Τη δεκαετία του 1920 στην ΕΣΣΔ, έλαβε χώρα μια εντατική διαμόρφωση ενός συστήματος διοίκησης – η πραγματική ενσάρκωση του κρατικού σοσιαλισμού υπό συνθήκες εχθρικής περικύκλωσης. Ωστόσο, υπό αυτές τις συνθήκες συνέχισαν αρχικά να υπάρχουν κάποιες παραλλαγές της σοσιαλιστικής προόδου. Μεταξύ αυτών ήταν οι ιδέες και τα κέντρα της μη κυβερνητικής αυτοοργάνωσης και της βιομηχανικής αυτοδιαχείρισης, όπως η λεγόμενη αναρχοσυνδικαλιστική απόκλιση στο μπολσεβίκικο κόμμα, οι εθελοντικοί εργατικοί συνεταιρισμοί και οι κομμούνες του Τολστόι. Μία από τις πιο έντονες εκφράσεις μη κυβερνητικής αυτοοργάνωσης της εργατικής βιομηχανικής αυτοδιαχείρισης και της διεθνούς προλεταριακής αλληλεγγύης βρέθηκε στην Αυτόνομη Βιομηχανική Αποικία της Σιβηρίας «Κουζμπάς» (AIC Kuzbass), η οποία είχε εθνική σημασία και διεθνή απήχηση.

Ο εμπνευστής της δημιουργίας μιας Αυτόνομης Αποικίας ήταν ο εξέχων ακτιβιστής του διεθνούς εργατικού κινήματος, ο Ολλανδός μηχανικός Rutgers.

Ο Sebald Justus Rutgers (1879-1961), Ολλανδός διεθνιστής, ήταν μέλος του Αριστερού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Ολλανδίας από το 1909. Ήταν υδροτεχνικός μηχανικός. Έζησε από το 1915 έως το 1918 στις ΗΠΑ, όπου ήρθε σε επαφή με μετανάστες μπολσεβίκους και συμμετείχε στη δραστηριότητα της διεθνούς «Ένωσης Σοσιαλιστικής Προπαγάνδας». Με εντολή της Ένωσης, πέρασε από την Ιαπωνία στο Βλαδιβοστόκ. Συναντήθηκε με τον Β.Ι. Λένιν και διορίστηκε γενικός επιθεωρητής των πλωτών οδών. Συμμετείχε στις εργασίες του πρώτου συνεδρίου της Κομιντέρν, ήταν γραμματέας της αγγλοαμερικανικής ομάδας του μπολσεβίκικου κόμματος και μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος από το 1919 (η κομματική του θητεία είχε ξεκινήσει από το 1899). [1]

Ο Rutgers εκπόνησε ένα σχέδιο για την οργάνωση ενός μεγάλου βιομηχανικού συλλόγου που θα περιλάμβανε τα εργοστάσια Kuzbass και Nadezhdinski στα Ουράλια. Ο σκελετός του πλαισίου για το όλο σχέδιο επρόκειτο να είναι η Αμερικανική Ένωση «Βιομηχανικών Εργατών του Κόσμου» (IWW), η οποία είχε βασιστεί σε αναρχοσυνδικαλιστικές αρχές.

Οι «Βιομηχανικοί Εργάτες του Κόσμου» (IWW) εμφανίστηκαν στις ΗΠΑ το 1905 ως αντίβαρο στην Αμερικανική Ομοσπονδία Εργασίας (AFL), η οποία εφάρμοζε πολιτική ταξικής συνεργασίας. Παραδοσιακοί σοσιαλιστές καθώς και αναρχοσυνδικαλιστές εντάχθηκαν στην IWW, με τους τελευταίους σύντομα να επικρατούν. Η IWW θεωρούσε την ήπια «άμεση δράση» ως βασική μέθοδο πάλης – σαμποτάζ, απεργίες και γενική απεργία. Η τελευταία αποτελούσε κάτι σαν ένα ιδιαίτερο άρθρο πίστης για το συνδικάτο. Η IWW θεωρούσε ότι μετά τη νίκη (με τη βοήθεια της γενικής απεργίας) η εργατική τάξη θα προχωρούσε αμέσως στην οργάνωση μιας νέας ελεύθερης βιομηχανικής κοινωνίας, στην οποία η διαχείριση όλης της οικονομικής ζωής θα γινόταν σε βιομηχανικά συνδικάτα. Η ένωση αυτή αρνήθηκε την παραδοσιακή πολιτική πάλη, συμπεριλαμβανομένης της εκλογικής πολιτικής. [2]

