. The predictable result was growing pressure on the daily lives of these groups, and a rising sense of anger.

People could see that they were being forced to work more, struggle harder, and yet receive a smaller share of the country’s wealth. And for those living in peripheral regions and small towns, that discrimination was doubled.

At the same time, media tools—and the culture of social comparison they created—gave people a new kind of awareness. They realized that what gets sold as a “general national economic hardship” mostly lands on their lives, while it barely shows up in the lifestyle of the country’s political and economic elite. Every day they’re told to work harder, live more simply, and accept less because the country is under sanctions. But they rarely see that same message reflected in how the powerful actually live. So the gap between the elite lifestyle displayed in the media, the austerity preached from official platforms, and the real hardships falling on ordinary people has become a breeding ground for resentment—especially resentment rooted in lived, visible inequality.

Repeating the past, or opening a real way forward?

During the latest wave of protests, we’ve heard slogans from some groups calling for a return to Iran’s previous political system. Some of what’s circulating is clearly shaped by outside media propaganda, and in some cases even by AI-made content, but you can’t dismiss all of it as fake.

In my view, when you hear these kinds of slogans in protests across smaller towns, it’s less a clear, positive political project and more a reaction to brutal living conditions: the exhaustion and hopelessness they create, the lack of a credible alternative to the current order, and—on top of that—the limited cultural and political development in many of these areas. All of this pushes people into a forced “either this or that” mindset. So they start looking for an escape from today’s structural crisis by imagining a return to an earlier structure—without realizing, first, that many of today’s structural problems are rooted in the same centuries-long monarchical authoritarianism, and second, that no desirable future can be built without a serious critique of the past.

Based on that, any real structural improvement—something that could actually reduce popular anger—depends on social policymakers thinking socially, and on the existence of a political will to repair past damage. Otherwise, whatever is done will, at best, follow the pattern we’ve seen for years: temporarily “managing” protests and pushing them off to another month or another year. And at worst, it will mean refusing responsibility and accountability for people’s demands—and simply repeating the past all over again.

At the end of the day, it’s a choice the policymakers keep making: they can face an ever-growing pile of unmet demands that returns in more openly political forms, respond with a security approach, and merely delay the explosion again—or they can move toward structural reforms that open a genuine horizon for solving these problems.

———————————————————————

* Khosrow Sadeghi Borujeni is a journalist, a labor and social welfare researcher, and a sociology graduate. In recent years, alongside his research on neoliberalism and Iran’s political economy, he has published a number of articles on these topics. Because of his critical stance toward the government’s economic policies—and also for taking part in International Workers’ Day events in Tehran—he was arrested and later sentenced to prison.

The post Why are Iran’s small towns so prone to protests? Development put on hold in the periphery first appeared on Aυτολεξεί.

Εδώ και χρόνια, το σχέδιο Παχλαβί [ο τελευταίος Σάχης του Ιράν, του οποίου η επιστροφή προωθείται] προσπαθεί να αυτοπροβληθεί ως «λύση» για την κρίση του Ιράν. Όμως, όσο το εξετάζει κανείς πιο προσεκτικά, τόσο περισσότερο μοιάζει με ένα πολιτικό brand που αναζητά μια χώρα, παρά με μια σοβαρή εναλλακτική ριζωμένη στην κοινωνία.

Στο κέντρο αυτού του σχεδίου βρίσκεται μια μεγάλη αυταπάτη: ότι το μέλλον του Ιράν μπορεί να αποφασιστεί κυρίως μέσω συμφωνιών με την ελίτ, ξένων εγκρίσεων ή μιας συμβολικής «επιστροφής». Αυτή η νοοτροπία δεν εκκινεί από τους πραγματικούς αγώνες, την οργάνωση και τις διεκδικήσεις των ανθρώπων. Ξεκινά από μια φαντασίωση αποκατάστασης της τάξης από-τα-πάνω. Σε αυτή τη φαντασίωση, η κοινωνία δεν είναι ενεργή δύναμη· είναι ένα ακροατήριο. Και το καθήκον της πολιτικής γίνεται η διαχείριση αυτού του ακροατηρίου, όχι η ενδυνάμωσή του.

Γι’ αυτό το στρατόπεδο των Παχλαβί/Σιωνιστών συχνά μιλά τη γλώσσα της «εθνικής ενότητας», αλλά αντιμετωπίζει τα πραγματικά κοινωνικά κινήματα ως ενόχληση. Η οργάνωση των εργαζομένων, οι φοιτητικές διαμαρτυρίες, οι αγώνες των γυναικών, οι καμπάνιες ενάντια στις εκτελέσεις — όλα αυτά είναι ακατάστατα, σύνθετα και θέτουν πραγματικά πολιτικά ερωτήματα για την εξουσία, τη λογοδοσία, τα δικαιώματα, τον πλούτο, την αστυνόμευση και το ποιος ελέγχει το κράτος. Το σχέδιο Παχλαβί δεν αντέχει μια τέτοιου είδους πολιτική, γιατί δεν μπορεί να κυριαρχήσει πάνω της. Θέλει τον δρόμο ως σκηνή, όχι ως φορέα αποφάσεων.

Υπάρχει επίσης ένα τεράστιο πρόβλημα αξιοπιστίας: αυτό το ρεύμα φλερτάρει διαρκώς με τις πιο σκοτεινές μνήμες της πολιτικής ιστορίας του Ιράν. Όταν ένα κίνημα έχει υποστηρικτές που μιλούν χαλαρά για «ισχυρή ασφάλεια», που γιορτάζουν την τιμωρία ή κανονικοποιούν τη λογική των μυστικών υπηρεσιών και της καταστολής, ο κόσμος δεν ακούει «σταθερότητα». Ακούει απειλή. Το σημερινό Ιράν δεν είναι μια κοινωνία που ονειρεύεται μια νέα SAVAK [η μυστική αστυνομία της εποχής του Σάχη]. Πολλοί αγωνίζονται ακριβώς επειδή θέλουν να τελειώνουν με τα βασανιστήρια, τον φόβο και τη κρατική βία — όχι να τα ξαναδούν με διαφορετικό λογότυπο.

Και εδώ ακριβώς το σχέδιο Παχλαβί προσκρούει συνεχώς σε έναν τοίχο: στις γυναίκες. Όχι ως σύνθημα, όχι ως διακοσμητική εικόνα, αλλά ως πραγματική πολιτική δύναμη. Ένα ρεύμα που αγχώνεται κάθε φορά που οι γυναίκες ηγούνται, κάθε φορά που ο φεμινισμός γίνεται κεντρικός, κάθε φορά που το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» θέτει τον τόνο, δεν είναι ευθυγραμμισμένο με το πιο δυναμικό κομμάτι της πολιτικής ενέργειας στο Ιράν. Βρίσκεται απέναντί του. Δεν μπορείς να ισχυρίζεσαι ότι εκπροσωπείς το μέλλον, όταν στέκεσαι μπροστά σε έναν από τους ισχυρότερους κινητήρες αυτού του μέλλοντος.

Ένα ακόμη ζήτημα είναι η στρατηγική. Το στρατόπεδο Παχλαβί/Σιωνιστών συμπεριφέρεται σαν το πραγματικό του κοινό να μην είναι οι άνθρωποι μέσα στο Ιράν, αλλά οι αποφασίζοντες έξω από αυτό. Είναι ένα σχέδιο στο οποίο προηγείται η διπλωματία και όχι η κοινωνία. Γι’ αυτό και αλλάζει συνεχώς τη ρητορική του, ανάλογα με το τι πιστεύει ότι θέλουν να ακούσουν η Ουάσινγκτον, η Ευρώπη ή το Τελ Αβίβ. Όμως η σκληρή αλήθεια είναι η εξής: τα ξένα κράτη δεν σε στηρίζουν επειδή έχεις «δίκιο». Σε στηρίζουν αν μπορείς να τους προσφέρεις κάτι που χρειάζονται — έλεγχο, σταθερότητα και μια «αξιόπιστη» μετάβαση που κρατά τον κόσμο μακριά από τους δρόμους. Αυτό δημιουργεί μια βαθιά αντίφαση: θέλεις λαϊκή νομιμοποίηση, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να πείσεις ισχυρά κράτη ότι μπορείς να απο-κινητοποιήσεις ακριβώς τη λαϊκή κινητοποίηση που λες ότι εκπροσωπείς.

Τι συμβαίνει λοιπόν όταν αυτό το σχέδιο δεν μπορεί να προσελκύσει οργανικά εκατομμύρια ανθρώπους μέσα στο Ιράν; Εμφανίζονται οι συντομεύσεις: υπερβολικοί ισχυρισμοί, επικοινωνιακές παραστάσεις και, κάποιες φορές, καραμπινάτη κατασκευή της πραγματικότητας — όπως το να προσποιείται κανείς ότι το μοναδικό σύνθημα στους δρόμους είναι το «φέρτε πίσω τη μοναρχία». Αυτό δεν είναι πολιτική δύναμη. Είναι πολιτική ανασφάλεια ντυμένη με μία φωνακλάδικη στολή.

Το πιο παράδοξο είναι ότι το σχέδιο Παχλαβί επιτίθεται στην Επανάσταση του 1979 σαν ένα προϊόν χειραγώγησης και μυθολογίας, αλλά ταυτόχρονα κυνηγά το ίδιο ακριβώς μοντέλο οικοδόμησης εξουσίας: ένα και μόνο πρόσωπο ως «εθνικός σωτήρας», μια δυναμική βασισμένη στα ΜΜΕ και την ιδέα ότι ο ρόλος του λαού είναι να χειροκροτεί ενώ οι ελίτ διαπραγματεύονται.

Ο κόσμος έχει αλλάξει. Το Ιράν έχει αλλάξει ακόμη περισσότερο. Μια κοινωνία που έχει περάσει δεκαετίες καταστολής, πολέμου, κυρώσεων και μαζικής πολιτικής εμπειρίας δεν «επαναφέρεται» εύκολα σε ένα παλιό σενάριο.

Αν θέλεις να κατανοήσεις το σχέδιο Παχλαβί, μην το αντιμετωπίζεις ως έναν σοβαρό οδικό χάρτη. Δες το ως σύμπτωμα: την επιθυμία για μια καθαρή, απλοϊκή, από-τα-πάνω μετάβαση σε μια χώρα όπου η πραγματικότητα είναι σύνθετη, όπου η κοινωνία είναι πολιτικοποιημένη και όπου οι πιο σημαντικοί αγώνες — των γυναικών, των εργαζομένων, των φοιτητών και των καθημερινών ανθρώπων — δεν ζητούν στέμμα. Ζητούν τον έλεγχο της ζωής τους.

Και αυτό είναι το ριζικό πρόβλημα: δεν μπορείς να χτίσεις το μέλλον του Ιράν προσπαθώντας να διαχειριστείς την κοινωνία από-τα-πάνω. Το μέλλον του Ιράν δεν θα «επιστρέψει». Θα κατακτηθεί μέσα από αγώνα, οργάνωση και συλλογική δράση από τους ανθρώπους που ζουν εκεί.

