Το κείμενο αυτό αφορμάται από τον όρο «Μεγάλη Ελληνική Επανάσταση» που υπάρχει στο σχολικό βιβλίο ιστορίας της ΣΤ’ Δημοτικού και έχει στόχο να ασκήσει κριτική σε αυτόν τον χαρακτηρισμό και να αιτιολογήσει για ποιους λόγους η Ελληνική Επανάσταση δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μεγάλη.

Στην πραγματικότητα ο χαρακτηρισμός «μεγάλη» για την Επανάσταση του 1821 δεν απαντά σχεδόν ποτέ στη βιβλιογραφία ούτε σε άλλα σχολικά βιβλία ιστορίας[1]. Το μόνο πόνημα ιστορίας που βρήκα με αυτόν τον χαρακτηρισμό είναι ο έβδομος τόμος της Ιστορίας του Νέου Ελληνισμού – Η Μεγάλη Ελληνική Επανάσταση του Απ. Βακαλόπουλου.

Το ζήτημα βέβαια είναι γιατί η Ελληνική Επανάσταση, η οποία επί της ουσίας οδήγησε στον σχηματισμό του πρώτου ανεξάρτητου ελληνικού κράτους δεν απαντά στη βιβλιογραφία ως μεγάλη. Για να εξηγηθεί αυτό νομίζω ότι θα πρέπει να απαντηθεί πρώτα ένα άλλο ερώτημα: με ποια κριτήρια μπορεί να χαρακτηριστεί ένα ιστορικό γεγονός μεγάλο;

Εκτιμώ ότι τα βασικότερα κριτήρια που απαντούν σε αυτό το ερώτημα είναι δύο: α’) ποσό σοβαρό-σημαντικό είναι το ίδιο το γεγονός και β’) ποιες ήταν οι συνέπειές του στην παγκόσμια ιστορία. Για παράδειγμα η δολοφονία του αρχιδούκα της Αυστρίας Φραγκίσκου Φερδινάρδου ήταν μεν ένα σημαντικό γεγονός, αλλά δολοφονίες πριγκίπων έχουν συμβεί κι άλλες στην ιστορία, χωρίς αυτό να καθιστά το ίδιο το γεγονός τόσο σημαντικό. Αν συνυπολογίσουμε όμως ότι η συγκεκριμένη δολοφονία αποτέλεσε την αφορμή για την έκρηξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, αυτό το στιγμιαίο γεγονός μπορεί να αποκληθεί μεγάλο για την παγκόσμια ιστορία.

Εξετάζοντας υπό αυτό το πρίσμα την Ελληνική Επανάσταση θα ξεκινήσω πρώτα από το δεύτερο κριτήριο. Με βάση αυτό, είναι εύλογο η Επανάσταση να μην χαρακτηρίζεται ως μεγάλη. Αν π.χ. ήταν μεγάλη τότε η Αμερικανική, η Γαλλική και η Ρωσική που είχαν πολύ πιο σημαντικό αντίκτυπο στην παγκόσμια ιστορία πώς θα έπρεπε να αποκαλούνται, τεράστιες;

Ίσως αν η Ελληνική Επανάσταση αποτελούσε το έναυσμα για μια παμβαλκανική εξέγερση που θα οδηγούσε είτε στη συγκρότηση ενός ενιαίου παμβαλκανικού κράτους (όπως οραματιζόταν ο Ρήγας) είτε στη συγκρότηση των σημερινών βαλκανικών κρατών, η εξέγερση να είχε μεγαλύτερο ιστορικό βάρος, κάτι τέτοιο όμως δεν έγινε. Παρ’ όλα αυτά κάτι τέτοιο εμπεριεχόταν στις αρχικές φιλοδοξίες της. Τα μέλη της Φιλικής Εταιρίας δεν ήταν όλα Έλληνες, όπως ο Σέρβος ηγέτης Καραγεώργεβιτς, ούτε οι προκηρύξεις του Υψηλάντη που καλούσε τον λαό των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών σε εξέγερση απευθυνόταν αποκλειστικά σε Έλληνες. Ωστόσο, η συνεννόηση των διαφορετικών εθνοτήτων δεν φάνηκε εύκολη και ο στόχος αυτός δεν επετεύχθη, εξ ου και η εκτέλεση του Βλαντιμιρέσκου.

Η Επανάσταση επίσης δεν μπόρεσε να πετύχει ούτε μια ακόμη βασική επιδίωξη του Υψηλάντη, την άμεση επέμβαση της Ρωσίας εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, που θα μπορούσε π.χ. να οδηγήσει στην απελευθέρωση των ομόδοξων βαλκανικών λαών ή στην κατάλυση της ίδιας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, γεγονότα που σίγουρα θα έδιναν σπουδαιότερο χαρακτήρα στην Ελληνική Επανάσταση. Αντ’ αυτών, όπως γνωρίζουμε, ο τσάρος Αλέξανδρος Α’, πιστός στο δόγμα της Παλινόρθωσης της Ιερής Συμμαχίας, όχι μόνο δεν στήριξε την εξέγερση αλλά την καταδίκασε, αποδεικνύοντας για άλλη μια φορά ότι η Ρωσία, όπως κάθε μεγάλη δύναμη, υποστήριζε τον επαναστατικό αναβρασμό μόνο όταν είχε ίδιον συμφέρον[2]. Το αποτέλεσμα ήταν η επανάσταση στη Μολδοβλαχία σύντομα να έχει άδοξο τέλος.

Τι πέτυχε λοιπόν η Επανάσταση του 1821; Τελικά οδήγησε στη δημιουργία ενός νέου ανεξάρτητου κράτους, υπό την προστασία-κηδεμονία τριών Μεγάλων Δυνάμεων, της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας. Σε γεωπολιτικό επίπεδο η Επανάσταση, όπως εξελίχθηκε, είχε κυρίως αξία ως προς την εξέλιξη του Ανατολικού Ζητήματος, τη διευθέτηση δηλαδή της ολοένα και αυξανόμενης επιρροής των ευρωπαϊκών δυνάμεων στα ζητήματα της παρακμάζουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Σε ιδεολογικό επίπεδο η σημασία της έγκειται στο ότι αποτέλεσε το πρώτο επαναστατικό κίνημα, το οποίο είχε επιτυχία μετά τη σύμπτυξη της Ιερής Συμμαχίας. Ωστόσο, το ελληνικό επαναστατικό κίνημα σε αντίθεση με τις σύγχρονές του εξεγέρσεις στην Ισπανία και το κίνημα των καρμπονάρων στην Ιταλία που ήταν πολιτικά, είχε (κυρίως, αν και φυσικά όχι μόνο) χαρακτήρα εθνικοαπελευθερωτικό. Μάλιστα οι Έλληνες πάσχισαν εξ αρχής να προβάλλουν ακριβώς αυτό τον χαρακτήρα της Επανάστασης και να απεμπολήσουν κάθε επαφή με τον καρμποναρισμό.[3]

Σίγουρα λοιπόν η Ελληνική Επανάσταση που οδήγησε στη δημιουργία ενός νέου ανεξάρτητου κράτους αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της εποχής, ωστόσο αυτό δεν αρκεί για να της αποδοθεί ο χαρακτηρισμός μεγάλη, ειδικά αν συνυπολογίσουμε ότι το αποτέλεσμά της ήταν η δημιουργία ενός μικρού προστατευόμενου από Μεγάλες Δυνάμεις κράτους, δηλαδή επί της ουσίας προτεκτοράτου.

Μετά από την εξέταση του δεύτερου κριτηρίου θα επανέλθω στο πρώτο, δηλαδή στα ίδια τα ιστορικά γεγονότα που έλαβαν χώρα κατά την Επανάσταση και εξαιτίας των οποίων δεν δικαιολογείται ο χαρακτηρισμός της ως «μεγάλη». Θα εστιάσω σε γεγονότα τα οποία «μίκρυναν» την Επανάσταση, τέτοια ήταν οι τρεις εμφύλιοι πόλεμοι που ξέσπασαν (δύο μεσούσης της Επανάστασης και ένας μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια) και οι γενικότερες διαρκείς διενέξεις που είχαν ως αποτέλεσμα το ελληνικό κράτος να το απελευθερώσουν και να έχουν την αξίωση να το ελέγχουν πλέον ξένες δυνάμεις.

 Στην πραγματικότητα η Επανάσταση ξεκίνησε ως μεγάλη. Σε μικρό χρονικό διάστημα η φλόγα της εξέγερσης που άρχισε στην Πελοπόννησο επεκτάθηκε στη Στερεά, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία, τη Μακεδονία, την Κρήτη και τα νησιά του Αιγαίου. Οι γεωπολιτικές συνθήκες ευνόησαν τελικά την εδραίωση της μόνο στον Μοριά (Πελοπόννησος) και τη Ρούμελη (Στερεά Ελλάδα). Υπό την ηγεσία του Κολοκοτρώνη η Επανάσταση στον Μοριά τα δύο πρώτα χρόνια σημείωσε σημαντικές επιτυχίες∙ η κατάληψη της Τριπολιτσάς (23 Σεπτεμβρίου 1821) και η καταστροφή του Δράμαλη στα Δερβενάκια (Ιούλιος 1822) προκάλεσαν πανελλήνιο ενθουσιασμό, αναπτέρωσαν τις ελπίδες των Ελλήνων για ελευθερία και έδειξαν ότι οι οθωμανικός ζυγός μπορεί να αποτιναχθεί. Και εκεί λοιπόν που οι μικροί και καταφρονεμένοι Έλληνες έδειχναν ότι μπορούν να πετύχουν μόνοι τους την ελευθερία τους, άρχισε η μεταξύ τους φαγωμάρα. Η αιτία δεν ήταν άλλη, από το ποιος θα έχει πλέον την εξουσία στο εν τη γενέσει του απελευθερούμενο κράτος.

 Για να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά, οι πρώτες επιτυχίες της Επανάστασης έδειξαν ότι υπάρχει ανάγκη μιας κεντρικής πολιτικής συγκρότησης η οποία θα σχετίζεται με τη συντήρηση των αγωνιστών, τον σχεδιασμό των πολεμικών επιχειρήσεων και τη διοίκηση των κατειλημμένων περιοχών (κυρίως την είσπραξη των φόρων). Αρχικά συγκροτήθηκαν κάποια τοπικά συμβούλια, τα οποία γρήγορα έδωσαν τη θέση τους σε τρεις ευρύτερους σχηματισμούς. Πρώτα συστάθηκε η Πελοποννησιακή γερουσία (26/5/21) που αποτελούταν από προκρίτους και αρχιερείς του Μοριά και είχε ως στόχο τη διατήρηση της εξουσίας στην καθεστηκυία επί Οθωμανοκρατίας τάξη, δηλαδή τους πρόκριτους και τους αρχιερείς, παραγκωνίζοντας τους οπλαρχηγούς, τους αγωνιστές και τους Φιλικούς. Τον Ιούνιο του 1821 φθάνει, ωστόσο στην Ελλάδα ο αδελφός του Αλέξανδρου Υψηλάντη, Δημήτριος ως Γενικός Επίτροπος της Αρχής και διεκδικεί τη γενική διεύθυνση του Αγώνα. Γύρω του συσπειρώνονται οι Φιλικοί και οι αγωνιστές, όπως ο Κολοκοτρώνης. Από πολύ νωρίς άρχισαν οι τριβές και αντιπαραθέσεις μεταξύ προκρίτων και αγωνιστών, τις οποίες καταπράυνε πυροσβεστικά ο Κολοκοτρώνης.

 Από την άλλη μεριά φτάνει στην Ελλάδα ο Φαναριώτης πολιτικός Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος και μαζί με τον επίσης Φαναριώτη Θεόδωρο Νέγρη τον Νοέμβριο του 1821 οργανώνουν πολιτικά τη Στερεά Ελλάδα σε δύο σχηματισμούς, τη Γερουσία Δυτικής Χέρσου Ελλάδας και τον Άρειο Πάγο (Γερουσία Ανατολικής Χέρσου Ελλάδας). Μέσα σε κλίμα δυσπιστίας και αντιπαλότητας οργανώνεται η Α’ Εθνοσυνέλευση στην Επίδαυρο (Δεκέμβριος ’21 – Γενάρης ’22), η οποία κατά βάση είχε σύνθεση αριστοκρατική (προεστώτων και αρχιερέων). Ωστόσο, το Σύνταγμα που ψηφίστηκε ήταν δημοκρατικό και φιλελεύθερο, γνήσιο τέκνο της Γαλλικής Επανάστασης. Εντούτοις, ήταν έκδηλος ο παραγκωνισμός του Υψηλάντη και μέσω αυτού των Φιλικών.

 Τον επόμενο χρόνο (Μάρτιος – Απρίλιος ’23) μέσα σε συνθήκες πολιτικής έντασης συνήλθε η Β’ Εθνοσυνέλευση στο Άστρος που κατήργησε τις τρεις Γερουσίες για να ενισχύσει το κύρος της κεντρικής εξουσίας και κατήργησε τον τίτλο του Αρχιστράτηγου που είχε δοθεί στον Κολοκοτρώνη, προφανώς για να τον αποδυναμώσει. Ουσιαστικά η Β’ Εθνοσυνέλευση σηματοδοτούσε ότι η εξουσία θα περνούσε οριστικά στα χέρια των προκρίτων, οι οποίοι είχαν πλέον εξασφαλίσει και τη στήριξη των καπεταναίων των νησιών και κυρίως της Ύδρας.

 Οι συνθήκες διεξαγωγής και τα αποτελέσματα της Εθνοσυνέλευσης έδειξαν ότι η σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη. Πραγματικά ο πρώτος εμφύλιος πόλεμος δεν άργησε να εκδηλωθεί (φθινόπωρο 1823 – Ιούλιος 1824). Οι δύο παρατάξεις στέκονταν με το όπλο στο χέρι και αλληλοκατηγορούσαν η μία την άλλη. Τελικά ο Κολοκοτρώνης προτίμησε τη συνδιαλλαγή, αναγνώρισε την κυβέρνηση Κουντουριώτη και τα χειρότερα αποφεύχθηκαν. Ωστόσο, η ανακωχή απεδείχθη βραχύβια, η έλευση των χρημάτων του δανείου που είχε συναφθεί αποτέλεσε μία επιπλέον αφορμή για διαμάχες. Οι καπεταναίοι των νησιών προσεταιρίστηκαν τους Στερεοελλαδίτες πρόκριτους με στόχο να αποπέμψουν πλήρως τους Πελοποννήσιους πρόκριτους και τον Κολοκοτρώνη από την εξουσία. Έτσι εκδηλώθηκε ο δεύτερος εμφύλιος (Ιούλιος 1824 – Ιανουάριος 1825). Η κυβέρνηση Κουντουριώτη επωφελούμενη από τα χρήματα του δανείου, τα οποία «αξιοποίησε» ως επί το πλείστον σε δωροδοκίες και με τη σύμπραξη του Κωλέττη που ήταν επικεφαλής πολλών ρουμελιωτών προκρίτων εισέβαλε στην Πελοπόννησο και επικράτησε. Οι λεηλασίες και οι βιαιότητες που διαπράχθηκαν ήταν απερίγραπτες. Ο Κολοκοτρώνης καταπτοημένος και από τον θάνατο του πρωτότοκού του Πάνου δέχεται να παραδοθεί, ο Ανδρούτσος φυλακίζεται και σύντομα δολοφονείται στο κελί του (5 Ιουνίου 1825).

 Μέσα σε αυτήν την τραγική κατάσταση για τους Έλληνες, φθάνει στην Πελοπόννησο ο Ιμπραήμ και αρχίζει να την ερημώνει. Μόνο η επιτυχία στη ναυμαχία του Γέροντα υπό τον Μιαούλη αποτελεί μια θετική αναλαμπή της Επανάστασης το 1825. Η επόμενη Εθνοσυνέλευση (1826) διακόπτεται από το θλιβερό γεγονός της πτώσης του αβοήθητου Μεσολογγίου από τον Κιουταχή. Όλοι πλέον συνειδητοποιούν ότι η κατάσταση είναι πολύ σοβαρή και δυσοίωνη. Οι κυβερνώντες σπεύδουν να απελευθερώσουν τον Κολοκοτρώνη, για να αντιμετωπίσει τον Ιμπραήμ. Ο Γέρος του Μοριά με τη δράση του καθώς και οι σπουδαίες νίκες του Καραϊσκάκη στη Ρούμελη κράτησαν άσβηστη τη φλόγα της Επανάστασης, ωστόσο πλέον η κατάσταση ήταν μη αναστρέψιμη. Ο Ιμπραήμ ανακαταλάμβανε τα κάστρα της Πελοποννήσου το ένα μετά το άλλο και η ακρόπολη της Αθήνας παραδόθηκε στον Κιουταχή τον Μάιο του 1827.

 Υπό αυτές τις συνθήκες είναι φανερό ότι οι Έλληνες δεν θα είχαν απελευθερωθεί, εάν οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν έπαιρναν την απόφαση να επέμβουν δυναμικά στη διευθέτηση του Ελληνικού Ζητήματος. Έτσι αφού Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία τα συμφώνησαν μεταξύ τους φτάσαμε στη Ναυμαχία του Ναβαρίνου τον Οκτώβρη του ’27. Σίγουρα για τη μεταστροφή των Δυνάμεων υπέρ της Ελλάδας έπαιξε ρόλο το κίνημα του φιλελληνισμού και η ίδια η αγριότητα των Οθωμανών (απαγχονισμός Γρηγορίου Ε’, καταστροφή Χίου και Κάσου, σφαγή του Μεσολογγίου) που δημιούργησαν την πεποίθηση ότι οι Έλληνες πλέον δεν είναι δυνατόν να συμβιώνουν στα πλαίσια της αυτοκρατορίας ως υπόδουλοι των Οθωμανών. Ας μη γελιόμαστε όμως, ο κύριος λόγος ήταν πως η Αγγλία διείδε ότι μέσω του Ελληνικού Ζητήματος μπορούσε να εξασφαλίσει ένα προπύργιο στην Ανατολική Μεσόγειο. Έτσι άλλαξε η πολιτική της υπέρ των Ελλήνων, γεγονός που επηρέασε άμεσα και τη γαλλική και ρωσική στάση απέναντι στο ζήτημα, με αποτέλεσμα οι Δυνάμεις τελικά να συναγωνίζονται το ποια θα αποκομίσει τα περισσότερα οφέλη από τη νέα κατάσταση.

 Δυστυχώς, οι Έλληνες αντί να το εκμεταλλευτούν αυτό συνέχιζαν να ερίζουν μεταξύ τους, για το ποια πλέον θα ήταν η Δύναμη που θα τους βοηθούσε περισσότερο. Στην Γ’ Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας (άνοιξη 1827) διαμορφώθηκαν οι τρεις παρατάξεις που αποτέλεσαν μετέπειτα τα πρώτα πολιτικά κόμματα της Ελλάδας, το Αγγλικό, το Γαλλικό και το Ρωσικό. Επίσης εκλέχθηκε ως πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας για επτά χρόνια ο Ιωάννης Καποδίστριας, πρόσωπο αναμφισβήτητου κύρους και κοινής αποδοχής. Η εκλογή του Καποδίστρια επιβεβαίωσε για άλλη μια φορά ότι η λύση στην αλληλοφαγωμάρα είναι η καταφυγή σε έναν χομπσιανό Λεβιάθαν. Τουλάχιστον ο Καποδίστριας ήταν ένας ικανός Λεβιάθαν, ο οποίος προσπάθησε στο σύντομο διάστημα της διακυβέρνησής του να βάλει τάξη στο χάος. Ωστόσο, ο συγκεντρωτισμός του (εύλογος κατ’ εμέ υπό τις παρούσες συνθήκες) τον έφερε σε ρήξη με τα κατεστημένα, τοπικιστικά συμφέροντα τόσο των καπεταναίων όσο και των προκρίτων της Μάνης που προκάλεσε και τη δολοφονία του. Αξίζει να σημειωθεί η άμεση εμπλοκή των Αγγλογάλλων, οι οποίοι δεν έβλεπαν με καλό μάτι τον Καποδίστρια λόγω μας πιθανής φιλορωσικής προσέγγισης του προτεκτοράτου. Εντούτοις, ο Κυβερνήτης πρόλαβε τουλάχιστον με στρατηγικές και διπλωματικές κινήσεις να αυξήσει τα εδαφικά όρια του μικρού ελληνικού κράτους.

 Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια η χώρα βυθίζεται και πάλι στο χάος και το κλίμα εμφυλίου πολέμου. Συστήνεται μια Διοικητική Επιτροπή υπό τον αδερφό του Ιωάννη, Αυγουστίνο Καποδίστρια, τον Κολοκοτρώνη και τον Κωλέττη. Γύρω από τον τελευταίο συνασπίστηκαν οι αντικαποδιστριακοί, οι οποίοι ονομάστηκαν συνταγματικοί διότι ζητούσαν Σύνταγμα. Γύρω από τον Αυγουστίνο συνασπίστηκαν οι υποστηρικτές του αδερφού του, και ο Κολοκοτρώνης για άλλη μια φορά στη μέση προσπαθούσε να συμβιβάσει τα πράγματα. Στο πλαίσιο της Ε’ Εθνοσυνέλευσης που συνήλθε στο Άργος τον Δεκέμβριο του ΄31 ο Αυγουστίνος ανακηρύχθηκε πρόεδρος της κυβέρνησης, προκαλώντας οριστική διάσπαση της Εθνοσυνέλευσης. Μεταξύ 9^ης και 12^ης Δεκεμβρίου σημειώθηκαν ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ κυβερνητικών και συνταγματικών εντός του Άργους. Τελικά οι συνταγματικοί υπό τον Κωλέττη ζητούν την άδεια και αποσύρονται ειρηνικά. Ο Κωλέττης καταφεύγει κοντά στην Κόρινθο, όπου συνασπίζεται με τους Υδραίους καραβοκύρηδες και συστήνει δική του αντίπαλη κυβέρνηση. Τον Μάρτιο του 1832 οι αντικαποδιστριακές δυνάμεις εισβάλλουν στην Πελοπόννησο και ο Αυγουστίνος που δεν διέθετε την πολιτική πείρα και ικανότητα του αδερφού του παραιτείται και αναχωρεί για την Κέρκυρα. Με λίγα λόγια η ιστορία επαναλήφθηκε όπως και στον προηγούμενο εμφύλιο, δηλαδή Κωλέττης και Υδραίοι κατά Πελοποννήσου. Ο Κωλέττης δεν γνωρίζω αν πολέμησε σε μάχες εναντίον των Οθωμανών, αλλά κέρδισε δύο εμφυλίους κατά Ελλήνων και την έβγαλε λάδι, ίσως έτσι εξηγείται γιατί ακόμα και τώρα τα λαμόγια πολιτικοί την βγάζουν καθαρή σε αυτή τη χώρα.

 Η κατάληξη ήταν ότι οι Δυνάμεις όρισαν μόνες τους ξένο και ανήλικο βασιλιά, τον Όθωνα, ο οποίος ήταν άσχετος με τα ελληνικά πράγματα, όπως και οι αντιβασιλείς που κυβέρνησαν αρχικά αντ’ αυτού. Οι Έλληνες λοιπόν με την αλληλοφαγωμάρα τους δέχθηκαν ξένο Λεβιάθαν και είπαν κι ευχαριστώ. Όσο για το Σύνταγμα, για το οποίο υποτίθεται ότι κόπτονταν ο Κωλέττης και οι συν αυτώ, ήρθε μετά από 10 χρόνια κατόπιν επόμενης  εξέγερσης.

 Το γεγονός ότι η Ελλαδίτσα αποτελούσε προτεκτοράτο αποδεικνύεται και από τη μετέπειτα ιστορία της, καθώς υπέστη ταπεινώσεις από τους υποτιθέμενους προστάτες της και πάντα ήταν υποχρεωμένη να συμπλέει με τα συμφέροντά τους. Ενδεικτικά θα αναφέρω το βρετανικό ναυτικό αποκλεισμό του 1850, κατά την υπόθεση Πατσίφικο και λίγα χρόνια αργότερα τη γαλλική κατοχή του Πειραιά (1854-1857), ώστε ο ελληνικός στόλος να μην επιχειρήσει κατά των Οθωμανών κατά τον Κριμαϊκό πόλεμο. Μέχρι σήμερα η χώρα μας εξακολουθεί να παραπαίει ως ένα προτεκτοράτο που δεν διαθέτει αυτόνομη εξωτερική πολιτική, αλλά άγεται και φέρεται από τα συμφέροντα των δυνατών «συμμάχων» του, υπό την ηγεσία μυωπικών και δουλικών πολιτικών.

[1] Για τη συγγραφή του παρόντος κειμένου στηρίχτηκα αποκλειστικά σε σχολικά εγχειρίδια ιστορίας και κυρίως στο αποσυρθέν βιβλίο της Γ’ Λυκείου Ιστορία νεότερη και σύγχρονη των Β. Σκουλάτου – Ν. Δημακόπουλου – Σ. Κόνδη, Ο.Ε.Δ.Β., Αθήνα, 2003. Το δίτομο αυτό έργο εκτιμώ ότι αποτελεί ένα πολύ καλό και αναλυτικό εγχειρίδιο νεότερης και σύγχρονης ιστορίας, τόσο ελληνικής όσο και παγκόσμιας. Αντιθέτως, το υπάρχον βιβλίο ιστορίας Γ’ Λυκείου: Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου (από το 1815 έως σήμερα), Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών και Εκδόσεων «Διόφαντος», Αθήνα 2013, είναι πολύ πιο απλουστευμένο, με ασάφειες, άστοχες εκφράσεις και συντηρητικότερο εκτιμώ ιδεολογικό προσανατολισμό.

[2] Για μια ευρύτερη αποτίμηση της εξωτερικής πολιτικής της Ρωσίας προς την Ελλάδα, βλ. το κείμενό μου «Πόσο φιλελληνική έχει υπάρξει η εξωτερική πολιτική της Ρωσίας;», διαθέσιμο εδώ http://durrutioschool.blogspot.com/2018/12/blog-post_17.html, τελευταία πρόσβαση 9/4/2021.

[3] Στην Α’ Εθνοσυνέλευση συντάχθηκε και στάλθηκε στις ξένες κυβερνήσεις διακήρυξη που τόνιζε ότι η ελληνική Επανάσταση δεν έχει σχέση με κοινωνικές ανατροπές (καρμπονάρους) αλλά αποβλέπει μόνον στην εθνική ανεξαρτησία. Ιστορία νεότερη και σύγχρονη α’  τεύχος (1789-1909) Β. Σκουλάτου – Ν. Δημακόπουλου – Σ. Κόνδη, Ο.Ε.Δ.Β., Αθήνα, 2003, σ. 102.

The post Πόσο «μεγάλη» ήταν η Ελληνική Επανάσταση first appeared on Aυτολεξεί.

Είναι γνωστό ότι για τη διαμόρφωση εθνικής ταυτότητας και την ενίσχυση της εθνικοπατριωτικής συνείδησης, κάθε λαός διδάσκεται πολλά ιστορικά γεγονότα από μια μεροληπτική σκοπιά η όποια έχει ως στόχο να καταδείξει το δίκιο του έναντι των αντιπάλων του, το πόσο βάρβαροι ήταν απέναντι του ή να προβάλει το μέγεθος του ηρωισμού που επέδειξαν οι πρόγονοί του. Σαν αποτέλεσμα, σε πολλές περιπτώσεις η ιστορική αλήθεια αλλοιώνεται σε τέτοιο βαθμό, ώστε η απόδοση των γεγονότων να αποκτά ένα μυθικό χαρακτήρα και η ευρεία διάδοσή τους μέσω και της επίσημης εκπαίδευσης να οδηγεί στη διαμόρφωση εθνικών μύθων, οι οποίοι γίνονται κοινοί τόποι στη συνείδηση κάθε λαού. Επί της ουσίας, ωστόσο, η απόδοση αυτών των γεγονότων δεν συνάδει μέσα από την εξέταση των πηγών και των πορισμάτων ιστορικής έρευνας, συνιστά επομένως παραποίηση της ιστορικής αλήθειας.

Μεγάλο ρόλο σε αυτό έχει παίξει η ίδια η ιστοριογραφία κάθε χώρας ανά τις εποχές. Οι ιστοριογράφοι εμφορούμενοι από πατριωτικά ή και εθνικιστικά αισθήματα κατέγραφαν τα γεγονότα με μεροληπτικό τρόπο, ώστε να τονίζεται η ηρωικότητα του λαού τους σε βάρος συνήθως των γειτονικών λαών με τους οποίους ήταν σε σύγκρουση. Σε πολλές περιπτώσεις γίνεται και καπήλευση της ιστορίας άλλων λαών.

Ειδικά η βαλκανική ιστοριογραφία έχει πολλά τέτοια παραδείγματα. Για παράδειγμα, την περίοδο των ανταγωνισμών για την επικράτηση στη Μακεδονία, Βούλγαροι ιστοριογράφοι άρχισαν να παρουσιάζουν τον Κύριλλο και το Μεθόδιο ως Βούλγαρους εθναπόστολους κάτι που αργότερα υιοθέτησαν και οι Σλαβομακεδόνες[1]. Βέβαια το πιο χτυπητό παράδειγμα εναντίον της χώρας μας είναι η προσπάθεια καπήλευσης της εθνικότητας του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Όπως έχω αναφέρει και στο παρελθόν[2] προσωπικά το μόνο κίνητρο για να απαρνηθώ αυτή την καπήλευση είναι η ιστορική αλήθεια· αν τα ιστορικά τεκμήρια επιβεβαίωναν τη σλαβική καταγωγή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, δεν θα είχα κανένα πρόβλημα να την ενστερνιστώ, κάτι τέτοιο όμως με βάση τις πηγές και το ιστορικό παρελθόν είναι αδύνατο ή μάλλον αδιανόητο.

Η αναφορά στην καπήλευση της εθνικότητας του Μεγάλου Αλεξάνδρου νομίζω έχει ενδιαφέρον, διότι καταδεικνύει ότι μέσω μιας συστηματικής προπαγάνδας και της επίσημης εκπαίδευσης είναι δυνατόν ένας ολόκληρος λαός να γαλουχηθεί με μια εντελώς ιστορικά ανυπόστατη και ψευδής ιδέα. Για καθετί που θα διαβάσει κανείς σε αυτό το κείμενο και θα του κάνει εντύπωση, διότι στο σχολείο δεν το διδάχτηκε έτσι, ας αναλογιστεί την έκπληξη και την απογοήτευση που γεύεται η συντριπτική πλειοψηφία των (τελικώς επονομαζόμενων κακώς κατά τη γνώμη μου) Βορειομακεδόνων, όταν ακούνε ότι, σε αντίθεση με ό,τι έχουν διδαχθεί στα σχολεία τους και επί σειρά ετών τους προπαγανδίζουν, δεν είναι απόγονοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου και ότι ο μεγάλος κατακτητής ήταν Έλληνας Μακεδόνας και όχι Σλαβομακεδόνας.

Όπως λοιπόν σχεδόν κάθε λαός έτσι και ο δικός μας έχει γαλουχηθεί με κάποιους εθνικούς μύθους οι οποίοι αποσκοπούν στη διαμόρφωση και ενδυνάμωση της εθνικής μας ταυτότητας. Η περίοδος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Επανάστασης του 1821 είναι εκείνη που νομίζω ότι πραγματικά «βρίθει» από τέτοιους μύθους περισσότερο από όλες. Το γεγονός αυτό δεν είναι τυχαίο για διάφορους λόγους. Καταρχάς, το αρχαιοελληνικό παρελθόν της Ελλάδας είναι αρκετά ένδοξο χωρίς να χρειάζεται να διανθιστεί με παραπλανητικά στοιχεία και υπερβολές. Επομένως η ιστοριογραφία του νεότερου ελληνισμού η οποία άρχισε όλο και περισσότερο από τα τέλη του 19^ου αιώνα και μετά να υιοθετεί την οπτική του Παπαρρηγόπουλου περί συνέχειας της ελληνικής φυλής και ιστορίας από την αρχαιότητα, μέχρι το παρόν μέσω του Βυζαντίου, αποσκοπούσε στο να παρουσιάσει τους Έλληνες επαναστάτες ως αντάξιους συνεχιστές των κατορθωμάτων των αρχαίων Ελλήνων.

Η οπτική της ιστορικής συνέχειας του Παπαρρηγόπουλου δεν ήταν κάτι καινοφανές ή παράδοξο ιδιαίτερα για τα δεδομένα εκείνης της περιόδου. Αντιθέτως, πρόκειται για μια κυρίαρχη τάση σε όλη την ηπειρωτική Ευρώπη η οποία συνδεόταν με τον Ρομαντισμό και τη στροφή στη λαογραφία που με τη σειρά της συνδεόταν εκείνη την περίοδο με τη διαμόρφωση κάποιων από τα μεγαλύτερα σημερινά ευρωπαϊκά εθνικά κράτη, όπως η Γερμανία και η Ιταλία. Εκτός αυτού η οπτική του Παπαρρηγόπουλου στόχευε στο να αντικρούσει τις απόψεις του Αυστριακού περιηγητή Jakob Philipp Fallmerayer, ο οποίος υποστήριξε ότι οι αρχαίοι Έλληνες εξαφανίστηκαν και οι νεότεροι Έλληνες δεν κατάγονται από τους αρχαίους, αλλά προέρχονται ουσιαστικά από Σλάβους και Αλβανούς που κατοίκησαν στην περιοχή της ελληνικής χερσονήσου από τον Μεσαίωνα και τους Νεότερους Χρόνους. Η ανυπόστατη ίσως αυτή θεωρία λοιδορήθηκε από πολλούς μελετητές Έλληνες και μη και ενδεχομένως έπαιξε ρόλο στη ζέση με την οποία η εθνική ιστοριογραφία προσπάθησε να αποδώσει το παρελθόν ως ηρωικό. Ας εξετάσουμε λοιπόν πέντε από τους πιο διαδεδομένους εθνικούς μας μύθους.

1^ος μύθος: το «Κρυφό Σχολειό»

Σύμφωνα με αυτόν, η Οθωμανική Αυτοκρατορία απαγόρευε την εκπαίδευση των υπόδουλων Ελλήνων, με αποτέλεσμα τα Ελληνόπουλα να διδάσκονται τα ελληνικά κρυφά από ιερείς σε εκκλησίες, τις νύχτες. Ίσως το μόνο ιστορικό τεκμήριο γι’ αυτόν τον μύθο είναι μια ελαιογραφία του Νικολάου Γύζη του 1885/6 που φέρει αυτόν τον τίτλο και εικονίζει έναν ιερέα να διδάσκει μερικούς νέους λογικά σε κάποια εκκλησία ή μονή.

Στην πραγματικότητα το κρυφό σχολειό δεν υπήρξε και η εξήγηση γι’ αυτό είναι πολύ απλή. Δεν έχει βρεθεί ούτε ένα σουλτανικό φιρμάνι που να απαγορεύει την εκπαίδευση των υπόδουλων χριστιανών. Αντίθετα, επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οργανώθηκαν και λειτούργησαν πολλές ελληνόφωνες σχολές και υπήρξαν και πολλοί Έλληνες που έλαβαν αξιόλογη μόρφωση ή δίδαξαν σε αυτές όπως η Μεγάλη του Γένους Σχολή. Επομένως, κρυφό σχολειό δεν υπήρχε λόγος να υφίσταται ή αν υπήρξε, θα αποτελούσε μεμονωμένες περιπτώσεις και όχι κάτι σαν άτυπος θεσμός που οδήγησε στη διατήρηση της εθνικής συνείδησης και της μόρφωσης του υπόδουλου ελληνισμού. Από την άλλη πλευρά, δεν υποστηρίζω ότι αυτό που εικονίζεται στο έργο του Γύζη είναι εντελώς πλασματικό. Επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας η συντριπτική πλειοψηφία των υπόδουλων Ελλήνων (και όχι μόνο) ήταν εντελώς αγράμματοι, ιδιαίτερα σε αγροτικές περιοχές. Η εκπαίδευση δεν ήταν θεσμοθετημένη και τα σχολεία που υπήρχαν, όπως και οι δάσκαλοι, ήταν ελάχιστοι. Οι ιερείς ήταν από τους λίγους που γνώριζαν έστω κάποια κολυβογράμματα και είναι εύλογο ότι κάποιοι προσπάθησαν να τα μεταλαμπαδεύσουν στους νέους της κοινότητας τους.

Υπό αυτή την οπτική, ο πίνακας είναι αληθής, ωστόσο η ονομασία είναι παραπλανητική, διότι αυτό δεν είχε αναγκαστικά ούτε κρυφό χαρακτήρα ούτε αποτέλεσε έναν άτυπο κρυφό θεσμό. Σε κάθε περίπτωση, η ανυπαρξία του κρυφού σχολειού δεν μειώνει τον σημαντικό ρόλο που έπαιξαν απλοί και ολιγογράμματοι ιερείς και μοναχοί ως προς το ζήτημα της εκπαίδευσης.

2^ος μύθος: ο χορός του Ζαλόγγου

Ανεξάρτητα από το αν υπήρξε το γνωστό τραγούδι και ο χορός πριν την αυτοκτονία των γυναικών στο Ζάλογγο, τα γεγονότα είναι αληθινά. Το 1803 στη Μονή Ταξιαρχών στη ρίζα του βράχου του Ζαλόγγου είχαν καταφύγει αρκετοί Σουλιώτες μετά την έξοδό τους από το Σούλι κυνηγημένοι από τα στρατεύματα του Αλή Πασά. Εκεί κάποιες γυναίκες με τα παιδιά τους (πιθανόν και λίγοι άνδρες) βρέθηκαν αποκομμένοι από τις οθωμανικές δυνάμεις που τους καταδίωκαν και προτίμησαν να ρίξουν τα παιδιά τους στον γκρεμό και να πέσουν και οι ίδιες, από το να πέσουν στα χέρια του εχθρού. Η πράξη αυτή από μόνη της καταδεικνύει την απελπισία και τον ηρωισμό των Σουλιωτών, καθώς επίσης και τη βαρβαρότητα του οθωμανικού στρατού. Ωστόσο, η διήγηση του γεγονότος επενδύθηκε με μια πρόσθετη λεπτομέρεια που ενισχύει τον ηρωισμό των Σουλιωτισσών. Σύμφωνα με τον μύθο οι γυναίκες τραγουδούσαν και χόρευαν και μόλις έφτανε η σειρά της καθεμίας έριχνε το βρέφος της και έπεφτε και η ίδια στο κενό. Ο πρώτος που έκανε αναφορά σε χορό και τραγούδι πριν την αυτοκτονία ήταν ο Περραιβός, τη διήγηση του οποίου ακολούθησαν και άλλοι που αναφέρονται στο γεγονός, όπως ο Πουκεβίλ, ο Φωριέλ, ο Ιμπραήμ Μαζούρ εφέντης, με αποτέλεσμα το περιστατικό αυτό διανθισμένο από την πιο ηρωική και συγκινητική σκηνή του χορού και του τραγουδιού να γίνει ευρέως γνωστό.

Παρ’ όλα αυτα, σύμφωνα με τις λαογραφικές μελέτες του Αλέξη Πολίτη το γνωστό τραγούδι «έχε γεια καημένε κόσμε» ανάγεται γύρω στο 1908. Επιπλέον είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι ένας τρομοκρατημένος όχλος που προτιμά την αυτοθυσία από το να πέσει στα χέρια του εχθρού, θα είχε τον χρόνο αλλά και τη διάθεση να θυσιαστεί εν χορώ. Στην προκειμένη περίπτωση έχουμε ένα ιστορικό γεγονός το οποίο, όπως ανέφερα και πριν, καταδεικνύει από μόνο του τον ηρωισμό των Σουλιωτών, διανθίστηκε όμως από τους καταγραφείς του με λεπτομέρειες (χορός, τραγούδι) που προσέδωσαν μεγαλύτερη λυρικότητα, συγκινησιακή φόρτιση και τελικά οδήγησαν στην επικράτηση του εν λόγω μύθου.

3^ος μύθος: τα γεγονότα της Αγίας Λαύρας

Σύμφωνα με τον θρύλο, η Ελληνική Επανάσταση ξεκίνησε την 25^η Μαρτίου 1821, όταν ο Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Γερμανός στο μοναστήρι της Αγίας Λαύρας πραγματοποίησε δοξολογία, ύψωσε το λάβαρο της επανάστασης, όρκισε τους αγωνιστές και εκφώνησε επαναστατικό λόγο, για να τους εμψυχώσει μπροστά στον δύσκολο αγώνα και τις επικείμενες κακουχίες.

Με βάση τις πηγές, η αφήγηση αυτή δεν είναι αληθινή. Επί της ουσίας, δεν αποκλείεται να συνέβη κάτι αντίστοιχο, αλλά όχι ακριβώς αυτή την ημερομηνία και στο συγκεκριμένο τόπο, ούτε με ακριβώς αυτό το σημαινόμενο, δηλαδή την κήρυξη της Επανάστασης. Ας δούμε όμως με βάση ποια ιστορικά γεγονότα προέκυψε ο μύθος περί της ύψωσης του λαβάρου από τον Γερμανό. Σύμφωνα με τις πηγές, κάπου μέσα στο πρώτο 20ήμερο του Μαρτίου έγινε πράγματι σύσκεψη οπλαρχηγών στην Αγία Λαύρα με την παρουσία του Μητροπολίτη Γερμανού, η οποία ωστόσο δεν είναι βέβαιο ότι έλαβε κάποια οριστική απόφαση σχετικά με την κήρυξη της Επανάστασης. Ωστόσο, ο επαναστατικός αναβρασμός ήταν έκδηλος σε όλη σχεδόν την Πελοπόννησο. Στην Αχαΐα οι εχθροπραξίες είχαν ξεκινήσει σίγουρα πριν την 25^η, καθώς οι επαναστάτες κατέλαβαν τα Καλάβρυτα την 21^η Μαρτίου και ο αναβρασμός που εξαπλώθηκε στην πόλη της Πάτρας οδήγησε σε οργισμένη αντίδραση των Οθωμανών. Σημαίνοντες Πατρινοί κάλεσαν τότε στην Πάτρα τους γύρω προκρίτους για να τους ενισχύσουν στην πολιορκία του κάστρου της πόλης και έτσι μεταξύ άλλων κατέφθασε και ο Παλαιών Πατρών Γερμανός. Σύμφωνα με τον Ολλανδό πρόξενο στην πλατεία του Αγίου Γεωργίου ο Γερμανός έστησε έναν σταυρό και εκεί έγινε η δοξολογία και η ορκωμοσία των αγωνιστών. Επομένως, η εν λόγω σκηνή δεν θα μπορούσε να γίνει στο μοναστήρι της Αγίας Λαύρας. Κατά άλλους το περιστατικό αυτό τοποθετείται αργότερα σαν μια προσπάθεια του Γερμανού να ανυψώσει το ηθικό των αγωνιστών εξαιτίας της αποτυχίας να καταλάβουν το κάστρο της Πάτρας. Πάντως ήδη την 23^η Μαρτίου, ο Κολοκοτρώνης με 2.000 περίπου ενόπλους απελευθέρωσε την Καλαμάτα. Επομένως είναι βέβαιο ότι η Επανάσταση ξεκίνησε πριν τη συμβατική ημερομηνία της 25^ης Μαρτίου.