—————————————————–

The post Στο φλεγόμενο Ιράν οι άνθρωποι δεν ζητούν Στέμμα. Ζητούν τον έλεγχο της ζωής τους. first appeared on Aυτολεξεί.

Το καθεστώς της Ισλαμικής Ρεπούμπλικας είναι αποδυναμωμένο, αλλά εξακολουθεί να αποτελεί απειλή για τον ιρανικό λαό. Η πρόσφατη σύντομη σύγκρουση με το Ισραήλ αποκάλυψε τα τρωτά σημεία της χώρας και την ευαλωτότητα των πολιτών της. Πώς μπορεί να καταργηθεί η εσωτερική τυραννία χωρίς να υποκύψει σε ξένο πόλεμο ή εσωτερικό χάος;

Το κείμενο που ακολουθεί είναι εκτενές, γιατί επιχειρεί να κατανοήσει το παρόν μέσα από το νήμα που συνδέει το σήμερα με το παρελθόν. Μέσα στον καταιγισμό ερμηνειών για την εξέγερση της Ζίνα, είναι σημαντικό να δούμε την ένδοξη αλλά και πληγωμένη ιστορία της αδιάκοπης προσπάθειας των Ιρανών για ελευθερία και λαϊκή κυριαρχία ως μια ενιαία πορεία· όχι απλώς ως σύγκρουση με μια κυβέρνηση, αλλά ως κρίκο στην αλυσίδα ενός αιώνα και μισού κοινωνικών και πολιτικών μετασχηματισμών. Το κείμενο δεν ακολουθεί τα κυρίαρχα σχήματα της διανόησης ή της δημοσιογραφίας· κοιτά από-τα-κάτω, από εκεί όπου γεννιέται πραγματικά η αλλαγή.

«Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία»: συμπύκνωση ενός αιώνα αγώνων & εμπειριών

Για να κατανοήσουμε τη σημερινή κατάσταση του Ιράν, με αφορμή την τρίτη επέτειο του συνθήματος «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», χρειάζεται να επιστρέψουμε τρεις δεκαετίες πίσω. Από το τέλος του πολέμου Ιράν–Ιράκ το 1988, στις σποραδικές διαμαρτυρίες της δεκαετίας του ’90· από τη σύντομη ανάσα των μεταρρυθμίσεων και την 9η Ιουλίου 1999, στο «Πού είναι η ψήφος μου;»· από τον Ιανουάριο του 2018 και τον Νοέμβριο του 2019, όταν το «Τελειώσατε!» αντήχησε στους δρόμους, ως τη στιγμή που το όνομα της Ζίνα έγινε σύμβολο ρήξης. Κι έπειτα, στην αποσάθρωση της επίσημης ιδεολογίας, στην απομάκρυνση από τη θρησκεία και τη σταδιακή εκκοσμίκευση της καθημερινότητας, στην κρίση του βιοπορισμού και στην αντίσταση των εργατών, μέσα στη σκιά ενός πολέμου που, σε δώδεκα μέρες φόβου, σκέπασε ολόκληρη την κοινωνία. Αυτό το κείμενο είναι μια προσπάθεια να αναδείξει την ενότητα της αντίστασης και της ζωής.

Τρία χρόνια έχουν περάσει από εκείνη τη φθινοπωρινή μέρα που αντήχησε το όνομα της Ζίνα. Οι δρόμοι του Ιράν γνώρισαν εξάρσεις και υφέσεις· λες και η ιστορία διέσχισε με ένα ανοιγοκλείσιμο του ματιού έναν αιώνα γεμάτο δεσποτισμό, για να φτάσει στο παρόν. Ίσως σήμερα μια γιαγιά στη Ζαχεντάν ή στο Σαναντάτζ, στη Σιράζ, την Τεχεράνη, το Αχβάζ, το Ισφαχάν ή τη Μασχάντ να κοιτά το πρόσωπο της εγγονής της· της εγγονής που, στις μέρες της εξέγερσης «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», βγήκε στον δρόμο και φώναξε υπέρ της ζωής. Το βλέμμα της είναι μείγμα περηφάνειας και λύπης: περηφάνεια για μια γενιά που στάθηκε ατρόμητη, και λύπη γιατί κι εκείνη, μαζί με τους συνομηλίκους της, κάποτε έθρεψε το ίδιο όνειρο, μα ξανά και ξανά παγιδεύτηκαν στον φαύλο κύκλο του αυταρχισμού. Κάποτε, στην Συνταγματική Επανάσταση, πάλεψαν για την κυριαρχία του νόμου· αργότερα, με την Επανάσταση του 1979, ύψωσαν το βλέμμα τους προσδοκώντας ρήξη με τη δικτατορία· μα η μία κατέληξε στον δεσποτισμό του Ρεζά Σαχ και η άλλη στη θεοκρατική κηδεμονία. Τώρα όμως, η φωνή της σημερινής γενιάς αντηχεί το ίδιο όνειρο με καθαρότερη γλώσσα: το όνειρο να ζεις σε μια ελεύθερη χώρα, απαλλαγμένη από ταπεινώσεις και δεισιδαιμονίες· ένα όνειρο που αυτή τη φορά δεν βρίσκεται στο περιθώριο, αλλά στο κέντρο της καθημερινής ζωής.

Μετά τον πόλεμο: οι πρώτες ρωγμές

Όταν ο οκταετής πόλεμος με το Ιράκ τελείωσε το καλοκαίρι του 1988, το Ιράν συνειδητοποίησε γρήγορα πως η εξωτερική ειρήνη δεν σημαίνει απαραίτητα και εσωτερική ελευθερία. Τα πυροβόλα σίγησαν, μα η μηχανή της καταστολής στο εσωτερικό αμαπτύχθηκε με τρομακτική ταχύτητα· σαν να αξιοποίησε η κυβέρνηση το τέλος του πολέμου για να εξοντώσει, αθόρυβα, τους εσωτερικούς της αντιπάλους. Πριν καλά-καλά τελειώσει το καλοκαίρι του 1988, χιλιάδες πολιτικοί κρατούμενοι που είχαν υπομείνει χρόνια αιχμαλωσίας –πολλοί απ’ αυτούς νέοι κάτω των 25 ετών– εκτελέστηκαν εν κρυπτώ και ταχύτατα. Οι πυροβολισμοί των χαριστικών βολών πίσω από τα τείχη των φυλακών μαρτυρούσαν πως το καθεστώς δεν θα ανεχόταν καμία διαφωνία. Ο πόλεμος είχε τελειώσει· η ειρήνη όμως για τον λαό δεν ήρθε ποτέ.

Η δεκαετία που ακολούθησε τον πόλεμο ξεκίνησε με βαθιές οικονομικές και κοινωνικές πληγές. Οι πόλεις ήταν γεμάτες νέους ανάπηρους του πολέμου πάνω σε αναπηρικά αμαξίδια και οικογένειες που θρηνούσαν τους χαμένους πατέρες τους. Ο πληθωρισμός και οι ελλείψεις έκαναν τη ζωή ακόμα πιο δύσκολη. Εκείνα τα χρόνια, λίγοι τολμούσαν να διαμαρτυρηθούν ανοιχτά· όμως ο θυμός και η απόγνωση φώλιαζαν παντού, έτοιμα να ανάψουν σαν φωτιά κάτω απ’ τη στάχτη.

Ο Τζαμάλ Τσεράγβεϊσι [Jamal Cheraghveisi], μαζί με μια ομάδα εργατών ακτιβιστών στο Κουρδιστάν, ήταν ανάμεσα σε εκείνους που δεν σιώπησαν. Τον Μάιο του 1989, λίγες μόλις μέρες μετά την ομιλία του στη συγκέντρωση της Πρωτομαγιάς στο Σαναντάτζ, συνελήφθη. Έναν χρόνο αργότερα, τον Μάιο του 1990, η είδηση της εκτέλεσής του -μαζί με άλλους δεκαέξι ανθρώπους, ανάμεσά τους και δύο δεκαεπτάχρονες- βύθισε το Σαναντάτζ στη σιωπή και στο πένθος. Ο Τζαμάλ εκτελέστηκε ύστερα από μακρόχρονα βασανιστήρια. Η ομιλία του στην Πρωτομαγιά παραμένει ζωντανή πηγή έμπνευσης και μνήμης. Το «έγκλημά» τους ήταν η προσπάθεια να οργανώσουν ένα ανεξάρτητο εργατικό σωματείο και να θυμίσουν όσα η επανάσταση του 1979 είχε καταπνίξει: τα Συμβούλια και το δικαίωμα στη λαϊκή κυριαρχία.

Το 1992, στη Μασχάντ, άνθρωποι εξαντλημένοι από τη διαφθορά και την ακρίβεια κατέβηκαν στους δρόμους, φωνάζοντας συνθήματα ενάντια στα σύμβολα της εξουσίας. Η απάντηση ήρθε γρήγορα με σφαίρες. Στη Σιράζ και την Αράκ ξέσπασαν παρόμοιες διαμαρτυρίες, που πνίγηκαν στη σιδερένια γροθιά των αρχόντων. Το 1994, στην Καζβίν, χιλιάδες βγήκαν στους δρόμους και για λίγες ώρες πήραν τον έλεγχο της πόλης, προσπαθώντας να ακουστούν στο κέντρο· μα και πάλι η απάντηση ήταν στρατιωτική καταστολή. Η άγρια καταστολή στο Εσλάμσαχρ, το 1995, υπήρξε το αποκορύφωμα.

Τότε δεν υπήρχε ούτε διαδίκτυο ούτε κοινωνικά δίκτυα· και τα μέσα ενημέρωσης, υπό τον πλήρη έλεγχο της εξουσίας, δεν πρόβαλλαν αυτές τις σποραδικές εξεγέρσεις ούτε άφηναν τους ανθρώπους να μάθουν γι’ αυτές. Κι όμως, στη μνήμη των κατοίκων εκείνων των πόλεων χαράχτηκε κάτι απλό: κάθε φορά που ο λαός ζητά δικαιοσύνη, οι άρχοντες δεν καταλαβαίνουν άλλη γλώσσα πέρα από τη γλώσσα της βίας.

Η κοφτή ανάσα των μεταρρυθμίσεων και η 9η Ιουλίου

Με την ανατολή της 23ης Μαΐου 1997, όταν ξεκίνησε η μεταρρυθμιστική περίοδος, φύσηξε ένα αεράκι ελπίδας. Οι άνθρωποι, κουρασμένοι από την ασφυξία και τη μονοφωνία, ψήφισαν τον Χαταμί με την ελπίδα πως ίσως να μπορούσε να ανοίξει ο κλειστός ορίζοντας. Εκείνη η τεράστια ψήφος των είκοσι εκατομμυρίων ανθρώπων ήταν από μόνη της ένα μεγάλο «όχι» σε ένα καθεστώς που είχε αφήσει τον λαό διψασμένο για αλλαγή. Οι συνθήκες φάνηκαν τότε, να προσφέρουν ένα σπάνιο παράθυρο για λαϊκή παρέμβαση στην πολιτική και στη μοίρα του ίδιου του καθεστώτος. Μπροστά στους πολίτες είχαν παραταχθεί τέσσερις «κομποσχοινάτοι» οπισθοδρομικοί, υπερασπιστές της θεοκρατικής κηδεμονίας και συνένοχοι σε δεκαοκτώ χρόνια εγκλημάτων, κι η προσδοκία ήταν πως «κάποιος» από αυτούς θα εκλεγεί. Κι όμως ο Χαταμί εξελέγη, με το σύνθημα των μεταρρυθμίσεων.