Όσον αφορά το περιστατικό της Αγίας Λαύρας αυτό περιγράφεται με τις γνωστές λεπτομέρειες από τον περιηγητή Φρανσουά Πουκεβίλ στο έργο του η Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης, που δημοσιεύθηκε μόλις το 1824. Είναι λογικό λοιπόν πολλοί από τους κατοπινούς μελετητές να επηρεάστηκαν από αυτή την πηγή. Πάντως ο ίδιος ο Παλαιών Πατρών Γερμανός στα απομνημονεύματά του δεν κάνει καμία αναφορά στη θρυλική αυτή σκηνή. Επομένως, ακόμα και αν συνέβη κάτι σχετικό σίγουρα δεν είχε τη σημασία που του αποδόθηκε μετά. Σε γενικές γραμμές οι μεταγενέστερες πηγές είναι αντικρουόμενες. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ένας λόγος του Αλ. Δεσποτόπουλου, ο οποίος αναφέρει (ψευδώς προφανώς)[3] ότι ήταν παρών στο περιστατικό της Αγίας Λαύρας το 1821. Πάντως σπουδαίοι ιστορικοί του Αγώνα, όπως ο  George Finley και ο Σπυρίδων Τρικούπης αρνούνται τα γεγονότα της Αγίας Λαύρας.

Επομένως σε γενικές γραμμές έχουμε να κάνουμε με μια μυθική αφήγηση, η οποία οφείλεται πρωτίστως στο ρομαντικό και φιλελληνικό πνεύμα ξένων περιηγητών και η οποία γνώρισε μεγάλη απήχηση διότι τόνισε τον ρόλο της Εκκλησίας στην προετοιμασία και εκδήλωση της Επανάστασης και συνέδεσε την ημερομηνία της έναρξης με αυτήν της γιορτής του Ευαγγελισμού.

4^ος μύθος: τι ήταν το παιδομάζωμα και ποιος ήταν ο ρόλος του

Κατά την κυρίαρχη αφήγηση το παιδομάζωμα ή φόρος αίματος ήταν ένας επαχθής φόρος που πλήρωναν οι υπόδουλοι χριστιανοί προς τον σουλτάνο και αποσκοπούσε στον βίαιο εξισλαμισμό των ελληνόπουλων, τα οποία ξεχνούσαν τις ρίζες τους και μετατρέπονταν σε γενίτσαρους, δηλαδή φανατικούς υποστηρικτές του σουλτάνου και διώκτες των προγόνων τους.

Η πραγματικότητα ως προς το καθεστώς του παιδομαζώματος και τους γενίτσαρους είναι αρκετά διαφορετική. Για να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, η κατάληψη εδαφών από τους Οθωμανούς πράγματι συνοδεύονταν από μαζικούς εξισλαμισμούς, οι οποίοι οδήγησαν σε αφαίμαξη τους χριστιανικούς πληθυσμούς της Βαλκανικής και της Μικράς Ασίας. Ήδη από την κυρίευση της Μικράς Ασίας από τους Σελτζούκους οι εξισλαμισμοί οδήγησαν στη συρρίκνωση των χριστιανικών πληθυσμών. Οι εξισλαμισμοί συνεχίστηκαν και από τους Οθωμανούς στις περιοχές που καταλάμβαναν με αποτέλεσμα αθρόοι χριστιανικοί πληθυσμοί της Βαλκανικής να ασπαστούν το Ισλάμ, γι’ αυτό ακόμα και σήμερα οι Αλβανοί και οι Βόσνιοι είναι στην πλειονότητά τους Μουσουλμάνοι.

Παρ’ όλα αυτά, ο βασικός στόχος του παιδομαζώματος δεν ήταν ο εξισλαμισμός της χριστιανικής νεολαίας. Ο στόχος στην πραγματικότητα ήταν άλλος και ήταν διττός: να στελεχωθεί πρώτον ο στρατός και δεύτερον η διοίκηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με πιστά και αφοσιωμένα στον σουλτάνο στελέχη. Το πότε ακριβώς ξεκίνησε το παιδομάζωμα δεν είναι γνωστό, με βάση της πηγές είτε επί σουλτάνου Ορχάν (1324-1362) είτε του διαδόχου του Μουράτ Α’ (1362-1389). Η πρώτη μνεία σε αυτό γίνεται το 1395. Βλέπουμε λοιπόν ότι ο θεσμός εισήχθη πολύ νωρίς προτού καν το οθωμανικό κράτος αποκτήσει τις διαστάσεις αυτοκρατορίας. Αυτό αποδεικνύει ότι κυριότερος λόγος που οδήγησε στην πρακτική αυτή ήταν ότι οι σουλτάνοι φοβούνταν μήπως χάσουν τον θρόνο τους από ανταγωνιστές και επεδίωκαν να έχουν στον στρατό και τη διοίκηση απόλυτα αφοσιωμένους σε αυτούς άντρες. Αρχικά το παιδομάζωμα γινόταν περιστασιακά, στη συνέχεια όμως έγινε θεσμός του κράτους, ο οποίος εφαρμοζόταν κάθε 5 και στη συνέχεια κάθε 4, 3, 2 ή και κάθε χρόνο ανάλογα με τις στρατιωτικές ανάγκες. Σε γενικές γραμμές δεν πρέπει να είχε αυστηρά τακτικό χαρακτήρα, καθώς σε σουλτανικό φιρμάνι του 1666 αναφέρεται ότι εδώ και αρκετά χρόνια δεν γινόταν στρατολογία χριστιανοπαίδων.

Η ηλικία των παιδιών που απήγαγαν οι Οθωμανοί ήταν συνήθως μικρή, σίγουρα άνω των 6 ετών, σε κάποιες περιπτώσεις υπήρχαν και έφηβοι μεταξύ 14 και 20 ετών. Εφόσον ο στόχος της πρακτικής αυτής ήταν διπλός, δηλαδή η στελέχωση τόσο του στρατού όσο και της διοίκησης, τα παιδιά χωρίζονταν σε 2 κατηγορίες τους ατζέμ ογλάν που προορίζονταν για τον στρατό και τους ιτς ογλάν που προορίζονταν για τη διοίκηση. Και για τις δύο περιπτώσεις οι Οθωμανοί επέλεγαν νέους που ξεχώριζαν για την ομορφιά, την ευφυΐα και τη σωματική τους διάπλαση. Τα πιο όμορφα και εύρωστα παιδιά κατόπιν εκλογής του σουλτάνου γίνονταν ιτς ογλάν, δηλαδή θα υπηρετούσαν στο σουλτανικό σεράι ή σε άλλα σεράγια (παλάτια). Την εκπαίδευσή τους αναλάμβαναν οι διαβόητοι για τη σκληρότητά τους λευκοί ευνούχοι και διαρκούσε 14 χρόνια. Μετά τη μαθητεία τους, οι 40 καλύτεροι έμπαιναν στον ανακτορικό θάλαμο (χας οντά), φρόντιζαν δηλαδή τον σουλτάνο και φρουρούσαν το δωμάτιό του. Όσοι τελείωναν την εκεί θητεία τους αναλάμβαναν τα υψηλότερα αξιώματα του οθωμανικού κράτους, βεζίρηδες, πασάδες κ.λπ. και σε αντίθεση με τους γενίτσαρους μπορούσαν να παντρευτούν. Οι σουλτάνοι τούς θεωρούσαν παιδιά τους και τους έδιναν συχνά τις αδερφές και τις κόρες τους για γάμο. Ωστόσο, η πλειοψηφία των νέων που δεν κρίνονταν τόσο άξιοι, γινόταν ατζέμ ογλάν, νοικιάζονταν αρχικά σε Τούρκους χωρικούς και γαιοκτήμονες για να βγάζουν τα προς το ζην και μετά από 2-3 χρόνια μεταφέρονταν πάλι στην Κωνσταντινούπολη και εντάσσονταν στον οθωμανικό στρατό στο σώμα των γενιτσάρων.

Οι χριστιανοί έκαναν ό,τι μπορούσαν για να αποφύγουν αυτόν τον επαχθή φόρο, κάποιοι πάντρευαν τα παιδιά τους πολύ νωρίς ενάντια ακόμη και στους νόμους της Εκκλησίας, διότι οι νέοι για να στρατολογηθούν έπρεπε να είναι άγαμοι, σε άλλες περιπτώσεις τα έδιναν σε οθωμανικές οικογένειες για να τα προφυλάξουν. Είναι χαρακτηριστικό ότι υπήρχαν πολλοί Οθωμανοί οι οποίοι αντάλλαζαν προθύμως τα παιδιά τους, ώστε να στρατολογηθούν και να αποκτήσουν υψηλά αξιώματα στο κράτος. Επομένως, η λαμπρή σταδιοδρομία των παιδιών του παιδομαζώματος είχε οδηγήσει σε δυσαρέσκεια τους ίδιους τους Οθωμανούς, έτσι ο Μουσταφά πασάς το 1567 διαμαρτύρεται στον πρεσβευτή της Γερμανίας ότι τα χριστιανόπουλα γίνονται μεγάλοι αξιωματούχοι του κράτους, ενώ τα παιδιά των Οθωμανών παραμερίζονται.

Η βαναυσότητα της πρακτικής αυτής προκάλεσε σε κάποιες περιπτώσεις βίαιες αντιδράσεις εναντίον των Οθωμανών υπαλλήλων, τέτοιες σημειώθηκαν στην Αλβανία το 1565, καθώς και στη Νάουσα Ημαθίας το 1705, η οποία πρέπει να αποτέλεσε και την αφορμή, ώστε η πρακτική του παιδομαζώματος να σταματήσει οριστικά.

Όσον αφορά το στρατιωτικό σώμα των γενιτσάρων διακρίνονταν για τη σιδερένια πειθαρχία και τον θρησκευτικό φανατισμό τους. Η δυναμική του συνδέθηκε άρρηκτα με τις στρατιωτικές επιτυχίες των Οθωμανών τους πέντε αιώνες της λειτουργίας του. Σταδιακά όμως οι γενίτσαροι απέκτησαν μεγάλη δύναμη, ο σεβασμός τους προς τους σουλτάνους μειώθηκε και άρχισαν να λειτουργούν ως κράτος εν κράτει. Ο θεσμός σταμάτησε οριστικά το 1826 όταν ο σουλτάνος Μαχμούτ Β’ για να απαλλαγεί από αυτούς διέταξε να σφαγιασθούν στους κοιτώνες τους.

Συνοπτικά, η πρακτική του παιδομαζώματος ήταν σίγουρα επαχθής, προκάλεσε πολλούς εξισλαμισμούς και αφαίμαξη του νεανικού χριστιανικού πληθυσμού των Βαλκανίων, ιδιαίτερα μεταξύ του 15^ου και 17^ου αιώνα που εφαρμόστηκε πιο συστηματικά. Επίσης οι γενίτσαροι ήταν πράγματι πρώην χριστιανόπουλα που είχαν μετατραπεί σε απηνείς διώχτες των προγόνων τους. Ωστόσο, η επίσημη εκδοχή της ιστορίας όπως διδάσκεται στα σχολεία παραβλέπει ότι ο στόχος του παιδομαζώματος δεν ήταν τόσο ο εξισλαμισμός, όσο η στελέχωση του οθωμανικού στρατού και κράτους με αφοσιωμένα στον σουλτάνο στελέχη. Επίσης γίνεται αναφορά μόνο στο σώμα των γενιτσάρων και όχι στους ιτς ογλάν που αποτελούσαν τα πιο σημαίνοντα στελέχη της οθωμανικής διοίκησης, γεγονός που προκαλούσε τη δυσαρέσκεια των ίδιων των Οθωμανών.

Μύθος 5: η αποφασιστική συμβολή της Εκκλησίας κατά την Επανάσταση

Μια γενικότερη νηφάλια αποτίμηση του ρόλου της Εκκλησίας στην Επανάσταση του 1821 δεν απαιτεί ένα υποκεφάλαιο σε ένα άρθρο περί εθνικών μύθων, αλλά ολόκληρα βιβλία[4]. Εγώ θα αρκεστώ να αναφέρω μερικά κύρια ιστορικά παραδείγματα που σχετίζονται με την Επανάσταση του 1821 και αποδεικνύουν ότι ο ρόλος της επίσημης Εκκλησίας και δη του Πατριαρχείου κάθε άλλο παρά βοηθητικός ήταν.

Το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως αμέσως μετά την έκρηξη της Επανάστασης αφόρισε τον Υψηλάντη και όλους τους εξεγερμένους και ο Γρηγόριος Ε’ προσπάθησε όσο μπορούσε να οδηγήσει σε κατευνασμό της εξέγερσης, στέλνοντας μεταξύ άλλων επιστολές στους επισκόπους της Βλαχίας και σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας για να τους παροτρύνει να συνεχίσουν την πολιτική ευπείθειας και υποταγής στην κραταιά οθωμανική βασιλεία[5]. Ενδεικτικό είναι ότι τα μέλη της Β’ Εθνοσυνέλευσης του Άστρους αποφάσισαν ότι για όσο διάστημα διαρκεί η Επανάσταση δεν θα αποδέχονται αρχιερείς από το Πατριαρχείο, ούτε καμία έγγραφη πράξη από αυτό. Το 1828 ακόμα και μετά τη Ναυμαχία του Ναβαρίνου και την υπογραφή του πρώτου Πρωτοκόλλου του Λονδίνου που προέβλεπε ένα αυτόνομο αλλά υποτελές στον σουλτάνο ελληνικό κράτος, το Πατριαρχείο πρότεινε σχέδιο για πλήρη επιστροφή στο παλαιό καθεστώς.

Η στάση αυτή του Πατριαρχείου μπορεί να εξηγηθεί, αν αναλογιστεί κανείς ότι ένας από τους κυριότερους ρόλους του ήταν να εξασφαλίσει την υποταγή των χριστιανικών πληθυσμών. Επίσης, οι Πατριάρχες διέθεταν τόσα προνόμια και εξουσία που δύσκολα θα στήριζαν την αλλαγή του status quo της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στον σουλτάνο της οποίας, ως επί το πλείστον, επιδείκνυαν υποταγή και παθητικότητα. Επιπλέον, η αντίδραση απέναντι στην Επανάσταση του 1821 (όπως και σε προηγούμενες επαναστατικές προσπάθειες) ήταν και ιδεολογική. Το επίσημο θεολογικό αφήγημα ήταν ότι η πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ήταν αποτέλεσμα αμαρτίας και η περίοδος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν μια θεόσταλτη τιμωρία. Η ερμηνεία αυτή υπαγόρευε μια στάση νομιμοφροσύνης και υποταγής της Εκκλησίας απέναντι στην οθωμανική εξουσία, ιδιαίτερα εφόσον η τελευταία εγγυόταν σε γενικές γραμμές το απαραβίαστο της ελεύθερης άσκησης της χριστιανικής λατρείας, γεγονός στο οποίο η Εκκλησία, όπως είναι ευνόητο, απέδιδε μεγάλη σημασία. Σε κάθε περίπτωση αυτή η στάση παθητικότητας συνδέεται και με το γεγονός ότι η Εκκλησία αποτελούσε μια δύναμη συντήρησης και σκοταδισμού. Η επίσημη Εκκλησία τάχθηκε σθεναρά εναντίον των επαναστατικών ιδεών της Γαλλικής Επανάστασης και άσκησε πολεμική σε πολλούς εκπροσώπους του Νεοελληνικού Διαφωτισμού[6]

Από την άλλη πλευρά, για να μην αδικήσω συλλήβδην τους εκπροσώπους της Εκκλησίας, θα πρέπει να κάνω έναν διαχωρισμό ανάμεσα στη στάση του Πατριαρχείου και σε εκείνη πολλών μητροπολιτών επισκόπων, αλλά και πολλά μέλη του κατώτερου κλήρου οι οποίοι στήριξαν την Επανάσταση και πήραν μέρος έμπρακτα στον Αγώνα. Δεν γίνεται λοιπόν να παραγνωρίσουμε από αυτή την άποψη τη σημαντική συνεισφορά της Εκκλησίας, καθώς η συντριπτική πλειοψηφία των μελών του κλήρου (κάποιοι αναφέρουν ένα ποσοστό 80%) ενίσχυσε ή πήρε μέρος ενεργά στην Επανάσταση.

Από τη μια πλευρά λοιπόν έχουμε το Πατριαρχείο το οποίο λειτουργεί όπως κάθε συντηρητική δύναμη που ανθίσταται στο καθετί νέο, φοβούμενη ότι θα απωλέσει τα προνόμιά της και από την άλλη έχουμε τους απλούς παπάδες που βίωναν τα ίδια βάσανα και στερήσεις με το ποίμνιο τους και πήραν μέρος μαζί τους ή τους ενθάρρυναν στον ξεσηκωμό. Η στάση αυτή του κλήρου αποδεικνύει κατ’ εμέ ότι, όταν κάποιος δεινοπαθεί, δεν σκέφτεται ιδεολογικές διαφορές ούτε τα κελεύσματα και τις απειλές των ανωτέρων του, αλλά λαμβάνει δράση. Προσωπικά μου θυμίζει τη συμμετοχή μελών του κλήρου στις τάξεις του ΕΑΜ κατά τη γερμανική κατοχή. Πολλοί ιερείς τότε δεν έκατσαν να σκεφτούν ότι τα ηγετικά στελέχη του ΕΑΜ ήταν κομμουνιστοσυμμορίτες, άθεοι και εχθροί του χριστιανισμού, αλλά συνάνθρωποί τους που περνούσαν τα ίδια βάσανα και κακουχίες με τους ίδιους και μοιράζονταν την ίδια θέληση να αντισταθούν στους κατακτητές. Ανάλογη ήταν νομίζω και η στάση του ανώτερου (άλλα όχι ανώτατου) και κατώτερου κλήρου ως προς την Επανάσταση.

Επομένως, το να θεωρούμε τη στάση της Εκκλησίας συλλήβδην θετική είναι λανθασμένη και απλοϊκή προσέγγιση, που προέρχεται από δεξιούς και συντηρητικούς κυρίως στοχαστές και πολιτικούς, οι οποίοι απευθύνονται και θέλουν να είναι αρεστοί σε συγκεκριμένο κοινό. Από την άλλη μεριά η συνολική στάση της Εκκλησίας δεν γίνεται φυσικά να αποτιμηθεί ούτε με αρνητικό πρόσημο.

Νομίζω ότι ο διαχωρισμός που επιχείρησα ανάμεσα στη στάση του ανώτατου και του κατώτερου κλήρου είναι πιο σωστή και νηφάλια προσέγγιση από τις άλλες δύο. Σε γενικές γραμμές πάντως εκτιμώ ότι τα σχολικά βιβλία ιστορίας υποκρύπτουν  κάθε αρνητική πτυχή του ρόλου της Εκκλησίας, οπότε βρίσκονται πολύ εγγύτερα στην πρώτη προσέγγιση παρά στην πραγματικότητα.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Για μια ενδιαφέρουσα και προοδευτική εξέταση αυτού του ζητήματος βλ. Κωνσταντακοπούλου, Α., Κύριλλος και Μεθόδιος «εθναπόστολοι» Σλάβων και Νεοελλήνων, Η κυριακάτικη Αυγή, 6 Μαΐου 2001, σ. 28.

[2] Βλ. το κείμενο μου «Ως προς την ονοματολογία των κρατών. Το παράδειγμα της Ελλάδας, της Αλβανίας, της Ουγγαρίας και της ΠΓΔΜ.», διαθέσιμο εδώ http://durrutioschool.blogspot.com/2019/01/blog-post.html, τελευταία πρόσβαση 21/3/2021.

[3] Η αναφορά αυτή του Αλ. Δεσποτόπουλου γίνεται μάλλον για να ενισχύσει το κύρος του ίδιου και προς επίρρωσιν της μαρτυρίας του ότι ήταν παρών στη Μυστική συνέλευση της Βοστίτσας. Στη συνέλευση της Βοστίτσας ο νεαρός Δεσποτόπουλος ήταν σίγουρα παρών καθώς έλαβε χώρα στο πατρικό του, αυτό όμως δε συνεπάγεται ότι ήταν παρών σε όλες τις συγκεντρώσεις που αφορούσαν την Επανάσταση.

[4] Ένα τέτοιο βιβλίο χωρίς εθνικιστικό και φιλοκληρικό προσανατολισμό, δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο πλαίσιο της σειράς: 1821 Δύο αιώνες μυθ-Ιστορία της εφημερίδας Documento, με τίτλο Επανάσταση και Εκκλησία.

[5] Η στάση του Γρηγορίου Ε’ απέναντι στην επανάσταση όπως και η όλη στάση της Εκκλησίας αποτελεί ακόμα ζήτημα μελέτης και αντιπαράθεσης, που ερείδεται και στις ιδεολογικές διαφορές των εκάστοτε μελετητών. Εκτιμώ ότι από την μια πλευρά η στάση του Γρηγορίου ήταν προδοτική ως προς τους αφορισμούς του, οι οποίοι έβλαψαν το φρόνημα των επαναστατών, αν και δύσκολα θα βρισκόταν κάποιος στη θέση του που θα είχε το σθένος να στηρίξει ανοιχτά την Επανάσταση. Από την άλλη η στάση του ήταν ηρωική ως προς το ότι αρνήθηκε να διαφύγει από την Κων/πολη με συνέπεια τον απαγχονισμό του.

[6] Για λεπτομέρειες σχετικά με την εχθρική στάση της Εκκλησίας απέναντι στους εκπροσώπους του Νεοελληνικού Διαφωτισμού βλ. Γ. Οικονόμου, «Επιθέσεις & διωγμοί κατά του Νεοελληνικού Διαφωτισμού από την Εκκλησία» διαθέσιμο εδώ: https://www.aftoleksi.gr/2021/02/08/epitheseis-amp-diogmoi-neoellinikoy-diafotismoy-tin-ekklisia/, τελευταία πρόσβαση 21/3/2021 (Το άρθρο αυτό είναι δημοσιευμένο και σε έντυπη μορφή στον τόμο της εφημερίδας Documento που αναφέρω παραπάνω).

The post 5 εθνικοί μύθοι σχετικά με την Οθωμανική Αυτοκρατορία & την Επανάσταση του 1821 first appeared on Aυτολεξεί.