Οι νέοι των δεκαετιών του ’70 και του ’80 είχαν πια ενηλικιωθεί και έπλαθαν νέα όνειρα: ένα όνειρο κοινωνίας όπου η ζωή θα έχει αξία, όχι απλώς η επιβίωση. Μόνο που αυτό το όνειρο δεν κράτησε πολύ. Οι εφημερίδες συνέχισαν να κλείνουν, οι συγγραφείς να σύρονται στη φυλακή, οι πολιτικοί ακτιβιστές να οδηγούνται σε κατ’ οίκον περιορισμό. Ξεκίνησε τότε ο κύκλος των «αλυσιδωτών δολοφονιών» και η άγρια εξόντωση των αιρετικών. Κι όμως, η κοινωνία είχε αλλάξει δέρμα, δεν ήταν πια εύκολο να την ξαναβάλουν στο στενό κλουβί της σιωπής.

Τον Ιούλιο του 1999, αρκούσε μια σπίθα για να τιναχτεί στον αέρα η μπαρουταποθήκη του φοιτητικού θυμού. Η έφοδος των δυνάμεων καταστολής στις εστίες του Πανεπιστημίου της Τεχεράνης, και το πέταγμα φοιτητών από τα παράθυρα, έκαναν το αίμα να κοχλάσει. Η φλόγα της διαμαρτυρίας ξεχύθηκε από το πανεπιστήμιο στους δρόμους· νέοι που χθες κρατούσαν βιβλία, στάθηκαν σήμερα με πέτρες απέναντι στις δυνάμεις καταστολής.

Το καθεστώς ωστόσο, μπήκε τότε με όλη του τη δύναμη στο πεδίο και μέσα σε λίγες μέρες «μάζεψε» την υπόθεση: νεκροί, τραυματίες και δεκάδες συλληφθέντες. Η πληγή της 9ης Ιουλίου 1999 χαράχτηκε βαθιά στην ψυχή μιας ολόκληρης γενιάς, της φοιτητικής γενιάς που είδε πως το σύνθημα της «κοινωνίας των πολιτών», χωρίς πραγματική ισχύ από πίσω, αποδεικνύεται ανίσχυρο μπροστά σε σφαίρες και γκλομπ.

Παρά ταύτα, εκείνη την περίοδο, το ζήτημα της αντιπαράθεσης με τις μεγάλες δυνάμεις γύρω από τον πυρηνικό φάκελο μπήκε σε νέα φάση. Ήταν σαν να καραδοκούσε το καθεστώς να κολλήσει αυτόν τον φάκελο στο αγαπημένο του αφήγημα περί «ξένης ανάμιξης», ώστε να δικαιολογεί την καταστολή και να θολώνει τη δική του ευθύνη απέναντι στη ζωή του ιρανικού λαού. Τότε ακριβώς οι μαζικές καταδίκες με την κατηγορία της «δράσης κατά της εθνικής ασφάλειας» έγιναν -τραγική ειρωνεία- μέρος της καθημερινότητας.

Η δεκαετία του 2000: οι εργάτες και ο δρόμος προς το 2009

Η περίοδος 1999-2009 ήταν γεμάτη αναταράξεις. Από τη μια πλευρά, το καθεστώς, μετά την καταστολή του φοιτητικού κινήματος αποθρασύνθηκε και σκλήρυνε ακόμη περισσότερο το «ασφαλίτικο» κλίμα. Από την άλλη, μέσα στην κοινωνία ωρίμαζαν υπόγιες διεργασίες· οι άνθρωποι γίνονταν πιο συνειδητοποιημένοι και πιο απαιτητικοί. Η δολοφονική επίθεση εναντίον των εργατών στο εργοστάσιο χαλκού του Κχατούν-Αμπάντ το 2004 έδειξε πως η αποφασιστικότητα του καθεστώτος να τσακίσει το εργατικό κίνημα ξεπερνούσε κάθε όριο. Λίγο αργότερα, η άγρια καταστολή των διαδηλώσεων στις κουρδικές πόλεις -που είχαν ξεσπάσει μετά την απαγωγή του Αμπντουλά Οτσαλάν από το τουρκικό κράτος- στις 21 Φεβρουαρίου 2005, έστρεψε το κουρδικό ζήτημα στο Ιράν σε νέα κατεύθυνση. Ήταν διαμαρτυρίες που εκτυλίχθηκαν μέσα σε πλήρη σιωπή και λογοκρισία.

Την ίδια περίοδο, στο προσκήνιο ανέβηκε μια νέα γενιά διανοουμένων και νεαρών ακτιβιστών, που είχε πλέον κατανοήσει βαθιά πως ο αγώνας για την ελευθερία δεν είναι κατοστάρι, αλλά μαραθώνιος, ένας δρόμος μακρύς, γεμάτος αντοχή και υπομονή. Μέσα σε αυτά τα χρόνια, οι δυναμικές απεργίες των υφαντουργών στο Κουρδιστάν το 2005, που ανάγκασαν εργοδότες και κράτος να κάνουν πίσω, άνοιξαν τον δρόμο και για άλλους κλάδους. Η επανενεργοποίηση του συνδικάτου των εργατών της Εταιρείας Λεωφορείων Τεχεράνης και περιχώρων, μαζί με τη μεγάλη απεργία τους στις 25 Δεκεμβρίου 2005, έδωσαν νέα πνοή στο ιρανικό εργατικό κίνημα. Ύστερα από περισσότερο από μια δεκαετία σκληρής καταστολής, οι εργάτες κατάφεραν να επιβάλουν ξανά την ανεξάρτητη συλλογική τους παρουσία απέναντι στο κράτος. Παράλληλα, σε διάφορες περιοχές γίνονταν προσπάθειες για τη συγκρότηση κι άλλων αυτόνομων σχημάτων, ενώ οι κινητοποιήσεις των εργατών της ζάχαρης στο Χαφτ-Ταπέ προχώρησαν το κίνημα ένα βήμα παραπέρα.

Κι όμως, κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί πως πλησίαζε μια δοκιμασία τόσο σκληρή όσο οι εκλογές του 2009. Ένα μήνα πριν, ο μαζικός εορτασμός της Πρωτομαγιάς στο πάρκο Λάλε της Τεχεράνης -και η σύλληψη περισσότερων από 200 εργατών, ακτιβιστών και διαδηλωτών- είχαν ήδη δείξει ότι η ιρανική κοινωνία είχε πάρει μια νέα κατεύθυνση.

Από το «Πού είναι η ψήφος μου;» στο «Τελειώσατε!»

Οι προεδρικές εκλογές του 2009 και όσα ακολούθησαν αποκάλυψαν μια τεράστια ρωγμή που για χρόνια βάθαινε στην καρδιά της κοινωνίας. Όταν ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα, μέσα σε μια βαριά οσμή νοθείας, και καμία αρχή δεν άκουσε τη φωνή των διαμαρτυρόμενων, η Τεχεράνη και οι μεγάλες πόλεις μετατράπηκαν σε σκηνικό πρωτοφανών διαδηλώσεων. Εκατομμύρια άνθρωποι, με σιωπηλές και ειρηνικές πορείες, διεκδίκησαν το αυτονόητο: την αποκατάσταση του δικαιώματος της ψήφου τους. Ήταν μέρες γεμάτες ελπίδα και αγωνία. Οι πολίτες φώναζαν «Πού είναι η ψήφος μου;» πιστεύοντας πως ο μαζικός τους παλμός θα μπορούσε να επιβάλει αλλαγή. Μα τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 2009 ήρθε η γνώριμη απάντηση της καταστολής. Η εικόνα του αιμόφυρτου σώματος της Νεντά Αγά-Σολτάν σε έναν δρόμο της Τεχεράνης συγκλόνισε τον κόσμο και έγινε σύμβολο της αδικίας που υφίσταται ο ιρανικός λαός. Δεκάδες νεκροί, εκατοντάδες τραυματίες, χιλιάδες συλλήψεις· η ειρηνική διαμαρτυρία πνίγηκε στις σφαίρες και η πικρή γεύση του αυταρχισμού σκέπασε ξανά όσους ονειρεύονταν ελευθερία.

Το μοναδικό «αποτέλεσμα» της εκτεταμένης καταστολής του Πράσινου Κινήματος ήταν μια ακόμη βαθύτερη ρήξη ανάμεσα στην κοινωνία και την εξουσία. Εκατομμύρια άνθρωποι, που ίσως μέχρι τότε πίστευαν στη «μεταρρυθμισιμότητα» του καθεστώτος, μετά το 2009 κατάλαβαν πως η ίδια η δομή της εξουσίας δεν αντέχει, ούτε κατ’ ελάχιστο, το λαϊκό αίτημα. Την ίδια στιγμή, στις κατώτερες τάξεις και στις επαρχίες μακριά από το κέντρο συσσωρευόταν μια σιωπηλή, καταπιεσμένη οργή. Είδαν πως ακόμη και η αστική μεσαία τάξη, που διεκδικούσε με ψήφο και ειρηνικές πορείες, απωθήθηκε βίαια· τι μπορούσε να απομείνει, λοιπόν, στους αποκλεισμένους και τους περιθωριοποιημένους, πέρα από το να σπάσουν τα δεσμά μέσα στα οποία τους είχε φυλακίσει το σύστημα;

Μετά το 2009, το καθεστώς εγκαινίασε μια περίοδο πολιτικής στασιμότητας, συνοδευόμενη από ασφυκτικό έλεγχο και «ασφαλειοποίηση». Χρόνια πέρασαν, οι πρόεδροι άλλαξαν, αλλά η βασική στρατηγική φίμωσης και αποκλεισμού παρέμεινε αμετάβλητη. Κάθε μικρή διαμαρτυρία, είτε πολιτική είτε επαγγελματική, πνιγόταν στην αρχή της. Κι όμως, οι αντιφάσεις της κοινωνίας ήταν πολύ βαθιές για να ελέγχονται μόνο με ωμή βία. Η γενικευμένη διαφθορά και οι διεθνείς κυρώσεις έφεραν την οικονομία στο χείλος της κατάρρευσης. Στη δεκαετία του 2010, οι τσέπες των πολιτών άδειαζαν μέρα με τη μέρα, ενώ το ταξικό χάσμα ορθωνόταν ολοένα και πιο κραυγαλέο. Τεράστια σκάνδαλα αποκαλύφθηκαν, ενώ τα «παιδιά των ισχυρών» γλεντούσαν στις ΗΠΑ και στον Καναδά, την ώρα που τα παιδιά των εργαζομένων αναζητούσαν στα σκουπίδια μια μπουκιά φαγητού. Μια τέτοια κατάσταση δεν μπορούσε να συνεχιστεί.