Ομολογώ ότι ο τίτλος αυτού του άρθρου είναι clickbait, διότι δεν θα αναφερθώ τόσο ούτε στον ίδιο τον Πλάτωνα, ούτε στη γιόγκα. Πρώτος στόχος του κειμένου είναι να καταδείξει την αξία της φιλοσοφίας και γενικότερα της ενασχόλησης με διανοητικές δραστηριότητες, έναντι σε δραστηριότητες που σχετίζονται κυρίως με την εκγύμναση του σώματος και κυριότερος στόχος είναι να προτρέψω τους αναγνώστες να στραφούν προς το διάβασμα και όχι μόνο τη γυμναστική, σαν έναν μέσο πιο εποικοδομητικής αξιοποίησης της καραντίνας.

Καταρχάς, θα ήθελα να ξεκαθαρίσω ότι σε καμία περίπτωση δεν υποστηρίζω πως η σωματική άσκηση γενικότερα και η γιόγκα ειδικότερα δεν είναι εποικοδομητικοί τρόποι για να περάσει κανείς ένα μέρος του εγκλεισμού του κατά την περίοδο της καραντίνας. Σίγουρα η γιόγκα είναι πιο εποικοδομητικός τρόπος αξιοποίησης της παραμονής στο σπίτι από το να βλέπει κανείς τις φιλοκυβερνητικές ειδήσεις ή να αποχαυνώνεται από το πολύ χαμηλό επίπεδο των τηλεοπτικών ριάλιτι. Εξάλλου, μπορώ από προσωπική εμπειρία να πιστοποιήσω τα σωματικά, αλλά και ψυχικά οφέλη που μου έχει προσφέρει η πρακτική της γιόγκα.

Η γιόγκα μπορεί να έχει γίνει της μόδας στη Δύση τα τελευταία είκοσι χρόνια περίπου, αλλά δεν είναι κάτι νέο, ούτε πρόκειται απλώς για ένα είδος γυμναστικής. Είναι μια φυσική, νοητική και ψυχική πρακτική που αναφέρεται ήδη στις προβεδικές ινδικές παραδόσεις και αναπτύχθηκε γύρω στον 6^ο με 5^ο ΠΚΧ αιώνα, στην Ινδία. Η γιόγκα, η οποία διαθέτει μεγάλη ποικιλία σχολών και πρακτικών δεν αποτελεί απλώς ένα είδος γυμναστικής, αλλά μια πολύ σημαντική θρησκευτική πρακτική για τις ινδουιστικές θρησκείες (Ινδουισμό, Βουδισμό, Τζαϊνισμό). Κατά βάση η γιόγκα αποτελεί ένα είδος προετοιμασίας του σώματος, ώστε το πνεύμα-μυαλό να ηρεμήσει και να προετοιμαστεί κατάλληλα για τη διανοητική πρακτική του διαλογισμού. Σύμφωνα με τις θρησκείες αυτές οι φωτισμένοι δάσκαλοι (γκουρού) που έχουν εξασκηθεί και βελτιστοποιήσει τις τεχνικές της γιόγκα και του διαλογισμού, είναι δυνατόν να φτάσουν στη νιρβάνα.

Η νιρβάνα (αφύπνιση ή φώτιση) πρόκειται για την κατάσταση στην οποία το άτομο φτάνει στην απόλυτη εξάλειψη του πόνου της ύπαρξης, αποτελεί το αποκορύφωμα του διαλογισμού, που όπως συμβαίνει με την αντίστοιχη στο Χριστιανισμό θέωση, αποτελεί μια αφηρημένη και αμφίσημη έννοια, η οποία μπορεί να κατανοηθεί μόνον βιωματικά.

Ας δούμε όμως τι σχέση έχουν τα παραπάνω με τον Πλάτωνα και γενικότερα με την αρχαιοελληνική σκέψη, ή μάλλον γιατί δεν έχουν και δεν θα μπορούσαν να έχουν άμεση σχέση. Στην αρχαιοελληνική σκέψη αναμφίβολα δινόταν βάρος στην καλλιέργεια του σώματος, εξ ου και το γνωστό αρχαίο ρητό νοῦς ὑγιής ἐν σώματι ὑγιεῖ. Βέβαια το ρητό αυτό δεν είναι τόσο αρχαίο, διότι πρόκειται για μεταφραστικό δάνειο από τo λατινικό mens sana in corpore sano[1]. Σε κάθε περίπτωση είναι βέβαιο ότι οι αρχαιοελληνικές πόλεις-κράτη έδιναν μεγάλη σημασία στην άσκηση του σώματος, καθώς οι συγκρούσεις μεταξύ τους ήταν συνεχείς και σχεδόν κάθε άνδρας θα χρειαζόταν κάποια στιγμή να γίνει οπλίτης. Από την άλλη μεριά το πρότυπο του καλού καγαθού, δεν εστιάζει τόσο στο κάλος του σώματος, αλλά στην ηθική και διανοητική συγκρότηση του πολίτη, ο οποίος θέλει να έχει εξέχουσα θέση, κύρος και επιρροή στο κοινωνικό σύνολο. Πρόκειται για το πρότυπο του άριστου, του άξιου πολιτικού ανδρός, όπως αυτό που προσπαθεί αποτυχημένα να μας πείσει ο πρωθυπουργός για τον ίδιο και τα «άριστα» μέλη της κυβέρνησής του.

Ο Πλάτωνας ζώντας στο κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο της δημοκρατικής Αθήνας παρουσιάζει στην Πολιτεία του ένα παιδαγωγικό πρόγραμμα για τη διαμόρφωση των φυλάκων (αγωγή των φυλάκων) οι οποίοι όφειλαν να είναι οι άριστοι, εφόσον θα αναλάμβαναν την προστασία και τη διοίκηση της ιδεώδους πολιτείας. Στο πρώτο στάδιο του εκπαιδευτικού του προγράμματος θέτει πράγματι τη γυμναστική, ώστε το άτομο να έχει ευεξία και υγιεινή διαβίωση και εν συνέχεια τη μουσική αγωγή και την καλλιέργεια της καλλιτεχνικής ευαισθησίας. Στο δεύτερο στάδιο θέτει την ενασχόληση με τις επιστήμες, όπως η αριθμητική, η γεωμετρία, η αρμονική και η αστρονομία. Τέλος, στο τρίτο και ανώτερο επίπεδο θέτει τη διαλεκτική, δηλαδή τη φιλοσοφία, η οποία αποτελεί την αναζήτηση της ουσίας των όντων και μπορεί να οδηγήσει το άτομο στη θέαση του Αγαθού.

Επιχειρώντας μια σύγκριση ανάμεσα στο πρόγραμμα του Πλάτωνα και τη διδασκαλία των ινδουιστικών θρησκειών, μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι υπάρχουν ομοιότητες υπάρχουν όμως και διαφορές. Βασική ομοιότητα είναι ότι η ενασχόληση με το σώμα προηγείται και αποτελεί ένα είδος προετοιμασίας της ενασχόλησης με το πνεύμα. Ωστόσο, για τις ινδουιστικές θρησκείες η σωματική άσκηση (γιόγκα) είναι απαραίτητη προϋπόθεση έτσι ώστε να επέλθει η διανοητική αναζήτηση. Αντίθετα για τον Πλάτωνα η σωματική καλλιέργεια χρειάζεται μεν, δεν είναι όμως αναγκαία προϋπόθεση για να οδηγηθεί κανείς στη διαλεκτική. Σημαντικότερη από τη σωματική είναι η ενασχόληση με πνευματικές δραστηριότητες, όπως οι επιστήμες. Εξάλλου το ρητό έξω από την Ακαδημία του Πλάτωνα ήταν ἀγεωμέτρητος μηδεὶς εἰσίτω και όχι ἀπαίδευτος (αγύμναστος) μηδεὶς εἰσίτω.

Για να γίνει όμως εναργέστερος ο διαχωρισμός μεταξύ του αρχαιοελληνικού πνεύματος και των ινδουιστικών θρησκειών, αλλά και γενικότερα των ανατολικών θρησκειών (συμπεριλαμβανομένων και των τριών μεγάλων, δηλαδή του Χριστιανισμού, του Μωαμεθανισμού και του Ιουδαϊσμού) θα πρέπει να αναφερθώ σε έναν άλλο σπουδαίο φιλόσοφο, ο οποίος επηρεάστηκε άμεσα από τον Πλάτωνα και αποτέλεσε τον ιδρυτή και σπουδαιότερο εκπρόσωπο του ρεύματος που ονομάστηκε Νεοπλατωνισμός, τον Πλωτίνο. Ο Πλωτίνος έζησε σε μια πολύ διαφορετική περίοδο από τον Πλάτωνα και σε διαφορετικά μέρη. Πιο συγκεκριμένα γεννήθηκε το 203/4 ΜΚΧ στη Λυκόπολη της Άνω Αιγύπτου και πέθανε το 270 ΜΚΧ στη Ρώμη. Γεννήθηκε δηλαδή 550 χρόνια μετά τον θάνατο του Πλάτωνα! Το αναφέρω αυτό για να καταδείξω πόσο σημαντική ήταν η επίδραση του Πλάτωνα και η εμβέλεια της Ακαδημίας που ίδρυσε, ώστε οι ιδέες του μετά από 6 αιώνες, όχι μόνο να μην έχουν ξεχαστεί, αλλά να διαδίδονται ακόμα. Μάλιστα μέσω του Πλωτίνου και των συνεχιστών του, ουσιαστικά η πνευματική κληρονομιά του Πλάτωνα γνώρισε νέα άνθιση την περίοδο της ύστερης αρχαιότητας.

Η περίοδος που έζησε ο Πλωτίνος χαρακτηρίζεται από έντονο θρησκευτικό συγκρητισμό. Ιδίως η Μέση Ανατολή ήταν τότε ένα χωνευτήρι μεταφυσικών-θεολογικών προβληματισμών και διαμάχης. Ο Χριστιανισμός ήταν τότε ακόμα ένα από τα διάφορα θρησκευτικά ρεύματα της περιοχής, που είχε εξαπλωθεί και πιο δυτικά, αλλά θα περνούσαν δύο αιώνες ακόμα, μέχρι να εδραιωθεί και να γίνει νόμιμη και κατόπιν η επίσημη θρησκεία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ο Νεοπλατωνισμός μετά τον Πλωτίνο και τον κυριότερο μαθητή του, τον Πορφύριο, συνεχίστηκε μέσα από τη σχολή της Συρίας και της Περγάμου με κυριότερο εκφραστή τον Ιάμβλιχο και τη σχολή των Αθηνών με τον Πρόκλο. Στην ύστερη αρχαιότητα αποτελούσε πλέον μια διαδεδομένη πνευματική θρησκεία που συνιστούσε πραγματικό ανάχωμα προς την εξάπλωση του Χριστιανισμού, ο οποίος δανείστηκε πολλά στοιχεία από το Νεοπλατωνισμό[2]. Είναι χαρακτηριστικό ότι αρκετοί από τους σπουδαίους εκπρόσωπους της Χριστιανοσύνης, όπως ο Γρηγόριος Νύσσης, ο Γρηγόριος Ναζιανζινός και ο Συνέσιος Κυρήνης, σε πολλά γραπτά τους κινούνται στο μεθόριο μεταξύ Χριστιανισμού και Νεοπλατωνισμού.

Προτού προβώ στη σύγκριση των ιδεών του Πλωτίνου με τις ανατολικές θρησκείες, θα κάνω μια σύντομη αλλά απαραίτητη εισαγωγή στις οντολογικές του απόψεις. Κατά τον Πλωτίνο υπάρχουν τρεις κύριες υποστάσεις, το Εν, ο Νους και η Ψυχή. Επί της ουσίας υπάρχει και μία τέταρτη, η Ύλη, την οποία όμως δεν αποκαλεί ποτέ ρητά ως υπόσταση, διότι είναι κατώτερης φύσεως από τις άλλες τρεις.

Το Εν είναι η υπόσταση που ταυτίζεται με το Θεό, το ονομάζει αλλιώς Πρώτο (που θυμίζει το πρώτο κινούν ακίνητον του Αριστοτέλη) και Αγαθό (κατά την ιδέα του Αγαθού, που ταυτίζεται με την έννοια του Θεού στον Πλάτωνα). Το Εν είναι η ύψιστη αρχή, η πηγή των πάντων, η οποία όμως δεν διαθέτει αυτοσυνειδησία. Σε αντίθεση με όλες τις ανατολικές θρησκείες, ο Θεός στον Πλωτίνο δεν είναι ένας ενσυνείδητος Δημιουργός. Όλες οι υπόλοιπες υποστάσεις δεν δημιουργούνται αλλά εκπορεύονται από το Εν μέσω της διαδικασίας της απορροής. Πρόκειται για μια διαδικασία παραγωγής από το ανώτερο προς το κατώτερο που συμβαίνει αναγκαία ακολουθώντας την απαράβατη λειτουργία των φυσικών νόμων. Θα μπορούσαμε να παρομοιάσουμε τη διαδικασία της απορροής με το ξεχείλισμα που συμβαίνει σε έναν κουβά, ο οποίος γεμίζει κάτω από μια βρύση που τρέχει.

Η δεύτερη υπόσταση, η οποία εκπορεύεται από τον Εν δια της απορροής είναι ο Νους. Ο Νους μπορεί ουσιαστικά να ταυτιστεί με τον κόσμο των Ιδεών του Πλάτωνα, καθώς πρόκειται για το «χώρο» όπου βρίσκονται οι Ιδέες. Οι Ιδέες ακριβώς όπως και στον Πλάτωνα είναι άυλες, άφθαρτες, αιώνιες και αμετάβλητες.

Η τρίτη υπόσταση η οποία εκπορεύεται και αυτή από την ανώτερη της, τον Νου, είναι η Ψυχή. Η Ψυχή είναι και αυτή άφθαρτη, αιώνια και αυθύπαρκτη, ωστόσο μετέχει μεταξύ του νοητού και αισθητού κόσμου. Δηλαδή ενώ κανονικά «κατοικεί» στον Νου, όπως και οι Ιδέες, έχει την τάση να κατέρχεται και να αναμειγνύεται με την Ύλη, με αποτέλεσμα να χάνει ως ένα βαθμό την ανάμνηση της καταγωγής της. Η Ψυχή είναι βέβαια ανώτερη της Ύλης, καθώς δεν υπόκειται στο θάνατο και τη φθορά και είναι αυθύπαρκτη, ενώ το υλικό σώμα είναι πολύ κατώτερο, διότι σε αντίθεση με την Ψυχή δεν είναι αυτάρκες αλλά έχει ανάγκη από την είσοδο της Ψυχής σε αυτό για να αποκτήσει υπόσταση. Εφόσον η Ψυχή προέρχεται από το Εν, μέσω της διαδικασίας της απορροής, ενέχει το θεϊκό στοιχείο μέσα της. Ωστόσο, η μέθεξη της με την Ύλη την παρασύρει στις σαρκικές ανάγκες και απολαύσεις και την αποπροσανατολίζει από τον πραγματικό της στόχο, με αποτέλεσμα να λειτουργεί ανεξέλεγκτα ή ακόμη και σε αντίθεση με τη φύση της. Ο πραγματικός στόχος της Ψυχής είναι η επιστροφή της στο Εν, στην αρχική πηγή της. Η τάση της επιστροφής της Ψυχής στο Εν σηματοδοτεί την έννοια του έρωτα, ο οποίος προσιδιάζει στον πλατωνικό έρωτα.

Κατά τον Πλωτίνο το εγχείρημα της ένωσης της Ψυχής με το Εν είναι πολύ δύσκολο, μπορεί όμως να επιτευχθεί μέσα από τη μυστικιστική εμπειρία της έκστασης. Σύμφωνα με αυτόν η λελογισμένη αντίληψη του απόλυτου όντος αποκλείεται, επειδή από το Εν απουσιάζει κάθε προσδιορισμός. Έτσι η προσέγγισή του είναι δυνατή μόνο μέσα από την άμεση εμπειρία, το μυστικό βίωμα. Για να μπορέσει ο άνθρωπος να το πετύχει αυτό πρέπει πρώτα να επιτύχει την κάθαρση, δηλαδή την αφαίρεση όλων των βλαπτικών στοιχείων της Ψυχής που εμποδίζουν την άνοδο της προς το Εν. Μόνο ο άνθρωπος που έχει καλλιεργήσει τις αρετές του και έχει πραγματώσει την κατάλληλη ενδοσκόπηση μπορεί να το επιτύχει αυτό. Σύμφωνα με τον μαθητή του Πλωτίνου, Πορφύριο, ο Πλωτίνος κατάφερε να επιτύχει την έκσταση μόλις τέσσερις φορές στα έξι χρόνια που ήταν μαζί του.

Είναι φανερό ότι η έκσταση στον Πλωτίνο (που προσιδιάζει με τη θέαση της Ιδέας του Αγαθού στον Πλάτωνα) είναι παρόμοια με τις έννοιες της νιρβάνας και της θέωσης των ανατολικών θρησκειών. Τόσο ο Πλωτίνος, όσο και οι θρησκείες κάνουν λόγο για μια βιωματική εμπειρία, που προϋποθέτει έναν ψυχικό εξαγνισμό, την κάθαρση του ατόμου. Παρόλαυτα ανάμεσα στον Πλωτίνο, που εκπροσωπεί το αρχαιοελληνικό πνεύμα, και τις ανατολικές θρησκείες υπάρχει μια μεγάλη διαφορά, η οποία αφορά τον τρόπο-μέσο με τον οποίο θα οδηγηθεί κανείς στην κάθαρση της ψυχής και στην βιωματική εμπειρία του υπερβατικού.

Σύμφωνα με τις ινδουιστικές θρησκείες προϋποτίθενται ασκητικά τεχνάσματα και πρακτικές όπως η γιόγκα, ενώ σύμφωνα με τον Χριστιανισμό είναι απαραίτητη η ασκητική ζωή και η προσευχή. Αντιθέτως, σύμφωνα με τον Πλωτίνο το μόνο μέσο είναι η φιλοσοφία, η μελέτη, η πνευματική ενασχόληση και καλλιέργεια. Ακόμα λοιπόν και η βίωση μιας μυστικιστικής εμπειρίας όπως η έκσταση, δεν προσεγγίζεται με τρόπο θρησκευτικό, αλλά ορθολογικό. Όπως αναφέρει και ο Dodds, ο μυστικισμός του Πλωτίνου είναι «υποταγμένος στην αρχή του ελληνικού ρασιοναλισμού»[3]. Το μέσο επίτευξης της μυστικιστικής εμπειρίας δεν είναι ούτε μαγικό, ούτε έμφυτο (όπως ισχύει με κάποια χριστιανικά δόγματα που αναφέρονται στη θεία Χάρη), αλλά διανοητικό και επαφίεται αποκλειστικά στην ελευθερία της βούλησης του κάθε προσώπου.

Επιχειρώντας μια σύγκριση ανάμεσα στη σκέψη του Πλωτίνου, τις ινδουιστικές θρησκείες και τις θρησκείες της Εγγύς Ανατολής (Χριστιανισμό, Μουσουλμανισμό, Ιουδαϊσμό) προσωπικά εκτιμώ ότι η φιλοσοφία και γενικότερα οι πνευματικές ενασχολήσεις είναι ανώτερες τόσο από τις σωματικές πρακτικές και τεχνικές (γιόγκα, διαλογισμός), όσο και από την προσευχή. Η γιόγκα θα ερχόταν σε δεύτερη θέση και η προσευχή στην τρίτη. Γι’ αυτό και θεωρώ γενικότερα ότι η επικράτηση τελικά του Χριστιανισμού αποτέλεσε ένα είδος πνευματικής οπισθοδρόμησης, το οποίο μάλλον οφείλεται στο ότι οι πληθυσμοί στους οποίους απευθυνόταν ήταν υπήκοοι που προσδοκούσαν μια καλύτερη μετά θάνατον ζωή και όχι ελεύθεροι πολίτες, όπως οι κάτοικοι των περισσοτέρων αρχαιοελληνικών πόλεων-κρατών.

Πώς τώρα θα μπορούσαν να συσχετιστούν όλα αυτά με το σήμερα; Τι θα μπορούσε να μας διδάξει η παρακαταθήκη του αρχαιοελληνικού πνεύματος σε αντίθεση με τις ανατολικές θρησκείες; Αν μπορούσε να μας διδάξει κάτι είναι η προσπάθεια περισσότερης μόρφωσης και μελέτης. Προφανώς δεν λέω ότι πρέπει όλοι ξαφνικά να ακονίσουμε το μυαλό μας λύνοντας μαθηματικές εξισώσεις ή να καταπιαστούμε από το πουθενά με τις καντιανές αντινομίες. Μπορούμε, ωστόσο, αντί να δαπανάμε το χρόνο μας με άλλους τρόπους, να αρχίσουμε να διαβάζουμε περισσότερο. Όχι απαραίτητα δύσκολα και ογκώδη έργα, εξάλλου ο λογοτεχνικός πλούτος είναι τεράστιος και ο καθένας μπορεί να βρει κάτι που να του ταιριάζει, αλλά δεν το έχει ανακαλύψει. Δεν είναι χαζοί λοιπόν οι Γάλλοι που έκαναν ουρές έξω από τα βιβλιοπωλεία πριν από το lock down.

Άλλωστε, αν κατάλαβα και θυμάμαι καλά όσα είχε τύχει να διαβάσω σε ένα βιβλίο του Κρισναμούρτι[4] ο διαλογισμός δεν είναι κάτι το τόσο συγκεκριμένο όσο διδάσκουν οι γκουρού των ινδουιστικών θρησκειών. Για να επιτευχθεί, δεν είναι απαραίτητη η συγκέντρωση της προσοχής σε ένα σημείο, η χαλαρωτική μουσική ή η επανάληψη μάντρα, έτσι ώστε να επιτευχθεί η χαλάρωση του νου. Αντίθετα η χαλάρωση αυτή, η απομάκρυνση κάθε σκέψης και εξωτερικών ερεθισμάτων μπορεί, να επιτευχθεί και μέσω της συγκέντρωσης της προσοχής σε μια εξωτερική πηγή γνώσης όπως το βιβλίο. Επειδή έχω συνηθίσει από μικρό παιδάκι να διαβάζω κάτι για να χαλαρώσω και να ξεχαστώ πριν κοιμηθώ, νομίζω ότι καταλαβαίνω καλά αυτό το ιδιότυπο είδος διαλογισμό που περιγράφει ο Κρισναμούρτι.