Τον Δεκέμβριο του 2017-Ιανουάριο του 2018 φάνηκαν οι πρώτες σπίθες κάτω από τη στάχτη. Αυθόρμητες διαμαρτυρίες ξεκίνησαν από τη Μασχάντ (βορειοανατολικό Ιράν) και εξαπλώθηκαν ταχύτατα σε δεκάδες μικρές και μεγάλες πόλεις. Αυτή τη φορά, μπροστά βγήκαν κυρίως οι φτωχοί και οι περιθωριοποιημένοι, όσοι δεν είχαν τίποτα να χάσουν και είχαν γευτεί χρόνια ταπείνωσης και φτώχειας. Τα συνθήματα ήταν ριζικά διαφορετικά από τα προηγούμενα: αντί για «Πού είναι η ψήφος μου;» (το κεντρικό σύνθημα του Πράσινου Κινήματος του 2009, που επικεντρώθηκε στην εκλογική απάτη) ακούστηκε καθαρά το «Κάτω ο δικτάτορας» (μια άμεση έκκληση κατά του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ) και, το πιο καθοριστικό, το «Μεταρρυθμιστές, συντηρητικοί – τέλος!» (μια απόρριψη και των δύο κύριων πολιτικών παρατάξεων εντός της Ισλαμικής Δημοκρατίας: των λεγόμενων μεταρρυθμιστών και των σκληροπυρηνικών συντηρητικών).

Το γεγονός ότι οι διαμαρτυρίες του Δεκέμβρη 2017-Ιανουαρίου 2018 δεν είχαν οργανωμένη ηγεσία και ξεπήδησαν κυρίως από τα κοινωνικά δίκτυα και εφαρμογές όπως το Telegram βρήκε το καθεστώς απροετοίμαστο. Εκείνη η εξέγερση υπήρξε καμπή στον κοινωνικοταξικό αγώνα στο Ιράν· παρά τις υφέσεις και την αιματηρή καταστολή, άνοιξε νέο δρόμο. Μετά από αυτήν, το βλέμμα προς την ιρανική κοινωνία άλλαξε ουσιωδώς: έγινε σαφές ότι το κέντρο βάρους της αντίστασης είχε μετακινηθεί προς τις κατώτερες τάξεις και ότι το ηφαίστειο της οργής βράζει πλέον στις πιο γκρίζες ζώνες της χώρας.

Αν και το κύμα του 2017–2018 «μαζεύτηκε» σχετικά γρήγορα, μέσα στην άγρια καταστολή, η υπόγεια φλόγα δεν έσβησε. Δύο χρόνια αργότερα, τον Νοέμβριο του 2019, μια άλλη σπίθα σε πολύ ευρύτερη κλίμακα άναψε ξανά. Αφορμή ήταν η αιφνίδια αύξηση της τιμής της βενζίνης· στην πραγματικότητα όμως χρόνια οικονομικής πίεσης και η αίσθηση βαθιάς αδικίας είχαν φέρει τον λαό στα όρια της έκρηξης. Μέσα σε μόλις 48 ώρες, πάνω από 100 πόλεις μετατράπηκαν σε πεδία οδομαχιών. Τράπεζες και κυβερνητικά κτήρια παραδόθηκαν στις φλόγες της κοινωνικής οργής, και τα συνθήματα, πιο ριζοσπαστικά από ποτέ, στόχευσαν το ίδιο το θεμέλιο του συστήματος. Μια έκρυξη αγώνα ενάντια στην εξουσία του κεφαλαίου και στη βία του, χωρίς προηγούμενο στην ιρανική ιστορία, είχε ξεσπάσει.

Η απάντηση της εξουσίας ήταν τα απευθείας πυρά. Μέσα σε λίγες μέρες σημειώθηκε μία από τις πιο αιματηρές καταστολές της σύγχρονης ιστορίας της χώρας: σύμφωνα με μία εκδοχή, πάνω από 1.500 άνθρωποι σκοτώθηκαν σε 190 πόλεις, σχεδόν 400 μόνο στην επαρχία της Τεχεράνης. Αυτός ο τρομακτικός αριθμός επιβεβαιώθηκε αργότερα από ανεξάρτητες πηγές, όπως το Reuters, παρότι οι αρχές ποτέ δεν δέχτηκαν να ανακοινώσουν τον πραγματικό απολογισμό και εξακολουθούν να υπεκφεύγουν μέχρι σήμερα. Ενδεικτικά, ο τότε υπουργός Εσωτερικών ισχυρίστηκε ότι «μόνο 200-225» άνθρωποι σκοτώθηκαν, κι ακόμα κι αν δεχόταν κανείς αυτόν τον ισχυρισμό, πρόκειται για μια τραγωδία που φανερώνει θεσμική, οργανωμένη αγριότητα. Το κύμα του Νοεμβρίου 2019 καταπνίγηκε με γενικευμένη διακοπή του ίντερνετ και μαζική ανάπτυξη δυνάμεων των IRGC (Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης) και των Basij (παραστρατιωτικών πολιτοφυλακών) στις πόλεις. Το αίμα των νέων ξεπλύθηκε από τους δρόμους, αλλά η δυνατή, οργισμένη φωνή τους χάραξε ανεξίτηλα τη συλλογική μνήμη.

Μετά τον «ματωμένο Νοέμβρη», το Ιράν εισήλθε ουσιαστικά σε μια περίοδο σιωπηρής, υποδόριας ημι-εξέγερσης. Τίποτα δεν ήταν πια όπως πριν. Το κύμα διαμαρτυρίας που είχε υψωθεί από τον Δεκέμβρη του 2017 έως τον Νοέμβρη του 2019, αν και φαινομενικά καταπνίγηκε, ρίζωσε και απέκτησε εμπειρίες. Η απόσταση ανάμεσα στο κράτος και την κοινωνία έφτασε στο έσχατο όριο. Ακόμη και όσοι κάποτε πίστευαν στη «μεταρρύθμιση εκ των έσω» συνειδητοποίησαν ότι ο επικρατών θεοκρατικός αυταρχισμός δεν μεταρρυθμίζεται, πρέπει να ανατραπεί. Καθ’ όλη τη διετία 2020-2021, τοπικές και κλαδικές διαμαρτυρίες ξεσπούσαν κατ’ επανάληψη: από τις απεργίες των εργατών στη Χαφτ-Ταπέ και στη χαλυβουργία, μέχρι τις συγκεντρώσεις δασκάλων και συνταξιούχων και την εξέγερση των «διψασμένων» στο Χουζιστάν (νοτιοδυτικό Ιράν, όπου η έλλειψη νερού τροφοδότησε μαζικές διαμαρτυρίες). Καθεμία από αυτές τις δονήσεις ήταν σημάδι ότι η φλόγα κάτω από τη στάχτη έμενε ζωντανή.

Τρεις λέξεις που σημάδεψαν έναν αιώνα: H Ζίνα & η Εξέγερση του 2022

Στα μέσα Σεπτεμβρίου του 2022, η σπίθα που όλοι φοβόντουσαν, ή ήλπιζαν, έπεσε τελικά στην πυριτιδαποθήκη. Η Μάχσα/Ζίνα Αμινί, μια 22χρονη από το Σακκές (μια κουρδική πόλη στο δυτικό Ιράν), είχε ταξιδέψει στην Τεχεράνη για λίγες μέρες, όταν συνελήφθη από την «αστυνομία ηθών» (μια μονάδα επιφορτισμένη με την επιβολή των υποχρεωτικών νόμων περί χιτζάμπ). Λίγες μέρες αργότερα, το σώμα της βρέθηκε άψυχο σε ένα νοσοκομείο της πόλης. Η είδηση του θανάτου της Μάχσα -ή όπως τη φώναζαν οι φίλοι και οι δικοί της, Ζίνα- διαδόθηκε σαν φωτιά σε όλο το Ιράν. Οι σκηνές από το νοσοκομείο Κασρί και την κηδεία της στο Σακκές συγκλόνισαν εκατομμύρια ανθρώπους· κι εκεί, μέσα στον πόνο, ακούστηκε η κραυγή που έμελλε να αλλάξει την ιστορία: «ژن، ژیان، ئازادی» – «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία». Το ιστορικό σύνθημα του γυναικείου κινήματος στο Κουρδιστάν έγινε το λάβαρο ενός νέου, πανιρανικού αγώνα. Τρεις απλές, καθαρές λέξεις που χώρεσαν μέσα τους αιτήματα ενός αιώνα: την αξιοπρέπεια της γυναίκας απέναντι σ’ ένα μισογυνικό καθεστώς, το δικαίωμα στη ζωή απέναντι στη θανατολαγνία και μαρτυρολατρία των ισχυρών, και την ελευθερία απέναντι σ’ έναν αιώνα ασφυκτικού αυταρχισμού.

Οι διαδηλώσεις που ξέσπασαν μετά τη δολοφονία της Ζίνα Αμινί, στα μέσα Σεπτεμβρίου του 2022, ήταν πρωτοφανείς, τόσο σε γεωγραφική έκταση όσο και σε κοινωνική συμμετοχή. Από το Κουρδιστάν ως την Τεχεράνη, από το Μπαλουχιστάν ως το Μαζανταράν, δεκάδες πόλεις -ακόμα και χωριά- φλέγονταν από οργή. Οι νέες γυναίκες ήταν η καρδιά αυτής της εξέγερσης: μαθήτριες λυκείου έκαιγαν τις μαντίλες τους στις αυλές των σχολείων, φοιτήτριες και φοιτητές σχημάτιζαν ανθρώπινες αλυσίδες στα πανεπιστήμια και φώναζαν συνθήματα ελευθερίας. Στους δρόμους της Τεχεράνης, του Ταμπρίζ και του Ραστ, γυναίκες χωρίς μαντίλα κραύγαζαν «Κάτω ο δικτάτορας» και «Θα σκοτώσω εκείνον που σκότωσε την αδελφή μου». Το θάρρος τους, στην πρώτη γραμμή, γκρέμισε στην πράξη το αρχαίο ταμπού του φόβου. Οι άνδρες στάθηκαν δίπλα τους, με σεβασμό και περηφάνια, προφέροντας κι αυτοί το σύνθημα: «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία».

Από την πρώτη στιγμή, το κίνημα της Ζίνα είχε χαρακτηριστικά που το ξεχώριζαν από κάθε προηγούμενη διαμαρτυρία στο Ιράν. Πρώτον, τα συνθήματα στόχευαν ευθέως τον ανώτατο ηγέτη και ολόκληρο το καθεστώς· δεν υπήρχαν «μικρές», μετριοπαθείς διεκδικήσεις. Ήταν ένα κίνημα που ζητούσε ριζικό μετασχηματισμό, όχι μπαλώματα. Δεύτερον, για πρώτη φορά εμφανίστηκε μια σπάνια ενότητα τάξεων και εθνοτικών ομάδων: Κούρδοι, Πέρσες, Μπαλούχοι και Αζέροι, μεσαία στρώματα και φτωχοί, όλοι διακατέχονταν από την ίδια οργή απέναντι στην καταπίεση και τις διακρίσεις. Τρίτον, η δυναμική παρουσία της Γενιάς Ζ, νέων ανθρώπων που μεγάλωσαν μέσα στο διαδίκτυο και στον σύγχρονο κόσμο, μιας γενιάς που ο τρόπος ζωής της βρίσκεται σε απόλυτη αντίθεση με την επίσημη ιδεολογία του καθεστώτος. Και τέταρτον, ο καθοριστικός ρόλος των κοινωνικών δικτύων και της εκκοσμίκευσης των πολιτών: βίντεο με γυναίκες που έβγαζαν τη μαντίλα στο μετρό ή με νέους που πετούσαν το καλυμμαύκι από τα κεφάλια των κληρικών διαδίδονταν αστραπιαία, από πόλη σε πόλη, εμπνέοντας τους υπόλοιπους.

Το κράτος αντέδρασε μετωπικά απέναντι σε αυτό το ιστορικό κίνημα. Η προπαγάνδα έσπευσε να χαρακτηρίσει τους διαδηλωτές «ταραχοποιούς» και «αποσχιστές», ενώ τα κρατικά μέσα μιλούσαν για «ξένο δάκτυλο», ένα σχέδιο των ΗΠΑ και του Ισραήλ, όπως πάντα. Μα το επίσημο αφήγημα δεν έπειθε κανέναν, η ίδια η καθημερινότητα εξηγούσε γιατί ο κόσμος βγήκε στους δρόμους. Σε κάθε οικογένεια υπήρχε ένα κορίτσι που, για λίγες τούφες μαλλιών, θα μπορούσε να έχει την ίδια μοίρα με τη Ζίνα. Και παντού, η φτώχεια και η απογοήτευση είχαν απλωθεί τόσο, που ελάχιστοι πίστευαν πια σε κάποια «βελτίωση» μέσα στο υπάρχον σύστημα. Έτσι, το σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» έγινε μια μαζική, πρωτοφανής εξέγερση, μια εξέγερση που άντεξε θαρραλέα μήνες ολόκληρους.

Ο μηχανισμός καταστολής μπήκε στη μάχη πιο αμείλικτος από ποτέ. Οι φρικτές εικόνες που πλημμύρισαν τα μέσα τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο του 2022 δεν θα ξεχαστούν ποτέ: έφηβοι να πέφτουν νεκροί από πολεμικές σφαίρες στους δρόμους, όπως η 17χρονη Νίκα Σακαραμί και η Σαρίνα Εσμιλζαντέχ, των οποίων το χαμόγελο έσβησε απότομα από το πρόσωπο του Ιράν. Ή η Μάχσα Μογούι, μαθήτρια στο Ισφαχάν, που δολοφονήθηκε φορώντας ακόμα τη σχολική της στολή, στον δρόμο για το σπίτι. Στο Μπαλουχιστάν (νοτιοανατολικό Ιράν, όπου ζει κυρίως σουνιτικός και έντονα περιθωριοποιημένος πληθυσμός), οι «ματωμένες Παρασκευές» στοίχισαν τη ζωή σε δεκάδες νέους, ακόμα και παιδιά, θερισμένα από ελεύθερους σκοπευτές που είχαν στηθεί στις στέγες των αστυνομικών τμημάτων. Κι όμως, οι δυνάμεις ασφαλείας δεν αρκέστηκαν σε σφαίρες και δακρυγόνα· χρησιμοποίησαν κάθε δόλο: ασθενοφόρα για να μεταφέρουν άνδρες ασφαλείας και να συλλαμβάνουν τραυματίες, παρακρατικούς «με πολιτικά» για διείσδυση και εκφοβισμό, και αξιοποίηση χιλιάδων καμερών CCTV στους δρόμους για αναγνώριση προσώπων.

Σύμφωνα με αξιόπιστες εκθέσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κατά τη χρονιά των πανεθνικών διαμαρτυριών του 2022 σκοτώθηκαν τουλάχιστον 551 διαδηλωτές, ανάμεσά τους 68 παιδιά και 49 γυναίκες, από τις δυνάμεις ασφαλείας. Οι περισσότεροι έπεσαν από ευθείες βολές ή θανατηφόρους ξυλοδαρμούς. Το ισλαμικό καθεστώς σκότωσε δεκάδες ανθρώπους για να «αποδείξει» πως δεν σκότωσε τη Ζίνα. Χιλιάδες άλλοι τραυματίστηκαν ή συνελήφθησαν και πολλοί οδηγήθηκαν σε παρωδίες δικών, καταδικασμένοι σε βαριές ποινές ή ακόμη και σε θάνατο. Το κύμα εκτελέσεων των Μοχσέν Σεκαρί, Ματζιντρεζά Ραχνάβαρντ, Μοχαμάντ-Μαντί Καραμί και Μοχαμάντ Χοσεϊνί, νέων ανθρώπων των οποίων το “έγκλημα” ήταν η συμμετοχή στις διαμαρτυρίες, εξαπολύθηκε για να σκορπίσει τον τρόμο σε όλους.

Κι όμως, απέναντι σε αυτή την αγριότητα, η κοινωνία αντιστάθηκε με αξιοπρέπεια, ευρηματικότητα και πείσμα. Ένα από τα πιο ορατά πεδία της σύγκρουσης ήταν ο πόλεμος των αφηγήσεων: οι διαδηλωτές, με τα κινητά τους, κατέγραφαν και μετέδιδαν την αλήθεια του δρόμου. Βίντεο αποκάλυπταν πως τη βία και τις καταστροφές, τις προκαλούσαν αυτοί «με πολιτικά», ότι οι κρατικές δυνάμεις πυροβολούσαν εναντίον άοπλων πολιτών. Μία από τις πιο ωμές εκφράσεις αυτής της βίας κατά των πολιτών-δημοσιογράφων ήταν οι πυροβολισμοί εναντίον της Σιρίν Αλιζαντέχ, στο Μαζανταράν (μια βόρεια επαρχία στην Κασπία Θάλασσα). Το βίντεο που την έδειχνε να δέχεται πολεμική σφαίρα τη στιγμή που, μέσα στο οικογενειακό αυτοκίνητο, κατέγραφε την αστυνομική βαρβαρότητα, διαδόθηκε αστραπιαία στα κοινωνικά δίκτυα.

Παρά την αμείλικτη βία, τα ψηφιακά τεκμήρια ενίσχυσαν την αυτοπεποίθηση της κοινωνίας απέναντι στο ψεύτικο κρατικό αφήγημα. Εκεί όπου η καταστολή έκανε αδύνατες τις μαζικές συναθροίσεις, άνθισαν άλλες μορφές πολιτικής ανυπακοής: νυχτερινές ιαχές από ταράτσες, συνθήματα σε τοίχους και πάνω σε χαρτονομίσματα, πορτρέτα και φωτογραφίες των δολοφονημένων σε δημόσιους χώρους. Συμβολικές πράξεις -όπως χοροί νέων γυναικών χωρίς μαντίλα στον δρόμο ή σόλο ερμηνείες του “Baraye…” (ένα τραγούδι διαμαρτυρίας που έγινε ύμνος του κινήματος) σε πλατείες- έγιναν σημάδια μιας κοινωνίας που δεν σιωπούσε. Το κίνημα δεν είχε κεντρικό ηγέτη, είχε όμως χιλιάδες ανώνυμες ηγέτιδες και ανώνυμους ηγέτες σε γειτονιές, σχολεία και πανεπιστήμια, που κρατούσαν τη φλόγα ζωντανή. Η θαρραλέα παρουσία των οικογενειών των θυμάτων -από τους γονείς της Ζίνα Αμινί έως αυτούς που έχασαν αγαπημένους στις διαμαρτυρίες- έδινε στο κίνημα ηθική δύναμη. Με καθαρή, ακέραιη φωνή, στις τελετές της σαρανταήμερης μνήμης, απέδιδαν την ευθύνη για τις δολοφονίες στο κράτος και μετέτρεπαν τη δίψα για δικαιοσύνη σε συλλογικό αίτημα.

Διάβρωση της επίσημης ιδεολογίας: εκκοσμίκευση, χιτζάμπ & καθημερινή ζωή

Ένα από τα πιο σημαντικά αποτελέσματα της εξέγερσης του 2022 είναι η βαθιά ρήξη στο ιδεολογικό υπόβαθρο του καθεστώτος, και αυτή τη φορά η ίδια η εξουσία παρείχε τα στοιχεία που το αποδεικνύουν. Σύμφωνα με την Εθνική Έρευνα Αξιών και Στάσεων των Ιρανών (4ο κύμα), που διεξήχθη από το Υπουργείο Πολιτισμού και Ισλαμικής Καθοδήγησης (μέσω του Ερευνητικού Ινστιτούτου Πολιτισμού, Τέχνης και Επικοινωνίας) τον Νοέμβριο του 2023, σε 15.878 δια ζώσης συνεντεύξεις σε όλες τις 31 επαρχίες, η εικόνα είναι αποκαλυπτική: το 73% των ερωτηθέντων ζητούν τον χωρισμό θρησκείας και κράτους (όταν το 2015 μόλις 31% συμμεριζόταν αυτή την άποψη), το 85% δηλώνει ότι η κοινωνία έχει γίνει «λιγότερο θρησκευόμενη» τα τελευταία πέντε χρόνια, και πάνω από το 81% προβλέπει πως η τάση αυτή θα συνεχιστεί.

Στους δείκτες συμπεριφοράς, μόλις 11% είπαν ότι «πάντα» συμμετέχουν σε συλλογική προσευχή, ενώ 45% δεν πηγαίνουν ποτέ στην προσευχή της Παρασκευής· 13% δήλωσαν ότι «πάντα» διαβάζουν το Κοράνι και 19% ότι «ποτέ». Όσο για το χιτζάμπ, τα δεδομένα δείχνουν κατακόρυφη πτώση υπέρ του νομικού εξαναγκασμού: 38% απαντούν «αν μια γυναίκα δεν φορά μαντίλα, δεν με αφορά», 34,4% λένε καθαρά ότι «δεν πρέπει να επιβάλλεται», και μόλις 7,9% τάσσονται υπέρ της «απόλυτης υποχρέωσης» (ενώ το 2015 το ποσοστό αυτό ήταν 18,6%). Αν και τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν αρχικά αποσπασματικά, και στη συνέχεια διακινήθηκε η είδηση ότι οι λεπτομέρειες «θα μείνουν εμπιστευτικές», ακόμη και αυτή η επίσημη έρευνα αποτυπώνει ξεκάθαρα τη ραγδαία διάβρωση της ιδεολογικής ισχύος του καθεστώτος.

Η εικόνα αυτή συμβαδίζει με προγενέστερα κρατικά δεδομένα. Το Ερευνητικό Κέντρο του Κοινοβουλίου, σε έκθεσή του εκείνα τα χρόνια, αναγνώριζε ρητά τη μείωση της κοινωνικής στήριξης στις αυστηρές πολιτικές για το χιτζάμπ και διαπίστωνε την αποτυχία του «μοντέλου του εξαναγκασμού», μια παραδοχή που σε επίπεδο δημόσιας πολιτικής επικύρωνε την πτώση της νομιμοποίησης του θρησκευτικού καταναγκασμού.