Προτού λοιπόν αρχίσουμε να καταφεύγουμε σε υπνωτικά σκευάσματα που διαφημίζονται κατά κόρον την περίοδο της καραντίνας, θα ήταν προτιμότερο να καλλιεργήσουμε το είδος της πνευματικής χαλάρωσης-διαλογισμού μέσω κάποιου βιβλίου. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να οδηγηθεί κανείς δια του έθους με την αριστοτελική έννοια (δηλαδή της συνήθειας) στην καλλιέργεια της αρετής της φιλαναγνωσίας και μέσω αυτής της φιλομάθειας, οι οποίες δυστυχώς μάλλον δεν καλλιεργούνται όσο θα έπρεπε στο ελληνικό σχολείο.

[1]https://el.wiktionary.org/wiki/%CE%BD%CE%BF%CF%85%CF%82_%CF%85%CE%B3%CE%B9%CE%AE%CF%82_%CE%B5%CE%BD_%CF%83%CF%8E%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9_%CF%85%CE%B3%CE%B9%CE%B5%CE%AF, τελευταία πρόσβαση 21/2/2021.

[2] Αποστολόπουλος, Χ., «Πλωτίνος μια εισαγωγή στη θεωρία του», Ελληνική φιλοσοφική επιθεώρηση  9, 25 (1992), σ. 12.

[3] Dodds, E., Πλάτων και Πλωτίνος, μτφρ. Σ. Ροζάνης, Έρασμος, Αθήνα 1977, σ. 45.

[4] Κρισναμούρτι, Τζ., Η απελευθέρωση από το γνωστό, Καστανιώτη, Αθήνα 2004.

The post Γιατί ο Πλάτωνας δεν έκανε γιόγκα first appeared on Aυτολεξεί.

Πριν εξηγήσω τι εννοώ με τον όρο συμπεριληπτική ρητορική, θα αναφερθώ λίγο στην όλη ρητορική της Νέας Δημοκρατίας γενικότερα και του Κυριάκου Μητσοτάκη ειδικότερα. Η Ν.Δ. αποτελεί ένα κόμμα της λαϊκιστικής νεοφιλελεύθερης Δεξιάς, πράγμα που ήταν ολοφάνερο πριν το κόμμα του Κ. Μητσοτάκη έρθει στην εξουσία, ήδη από τις προεκλογικές του εξαγγελίες. Βασική του υπόσχεση ήταν η λαϊκιστική και φυσικά ψευδής δέσμευση για την κατάργηση της Συμφωνίας των Πρεσπών. Κανείς στη Ν.Δ. ούτε φυσικά ο αρχηγός της δεν πίστευε ότι υπάρχει περίπτωση να καταργηθεί μια συμφωνία που έχει επιβληθεί στις χώρες που την υπέγραψαν από τα συμφέροντα της Αμερικής πρωτίστως αλλά και της Ε.Ε. Οι επικοινωνιολόγοι όμως έκαναν τη δουλειά τους και ο πάντα ώριμος και με πολιτικό αισθητήριο ελληνικός λαός τσίμπησε το τυράκι και ιδιαίτερα στη Βόρεια Ελλάδα έδωσε μεγάλα ποσοστά στη Ν.Δ.

Όσον αφορά τη νεοφιλελεύθερη οπτική ήταν και αυτή ξεκάθαρη, καθώς στις εξαγγελίες της η Ν.Δ. δήλωνε ότι θέλει ένα κράτος από τη μια  μικρότερο και πιο ευέλικτο που θα ευνοεί τις ιδιωτικές επενδύσεις και την επιχειρηματικότητα και από την άλλη λιγότερο σπάταλο. Τι σημαίνει αυτό με άλλα λόγια; Σημαίνει εκμηδένιση της όποιας κοινωνικής-προνοιακής πολιτικής και ιδιωτικοποίηση των πάντων. Βέβαια δεν ξέρω πόσοι από αυτούς που άκουγαν την πιο «στρογγυλεμένη» εκδοχή μπορούσαν να αντιληφθούν τι αυτή συνεπάγεται. Αν κρίνω από τα αποτελέσματα των εκλογών μάλλον όχι πολλοί. Εγώ πάντως ομολογώ ότι από αυτές τις εξαγγελίες θεωρούσα ότι η Ν.Δ. του Μητσοτάκη αν μη τι άλλο δεν υποκρίνεται κάτι που δεν είναι, και ήμουν προετοιμασμένος εξ αρχής για τα χειρότερα.

Παρ’ όλα αυτά, ο Κούλης ήδη απ’ όταν κέρδισε την προεδρεία της Ν.Δ. έναντι στο φαινομενικά πιο κυνικό και άξεστο Μεϊμαράκη, δήλωσε ότι το κόμμα του είναι ένα κεντροδεξιό κόμμα. Από εδώ ξεκινάνε τα προβλήματα, καθώς είναι παράδοξο να θες ένα πιο κεντρώο κόμμα και να κάνεις αντιπρόεδρο του τον Γεωργιάδη και να έχεις υπουργούς και βουλευτές όπως ο Βορίδης και ο Πλεύρης που προέρχονται από ένα ακροδεξιό κόμμα και είναι δεδηλωμένοι εθνικιστές, για να μην το εκφράσω αλλιώς…

Μετά από αυτή την εισαγωγή, θα αναφερθώ και θα σχολιάσω συγκεκριμένες εκφράσεις του πρωθυπουργού και κατόπιν με βάση αυτές θα εξηγήσω τι εννοώ όταν αναφέρομαι σε συμπεριληπτική ρητορεία. Θα ξεκινήσω με μια από τις πρώτες φράσεις του πρωθυπουργού που έκαναν αίσθηση, λίγο αφότου ανέλαβε τα ηνία της Ν.Δ.: «Τιμώ τους αγώνες της Αριστεράς κόντρα στον φασισμό και τη δικτατορία. Δεν ήσασταν οι μόνοι που πολεμήσατε. Εγώ ήμουνα κρατούμενος έξι μηνών από τη Χούντα».

Καταρχάς η λέξη «κρατούμενος» δεν στέκει πουθενά, θα μπορούσε έστω να πει εξόριστος, που ούτε αυτό θα έστεκε, γιατί κανείς δεν είναι εξόριστος εξαιτίας της δικής του δράσης όταν είναι 6 μηνών. Το μόνο ίσως που θα έστεκε ήταν να πει ότι είναι παιδί πολιτικού αυτοεξόριστου εξαιτίας της Χούντας. Αυτό που φαίνεται λοιπόν από αυτή την παράδοξη ρητορεία είναι ότι ο Μητσοτάκης ήθελε εξ αρχής να εμφανίσει τον εαυτό του ως αντίπαλο της Χούντας, για να επιβεβαιώσει με αυτόν το λαϊκιστικό τρόπο το αφήγημα περί κεντροδεξιού κόμματος, αφού αυτό το «κέντρο» δεν προέκυπτε από πουθενά αλλού…

Πάμε στη δεύτερη φράση που αφορούσε την περασμένη επέτειο της 28^ης Οκτωβρίου: «Στην Εθνική Αντίσταση πολέμησε όλος ο ελληνικός λαός και κάποια στιγμή αυτό είναι κάτι το οποίο πρέπει να αναγνωριστεί, δεν αποτελεί προνόμιο η Εθνική Αντίσταση της Αριστεράς και είναι προσβολή να το λέτε αυτό ακόμα και σήμερα μετά την Εθνική Συμφιλίωση, να επανέρχεστε σε στιγμές διχασμού! Γιατί, αυτή η παράταξη δεν είχε ανθρώπους που πολέμησαν, που θυσιάστηκαν στην Εθνική Αντίσταση; […] Είναι ντροπή να λέγονται αυτά τα  πράγματα!»

Δεν θα διαφωνήσω με τίποτα από όσα λέει ο πρωθυπουργός παραπάνω, στην Εθνική Αντίσταση δεν υπήρχαν μόνο αριστεροί και αυτό όχι μόνο διότι υπήρχε ο ΕΔΕΣ, αλλά και διότι κατ’ εμέ είναι ακροβασία να υποστηρίξουμε ότι ακόμα και όλοι όσοι συμμετείχαν στον ΕΑΜ ήταν αριστεροί. Στον ΕΑΜ δεν συμμετείχαν μόνο αριστεροί, πολλώ δε μάλλον κομμουνιστές, αλλά πολύ μεγάλο τμήμα του λαού που απλώς βρήκε ένα καταφύγιο προστασίας και αντίστασης στη στυγνή γερμανική κατοχή. Στο ΕΑΜ συμμετείχαν ακόμη και παπάδες, αμούστακοι έφηβοι ή κοπέλες που δεν είχαν πλέον τίποτα να χάσουν και κατάλαβαν ότι το να πάρουν τα όπλα και να αντισταθούν είναι το καλύτερο που έχουν να κάνουν. Αυτό που σήμερα φαντάζει εξτρεμισμός με τη θετική του διάσταση εκείνη του ηρωισμού, για πολλούς τότε ήταν σχεδόν μονόδρομος.

Γιατί όμως σε αυτή τη χώρα τείνουμε να ταυτίζουμε την Εθνική Αντίσταση με την Αριστερά, όπου σε μεγάλο βαθμό στηρίζεται και η μισητή για τους δεξιούς ιδεολογική ηγεμονία της Αριστεράς στη χώρα μας; Μήπως γιατί υπήρχαν πολλοί δεξιοί που όχι μόνο δεν ήταν αντιστασιακοί, αλλά ήταν δωσίλογοι, ταγματασφαλίτες, συνεργάτες των Ναζιστών; Ενώ όλοι όσοι συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς και οι οργανώσεις τους ήταν Δεξιές και Ακροδεξιές, δεν υπήρχαν καθόλου αριστεροί που να τάχθηκαν στο πλευρό των καταχτητών. Λίγο παράδοξο δεν είναι αυτό; Εφόσον υποτίθεται ότι οι δεξιοί είναι οι πιο πατριώτες που θέλουν το καλό της πατρίδας πάνω από όλους, πώς έγινε και λοξοδρόμησαν τόσο, ώστε να συνεργάζονται με τους κατακτητές; Μήπως εξαιτίας αυτής της στάσης των δεξιών, ιδιαίτερα στην Ελλάδα, έχει επικρατήσει στη συνείδηση ή ακόμα για να το εκφράσω κατά τον Jung στο συλλογικό ασυνείδητο του λαού μας ότι η Δεξιά πάνω από την ιδεολογία, την πατρίδα και όλα τα άλλα, βάζει το πώς δεν θα χάσει από τα χέρια της την «κουτάλα»;[1] Όλα αυτά μάλλον τα ξεχνάει ή βασικά θέλει εμείς να τα ξεχάσουμε ο πρωθυπουργός. Άλλωστε η Εθνική Συμφιλίωση και η αμνηστία που δόθηκε στους αριστερούς φυλακισθέντες και εξορισθέντες στη Μεταπολίτευση δεν σημαίνει αυτόχρημα και «εθνική αμνησία», ούτε παραγραφή του ιστορικού ρόλου και ευθύνης της Δεξιάς.

Ας αναφερθώ όμως στην τελευταία και πιο ενδεικτική φράση από όλες που αφορά την περασμένη επέτειο του Πολυτεχνείου: «[…] Και στο Πολυτεχνείο υπήρχαν πολίτες όλων των πολιτικών παρατάξεων, απλά κάποιοι έχτισαν καριέρα πάνω στο Πολυτεχνείο και κάποιοι άλλοι με σεμνότητα κράτησαν την αντίσταση την οποία έκαναν για τον εαυτό τους! Πάλι θα μας πείτε ότι μόνο αριστεροί ήτανε στο Πολυτεχνείο! […] Να τελειώνουμε πια με τα ιδεολογικά άβατα!»

Το μόνο που μπορώ να νιώσω όταν βλέπω ακόμα αυτή τη δήλωση στο YouTube και από κάτω τους βουλευτές – φερέφωνα να χειροκροτάνε (κάποιοι διστακτικά είναι η αλήθεια συνειδητοποιώντας μάλλον το μέγεθος του ψεύδους) είναι αηδία! Θα πρέπει μάλλον να ενημερώσει κάποιος τον κύριο πρωθυπουργό ότι οι μόνοι δεξιοί που υπήρχαν στο Πολυτεχνείο ήταν οι στρατιώτες μέσα στο τανκς που έριξε την πύλη και οι ελεύθεροι σκοπευτές στις γύρω πολυκατοικίες που έριχναν στο ψαχνό. Φυσικά δεν ισχυρίζομαι ότι οι νεκροί που έπεσαν από αδέσποτες σφαίρες ήταν όλοι τους αριστεροί, γιατί δυστυχώς υπήρχαν ακόμα και παιδάκια που δεν πλήρωσαν ούτε την ιδεολογία τους, ούτε την αντίστασή τους απέναντι στο καθεστώς. Έπεσαν θύματα της άλογης βίας που εξαπολύει η αυταρχικότητα και ο φασισμός, όταν συναντήσει απέναντι του το κίνημα των πολιτών που μάχεται για ελευθερία.

Ένα βασικό ερώτημα που μπορεί να προκύψει μέσα από αυτές τις εκφράσεις, αλλά και το αγαναχτισμένο ύφος του πρωθυπουργού όταν τις ξεστόμιζε είναι: για ποιο λόγο ο κ. Μητσοτάκης κόπτεται τόσο πολύ να φανεί τόσο ο ίδιος, όσο και η παράταξη του σαν τάχατες αγωνιστές και αντιστασιακοί; Η στάση αυτή που έχει υιοθετήσει ο πρωθυπουργός αποτελεί θεωρώ μια μετατόπιση της στάσης που είχαν μέχρι στιγμής οι δεξιές κυβερνήσεις επάνω σε αυτά τα ζητήματα, η οποία αν συνεχιστεί (όπως εκτιμώ ότι θα γίνει) θα αποτελέσει μια αλλαγή «παραδείγματος» της υποτιθέμενης κεντροδεξιάς απέναντι στο παρελθόν της χώρας μας.

Το παράδειγμα ειδικά του Πολυτεχνείου, ήταν το πιο ενδεικτικό. Μέχρι πρότινος (στον στρατό φυσικά ακόμα συμβαίνει αυτό) η τάση της Δεξιάς ήταν να υποβαθμίζει τη βιαιότητα του καθεστώτος και τη σημασία των γεγονότων, επιμένοντας ότι στο Πολυτεχνείο δεν υπήρχαν νεκροί. Πλέον προφανώς οι επικοινωνιολόγοι έχουν σφυγμομετρήσει αρκετά την κοινή γνώμη και έχουν καταλάβει ότι αυτή η τακτική δεν έχει τα επιθυμητά οφέλη. Οπότε ο νέος δεξιός πρωθυπουργός άλλαξε τακτική και έχει υιοθετήσει αυτό που αποκάλεσα συμπεριληπτική ρητορεία. Δηλαδή προσπαθεί αντί να μειώσει τη σημασία του αρνητικού ρόλου της (ακρο)δεξιάς, να συμπεριλάβει την παράταξη του και τον ρόλο της στους αγώνες ενάντια στον φασισμό και τη δικτατορία. Η στάση αυτή είναι ακόμη πιο υποκριτική και από την άρνηση των θυμάτων στο Πολυτεχνείο, γιατί ουσιαστικά είναι μια προσπάθεια να συμπεριλάβει στα θύματα και τους θύτες! Πρόκειται λοιπόν για την απόπειρα δημιουργίας ενός νέου αφηγήματος και ενός νέου τρόπου καταγραφής της ιστορίας του λαού μας, έτσι ώστε να μοιάζει σε αυτόν προσφιλέστερη η δεξιά παράταξη.

Δυστυχώς, ανάμεσα στο σύνθημα του Ανδρέα «Ο λαός δεν ξεχνά τι σημαίνει Δεξιά» και τη φράση του μπαμπά Μητσοτάκη «Ο λαός ξεχνά…», η πλάστιγγα γέρνει προς τη δεύτερη. Είναι λοιπόν χρέος των ιστορικών αλλά και γενικότερα όλων όσων ασχολούνται με κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες να μην επιτρέψουν σε νέα ad hoc αφηγήματα να ξαναγράφουν την ιστορία υπό το συμφέρον της οιανδήποτε ιδεολογικής ή πολιτικής παράταξης.

[1] Η φράση αυτή είναι μία από τις αγαπημένες μου, που χρησιμοποιεί συχνά, ιδιαίτερα όταν αναφέρεται στον ρόλο της Δεξιάς στα γεγονότα της Κατοχής και του Εμφυλίου, ο Βασίλης Ραφαηλίδης στο έργο του Ιστορία (κωμικοτραγική) του νεοελληνικού κράτους 1830-1974, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, Αθήνα 1993.

The post Πόσο αθώα είναι η συμπεριληπτική ρητορική του πρωθυπουργού; first appeared on Aυτολεξεί.

Σήμερα πλέον οι αναπληρωτές είμαστε τόσο πολλοί, ώστε να μην υπάρχει σχεδόν οικογένεια ή παρέα που να μην έχει έναν αναπληρωτή εκπαιδευτικό ή πολύ συχνά έναν άνεργο που περιμένει να προσληφθεί ή κάποιον που έχει αλλάξει πλέον καριέρα και δεν ασχολείται με το ζήτημα. Όσες φορές βρίσκομαι σε παρέες με συναδέλφους αναπληρωτές κάθε βαθμίδας, οι διορισμοί, οι προσλήψεις, οι πίνακες, οι δηλώσεις περιοχών, τα μόρια και γενικά τα περί του προσοντολογίου μονοπωλούν ουσιαστικά τη συζήτηση. Στις περιπτώσεις που η παρέα απαρτίζεται και από μη εκπαιδευτικούς, εκείνοι με το δίκιο τους δυσανασχετούν και ζητούν να αλλάξουμε θέμα συζήτησης.

Αυτό το κείμενο αφορά κυρίως τους αναπληρωτές που βιώνουμε τις συνέπειες της εφαρμογής του προσοντολογίου (είτε αυτές για κάποιους είναι θετικές είτε για άλλους αρνητικές), επειδή όμως θα προσπαθήσω να πάρω τα πράγματα από την αρχή, θεωρώ ότι το κείμενο μπορεί να διαβαστεί και από κάποιον που βρίσκεται έξω από το χώρο της εκπαίδευσης, αλλά θέλει να μάθει τι συμβαίνει πλέον σε αυτόν, όσον αφορά το νέο σύστημα διορισμών και προσλήψεων των αναπληρωτών. Όταν λέω ότι θα επιχειρήσω να πάρω τα πράγματα από την αρχή, εννοώ ότι δεν αναφερθώ μόνο στο περιεχόμενο του προσοντολογίου, αλλά θα προσπαθήσω να εξηγήσω πρώτα πώς οδηγηθήκαμε ως την επικράτησή του. Πριν μπω σε λεπτομέρειες θα ήθελα να επισημάνω εξαρχής ότι προσωπικά είμαι από τους ευνοημένους του προσοντολογίου, θα προσπαθήσω ωστόσο να διατυπώσω μια αντικειμενική κριτική με γνώμονα τον ορθό λόγο και όχι το ατομικού μου συμφέρον. Κάποιος ο οποίος ασχολείται με τη φιλοσοφία, όπως εγώ, θα μπορούσε να πει ότι το κείμενο έχει την αξίωση να διέπεται από καντιανές και όχι από ωφελιμιστικές αρχές.

Γενικότερα, νεοφιλελεύθερες πολιτικές στο χώρο της εκπαίδευσης υπάρχουν στην εργαλειοθήκη του ΟΟΣΑ και έχουν εισηγηθεί εδώ και πάνω από μία δεκαετία, όσον αφορά όμως συγκεκριμένα το προσοντολόγιο νομίζω πως το γεγονός το οποίο άνοιξε τον ασκό του Αιόλου για να οδηγηθούμε σε αυτό, όπως πολύ εύστοχα μου έχει επισημάνει ένας καλός φίλος και συνάδελφος, ήταν η δυνατότητα να αποκτούν οι δάσκαλοι ΠΕ70 και την ειδικότητα των ειδικών παιδαγωγών ΠΕ71, κάνοντας μεταπτυχιακό στην ειδική αγωγή. Μέχρι να γίνει αυτό, για το ελληνικό δημόσιο ανεξάρτητα από το τμήμα και το αντικείμενο το οποίο σπούδαζε κανείς σε μεταπτυχιακό επίπεδο, παρέμενε πάντα στο κλάδο στον οποίο ανήκε το βασικό πτυχίο του. Π.χ. αν κάποιος τελειώσει παιδαγωγικό και κάνει μεταπτυχιακό στη φιλολογία ή την ψυχολογία δεν θα αποκτήσει και τις ειδικότητες ΠΕ02 ή ΠΕ23 αντίστοιχα αλλά θα εξακολουθεί να έχει την βασική του ειδικότητα ΠΕ70. Ο μόνος τρόπος να άνηκε κανείς σε δύο κλάδους, ήταν να έχει αποκτήσει δεύτερο πτυχίο. Από τότε όμως που οι δάσκαλοι ΠΕ70 άρχισαν να μπαίνουν στους πίνακες αναπληρωτών ειδικής αγωγής ΠΕ71, ουσιαστικά με το μεταπτυχιακό τους αποκτούσαν και δεύτερη ειδικότητα. Για να διαχωριστούν από τους ΠΕ71 το κράτος τους ονόμασε ΠΕ70.50 ΕΑΕ (Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης). Η διαφορά των ΠΕ70.50 είναι ότι βρίσκονται και στους δύο κλάδους, δηλαδή μπορούν να εργαστούν και στη γενική και στην ειδική αγωγή, ενώ οι ΠΕ71 μπορούν να εργαστούν μόνο στην ειδική αγωγή.