Ίσως το πιο εύγλωττο τεκμήριο της ανόδου του κοσμικού πνεύματος στο Ιράν να είναι η ίδια η καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Πριν από λίγα χρόνια, ελάχιστοι τολμούσαν να μιλήσουν ανοιχτά για την απιστία τους· σήμερα ακόμη και σε οικογενειακές συνάξεις οι συζητήσεις για την αναποτελεσματικότητα και τον δογματισμό της κρατικής θρησκείας είναι κοινός τόπος. Τα τζαμιά είναι πιο άδεια από ποτέ, σε βαθμό που ακόμη και οι ιμάμηδες της Παρασκευής παραδέχονται την ερήμωση των σειρών. Τα θρησκευτικά βιβλία στα σχολεία έχουν καταντήσει περιθωριακό μάθημα, που οι μαθητές αντιμετωπίζουν με αδιαφορία. Αντίθετα, η έλξη προς σύγχρονες έννοιες όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ισότητα των φύλων, η κοσμικότητα και η επιστημονική συλλογιστική έχει ενισχυθεί. Πολλοί πλέον βλέπουν τη θρησκευτικότητα ως ιδιωτική υπόθεση, όχι ως κοινωνική επιταγή. Αυτή η ήσυχη αλλά βαθιά πνευματική μεταστροφή ανοίγει τον δρόμο για μια ολοένα μεγαλύτερη απόσταση των ανθρώπων από μια κυβέρνηση που αντλεί τη νομιμοποίησή της από τη θρησκεία. Η Ισλαμική Δημοκρατία γνωρίζει καλά πως, όταν η πλειοψηφία παύει να πιστεύει βαθιά και να θεωρεί θεμιτή μια θεοκρατική διακυβέρνηση, τα θεμέλια της εξουσίας της αρχίζουν να τρίζουν.

Το πιο χαρακτηριστικό έμβλημα αυτής της κοινωνικής μεταβολής είναι η αντιπαράθεση γύρω από το χιτζάμπ. Η υποχρεωτική μαντίλα, που κάποτε αποτελούσε θεμέλιο της ιδεολογίας του καθεστώτος, έχει πια μετατραπεί στην αχίλλειο πτέρνα της νομιμοποίησής του. Μετά το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» και την απόφαση πλήθους γυναικών σε όλη τη χώρα να αφαιρέσουν τη μαντίλα, το κράτος επιδόθηκε σε μια απέλπιδα προσπάθεια να ανακτήσει τον έλεγχο. Η «αστυνομία ηθών» επανήλθε στους δρόμους, επιβλήθηκαν χρηματικά πρόστιμα και αποκλεισμοί από δημόσιες υπηρεσίες για τις γυναίκες χωρίς μαντίλα, ενώ καταστήματα και εστιατόρια που τις εξυπηρετούσαν σφραγίστηκαν.

Όμως αυτή η πίεση γύρισε μπούμερανγκ. Όχι μόνο οι γυναίκες δεν επέστρεψαν στο χιτζάμπ, αλλά ολοένα μεγαλύτερα τμήματα της κοινωνίας πέρασαν σε ενεργή αντιπαράθεση προς αυτόν τον θρησκευτικό καταναγκασμό. Τρία χρόνια μετά, μπορεί κανείς να πει πως η όψη των ιρανικών πόλεων έχει αλλάξει ριζικά: πάνω από τις μισές γυναίκες στα μεγάλα αστικά κέντρα δεν φορούν μαντίλα ή την φέρουν πολύ πίσω, ενώ ακόμη και στις μικρότερες πόλεις ο αριθμός όσων κυκλοφορούν χωρίς κάλυμμα κεφαλής σε δρόμους και αγορές είναι εντυπωσιακός. Αυτή η εκτεταμένη πολιτική ανυπακοή δείχνει ότι, στον πιο θεμελιώδη τρόπο ζωής τους, οι άνθρωποι δεν αναγνωρίζουν πλέον την κυβέρνηση ως αυθεντία. Ένα καθεστώς που κάποτε αποκαλούσε το χιτζάμπ «την τιμή της επανάστασης» στέκει τώρα απορημένο μπροστά σε μια γενιά που έχει χάσει την πίστη σε αυτό και δεν υποτάσσεται σε ιδεολογικές προσταγές.

Ψωμί και ελευθερία: απονεκρωμένη οικονομία, εργατική τάξη & η αντοχή της κοινωνίας

Κι όμως, η οικονομία και το βιοτικό επίπεδο αποτελούν καθοριστικό παράγοντα για το μέλλον της ιρανικής κοινωνίας· έχουν πλέον μετατραπεί σε πεδίο ανοιχτής σύγκρουσης ανάμεσα στον λαό και την εξουσία. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2020 (ιδίως μετά το 2021), η Ισλαμική Δημοκρατία βιώνει την κρισιμότερη οικονομική της φάση. Ο επίσημος πληθωρισμός ξεπερνά το 40%, ενώ σύμφωνα με ανεξάρτητους ειδικούς στην πράξη αγγίζει το 50–60%, η αξία του ριαλιού έχει καταρρεύσει, με το δολάριο να εκτοξεύεται από τις 5.000 σε πάνω από 50.000 τομάν, και η οικονομική ανάπτυξη παραμένει σχεδόν μηδενική για περισσότερο από μία δεκαετία. Η ανεργία, ιδίως μεταξύ των νέων πτυχιούχων, έχει λάβει εκρηκτικές διαστάσεις, ενώ το ταξικό χάσμα έχει οξυνθεί όσο ποτέ. Η μεσαία τάξη συνθλίβεται από την ακρίβεια και εκατομμύρια οικογένειες έχουν διολισθήσει κάτω από το όριο της φτώχειας. Ακόμη και βάσει επίσημων κρατικών στοιχείων, περίπου το 25-30% του πληθυσμού, δηλαδή σχεδόν 25 εκατομμύρια άνθρωποι, ζουν σε συνθήκες ένδειας. Κατά κάποιους ανεξάρτητους οικονομολόγους, η πραγματικότητα είναι ακόμη πιο ζοφερή: αν ληφθεί υπόψη το πραγματικό όριο φτώχειας, πάνω από το 50% των Ιρανών αδυνατεί να καλύψει βασικές ανάγκες.

Τα τελευταία χρόνια κύματα απεργιών και επαγγελματικών κινητοποιήσεων έχουν απλωθεί σε ολόκληρη τη χώρα, αντίδραση στη ραγδαία επιδείνωση του βιοπορισμού. Το μαχαίρι έχει φτάσει στο κόκαλο για εργάτες και υπαλλήλους: οι πενιχροί μισθοί δεν καλύπτουν πια ούτε τα βασικά. Έτσι, εργάτες σε βιομηχανίες, δάσκαλοι, νοσηλευτές, συνταξιούχοι και μικροέμποροι κατεβαίνουν στους δρόμους, κλείνουν τα καταστήματά τους, οργανώνονται. Κατά καιρούς, οι κινητοποιήσεις αυτές πήραν πανεθνική μορφή, όπως οι συντονισμένες απεργίες εκπαιδευτικών σε δεκάδες πόλεις, με αιτήματα για αυξήσεις και την απελευθέρωση φυλακισμένων συναδέλφων τους ή οι κινητοποιήσεις των οδηγών φορτηγών απέναντι στην ακρίβεια των καυσίμων και το δυσβάσταχτο κόστος ζωής. Σύμφωνα με το Κέντρο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Ιράν, μόνο στο τελευταίο τετράμηνο του 2023-2024 (Δεκέμβριος 2023 – Μάρτιος 2024) καταγράφηκαν τουλάχιστον 44 απεργίες και εργατικές διαμαρτυρίες σε 26 πόλεις της χώρας.

Όλα αυτά δείχνουν πως η δυσαρέσκεια των εργαζομένων και των φτωχών φουντώνει μέρα με τη μέρα. Τα πιο στοιχειώδη αιτήματα -εξόφληση δεδουλευμένων, μισθοί πάνω από το όριο φτώχειας, εργασιακή ασφάλεια, τερματισμός των διεφθαρμένων ιδιωτικοποιήσεων- αντιμετωπίζονται όχι με λύσεις αλλά με δικογραφίες και καταστολή. Από τον εργάτη της ζάχαρης στη Χαφτ-Ταπέ, Εσμαΐλ Μπαχσί, μέχρι τον φυλακισμένο δάσκαλο Τζαφάρ Εμπραχίμι, και δεκάδες ακόμη συνδικαλιστές -όπως ο Τζαφάρ Αζίμζαντε και η Παρβίν Μοχαμαντί- βρέθηκαν πίσω από τα κάγκελα για το «έγκλημα» της διεκδίκησης δικαιοσύνης. Η αμείλικτη αυτή καταστολή δεν είναι τυχαία αφού το καθεστώς γνωρίζει πως η σύζευξη των κοινωνικών αιτημάτων με το ελευθεριακό ρεύμα απειλεί την ίδια του την ύπαρξη. Στα συνθήματα της εξέγερσης του 2022 κι έπειτα, αντήχησε πολλές φορές με συγκινητική δύναμη το «Εργάτη, φοιτητή, ενότητα, ενότητα». Μια τέτοια σύγκλιση είναι εφιάλτης για μια εξουσία που στηρίζεται στον κοινωνικό κατακερματισμό.

Παρά όλα τα συντριπτικά βάρη, κάτι βαθύ μέσα στην ιρανική κοινωνία παραμένει ζωντανό και δεν την αφήνει να παραδοθεί άνευ όρων στη φτώχεια και τη φίμωση: μια κουλτούρα αντίστασης. Οι Ιρανοί, στη μακρά ιστορική τους διαδρομή, έχουν σηκωθεί πολλές φορές μέσα από τα ερείπια. Και σήμερα, παρότι η τυραννία έχει οδηγήσει πολλούς στα όριά τους, το φρόνημα της αντοχής και της αλληλεγγύης δυναμώνει.

Οι εικόνες των τελευταίων δύο-τριών χρόνων, εν μέσω καταστολής, είναι ανεξίτηλες: τα παζάρια στο Σακκές, στο Σαναντάτζ και στην Τεχεράνη που κατέβασαν ρολά σε ένδειξη πένθους και αλληλεγγύης· οι θεατές στο Στάδιο Azadi (το κεντρικό στάδιο της Τεχεράνης) που, από τα βάθη της ψυχής, τραγούδησαν εν χορώ το «Yar-e Dabestani» («Ο συμμαθητής μου», ένα τραγούδι του φοιτητικού κινήματος του 1979 που έχει γίνει σύμβολο αλληλεγγύης)· οι οδηγοί που τίμησαν τους νεκρούς με συνεχόμενα κορναρίσματα· οι μάνες που στα κοιμητήρια πιασμένες χέρι-χέρι πάνω από τους τάφους των παιδιών τους τραγούδησαν «Ρίξε κι άλλη φωτιά, γιατί αυτή η φωτιά δεν θα γίνει στάχτη».