Το ίδιο βέβαια συνέβη και με τις άλλες βαθμίδες και κλάδους εκπαίδευσης, π.χ. ένας νηπιαγωγός ή ένας μαθηματικός που έκαναν μεταπτυχιακό στην ειδική αγωγή έμπαιναν σε ξεχωριστό πίνακα, ο οποίος αποτελούνταν μόνο από εκπαιδευτικούς ειδικής αγωγής. Σε όλες όμως τις άλλες ειδικότητες, πλην των δασκάλων, δεν υπήρχε ζήτημα, διότι δεν υπάρχει προπτυχιακή σχολή ειδικής αγωγής.

Ουσιαστικά λοιπόν το κράτος ευνόησε τους ΠΕ70 (κλάδος στον οποίο ανήκω) εις βάρος των ΠΕ71. Θα πει κανείς, γιατί συνέβη αυτό; Γιατί ξαφνικά τόση ζήτηση στην ειδική αγωγή; Η απάντηση είναι απλή, τα κονδύλια για τις προσλήψεις αναπληρωτών στην συντριπτική πλειοψηφία τους δεν προέρχονται από το κράτος, αλλά από το πρόγραμμα ΕΣΠΑ της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ΕΣΠΑ λοιπόν χορηγεί πολλά χρήματα για πιστώσεις στην ειδική αγωγή. Στο ελληνικό κράτος υπάρχουν μόνο δύο τμήματα ειδικής αγωγής: το Τμήμα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Βόλου και το Τμήμα Εκπαίδευσης και Κοινωνικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας (για τον ασύλληπτο παραλογισμό που ενυπάρχει στο οποίο θα αναφερθώ αργότερα). Έτσι λοιπόν το ελληνικό κράτος χρειάστηκε παραπάνω ειδικούς παιδαγωγούς από εκείνους που διέθετε, ενώ είχε πολλούς γενικούς παιδαγωγούς που δεν χρειαζόταν. Επειδή τα λεφτά από τα κονδύλια του ΕΣΠΑ, από όσο ξέρω, αν δεν αξιοποιηθούν, χάνονται, το κράτος έκανε κάτι το οποίο μοιάζει λογικό, έδωσε δηλαδή τη δυνατότητα στους γενικούς παιδαγωγούς με ένα μεταπτυχιακό στην ειδική αγωγή να εργάζονται ως ειδική παιδαγωγοί.

Έτσι επί της ουσίας μπήκαν τα αρχικά θεμέλια, για να φτάσουμε στο προσοντολόγιο.

Τα αυξημένα κονδύλια στην ειδική αγωγή δημιούργησαν πολλές νέες θέσεις εργασίας στον τομέα αυτό. Έτσι δημιουργήθηκε ο θεσμός του τμήματος ένταξης και της παράλληλης στήριξης, θέσεις που απαιτούν ειδικούς παιδαγωγούς, αλλά εντός του γενικού και όχι του ειδικού σχολείου. Στόχος μου δεν είναι σε καμία περίπτωση να κρίνω την αναγκαιότητα ή τη σπουδαιότητα αυτών των θεσμών. Προσωπικά, αν ήμουν διευθυντής θα επεδίωκα το σχολείο μου να έχει και Τμήμα Ένταξης και ΖΕΠ και όσο το δυνατόν περισσότερες παράλληλες, διότι όσο περισσότεροι συνάδελφοι στο σχολείο τόσο το καλύτερο αλλά και επειδή γενικότερα θα ήμουν υπέρ του να ανοίγονται όσο το δυνατόν περισσότερες θέσεις εργασίας για συναδέλφους.

Με τις νέες θέσεις εργασίας σε Τμήμα Ένταξης, παράλληλη στήριξη, ΚΕΣΥ ή ΚΕΨΥ οι ανάγκες για ειδικούς παιδαγωγούς εκτοξευθήκαν, έτσι το κράτος δημιούργησε και επικουρικό πίνακα προσλήψεων για όσους δεν είχαν μεταπτυχιακό αλλά σεμινάριο στην ειδική αγωγή, κάτι το οποίο ίσχυε και παλιότερα αλλά είχε καταργηθεί. Ωστόσο, και πάλι οι θέσεις στην ειδική αγωγή άρχισαν να είναι τόσο πολλές, ώστε να προσλαμβάνονται γενικοί παιδαγωγοί σε θέσεις ειδικών παιδαγωγών. Με αυτόν τον τρόπο εργάστηκα κι εγώ την πρώτη χρόνια μου χρόνια από τον πίνακα της Γενικής, στην παράλληλη στήριξη.

Ταυτόχρονα με την απορρόφηση, εκτοξεύθηκε, όπως είναι λογικό με βάση τους νόμους της αγοράς, και η ζήτηση για μεταπτυχιακά ειδικής αγωγής. Τα παιδαγωγικά τμήμα της Ελλάδας, τουλάχιστον από όσο γνωρίζω από το ΠΤΔΕ Αθήνας όπου σπούδαζα, διέθεταν μεταπτυχιακά προγράμματα ειδικής αγωγής κάθε δύο με τρία χρόνια, η εισαγωγή σε αυτά γινόταν με εξετάσεις και οι εισακτέοι ήταν περίπου 15 με 20 άτομα. Έτσι είχαμε οδηγηθεί στο σημείο να δίνουν εξετάσεις 300 άτομα για 15 με 20 θέσεις, περιττό να αναφέρω (στην Ελλάδα βρισκόμαστε άλλωστε) ότι άρχισε το ζήτημα να χρειάζεται και μεσάζοντες. Εφόσον λοιπόν η εισαγωγή στα μεταπτυχιακά των πανεπιστημίων της Ελλάδας έγινε πολύ δύσκολη, σχεδόν όλοι οι ενδιαφερόμενοι στράφηκαν στα ιδιωτικά πανεπιστήμια του εξωτερικού. Η Ιταλία, η Βουλγαρία και η Αγγλία, απ’ όσο ξέρω, είχαν την τιμητική τους. Παρέλειψα να αναφέρω ότι στον πίνακα της ειδικής αγωγής μπορούσε από ένα σημείο και μετά να μπει και κάποιος που έχει μεταπτυχιακό στο συναφές αντικείμενο της Σχολικής Ψυχολογίας.

Για να σας δώσω να καταλάβετε, εγώ τελείωσα το ΠΤΔΕ τον Ιούλιο του 2013 και προσλήφθηκα πρώτη φορά τον Νοέμβριο του 2018, ενώ γνωρίζω άτομα που αποφοιτήσαμε μαζί και επειδή αγόρασαν…συγγνώμη, απέκτησαν το ετήσιο μεταπτυχιακό της Ιταλίας (χωρίς να γνωρίζουν καν ιταλικά) δουλεύουν στην ειδική ήδη από το 2014. Σημειωτέον, τα μεταπτυχιακά της Ιταλίας και της Βουλγαρίας (επειδή δεν ήταν μονοπώλια, ούτε καν ολιγοπώλια και εξάλλου στις χώρες τους δεν είχαν μεγάλη ζήτηση) ήταν και πολύ οικονομικά, στοίχιζαν απ’ ό,τι έχω ακούσει γύρω στα 1000 ευρώ. Τα μεταπτυχιακά-αστραπή άκμασαν για κάποια χρόνια και ο ΔΟΑΤΑΠ έκανε πάρτι εισπράξεων από τα παράβολα. Κάποια στιγμή όμως τα ελληνικά πανεπιστήμια και οι απόφοιτοι τους άρχισαν να πιέζουν, επισημαίνοντας ότι αυτό που συμβαίνει είναι άδικο και ότι τα πτυχία ειδικής αγωγής του εξωτερικού δεν διαθέτουν ανάλογο επίπεδο σπουδών. Έτσι το Υπουργείο όρισε μια νέα παράμετρο για τα μεταπτυχιακά ειδικής αγωγής. Η αναγνώριση του πτυχίου προϋπέθετε έναν συγκεκριμένο αριθμό ωρών πρακτικής άσκησης στη χώρα προέλευσης του τίτλου σπουδών. Η διάταξη αυτή δεν είχε αναδρομική ισχύ, που σημαίνει ότι όποιος πρόλαβε πρόλαβε, από εδώ και μπρος τα μεταπτυχιακά ειδικής απ’ το εξωτερικό κομμένα. Δεν θα ήθελα σε καμία περίπτωση να είμαι ανάμεσα σε εκείνους που είχαν ήδη ξεκινήσει ένα τέτοιο μεταπτυχιακό και δεν πρόλαβαν να το τελειώσουν πριν αλλάξει η νομοθεσία, που σημαίνει ότι ουσιαστικά έχασαν τα λεφτά τους.

Από την ιστορία αυτή κατάφεραν να ξεγλιστρήσουν τα πανεπιστήμια της Κύπρου, με πιο γνωστό το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας. Εκεί το κράτος φαίνεται ότι αποφάσισε να μην απογοητεύσει τους Κύπριους αδελφούς και έτσι το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας ξεκίνησε μια αγαστή συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Πατρών, με αποτέλεσμα το μεταπτυχιακό του να μπορεί να αποκτηθεί με πρακτική άσκηση στην Ελλάδα, πράγμα που βέβαια δεν είναι παράλογο, καθώς τα ελληνικά και τα κυπριακά είναι ίδια γλώσσα. Αυτό κατέστησε το μεταπτυχιακό του Πανεπιστημίου Λευκωσίας πολύ δημοφιλές, διότι μπαίνεις χωρίς εξετάσεις και κυρίως διότι το κάνεις εξ αποστάσεως, με αποτέλεσμα η τιμή του να ανέβει κατακόρυφα. Κάνοντας μια έρευνα αγοράς των μεταπτυχιακών ειδικής αγωγής για το συγκεκριμένο άρθρο, διαπίστωσα ότι σχεδόν όλα τα ελληνικά πανεπιστήμια που έχουν παιδαγωγικά τμήματα (πλην της Αλεξανδρούπολης και της Φλώρινας) διαθέτουν μεταπτυχιακά προγράμματα ειδικής αγωγής τα οποία δέχονται πλέον πολύ μεγαλύτερο αριθμό εισακτέων από ό,τι παλιότερα (ο μικρότερος που είδα νομίζω ήταν 30), σχεδόν όλα έχουν καταργήσει τις εξετάσεις και η επιλογή γίνεται μόνο με συνέντευξη και εξέταση του φακέλου του υποψηφίου, και τέλος σχεδόν όλα έχουν δίδακτρα τα οποία κυμαίνονται από 2.400 μέχρι 7.500€!

Τα μόνα μεταπτυχιακά που εξακολουθούν προς τιμήν τους να είναι δωρεάν και έχουν φυσικά διατηρήσει τη γραπτή εξέταση ως τρόπο εισαγωγής, είναι του Τμήματος Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, του ΠΤΔΕ Ιωαννίνων και του Τμήματος Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής του ΠΑΜΑΚ. Ως προς το ΠΤΔΕ Ιωαννίνων, επειδή είχα την τύχη να έχω καθηγήτρια στις μεταπτυχιακές μου σπουδές την τότε πρόεδρο του τμήματος, γνωρίζω ότι έχει δώσει αγώνα για να είναι όλα τα μεταπτυχιακά του ΠΤΔΕ Ιωαννίνων δωρεάν. Ως προς την ιδιάζουσα περίπτωση του τμήματος του ΠΑΜΑΚ δεν γνωρίζω τι συμβαίνει, αλλά το ίδιο τμήμα έχει και δεύτερο μεταπτυχιακό στην ειδική αγωγή το οποίο κοστίζει 4.500 € και σαν τρόπο εισαγωγής έχει μια απλή συνέντευξη. Τώρα πώς γίνεται στο ίδιο τμήμα να υπάρχουν δύο μεταπτυχιακά με ουσιαστικά το ίδιο αντικείμενο, εκ των οποίων το ένα να είναι δωρεάν και το άλλο όχι, δεν μπορώ να το καταλάβω. Αλλά πρώτον στην Ελλάδα είμαστε και δεύτερον το συγκεκριμένο τμήμα είναι sui generis, όπως θα εξηγήσω παρακάτω.

Ωστόσο, κανένα από τα παραπάνω μεταπτυχιακά δεν είναι πολύ δημοφιλή, διότι δεν είναι αρκετά φιλικά προς το χρήστη (user friendly) για να το εκφράσω έτσι σκωπτικά. Εννοώ ότι τα παραπάνω μεταπτυχιακά δεν γίνονται εξ αποστάσεως. Αντιθέτως, τα πιο δημοφιλή είναι αυτά που γίνονται εξ αποστάσεως τα οποία είναι, όπως προανέφερα, του Πανεπιστημίου Λευκωσίας – Πατρών στα 5.550€, του ΕΑΠ σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας στα 3.600€, του Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου στα 5.400€ και του Ευρωπαϊκού Πανεπιστήμιου Κύπρου (που έχει δίδακτρα αλλά δεν αναφέρεται το ποσό, μπορεί για να μην τρομάξουμε!) και του Πανεπιστημίου Frederick (που είναι επίσης της Κύπρου) στα 5.850€. (Εκτός όμως από τα μεταπτυχιακά της ειδικής αγωγής, έχουν ξεπηδήσει σαν μανιτάρια και πάρα πολλά σεμινάρια, τα οποία διαφημίζουν ότι είναι αναγνωρισμένα από τον ΑΣΕΠ, που σημαίνει ότι είναι τουλάχιστον 7 μηνών και 400 ωρών και με τα οποία μπορεί κανείς να μπει στον επικουρικό πίνακα και να δουλέψει μια χαρά από εκεί, (αν είναι ΠΕ70) διότι στους δασκάλους ο επικουρικός νομίζω πλέον εξαντλείται από την πρώτη φάση).

Εφόσον επικράτησε αυτή η κατάσταση στην ειδική αγωγή, άρχισε να υποστηρίζεται η άποψη ότι δεν θα πρέπει να μοριοδοτείται μόνο το μεταπτυχιακό της ειδικής αγωγής, αλλά όλα τα προσόντα κάποιου. Δηλαδή, οι αναπληρωτές να μην τοποθετούνται στους πίνακες προσλήψεων με μόνο κριτήριο την προϋπηρεσία τους, όπως συνέβαινε μέχρι τότε, αλλά να μοριοδοτούνται και άλλα προσόντα πέραν της προϋπηρεσίας∙ έτσι καταλήξαμε τελικά στο προσοντολόγιο.

Ιδεολογικά διαφωνώ με το προσοντολόγιο, διότι εισάγει τις νεοφιλελεύθερες αρχές στην εκπαίδευση.

Για να το εκφράσω απλά, έχεις χρόνο και χρήματα για να κάνεις μεταπτυχιακά, ξένες γλώσσες, σεμινάριο, δεύτερο πτυχίο, τότε θα προσληφθείς, δεν έχεις, τότε θα μείνεις χαμηλά στη λίστα, άρα δε θα προσληφθείς. Από αυτή την άποψη λοιπόν είμαι αντίθετος και, παρόλο που με ευνοεί, όταν ψηφίζονταν ο εν λόγω νόμος έκανα απεργία και συμμετείχα στις κινητοποιήσεις. Αν εξετάσουμε, ωστόσο, το ζήτημα ολόπλευρα, δεν μπορούμε να πούμε ότι η εφαρμογή του προσοντολογίου δεν έχει καμία λογική, διότι δεν είναι ούτε δίκαιο ούτε εύλογο άτομα που κατέχουν διδακτορικά να μένουν άνεργα επειδή τα πτυχία τους δεν υπολογίζονται πουθενά, ενώ εκείνοι που έχουν προϋπηρεσία να προηγούνται πάντα και να είναι οι μόνοι που έχουν δυνατότητα να δουλεύουν ως αναπληρωτές και να διοριστούν κάποια στιγμή. Όπως μου επεσήμανε πρόσφατα ένας εκλεκτός φίλος και διδάκτορας, το προσοντολόγιο εξασφαλίζει θέσεις εργασίας στους κατόχους διδακτορικών έστω σε σχολεία, εφόσον δεν γίνεται πλέον να απορροφηθούν στα πανεπιστήμια. Άρα ενώ είμαι ιδεολογικά αντίθετος, δεν θεωρώ ότι η εφαρμογή του προσοντολογίου είναι παράλογη συλλήβδην.

Ο παραλογισμός της έγκειται στα συγκεκριμένα κριτήρια του συγκεκριμένου προσοντολογίου, έτσι όπως θεσπίστηκε για να γίνουν οι πίνακες και οι διορισμοί ιδιαίτερα στην ειδική αγωγή.

Ήρθε η ώρα λοιπόν να αναφερθώ συγκεκριμένα σε αυτά τα κριτήρια. Το προσοντολόγιο έχει τρεις κατηγορίες μοριοδότησης: Α) Ακαδημαϊκά προσόντα έως εκατόν είκοσι μόρια. Β) Εκπαιδευτική προϋπηρεσία, εκατόν είκοσι μονάδες κατ’ ανώτατο όριο: μία (1) μονάδα ανά μήνα πραγματικής εκπαιδευτικής προϋπηρεσίας. Γ) Κοινωνικά κριτήρια: 3 μόρια για κάθε ανήλικο τέκνο και κάποια άλλα για αναπηρία κτλπ. Τα κοινωνικά κριτήρια δεν είμαι αρμόδιος να τα θίξω καθόλου, το μόνο που μπορώ να επισημάνω (και εύχομαι η κριτική αυτή να είναι άδικη) είναι ότι το ποσοστό αναπηρίας του καθενός και το πώς παίρνονται αυτά τα πιστοποιητικά ενδέχεται να γίνει και προϊόν ρεμούλας, οπότε δεν αποκλείεται να ευνοηθούν κάποια «δικά μας παιδιά» και να αδικηθούν κάποια άλλα.

Θα ασχοληθώ πρώτα με τα μόρια της προϋπηρεσίας. Η ένστασή μου είναι η εξής: γιατί να τίθεται πλαφόν στο ανώτατο όριο της προϋπηρεσίας; Δηλαδή αν κάποιος, που σε αρκετές ειδικότητες ισχύει αυτό, έχει δουλέψει 15 χρόνια ως αναπληρωτής, για ποιο λόγο να χάσει κάποια μόρια προϋπηρεσίας και να μην προσμετρηθεί όλη του η προϋπηρεσία ακέραιη; Αυτό είναι το πρώτο παράλογο, πάμε να δούμε το δεύτερο που είναι ακόμα πιο σοβαρό. Από πού κι ως πού και με ποια λογική κόπηκε η διπλή μοριοδότηση των δυσπρόσιτων στο προσοντολόγιο; Ειλικρινά αναρωτιέμαι αν ο κ. Γαβρόγλου και οι συν αυτώ είχαν την παραμικρή συναίσθηση του τι κάνουν και τον αισχρό τρόπο με τον οποίο παίζουν με τις ζωές εκατοντάδων εκπαιδευτικών, όταν υπέγραφαν αυτή τη διάταξη! Υπάρχουν πάρα πολλοί συνάδελφοι που κυνηγώντας να πιάσουν την περιοχή που θέλουν (ιδιαίτερα περιοχές της Β. Ελλάδας) έχουν θυσιάσει τα νιάτα τους σε δυσπρόσιτα σχολεία και σε ακριτικές περιοχές προσπαθώντας να αποκτήσουν γρηγορότερα τα μόρια που θα τους έφερναν πιο κοντά στις οικογένειες και σε πολλές περιπτώσεις και τα παιδιά τους. Ωστόσο, οι κύριοι του Υπουργείου χωρίς πραγματικά να υπάρχει ουδεμία πραγματική αίτια, έκοψαν τη διπλή μοριοδότηση των δυσπροσίτων. Στο σχολείο που εργάζομαι φέτος έχω γυμναστή, ο οποίος έχασε 40 μόρια από αυτή την ιστορία, τόσα όσα δίνει ένα διδακτορικό! Επομένως, η προϋπηρεσία των συναδέλφων έπρεπε να προσμετρηθεί ακέραιη και με τα διπλά μόρια των δυσπροσίτων, γεγονός που δεν θα υποβάθμιζε την προϋπηρεσία των συναδέλφων και θα τους έφερνε σε πιο πλεονεκτική θέση από εμένα π.χ. που δεν έχω πολλή προϋπηρεσία, αλλά έχω αρκετά προσόντα.

Πάμε τώρα να εξετάσουμε τα ακαδημαϊκά προσόντα. Έχουμε λοιπόν:

Διδακτορικό δίπλωμα: σαράντα (40) μονάδες.
Μεταπτυχιακός τίτλος σπουδών διάρκειας ενός (1) τουλάχιστον ακαδημαϊκού έτους: είκοσι (20) μονάδες.
Δεύτερος μεταπτυχιακός τίτλος σπουδών διάρκειας ενός (1) τουλάχιστον ακαδημαϊκού έτους: οκτώ (8) μονάδες.
Δεύτερο πτυχίο Α.Ε.Ι.: επτά (7) μονάδες.
Ο βαθμός του πτυχίου: για πτυχία με βαθμολογική κλίμακα από ένα (1) έως δέκα (10), το γινόμενο των μονάδων που προκύπτει από τον πολλαπλασιασμό του βαθμού του πτυχίου, με στρογγυλοποίηση στο δεύτερο δεκαδικό ψηφίο, με συντελεστή δύο μονάδων και πέντε δέκατων (2,5) της μονάδας και με ανώτατο όριο τις είκοσι πέντε (25) μονάδες. Σε περίπτωση που η κλίμακα είναι διαφορετική, ο βαθμός υπολογίζεται με αναγωγή στην κλίμακα αυτή.
Άριστη γνώση έως δύο (2) ξένων γλωσσών: επτά (7) μονάδες για κάθε μία (1) εξ αυτών.
Πολύ καλή γνώση έως δύο (2) ξένων γλωσσών: πέντε (5) μονάδες για κάθε μία (1) εξ αυτών.
Καλή γνώση έως δύο (2) ξένων γλωσσών : τρεις (3) μονάδες για κάθε μία (1) εξ αυτών.
Πιστοποιημένη γνώση χειρισμού ηλεκτρονικού υπολογιστή Α΄ επιπέδου (ενότητες Επεξεργασία Κειμένου, Υπολογιστικά Φύλλα και Υπηρεσίες Διαδικτύου): τέσσερις (4) μονάδες.
Επιμόρφωση Α.Ε.Ι. ή άλλου φορέα του δημόσιου τομέα που εποπτεύεται από το Υπουργείο Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων, διάρκειας τουλάχιστον τριακοσίων (400) ωρών που πραγματοποιήθηκε σε χρονικό διάστημα τουλάχιστον επτά (7) μηνών: δύο (2) μονάδες.

Αυτά τα κριτήρια υπενθυμίζω ότι εφαρμόστηκαν για να γίνουν προσλήψεις στην Ειδική Αγωγή, πρόκειται για προσόντα που αναφέρονται σε ειδικούς παιδαγωγούς. Για να έχει κανείς δικαίωμα αίτησης διορισμού έπρεπε είτε να ανήκει στον κλάδο ΠΕ 71, είτε στον ΠΕ 70,50 ΕΑΕ ή να ανήκει στον ΠΕ70 και να έχει κάνει σεμινάριο ειδικής αγωγής άνω των 400 ωρών και 7 μηνών, είτε τέλος να ανήκει σε οποιαδήποτε άλλη ειδικότητα εφόσον έχει μεταπτυχιακό ειδικής αγωγής ή αντίστοιχο σεμινάριο. Αν αναλογιστεί κανείς ότι μιλάμε για παιδαγωγούς που απευθύνονται σε παιδιά και εφήβους με προβλήματα, ο παραλογισμός είναι εμφανής. Υπάρχουν για παράδειγμα δύο σπουδαία προσόντα που δεν μοριοδοτούνται καθόλου. Το πρώτο είναι το πιστοποιητικό γνώσης του συστήματος γραφής και ανάγνωσης τυφλών Braille και το δεύτερο ακόμα σπουδαιότερο και πολύ δυσκολότερο να αποκτηθεί είναι η πιστοποίηση γνώσης της νοηματικής γλώσσας. Η κατοχή Braille δεν μοριοδοτούνταν απλώς αναφερόταν, για να στέλνονται οι αντίστοιχοι παιδαγωγοί σε παιδιά με προβλήματα όρασης. Η νοηματική γλώσσα δεν υπήρχε πουθενά!

Ας δούμε με ένα παράδειγμα τι σημαίνει αυτό. Εγώ που έχω σεμινάριο ειδικής αγωγής, μπαίνω στον επικουρικό πίνακα και επειδή είμαι κάτοχος μεταπτυχιακού στη φιλοσοφία παίρνω από αυτό 20 μόρια, λες και η γνώση φιλοσοφίας είναι σπουδαίο προσόν για να διδάξω σε παιδάκια με νοητική υστέρηση. Απ’ την άλλη κάποιος ο οποίος έχει το ίδιο σεμινάριο με εμένα, αλλά πτυχίο νοηματικής, που σημαίνει ότι ενδιαφέρεται όντως για την ειδική αγωγή δεν παίρνει κανένα μόριο από αυτό! Εγώ λοιπόν είμαι πολύ πιο πάνω στη λίστα από αυτόν, άρα για το κράτος είμαι πιο κατάλληλος να διδάξω σε ένα κωφάλαλο παιδάκι! Από αυτό και μόνο το παράδειγμα κατανοεί κανείς πόσο ακραιφνής είναι ο παραλογισμός των κριτηρίων του προσοντολογίου.

Ας εξετάσουμε όμως και κάποια άλλα κριτήρια. Γιατί θα πρέπει ένας ειδικός παιδαγωγός να μοριοδοτείται για τα πτυχία ξένων γλωσσών του; Θα διδάξει σε παιδιά που δεν μπορούν να αυτοεξυπηρετηθούν αγγλικά, γερμανικά ή γαλλικά;

Επίσης το γεγονός ότι το δεύτερο μεταπτυχιακό μοριοδοτείται με 8 μόρια, ενώ το δεύτερο πτυχίο το οποίο κανονικά διαρκεί περισσότερο χρόνο από ένα μεταπτυχιακό, με 7 επίσης δεν φαίνεται να έχει καμία λογική. Τη μόνη λογική που μπορώ να διακρίνω είναι ότι τα μεταπτυχιακά πλέον εξυπηρετούν καλύτερα τις απαιτήσεις της αγοράς, διότι κοστίζουν ενώ ένα δεύτερο πτυχίο είναι δωρεάν συν του ότι μπορεί να αποτελέσει και κάποιο κόστος για το κράτος, από τότε που ο Φίλης ευτυχώς έδωσε το δικαίωμα παροχής συγγραμμάτων στους φοιτητές από κατακτήτριες, γιατί είχε κοπεί μέχρι κι αυτό!

Ως προς τη μοριοδότηση του ECDL με βρίσκει σύμφωνο, διότι ο Η/Υ έχει μπει και επικρατήσει πλέον σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής μας και φαντάζομαι ότι θα υπάρχουν χρήσιμα εκπαιδευτικά λογισμικά και για την ειδική αγωγή. Εξάλλου, ειδικά τώρα που έχει μπει στη ζωή μας και η εξ αποστάσεως διδασκαλία, θα έπρεπε μια πιστοποίηση χειρισμού Η/Υ να είναι προαπαιτούμενη ακόμα και για τους μόνιμους, πολλοί από τους οποίους καλούνται τώρα να διδάξουν και δεν έχουν ιδέα, αλλά αυτό δεν μας αφορά εδώ.

Επομένως, με μια πολύ απλοϊκή αλλά ορθολογική θεώρηση, τα ακαδημαϊκά προσόντα που νομίζω ότι θα έπρεπε να μοριοδοτούνται στις προσλήψεις ειδικών παιδαγωγών είναι εκείνα που σχετίζονται άμεσα με το λειτούργημά τους. Δηλαδή μεταπτυχιακό ή σεμινάριο στην ειδική αγωγή ή τη σχολική ψυχολογία, πιστοποιητικό Braille και γνώσης νοηματικής γλώσσας, ούτε ξένες γλώσσες, ούτε άσχετα μεταπτυχιακά, ούτε τίποτα από όσα είχε το προσοντολόγιο. Άλλες δεξιότητες που θα έπρεπε να μοριοδοτούνται θα μπορούσε να είναι η πιστοποίηση γνώσης πρώτων βοηθειών – ΚΑΡΠΑ, που στο εξωτερικό θεωρείται αυτονόητη γνώση για εκπαιδευτικούς και βασικά θα έπρεπε να διδάσκεται υποχρεωτικά εντός όλων των παιδαγωγικών αλλά και καθηγητικών σχολών μας, από τη στιγμή που είμαστε υπεύθυνοι για τη ζωή ανήλικων παιδιών!

Αντί αυτών, το προσοντολόγιο αναγνώρισε μόνο τα πιστοποιητικά τα οποία αναγνωρίζονται και είναι πιστοποιημένα από τον ΑΣΕΠ. Αν η γνώση νοηματικής δεν πιστοποιείται ως προσόν επαγγελματικής κατάρτισης από τον ΑΣΕΠ, τι να κάνουμε, μάλλον κάποιες μίζες δεν έχουν δοθεί, οπότε το προσόν αυτό δεν αναγνωρίζεται.

Στην πραγματικότητα λοιπόν ο παραλογισμός του προσοντολογίου και οι διάφορες τραγελαφικές καταστάσεις που προέκυψαν και προκύπτουν εξαιτίας του, οφείλεται στο γεγονός ότι αντί για μια πραγματική ορθολογική οριοθέτηση κριτηρίων, ανάλογα με την ειδίκευση του καθενός, επικράτησε κι εδώ η λογική της αγοράς. Το ποια προσόντα θα μοριοδοτηθούν φαίνεται ότι ήταν προϊόν πιέσεων διαφόρων lobby, όπως λένε και οι Αμερικανοί. Π.χ. το lobby των φροντιστηρίων ξένων γλωσσών πίεσε, ώστε να μοριοδοτείται και μια δεύτερη ξένη γλώσσα και τελικά το πέτυχε, ασχέτως από το αν αυτό είχε πραγματικό νόημα. Σκεφτείτε να πηγαίνει κάποιος να δουλέψει ως ξεναγός και εκτός από ξένες γλώσσες να του ζητείται και πτυχίο ειδικού παιδαγωγού, τόσο λογικό είναι αυτό που συμβαίνει.

Γενικότερα μάλλον το κράτος μας δεν έχει φτάσει στο σημείο τού να κατανοήσει ποιο είναι ακριβώς το νόημα και το περιεχόμενο της ειδικής αγωγής και θα φέρω δύο παραδείγματα που το αποδεικνύουν. Το ένα είναι πρόσφατο και σχετίζεται με το γεγονός ότι τα ειδικά σχολεία παρέμειναν ανοιχτά καθόλη τη διάρκεια της δεύτερης καραντίνας, αδιαφορώντας για το γεγονός ότι τα παιδάκια που πηγαίνουν σε αυτά δεν είναι σε θέση να τηρούν μέτρα υγειονομικής προστασίας. Η λογική πίσω από αυτό είναι απλή, οι γονείς, που δεν μπορούν να κρατήσουν τα παιδιά τους στο σπίτι, πίεσαν ώστε τα ειδικά σχολεία να μείνουν ανοιχτά και η κυβέρνηση προφανώς για τα ψηφαλάκια τους έκανε το χατίρι, αδιαφορώντας τόσο για την υγεία των εκπαιδευτικών και όλων των υπολοίπων εργαζομένων στα ειδικά σχολεία, όσο και των ίδιων των παιδιών. Άλλωστε, έχουμε καταλάβει πλέον ότι ο κορωνοϊός μεταδίδεται μόνον εκεί όπου συμφέρει την κυβέρνηση, όπως στη συγκέντρωση έξω από το Εφετείο για τη δίκη της Χρυσής Αυγής και δεν μεταδίδεται όπου δεν τη συμφέρει, όπως στα εγκαίνια του σιντριβανιού της Ομόνοιας.

Για να μην μακρηγορώ θα αναφερθώ στο δεύτερο φοβερό παράδειγμα που αφορά το Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής του ΠΑΜΑΚ στο οποίο αναφέρθηκα προηγουμένως. Το εν λόγω τμήμα πρέπει να είναι το μοναδικό στον πλανήτη, όπου οι απόφοιτοί του αποκτούν δύο ιδιότητες τόσο άσχετες και αντιφατικές μεταξύ τους. Πιο συγκεκριμένα εντάσσονται τόσο στον κλάδο των Ειδικών Παιδαγωγών ΠΕ71, όσο και στον κλάδο των Κοινωνιολόγων ΠΕ10. Με ένα πτυχίο οι απόφοιτοι αυτού του τμήματος αποκτούν αυτές τις δύο εντελώς άσχετες ειδικότητες. Είναι σαν το κράτος μας να θεωρεί ότι το προσπαθείς να μάθεις ένα παιδάκι πώς να αυτοσυντηρείται μπορεί άνετα να συνδυαστεί με το να του μιλάς για τον Max Weber! Το ζήτημα βέβαια αυτό έχει εγείρει πολλές ενστάσεις και διαμαρτυρίες, αλλά μέχρι στιγμής οι απόφοιτοι του τμήματος παραμένουν κανονικότατα στους πίνακες των κοινωνιολόγων και επειδή μεταφέρεται η προϋπηρεσία τους από τον ένα κλάδο στον άλλο είναι πολύ ψηλότερα στους πίνακες από πολλούς κοινωνιολόγους, πράγμα που μοιάζει τουλάχιστον φαιδρό.

Το ίδιο ζήτημα με τη μεταφορά προϋπηρεσίας έγινε και μεταξύ των κλάδων ΠΕ70 και ΠΕ70,50 ΕΑΕ και αποτελεί, άλλο ένα από τα παράλογα του προσοντολογίου το οποίο ίσως θα μπορούσα να θίξω και νωρίτερα όταν αναφέρθηκα στο ζήτημα της προϋπηρεσίας. Το προσοντολόγιο έδωσε τη δυνατότητα στους δασκάλους ΠΕ70,50 ΕΑΕ να μεταφέρουν ακέραιη την προϋπηρεσία τους στην Ειδική Αγωγή, ανεξαρτήτως από το αν ήταν στη γενική ή την ειδική αγωγή. Για να δώσω ένα παράδειγμα, μία δασκάλα που είχε π.χ. 10 χρόνια προϋπηρεσίας χωρίς να έχει δουλέψει ποτέ στην ειδική αγωγή, αλλά είχε κάνει το μεταπτυχιακό της ειδικής, βρισκόταν πιο πάνω στον πίνακα από μία δασκάλα που είναι στον κάδο ΠΕ71 και έχει δουλέψει 9 χρόνια στην ειδική αγωγή! Αυτό αποτελεί, άλλη μία από τις ακραιφνείς και παράλογες αδικίες. Κανονικά η προϋπηρεσία δεν θα έπρεπε να μεταφέρεται, γιατί η προϋπηρεσία στη γενική δεν είναι το ίδιο πράγμα με την ειδική αγωγή, πράγμα για το οποίο το υπουργείο μας δεν μπήκε στο κόπο να νοιαστεί. Εκτιμώ λοιπόν ότι σε τέτοιες περιπτώσεις ο συνάδελφος ΠΕ70,50 ΕΑΕ θα έπρεπε να μοριοδοτηθεί μόνον για τη προϋπηρεσία του στην ειδική αγωγή και αν δεν έχει αντίστοιχη προϋπηρεσία, να μην πάρει κανένα μόριο προϋπηρεσίας! Δυστυχώς, επειδή και αυτό το παράδειγμα όπως και όλα όσα έχω φέρει ήταν αληθινά, υπάρχουν συνάδελφοι που διορίστηκαν σε ειδικά σχολεία μην έχοντας καθόλου προϋπηρεσία στην ειδική αγωγή, τρώγοντας τη θέση από τους ΠΕ71 που αναγκαστικά έχουν προϋπηρεσία μόνο στην ειδική αγωγή.

Όπως διαπιστώνει κανείς, τα παράλογα του προσοντολογίου και τα κακώς κείμενα στην εκπαίδευση είναι τόσο πολλά, που μάλλον θα χρειαζόταν βιβλία για να περιγραφούν και να αναλυθούν, πράγμα που δεν είναι τόσο περίεργο ύστερα από μια δωδεκαετία πλέον αδιοριστίας.

Τελειώνοντας, θα κάνω μια πρόβλεψη για το μέλλον του συστήματος διορισμών, όπως αυτό διαφαίνεται ήδη. Το προσοντολόγιο πλουτίζει ήδη τόσο τα ιδιωτικά πανεπιστήμια της Κύπρου, όσο και το ΕΑΠ, αλλά και όλα γενικά τα εγχώρια πανεπιστήμια που έχουν επιδοθεί σε ένα παζάρι σεμιναρίων στην Ειδική Αγωγή, στην Διαπολιτισμική Εκπαίδευση (έχω κάνει και τα δύο και το αναφέρω για να δείξω ότι εφόσον έχω μπει στο χορό, ψωνίζω κι εγώ απ’ το παζάρι), τη Σχολική Ψυχολογία και διάφορα άλλα σεμινάρια τα οποία δεν διαφημίζουν το υψηλό επίπεδο γνώσης και κατάρτισης που προσφέρουν, αλλά το γεγονός ότι πληρούν τα κριτήρια ώστε να αναγνωρίζονται από τον ΑΣΕΠ και προσφέρουν 2 μόρια εύκολα και γρήγορα! Παρεμπιπτόντως τα κριτήρια του ΑΣΕΠ είναι εντελώς δυναμικά, στην αρχική διατύπωση του προσοντολογίου ο ΑΣΕΠ αναγνώριζε σεμινάρια 300 ωρών και άνω, αλλά τελικά το μετέτρεψαν σε 400 ωρών με αποτέλεσμα να βγουν από τον επικουρικό πίνακα συνάδελφοι που είχαν ήδη δουλέψει από αυτόν. Σας είπα, τα τραγελαφικά σκηνικά δεν έχουν τελειωμό!

Επανέρχομαι λοιπόν και λέω ότι η λαϊκίστικη και νεοφιλελεύθερη κυβέρνησή μας, σύμφωνα και με τις εξαγγελίες του πρωθυπουργού δεν σκοπεύει να αρκεστεί στο προσοντολόγιο, αλλά θα προσθέσει και γραπτό διαγωνισμό ΑΣΕΠ για να κάνει διορισμούς. Η εξήγηση είναι απλή, μέχρι τώρα από την όλη ιστορία τα κονομάνε τα πανεπιστήμια, υπάρχουν όμως και πολλοί φροντηστιριάρχες που περιμένουν να τα κονομήσουν. Άρα, θεωρώ ότι το κράτος δεν θα τους χαλάσει το χατίρι και αααν κάποια στιγμή αποφασίσει να προβεί σε διορισμούς θα προκηρύξει γραπτό διαγωνισμό, έτσι ώστε να τα κονομήσουν και οι φίλα προσκείμενα φοντηστιριάρχες που βάζουν τα θέματα των εξετάσεων του ΑΣΕΠ.

Το τελευταίο πράγμα στο οποίο ήθελα να αναφερθώ είναι και η βασικότερη αιτία που συμβαίνουν όλα αυτά στην εκπαίδευση. Όπως ανέφερα και στην αρχή του κειμένου, η συντριπτική πλειοψηφία των αναπληρωτών δεν πληρώνεται από το ελληνικό κράτος αλλά από τον ΕΣΠΑ. Αυτός, όπως ανέφερα, είναι και ο λόγος που πριμοδοτήθηκε τόσο η ειδική αγωγή. Εφόσον δεν πληρώνει το ελληνικό κράτος ουσιαστικά δεν μπορεί και να ελέγξει ορθολογικά την κατανομή των υπαλλήλων του. Επομένως, σήμερα υπάρχουν πολλοί συνάδελφοι που εργάζονται ως παράλληλη στήριξη, δηλαδή έχουν υπό την επίβλεψή τους ένα μόνο παιδάκι, την ώρα που υπάρχουν σχολεία με τάξεις χωρίς κανονικό δάσκαλο!

Το ίδιο γεγονός έχει οδηγήσει και στον υπέρτατο και τελευταίο παραλογισμό που θα αναφέρω. Τα τελευταία χρόνια έχει εμφανιστεί στα σχολεία ο θεσμός του σχολικού νοσηλευτή που χρηματοδοτείται και αυτός προφανώς μέσω ΕΣΠΑ. Την εποχή της πανδημίας που το κράτος αναζητά διαρκώς νοσηλευτές και τους προσλαμβάνει με συμβάσεις ό,τι να ναι, έχει σε κλειστά σχολεία νοσηλευτές να πληρώνονται κανονικά χωρίς να κάνουν τίποτα! Όπως όμως μου ανέφερε ο καλός φίλος και νοσηλευτής στο σχολείο μου, το κράτος δεν μπορεί να τους μεταθέσει σε κάποιο νοσοκομείο, διότι δεν τους πληρώνει αυτό αλλά η Ε.Ε!

Εν κατακλείδι, (όπως είναι ολοφάνερο πλέον) όλα τα δεινά της εκπαίδευσης είναι αποτέλεσμα της απροθυμίας του κράτους να διαθέσει γι’ αυτήν πόρους, να κάνει μόνιμους διορισμούς και να κατανέμει τους αναπληρωτές και όλο το υπόλοιπο προσωπικό ανάλογα με τις πραγματικές ανάγκες των εκπαιδευτικών μονάδων. Αντί αυτού το κράτος μας προσπαθεί με «μπαλώματα» και τα κονδύλια της Ε.Ε. να καλύψει τα διαρκώς αυξανόμενα κενά, με αποτέλεσμα δυστυχώς η ποιότητα της εκπαίδευσης στη χώρα μας να υποβαθμίζεται συνεχώς…

The post Αναπληρωτές εκπαιδευτικοί: Μια κριτική στον παραλογισμό του προσοντολογίου first appeared on Aυτολεξεί.

Αφορμή γι’ αυτό το κείμενο, στάθηκαν οι σκέψεις που μου δημιουργήθηκαν κατά την αναζήτηση υλικού για να παρουσιάσω και να εξηγήσω στους μαθητές μου, τι και για ποιο λόγο γιορτάζουμε την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου 1940. Βρήκα πολύ υλικό που είχε πληροφορίες για τα γεγονότα εκείνης της ημέρας, δηλαδή το τηλεγράφημα του Γκράτσι, την απάντηση του Μεταξά κ.λπ. Βρήκα ακόμα πάμπολλες πληροφορίες για τις ηρωικές μάχες που έδωσε ο στρατός μας στην Πίνδο και την Αλβανία και για τις γυναίκες που βοηθούσαν όσο μπορούσαν. Βρήκα φωτογραφίες από τα χιονισμένα μέτωπα των μαχών, από φαντάρους που αποβιβάζονται στα τρένα και από γυναίκες που πλέκουν κάλτσες και κουβαλούν πολεμοφόδια. Ως προς το ακουστικό υλικό άκουσα τα γνωστά, υπέροχα τραγούδια της Βέμπο που εμψύχωναν τους φαντάρους και τον υπόλοιπο λαό εκείνες τις δύσκολες στιγμές.

Από την άλλη μεριά, όμως, δεν βρήκα τίποτα που να αφορά την εθνική αντίσταση και τα δύσκολα χρόνια της κατοχής. Δε βρήκα καμία φωτογραφία με γενειοφόρους αντάρτες ή πεινασμένα παιδάκια στους δρόμους. Δε βρήκα σε καμία «έτοιμη» γιορτή κάποιο από τα αντάρτικα τραγούδια ή έστω κάποιο αντιφασιστικό όπως το «Τον φασισμό βαθιά κατάλαβέ τον», το οποίο ειδικά τώρα είναι πολύ επίκαιρο, αν και θα πει κάποιος ότι δυστυχώς ποτέ δεν σταμάτησε να είναι.

Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τη γνώση μου ότι η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα στην οποία υπάρχει η παραδοξότητα να γιορτάζεται η είσοδος της χώρας στον πόλεμο και όχι η νίκη των Συμμάχων στην Ευρώπη (8 Μαίου) ή η απελευθέρωση της χώρας από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής (12 Οκτωρβίου), με έκανε να θέλω να γράψω ένα κείμενο στο οποίο θα εξηγούσα τους λόγους για τους οποίους συμβαίνει αυτό. Ήμουν σίγουρος ότι η ελληνική αυτή ιδιαιτερότητα οφειλόταν στην πολιτική κυριαρχία της Δεξιάς στα μετεμφυλιακά χρόνια. Θεωρούσα ότι οι δεξιές κυβερνήσεις καθιέρωσαν τον εορτασμό την 28η Οκτωβρίου και όχι την 12η Οκτωβρίου, με στόχο πρώτον να προβάλλουν τα εθνικιστικά και μιλιταριστικά ιδεώδη τους και δεύτερον να αποσιωπήσουν τόσο τη δυναμική του ΕΑΜ κατά την απελευθέρωση της χώρας, όσο και τις ιδέες του.

Είναι αλήθεια ότι, αν τιμούσαμε τη 12η Οκτωβρίου, στους μαθητές μας θα έπρεπε να δείχνουμε εικόνες από το συγκεντρωμένο πλήθος που ζητωκραύγαζε κρατώντας πανό που έγραφαν «ΕΑΜ, ΛΑΟΚΡΑΤΙΑ, ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΟ ΦΑΣΙΣΜΟ» κ.λπ. και να τους μιλούσαμε για τα αιτήματά του για λαοκρατία και παραδειγματική τιμωρία όσων συνεργάστηκαν με τους κατακτητές.

Πώς όμως να γιορτάζουμε την ημέρα αυτή, όταν η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα στην οποία οι συνεργάτες των κατακτητών δεν τιμωρήθηκαν παραδειγματικά; Και όχι μόνο αυτό, αλλά ως επί το πλείστον συνεργάστηκαν με τους Βρετανούς αρχικά και τους Αμερικανούς κατόπιν, στην επανακατάκτηση της χώρας, έτσι ώστε να διατηρήσουν οι λίγοι την εξουσία και η Ελλάδα να οδηγηθεί αναγκαστικά στη δυτική σφαίρα επιρροής, σύμφωνα με τη «μοιρασιά» της Γιάλτας. Ήμουν σίγουρος λοιπόν ότι οι μετεμφυλιακές κυβερνήσεις προτίμησαν να τιμήσουν ως ήρωα και να εξυψώσουν τη φιγούρα του δικτάτορα Μεταξά, παρά να αποτιμήσουν φόρο τιμής στο «επικίνδυνο» λαϊκό αντιστασιακό κίνημα που ζητούσε ανεξαρτησία της χώρας από τις ξένες δυνάμεις και λαοκρατία.

Αποφάσισα λοιπόν να εξετάσω πότε και υπό ποιες συνθήκες καθιερώθηκε ως εθνική επέτειος η 28η Οκτωβρίου.

Ομολογώ ότι η έρευνα μου με διέψευσε, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι όσα αναφέρω παραπάνω δεν θεωρώ ότι έχουν μεγάλη δόση αλήθειας. Ο εορτασμός της 28ης Οκτωβρίου δεν καθιερώθηκε από τις μετεμφυλιακές κυβερνήσεις, αλλά νωρίς πριν τον εμφύλιο και πριν καν τα Δεκεμβριανά. Συγκεκριμένα, τον καθιέρωσε ο Γεώργιος Παπανδρέου την 24η Οκτωβρίου 1944, έξι μόλις ημέρες μετά την έλευση της κυβέρνησης του στην απελευθερωμένη Ελλάδα. Στην ομιλία του Παπανδρέου μεταξύ άλλων αναφερόταν: «Ελεύθεροι πανηγυρίζομεν την τετάρτην επέτειον της 28ης Οκτωβρίου. Η Κυβέρνησις την αναγόρευσεν Εθνικήν Εορτήν, ομότιμον προς την 25ην Μαρτίου 1821. Διότι ανάλογος υπήρξεν η δοκιμασία και η δόξα του Έθνους… Έκτοτε ο λαός εβυθίσθη εις τα ανείπωτα δεινά της δουλείας, αλλά η ψυχή του έμεινε αδούλωτος και εξηκολούθησε τον αγώνα…» [1]

Ωστόσο, η καθιέρωση αυτή δεν έκανε τίποτε άλλο από το να επισημοποιήσει μια πρακτική εορτασμού που είχε ξεκινήσει ήδη στα χρόνια της κατοχής. Η αναφορά στον πρώτο εορτασμό της 28ης Οκτωβρίου γίνεται από το νεοσύστατο τότε ΕΑΜ (είχε ιδρυθεί την 27η Σεπτεμβρίου 1941). Στις 10 Οκτώβρη του 1941 η Κεντρική Οργανωτική Επιτροπή του ΕΑΜ απηύθυνε διάγγελμα προς τον ελληνικό λαό καλώντας τον να ενωθεί στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα. Σε αυτό μεταξύ άλλων ανέφερε: «Στις 28 Οκτωβρίου με κάθε είδους εκδήλωση, αγωνιστείτε για το εθνικό ξεκίνημα. Το ΕΑΜ ορίζει σύγχρονα για έμβλημά του το ηρωικό ΤΣΑΡΟΥΧΙ. Το ΤΣΑΡΟΥΧΙ είναι το ελληνικό “V” (σήμα της νίκης).

To Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο καλεί όλους τους Έλληνες και Ελληνίδες στις 28 Οκτωβρίου στο σπίτι τους, στον τόπο της δουλειάς τους, στο καφενείο, στο τραμ, στον κινηματογράφο, στο θέατρο να χαιρετισθούν με τις λέξεις “ΤΣΑΡΟΥΧΙ – ΕΑΜ”. Απ’ άκρη σ’ άκρη στην Ελλάδα μας δύο λέξεις πρέπει ν’ αντηχήσουν τη μέρα της 28 Οκτωβρίου. Οι λέξεις: “ΤΣΑΡΟΥΧΙ – ΕΑΜ”». [2] Έτσι παρά το γεγονός ότι η δωσιλογική κυβέρνηση είχε προειδοποιήσει ότι όποιος θα κατέβαινε στους δρόμους θα τιμωρούνταν με επιτόπου εκτέλεση (!) και ενώ οι Ιταλοί έκαναν περιπολίες, στο Πανεπιστημίο, σε χώρους εργασίας, σε γειτονίες κ.λπ. έγιναν εκδηλώσεις και ομιλίες.

Στο Πανεπιστημίο την παραμονή της επετείου οι φοιτητές αντί για μάθημα ζήτησαν από τους καθηγητές να τους μιλήσουν για την 28η Οκτωβρίου. Τότε μεταξύ άλλων πήρε το λόγο ο καθηγητής και μετέπειτα πρόεδρος της Δημοκρατίας Κων/νος Τσάτσος, ο οποίος παρά την απαγόρευση της πρυτανείας προέβη σε μια εμπνευσμένη ομιλία. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με την άρνησή του να πραγματοποιήσει μαθήματα την ημέρα της επετείου οδήγησε στην απόλυση του. [3] Τη νύχτα της 27ης προς 28ης Οκτωβρίου, ψηλά στον Υμηττό άναψαν φωτιές και μέσα στο σκοτάδι άστραψε η ιστορική ημερομηνία: 28 Οκτώβρη 1940, με την υπογραφή του ΕΑΜ. Την ημέρα της επετείου ο κόσμος κατέβηκε με προφυλάξεις στους χώρους των προσυγκεντρώσεων, σκορπούσε σε παρέες και περπατούσε φαινομενικά αμέριμνος έως τη στιγμή που δινόταν το σύνθημα. Στο Σύνταγμα πραγματοποιήθηκε μεγάλη συγκέντρωση, που, σύμφωνα με τις μαρτυρίες που υπάρχουν, ξεπερνούσε τα 5.000 άτομα. Κατατέθηκαν στεφάνια στον άγνωστο στρατιώτη, ακούστηκαν συνθήματα για τη λευτεριά και την ανεξαρτησία της Ελλάδας, έγιναν ομιλίες και για πρώτη φορά ακούστηκε το σύνθημα «Θάνατος στο Φασισμό – λευτεριά στο λαό». Όταν οι δυνάμεις κατοχής επιχείρησαν να διαλύσουν τη συγκέντρωση ο κόσμος τους υποδέχτηκε με συνθήματα και φωνάζοντας «Αέρα», παραπέμποντας στα ελληνικά κατορθώματα του προηγούμενου χρόνου.

Στη δεύτερη επέτειο (28/10/1942), ο εορτασμός έγινε στην Πλατεία Συντάγματος με πρωτοβουλία των οργανώσεων ΕΠΟΝ και ΠΕΑΝ. Υπήρχε ανησυχία για το πώς θα αντιδράσουν οι ιταλικές δυνάμεις κατοχής, οι οποίες όμως δεν παρενέβησαν. Εκδηλώσεις και διαδηλώσεις εκείνη την ημέρα έγιναν και σε άλλες πόλεις. Στον Πειραιά πραγματοποιήθηκαν ολιγοπληθείς συγκεντρώσεις, ανέβαινε κάποιος σε μια καρέκλα, έβγαζε ένα σύντομο λόγο, και κατόπιν διαλύονταν, για να αποφύγουν επέμβαση των καραμπινιέρων. Δεν υπάρχουν πολλές πληροφορίες για το τι έγινε στις 28 Οκτωβρίου 1943. Σύμφωνα με τον Ηλία Βενέζη γιορτάστηκε η επέτειος στο κτίριο της Εθνικής Τράπεζας, στην πλατεία Κοτζιά (ο Βενέζης ήταν τότε υπάλληλος της τράπεζας). Κατέφθασαν όμως οι Γερμανοί, που είχαν την ευθύνη της αστυνόμευσης πλέον, υποχρέωσαν όσους συμμετείχαν να σταθούν με τα χέρια ψηλά μέχρι το βράδυ, ενώ έστειλαν και είκοσι περίπου από αυτά τα άτομα σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Κάποια δεν επέστρεψαν. [4]

Επομένως, ο εορτασμός της 28ης Οκτωβρίου, σε αντίθεση με ό,τι πίστευα, δεν ήταν μια επιλογή των δεξιών μετεμφυλιακών κυβερνήσεων, αλλά ακόμα μια πράξη αντίστασης των Ελλήνων απέναντι στην κατοχή της χώρας μας. Το γεγονός όμως ότι η μέρα της απελευθέρωσης της Αθήνας (12 Οκτωβρίου 1944) έχει μείνει στην αφάνεια, είμαι βέβαιος ότι σχετίζεται με την πολιτική κυριαρχία της δεξιάς στη μετά τον εμφύλιο εποχή. Κι όμως οι δεξιοί κυβερνώντες μας τολμούν να μιλούν για ιδεολογική ηγεμονία της Αριστεράς…

Ας επανέλθω όμως στον εορτασμό της 28η Οκτωβρίου και να εξηγήσω τους λόγους για τους οποίους δεν αρκεί να στεκόμαστε μόνο στον ελληνοϊταλικό πόλεμο, άλλα πρέπει να τιμάμε και την εθνική αντίσταση, καθώς και να κάνουμε ιδιαίτερη μνεία στον ηρωισμό που επέδειξε ο κρητικός λαός στη μάχη της Κρήτης. Ως προς την αντίσταση η Ελλάδα και η Γιουγκοσλαβία είναι οι μόνες χώρες από όλη την κατακτημένη Ευρώπη, όπου προσέλαβε πραγματικά το χαρακτήρα λαϊκής εξέγερσης. Το μεγαλύτερο επίτευγμα της εθνικής αντίστασης, η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου (25 Νοεμβρίου 1942), αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες αντιστασιακές ενέργειες σε ολόκληρη την κατακτημένη Ευρώπη. Αν και στρατηγικά δεν έπαιξε τόσο σπουδαίο ρόλο, διότι η ήττα των Γερμανών στην Β. Αφρική είχε κριθεί περίπου έναν μήνα νωρίτερα, στη μάχη του Ελ Αλαμέιν, αναπτέρωσε ηθικά του Έλληνες που έδρασαν ενωμένοι και καταξίωσε την σπουδαιότητα του αντάρτικου στα μάτια των Συμμάχων. Η δράση της ελληνικής αντίστασης προκάλεσε σημαντικές φθορές σε κατοχικά στρατεύματα και εξοπλισμό, ιδιαίτερα των Ιταλών, εξόντωσε Έλληνες συνεργάτες των κατακτητών (όπως η μικρή αντιστασιακή οργάνωση ΠΕΑΝ που κατέστρεψε τα γραφεία και αφάνισε την προδοτικά φασιστικά οργάνωση ΕΣΠΟ), βοήθησε σημαντικά στη φυγάδευση ελληνικών και συμμαχικών στρατευμάτων, ώστε να συμβάλλουν στις μάχες που μαίνονταν στο εξωτερικό, προσπάθησε να προστατέψει κυνηγημένους Εβραίους και γενικότερα έκανε ό,τι ήταν δυνατόν για να αναχαιτίζει τη ναζιστική λαίλαπα στη χώρα μας. Ο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ πέτυχε να απελευθερώσει πόλεις όπως η Καρδίτσα (η πρώτη από τις κατακτημένες πόλεις που απελευθερώθηκε σε όλη την Ευρώπη), τα Γρεβενά και το Καρπενήσι, έτσι ώστε ήδη από τα μέσα του 1943 να έχει σχηματιστεί μια ελεύθερη ζώνη στη ραχοκοκαλιά της ηπειρωτικής Ελλάδας. Βέβαια, είναι γνωστό ότι για την αντίσταση αυτή ο λαός μας τιμωρήθηκε σκληρά, κυρίως από τα αντίποινα των Γερμανών, αυτό όμως δεν πρέπει να μειώνει αλλά ίσα ίσα να υπερτονίζει την αξία και τον ηρωισμό τόσο της αντίστασης όσο και ευρύτερα όλου του έθνους μας.

Τέλος, κάθε εορταστική εκδήλωση για να τιμήσει τον ηρωισμό των Ελλήνων κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο θα πρέπει να περιλαμβάνει έστω μια σύντομη μνεία στον ηρωισμό των Κρητικών στη μάχη της Κρήτης. Σε πολλές περιπτώσεις, οι Κρητικοί, μόλις έγινε αντιληπτό ότι οι Γερμανοί θα επιχειρήσουν να καταλάβουν το νησί, ζήτησαν επίμονα από τα συμμαχικά στρατεύματα να τους δώσουν όπλα, ώστε να συνδράμουν στις επιχειρήσεις. Εκείνοι δεν δέχθηκαν, θεωρώντας ότι δεν χρειάζεται να χαραμίσουν τον εξοπλισμό τους σε ανεκπαίδευτους αμάχους. Έτσι, μεγάλο μέρος του απλού λαού, έσπευσε αυτόκλητα, με όποια μέσα διέθετε, να πολεμήσει εναντίον των πολύ καλά εκπαιδευμένων Γερμανών αλεξιπτωτιστών.

Μια αστεία λεπτομέρεια της ιστορίας είναι ότι η Άμπβερ (η γερμανική υπηρεσία πληροφοριών) είχε προβλέψει ότι ο λαός της Κρήτης θα υποδέχονταν τους Γερμανούς ως απελευθερωτές εξαιτίας των αντιβασιλικών τους πεποιθήσεων και της αντίδρασής τους στη δικτατορία του Μεταξά. Από ό,τι φαίνεται οι Γερμανοί υποτίμησαν κατά πολύ το βάθος του πατριωτισμού των Κρητικών. Οι τεράστιες απώλειες που προκάλεσε στους Γερμανούς η πύρρειος νίκη τους στη Μάχη της Κρήτης, είχαν ως αποτέλεσμα να μην επιχειρήσουν ξανά αεραποβατική έφοδο τόσο μεγάλης κλίμακας μέχρι το τέλος του πολέμου. Αν και η αντίσταση των αμάχων Κρητικών ήταν περιθωριακή ως προς τις στρατιωτικές εξελίξεις, με την έννοια ότι καθώς δεν ήταν οργανωμένη και καλά εξοπλισμένη, προκάλεσε μικρές απώλειες στον εχθρό, η σημασία της έγκειται στο ότι δημιουργούσε μία μη αναμενόμενη κατάσταση.

Η παρουσία οπλισμένων χωρικών διεύρυνε το εχθρικό πεδίο που περιέβαλε το χώρο της μάχης καθιστώντας τον ανασφαλή, ενώ προξενούσε φθορές που δεν είχαν προβλεφθεί σε επίλεκτα στρατιωτικά σώματα. Τέλος, η ένοπλη λαϊκή αντίσταση κατά των επιδρομέων αποτέλεσε τη βάση για τη σχεδιασμένη και καλά οργανωμένη μαχητική αντίδραση που ακολούθησε στο νησί. [5] Σε κάθε περίπτωση η Μάχη της Κρήτης έχει μείνει στην ιστορία για δύο λόγους: Πρώτον διότι θεωρείται η πρώτη μεγάλη αεραποβατική επιχείρηση και παραμένει μοναδική στο ότι ο κύριος αντικειμενικός σκοπός κατελήφθη εξ ολοκλήρου από αέρος, πράγμα που αποδεικνύει την τεράστια στρατηγική σημασία του νησιού, ώστε να ρισκάρουν τόσο οι Ναζί για να το καταλάβουν. Δεύτερον διότι, η πρωτοφανής συμμετοχή του απλού λαού σε στρατιωτικές επιχειρήσεις τόσο μεγάλης κλίμακας, έδωσε περιεχόμενο στην έννοια του λαϊκού πολέμου.

Συνοψίζοντας, θέλω να επισημάνω ξανά ότι σε καμία περίπτωση δεν αμφισβητώ τη γενναιότητα του ελληνικού στρατού και τη σπουδαιότητα της νίκης του έναντι των υπέρτερων ιταλικών δυνάμεων. Αν όμως θέλουμε πραγματικά να τιμούμε την ανδρεία και τις θυσίες του λαού μας κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και δεν μνημονεύουμε τις επιτυχίες της εθνικής αντίστασης ή το σθένος των Κρητών στη Μάχη της Κρήτης, κάθε σχολική μας γιορτή, κατά τη γνώμη μου, θα είναι μισή. Έχουν περάσει πάνω από 70 χρόνια από το τέλος του Εμφυλίου, τα πολιτικά πάθη έχουν καταλαγιάσει και η Εθνική Αντίσταση έχει αναγνωριστεί διά νόμου από το 1982. Η αξία της τιμάται σε ονομασίες δρόμων και διάφορα μνημεία σε όλη τη χώρα, γιατί λοιπόν επιμένουν να την αγνοούν οι εορτασμοί στα σχολεία της χώρας μας;

Ως εκπαιδευτικός θεωρώ, ότι κάτι τέτοιο πρέπει να σταματήσει και από το δικό μου «ταπεινό» μετερίζι θα προσπαθήσω, όποτε μου δίνεται η ευκαιρία να τιμήσω την επέτειο της 28η Οκτωβρίου, να μην ξεχνώ εκτός από τον πόλεμο του ’40 και τα υπόλοιπα κατορθώματα του ελληνικού λαού κατά την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ακόμη κι αν κινδυνεύω να «χρωματιστώ» πολιτικά. Άλλωστε, τις πολιτικές μου πεποιθήσεις δεν έχω κανένα πρόβλημα να τις διατυπώνω και να τις υπερασπίζομαι δημόσια. Δυστυχώς, όμως υπάρχει και ο κίνδυνος να χρωματιστώ κομματικά. Ωστόσο, κάτι τέτοιο θα έδινε μια ψευδή εικόνα. Κατά τη γνώμη μου, το ΕΑΜ δεν μπορεί να ταυτιστεί κομματικά μόνο με ένα κόμμα και επί της ουσίας διαφέρει κατά πολύ ιδεολογικά από το κόμμα με το οποίο το ταυτίζουμε, διότι είναι πολύ διαφορετικό πράγμα η λαοκρατία από την κομματοκρατία.

Ωστόσο, κάπου εδώ νομίζω ότι πρέπει να σταματήσω, διότι η τεκμηρίωση της παραπάνω άποψης υπερβαίνει κατά πολύ τους στόχους του παρόντος κειμένου.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Δελφάκης Ν. (2016), «Η καθιέρωση της 28 ης Οκτωβρίου ως εθνικής γιορτής» στο https://www.arcadiaportal.gr/news/i-kathierosi-tis-28is-oktovrioy-os-ethnikis-giortis, τελευταία πρόσβαση 4/11/2020.
[2] Μπέλλου, Ε. (2020), «Μια εθνική επέτειος σε λάθος ημερομηνία;», στο https://tvxs.gr/news/ellada/mia-ethniki-epeteios-se-lathos-imerominia, τελευταία πρόσβαση 4/11/2020.
[3] Κωνσταντίνος Τσάτσος, Λογοδοσία μιας ζωής, τομ. 1ος, εκδ. Οι εκδόσεις των φίλων, Αθήνα 2000, σελ. 287-293.
[4] «Επέτειος του ΟΧΙ», στο https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CF%80%CE%AD%CF%84%CE%B5%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%8C%CF%87%CE%B9, τελευταία πρόσβαση 4/11/2020.
[5] Λάζου, Β. (2015), «Ο λαϊκός ξεσηκωμός στη Μάχη της Κρήτης», στο https://www.imerodromos.gr/mahi-kritis/, τελευταία πρόσβαση 4/11/2020.

The post Πώς θα έπρεπε να γιορτάζεται η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου first appeared on Aυτολεξεί.