Όλα αυτά δείχνουν ότι, κόντρα στην πίεση, το πνεύμα της κοινωνίας δεν έχει νεκρωθεί. Ο λαός του Ιράν είναι θλιμμένος, οργισμένος -ίσως και στιγμές απελπισμένος- αλλά δεν είναι υποταγμένος, ούτε νεκρός. Στα στενά βλέπεις ακόμη το χαμόγελο της συντροφικότητας στα βλέμματα των περαστικών· κι όταν ακούγεται το όνομα «Μάχσα», τα μάτια γεμίζουν δάκρυ και οι γροθιές σφίγγονται. Αυτή η ζωντανή καρδιά δεν θανατώνεται με σφαίρες και φυλακές, από κανένα καθεστώς.

Δώδεκα μέρες τρόμου: ο σύντομος πόλεμος & η κοινωνική εκκρεμότητα

Τρία χρόνια μετά την εξέγερση «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» το Ιράν βρίσκεται ξανά στο μάτι του κυκλώνα. Στο εσωτερικό, η κοινωνική σύγκρουση παραμένει ανοιχτή· στο εξωτερικό, μια σειρά γεγονότων ήρθαν να τη δυναμιτίσουν ακόμα περισσότερο. Τον τελευταίο χρόνο, η αντιπαράθεση ανάμεσα στην Ισλαμική Δημοκρατία και τους εχθρούς της κλιμακώθηκε επικίνδυνα. Το καθεστώς, βαρύ από τις τυχοδιωκτικές του πολιτικές στην περιοχή και το αμφιλεγόμενο πυρηνικό του πρόγραμμα, ζει εδώ και χρόνια κάτω από κυρώσεις και διεθνή πίεση. Το 2023 όμως, η κόντρα με το Ισραήλ πήρε πιο ανοιχτή μορφή. Το Ισραήλ, βλέποντας το ιρανικό καθεστώς (ή κάθε πολιτική που θεωρεί απειλή για την ύπαρξή του) ως εχθρό προς εξόντωση, είχε ήδη εξαπολύσει σειρά επιθέσεων: κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ σε πυρηνικές εγκαταστάσεις, ακόμα και δολοφονίες επιστημόνων. Όμως, τον Ιούνιο του 2025, η μέχρι τότε υπόγεια αναμέτρηση βγήκε στο φως με τον πιο βίαιο τρόπο: έναν αιφνίδιο, καταστροφικό πόλεμο.

Ένα πρωινό του Ιουνίου 2025, οι κάτοικοι πολλών ιρανικών πόλεων ξύπνησαν από τον εκκωφαντικό ήχο εκρήξεων. Ισραηλινά μαχητικά εξαπέλυσαν αιφνιδιαστική επίθεση, τη μεγαλύτερη ξένη στρατιωτική εισβολή σε ιρανικό έδαφος μετά τον πόλεμο με το Ιράκ (1980-1988). Οι Φρουροί και ο στρατός απάντησαν αμέσως με καταιγισμό πυραύλων προς το Τελ Αβίβ και τη Χάιφα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, που αρχικά παρακολουθούσαν, μπήκαν στον πόλεμο μέσα σε λίγες μέρες, βομβαρδίζοντας ιρανικούς πυρηνικούς στόχους. Έτσι ξέσπασε ένας σύντομος αλλά άνισος πόλεμος, που κράτησε δώδεκα μέρες, αφήνοντας πίσω του καταστροφή και τρόμο. Ισραηλινοί πύραυλοι και drones ισοπέδωσαν βάσεις των Φρουρών και ραντάρ· ισχυρές εκρήξεις συγκλόνισαν την Τεχεράνη και το Ισπαχάν. Τα ιρανικά αντιαεροπορικά προσπάθησαν να απαντήσουν, αλλά η αεροπορική υπεροχή του αντιπάλου ήταν καθαρή. Σειρήνες συναγερμού ήχησαν σε Τεχεράνη, Ισπαχάν και Ταμπρίζ· ο κόσμος έτρεχε πανικόβλητος στα καταφύγια. Κι αν δεν επρόκειτο για ολοκληρωτικό πόλεμο αλλά για στοχευμένα πλήγματα, η χώρα έζησε δώδεκα μέρες βυθισμένη στην αγωνία και στον φόβο για το αύριο.

Μια κοινωνία που μόλις είχε βγει από το σοκ της εξέγερσης και έφερε ακόμα τα τραύματα της καταστολής, βρέθηκε τώρα μπροστά σε ένα νέο σοκ: τον πόλεμο από έξω. Ένας συγγραφέας μέσα στο Ιράν περιέγραψε την κατάσταση ως εξής: «Οι εξελίξεις σε τόσο μικρό διάστημα ήταν τόσο πυκνές και συντριπτικές, ώστε η κοινωνία, υπό το βάρος αυτών των εξελίξεων, βυθίστηκε σε αντιφατικά αισθήματα. Δημιουργήθηκε μια κατάσταση εκκρεμότητας, απρόβλεπτη και νευρική». Ο κόσμος έμενε διχασμένος: να οργιστεί για την ξένη εισβολή ή να χαρεί για το πλήγμα στο καθεστώς; Να φοβηθεί για την πατρίδα ή να ελπίσει στην πτώση των εξουσιαστών; Αυτή η αντίφαση κρατούσε ολόκληρη την κοινωνία σε μια αγχώδη αιώρηση.

Η Ισλαμική Δημοκρατία, νιώθοντας την απειλή της εξόντωσης, έσπευσε να αλλάξει προσωπείο. Η ίδια εξουσία που για χρόνια διακήρυττε την «ισλαμική ούμμα» (την παγκόσμια μουσουλμανική κοινότητα) και κατηγορούσε τον εθνικισμό, εμφανίστηκε ξαφνικά με εθνικά σύμβολα. Οι δρόμοι της Τεχεράνης και άλλων πόλεων γέμισαν με πατριωτικές πινακίδες: με τον Αράς τον Τοξότη (έναν θρυλικό Πέρση ήρωα που θυσιάστηκε για να υπερασπιστεί τα σύνορα του Ιράν) και με επικούς ύμνους για το Ιράν. Στη δημόσια τηλεόραση, υμνωδοί του καθεστώτος τραγουδούσαν το παλιό “Ey Iran” (έναν πατριωτικό ύμνο που συντέθηκε τη δεκαετία του 1940, που συχνά θεωρείται ο ανεπίσημος εθνικός ύμνος του Ιράν). Ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, που μια ζωή αυτοπροσδιοριζόταν ως «στρατιώτης του Ισλάμ», κάλεσε τώρα τον λαό σε «υπεράσπιση της πατρίδας». Η στροφή αυτή δεν πέρασε απαρατήρητη, πολλοί τη χλεύασαν ως γελοιογραφία: το ίδιο καθεστώς που μέχρι χθες στιγμάτιζε κάθε επικριτή ως «κοσμικό εθνικιστή», σήμερα υψώνει τη σημαία για να σωθεί. Στην πράξη, μπροστά στην πρώτη υπαρξιακή απειλή, η Ισλαμική Ρεπούμπλικα συνειδητοποίησε πως για να κερδίσει στήριξη δεν είχε άλλο απόθεμα παρά τον πατριωτισμό των ίδιων των ανθρώπων. Έπιασε άραγε το τέχνασμα; Η κοινωνική αντίδραση έδειξε ότι η χαμένη εμπιστοσύνη δεν ανακτάται με μερικά συνθήματα. Το αίσθημα ήταν ξεκάθαρο: «Αν νοιάζεστε για το Ιράν, γιατί τόσα χρόνια με τους τυχοδιωκτισμούς σας το φέρατε στο χείλος του πολέμου;»

Από την άλλη πλευρά, ένα κομμάτι των αντιπάλων του ισλαμικού καθεστώτος -κυρίως δύο ρεύματα, οι φιλομοναρχικοί (υποστηρικτές της αποκατάστασης της δυναστείας των Παχλεβί) και οι “Μουτζαχεντίν-ε Χαλκ” (MEK, ή Μουτζαχεντίν του Λαού του Ιράν, μια αμφιλεγόμενη ομάδα της αντιπολίτευσης με ιστορικό υποστήριξης ξένων δυνάμεων)- έδειξε μια στάση που ξύπνησε πικρές μνήμες προδοσίας: την ευθυγράμμιση με τον ξένο αντίπαλο. Παράδοξο, αν σκεφτεί κανείς ότι αυτοί που διακηρύσσουν πως είναι «φιλοϊρανοί» και υπέρ της «εδαφικής ακεραιότητας» βρέθηκαν, μέσα στον δωδεκαήμερο πόλεμο Ισραήλ-Ιράν, να παίρνουν το μέρος μιας εχθρικής δύναμης. Δορυφορικά κανάλια κοντά σ’ αυτούς πρόβαλλαν με ενθουσιασμό τις «νίκες» του ισραηλινού στρατού και δεν δίστασαν να ευχηθούν την πτώση της Ισλαμικής Δημοκρατίας από ξένη στρατιωτική επέμβαση. Ο Ρεζά Παχλεβί, ο εξόριστος πρίγκιπας διάδοχος που ονειρεύεται την επιστροφή της μοναρχίας, επένδυσε τόσο πολύ στη στήριξη Ισραήλ και ΗΠΑ ώστε, εν μέσω των επιθέσεων, έστειλε συλλυπητήρια για τον θάνατο δύο Ισραηλινών πολιτών, χωρίς να πει λέξη για τους Ιρανούς στρατεύσιμους ή τους αμάχους που σκοτώθηκαν από τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς. Μια τέτοια στάση μόνο ως ξενοδουλία και μνησικακία μπορούσε να διαβαστεί· και είναι ειρωνικό πως όσοι αυτοχαρακτηρίζονται «εθνικιστές» ζητούν από ξένες δυνάμεις τη συντριβή της ίδιας τους της χώρας. Όχι μόνο δεν τους χάρισε νομιμοποίηση, αλλά ανέδειξε με ακόμη μεγαλύτερη καθαρότητα ότι μια αυθεντική εναλλακτική μπορεί να βρεθεί μόνο μέσα στον ίδιο τον λαό και στα ανεξάρτητα κινήματα, όχι στην αγκαλιά ξένων κρατών.

Ο δωδεκαήμερος πόλεμος έληξε τελικά υπό διεθνείς πιέσεις και με τη μεσολάβηση μεγάλων δυνάμεων. Το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες, αφού κατάφεραν βαριά πλήγματα στο Ιράν και υπέστησαν μερικές πυραυλικές επιθέσεις σε αντάλλαγμα, τελικά υποχώρησαν, καθώς η συνέχιση της σύγκρουσης απειλούσε να ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Για την Ισλαμική Ρεπούμπλικα, η λήξη του πολέμου λειτούργησε σαν τεχνητή αναπνοή. Η προπαγάνδα έσπευσε να διακηρύξει ότι «νικήσαμε τους ξένους εχθρούς» και προσπάθησε να αποστάξει «νίκη» από τα ερείπια.

Η πραγματικότητα όμως, ήταν πολύ πιο σκληρή: οι ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις υπέστησαν σοβαρές ζημιές, εκατοντάδες στρατιώτες και άμαχοι σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν και το κυριότερο, η ήδη εύθραυστη οικονομία δέχτηκε νέο, βαρύ πλήγμα. Το δολάριο και ο χρυσός εκτινάχθηκαν· ο κόσμος, τρομαγμένος, έσπευδε να αποθηκεύσει βασικά αγαθά. Μέσα σ’ αυτό το κλίμα, το καθεστώς, ακόμη και μετά την εκεχειρία, συνέχισε να χτυπά το τύμπανο του πολέμου για να καλύψει την εσωτερική πίεση. Κατά τη διάρκεια της σύρραξης η καταστολή οξύνθηκε: ειρηνιστές και πολιτικοί ακτιβιστές συνελήφθησαν με την κατηγορία της «συνεργασίας με τον εχθρό» (μια ευρεία κατηγορία που χρησιμοποιείται για να φιμώσει τη διαφωνία), ενώ κάθε επικριτική φωνή φιμώθηκε με το πρόσχημα ότι «η χώρα βρίσκεται σε πόλεμο». Με άλλα λόγια, η Ισλαμική Ρεπούμπλικα αξιοποίησε την ισραηλινή επίθεση για να σφίξει κι άλλο τη θηλιά γύρω από τις ελευθερίες και να εκφοβίσει τους αντιφρονούντες υπό τη σκιά του εξωτερικού κινδύνου.

Μετά την εκεχειρία: η κατασκευή αφήγησης, ο οικονομικός πυρετός & μια κοινωνία λαβωμένη αλλά ζωντανή

Η σημερινή εικόνα του Ιράν είναι ένα μίγμα ελπίδας και φόβου, φωτός και σκοταδιού. Από τη μια μεριά, βλέπουμε μια κοινωνία βαριά πληγωμένη αλλά ταυτόχρονα αφυπνισμένη. Τίποτα δεν θυμίζει πια το Ιράν πριν από τρία χρόνια, ούτε στις ψυχές των ανθρώπων, ούτε στα έγκατα του ίδιου του κρατικού μηχανισμού. Όσοι ένιωσαν για λίγο την ελευθερία στους δρόμους και δοκίμασαν τη δύναμη της συλλογικότητας, δύσκολα επιστρέφουν στην παλιά σιωπή. Οι κοινωνικοί κανόνες έχουν αλλάξει· ο φόβος για την αστυνομία και τη Basij (μια παραστρατιωτική πολιτοφυλακή υπό το IRGC, που χρησιμοποιείται συχνά για την καταστολή στον δρόμο) έχει ξεθωριάσει· οι νέοι διαλέγουν τη ζωή, όχι την ύπαρξη κάτω από τον τρόμο του θανάτου. Κορίτσια περπατούν με θάρρος χωρίς μαντίλα, οικογένειες στέκονται όρθιες απέναντι στον αυταρχισμό των οργάνων, έμποροι, γιατροί και διάσημοι αθλητές απομακρύνονται σταδιακά από την επιρροή του καθεστώτος. Ακόμα και όσοι κρατούν δεσμούς με τη θρησκεία αποστρέφονται μια εξουσία που τη χρησιμοποιεί σαν εμπόρευμα. Η ιρανική κοινωνία είναι σήμερα πιο κοσμική, πιο ενημερωμένη και πιο συγχρονισμένη από ποτέ. Οι θρησκευτικές και εθνοτικές ρωγμές, πάνω στις οποίες το καθεστώς στήριζε την κυριαρχία του, έχουν ατονήσει μέσα στη φωτιά του κοινού αγώνα: γυναίκες και άνδρες, Κούρδοι και Πέρσες, σιίτες και σουνίτες στάθηκαν πλάι πλάι για έναν μεγαλύτερο σκοπό – και αυτό το κοινωνικό κεφάλαιο δεν διαγράφεται.

Από την άλλη, οι ανησυχίες πυκνώνουν. Η Ισλαμική Ρεπούμπλικα είναι λαβωμένη, και γι’ αυτό πιο επικίνδυνη. Ο νέος γύρος κυρώσεων και η διεθνής απομόνωση μετά την καταστολή του 2022 έχουν σπρώξει την οικονομία στο χείλος της κατάρρευσης, ενώ διέξοδος δεν φαίνεται στον ορίζοντα. Οι κρατούντες ενδέχεται, για να διασωθούν, να επιδιώξουν ξανά εξωτερικές περιπέτειες ή να εντείνουν την αιματηρή καταστολή. Η εμπειρία διδάσκει ότι αυτό το σύστημα δεν διστάζει να μετατρέψει τη χώρα σε καμένη γη για να παραμείνει στην εξουσία. Ο κίνδυνος επανάληψης σεναρίων τύπου Συρίας ή Λιβύης, εμφύλια σύρραξη ή ξένη επέμβαση, βαραίνει όσους αγαπούν τον τόπο. Οι λίγοι μήνες του σύντομου πολέμου με το Ισραήλ έδειξαν πόσο εκτεθειμένη είναι η χώρα και πόσο απροστάτευτοι οι άνθρωποι. Έτσι αναδύεται ένα δύσκολο ερώτημα: πώς τερματίζεται η εσωτερική τυραννία χωρίς να οδηγηθούμε σε εξωτερικό πόλεμο ή σε εσωτερικό χάος;

Η απάντηση δεν είναι εύκολη και μαγική συνταγή δεν υπάρχει. Παρ’ όλα αυτά, είναι εμφανές ότι ο αυταρχισμός κατρακυλά στην απώλεια νομιμοποίησης περισσότερο από ποτέ. Το καθεστώς δεν έχει δρόμο μπροστά αλλά ούτε και πίσω: καμία μεταρρύθμιση, ούτε καν στοιχειώδη διακυβέρνηση.

Η λαϊκή δυσαρέσκεια εκτοξεύθηκε και όπως επισημαίνουν αναλυτές, η κοινωνία ζει μια «επαναστατική» συνθήκη που δεν έχει ακόμη σαφή πορεία ή τέλος αλλά σίγουρα δεν επιστρέφει στο χθες. Ο λαός ζητά ζωή κι αυτό το αίτημα δεν αναχαιτίζεται με γκλομπ ή κελιά.

Πολλά σημάδια δείχνουν ότι και μέσα στο ίδιο το καθεστώς άνοιξαν ρωγμές και εμφανίστηκαν δισταγμοί. Οι πραγματιστές συντηρητικοί αντιλαμβάνονται το αδιέξοδο, ενώ οι ακραιφνείς ιδεολόγοι δεν πείθουν ούτε τους ίδιους τους ένστολους. Όταν οι «μετριοπαθείς» του καθεστώτος, μετά τις επιθέσεις του Ισραήλ, μιλούν δημοσίως για την ανάγκη αλλαγής «παραδείγματος διακυβέρνησης», εννοώντας την εγκατάλειψη της θεοκρατικής κηδεμονίας και του σεχταριστικού τυχοδιωκτισμού, σημαίνει ότι ακόμη και οι «εντός» βλέπουν το αδιέξοδο.

Κι όμως, οι κοινωνικοί μετασχηματισμοί χρειάζονται χρόνο, και η πορεία του Ιράν θα περάσει μέσα από κακοτοπιές. Πολλά σενάρια παραμένουν ανοιχτά. Ίσως το καθεστώς επιβιώσει για λίγο ακόμα, στηριζόμενο στη ωμή βία· μα στέκεται πάνω σε θάλασσα από μπαρούτι, μια σπίθα μπορεί να προκαλέσει νέα έκρηξη. Οι διαμαρτυρίες θα συνεχιστούν με μεταβαλλόμενες μορφές: απεργίες εργατών, μποϊκοτάζ σε προσχηματικές εκλογές, συμβολικές συγκεντρώσεις σε επετείους. Το ελευθεριακό ρεύμα γνωρίζει υφέσεις και εξάρσεις, αλλά δεν σταματά, γιατί ριζώνει στην αυθεντική, βαθιά επιθυμία για μια καλύτερη ζωή.

Μέσα σ’ όλα αυτά, η κοινωνία του Ιράν κοιτά μπροστά: με ανήσυχα μάτια αλλά με πεισματική ελπίδα. Ελπίδα ότι αυτη η μαύρη νύχτα θα τελειώσει σε μια καθαρή αυγή. Ελπίδα για ρήξη με πάνω από έναν αιώνα δεσποτισμού και για το άνοιγμα ενός νέου κεφαλαίου στη γη του Ιράν. Στους δρόμους της Τεχεράνης και του Σανανετζ, πάνω σε έναν τοίχο, ακόμη φαίνεται βιαστικά γραμμένο: «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία». Οι υπάλληλοι το κάλυψαν επανειλημμένα με μπογιά κι ένα άλλο χέρι το ξαναέγραψε. Αυτή είναι η μοίρα του ιδεώδους της ελευθερίας στο σύγχρονο Ιράν: η καταστολή μπορεί να το καταπνίγει προσωρινά, αλλά εκείνο φουντώνει ξανά και ξανά.

Οι άρχοντες ίσως σπάσουν πένες, φιμώσουν στόματα, ρίξουν τα ελεύθερα σώματα σε φυλακές και τάφους, πώς όμως θα θανατώσουν το πνεύμα της ελευθερίας; Αυτό που έχει ριζώσει στις ψυχές δεν πεθαίνει με σφαίρες και δεσμά.

Τρία χρόνια μετά την εξέγερση της Ζίνα, η χώρα είναι τραυματισμένη αλλά ζωντανή. Ο λαός πόνεσε βαθιά, μα μέσα στον πόνο γέννησε ένα πανώριο όνειρο: το όνειρο ενός ελεύθερου Ιράν· ενός Ιράν όπου η γυναίκα δεν καταπιέζεται επειδή είναι γυναίκα, όπου η ζωή έχει αξία, όπου η ελευθερία είναι δικαίωμα κάθε ανθρώπου. Αυτό το όνειρο δεν ξεριζώνεται με τη βία από έναν λαό που μάτωσε γι’ αυτό. Ίσως να μη γνωρίζουμε την ακριβή στιγμή της αυγής της ελευθερίας, μα η προοπτική της διαγράφεται. Κάθε μάνα που θρηνεί στο μνήμα του παιδιού της και ψιθυρίζει ύμνους ελευθερίας, κάθε νέα που γελά χωρίς μαντίλα στα σοκάκια, κάθε νέος που δεν τρέχει να κρυφτεί και φωνάζει για το δίκιο, όλοι μαρτυρούν την ίδια αλήθεια: ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία του Ιράν έχει αρχίσει. Ένα κεφάλαιο όπου ο λαός δεν είναι πια ο σιωπηλός υπήκοος του χθες και οι άρχοντες δεν κατέχουν πια την αδιαμφισβήτητη εξουσία.

Το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» είναι το απόσταγμα μιας μακράς, ανηφορικής πορείας· μιας πορείας στρωμένης με τους αγώνες των γυναικών για τα δικαιώματά τους, με τις προσπάθειες των πολλών για μια αξιοπρεπή ζωή και με τις θυσίες όλων για την ελευθερία, μιας πορείας που συνεχίζεται.

The post Η Άνοδος της Ζωής: Μία ιστορική θεώρηση για το Ιράν μετά τη Ζίνα first appeared on Aυτολεξεί.