Ο Λένιν συμμετείχε στην απόφαση για τη δημιουργία της Αυτόνομης Αποικίας. Αφού συναντήθηκε με τον εμπνευστή, τον Rutgers, και με τους Bill Heywood και G. Calvert, έγραψε μια επιστολή στις 19 Σεπτεμβρίου 1921 στον V. Kuibyshev, στην οποία μίλησε για τις προθέσεις και τα σχέδιά τους και έστρεψε την προσοχή του στο γεγονός ότι σχεδιάζονταν κάτι «κατ’ εντολή ενός αυτόνομου κρατικού trust εργατικών ενώσεων». [3]

Σε ένα υπόμνημα προς τον Β. Μολότοφ στις 12 Οκτωβρίου, συνοδευόμενο από ένα σχέδιο διατάγματος του Πολιτικού Γραφείου επί του ζητήματος, ο Λένιν εξέφρασε κάποιες αμφιβολίες:

«Το ερώτημα είναι δύσκολο:
Υπέρ: αν οι Αμερικανοί εκπληρώσουν αυτά που έχουν υποσχεθεί, η αξία θα είναι γιγαντιαία. Τότε δεν θα μετανιώσουμε για τα 600.000 ασημένια ρούβλια.
Κατά: Θα το ολοκληρώσουν; Ο Heywood είναι ημι-αναρχικός. Είναι περισσότερο συναισθηματικός παρά επαγγελματίας. Ο Rutgers έχει ξεπέσει στον αριστερισμό. Ο Calvert είναι ο κύριος συνομιλητής. Δεν έχουμε επιχειρηματικές εγγυήσεις. Αυτοί είναι διασκεδαστικοί άνθρωποι. Σε μια ατμόσφαιρα ανεργίας, σχηματίζουν μια ομάδα «εξερευνητών της περιπέτειας» που καταλήγει σε καβγά. Αλλά τότε χάνουμε μέρος των 600.000 ασημένιων ρουβλιών που τους έχουμε παράσχει». [4]

Στις 22 Ιουνίου 1921, το Συμβούλιο Εργασίας και Άμυνας (STO) είχε δημοσιεύσει ένα διάταγμα σχετικά με την αμερικανική βιομηχανική μετανάστευση, το σημείο 1 του οποίου ανέφερε:

«Η ανάπτυξη μεμονωμένων βιομηχανικών επιχειρήσεων ή ομάδων επιχειρήσεων μέσω της ανάθεσής τους σε ομάδες Αμερικανών εργατών και σε βιομηχανικά ανεπτυγμένους αγρότες σε συμβατική βάση, η οποία τους εγγυάται έναν ορισμένο βαθμό αυτονομίας, αναγνωρίζεται ως επιθυμητή». [5]

Τον Νοέμβριο του 1921, συνήφθη σύμβαση μεταξύ της STO και των Αμερικανών εργατών που οργανώθηκαν γύρω από την ομάδα (Heywood, Rutgers, Bayer, Barker), σχετικά με την αξιοποίηση μιας σειράς επιχειρήσεων στη Σιβηρία (στο Kuzbass και το Tomsk) και στα Ουράλια (Εργοστάσιο Nadezhdinski) [6].

Ο Bill Heywood, «Μπιγκ Μπιλ», (1869-1928), ήταν ανθρακωρύχος και συμμετείχε ενεργά στο εργατικό κίνημα στις ΗΠΑ και στο διεθνές εργατικό κίνημα. Από το 1901, ήταν μέλος του Σοσιαλιστικού Κόμματος και αργότερα ένας από τους ηγέτες της αριστερής του πτέρυγας. Υπήρξε ένας από τους ιδρυτές και τους ηγέτες του IWW. Τασσόταν κατά του μιλιταρισμού και του πολέμου και χαιρέτισε την Οκτωβριανή Επανάσταση. Για να αποφύγει τις πολιτικές διώξεις, έφυγε από τις ΗΠΑ. Από το 1921 έζησε στη Ρωσία, συμμετείχε ενεργά στη δημιουργία της Αυτόνομης Βιομηχανικής Αποικίας (AIC) “Kuzbass”. Εργάστηκε στο MOPR – Διεθνής Οργανισμός Βοήθειας των Επαναστατών Αγωνιστών και ήταν ενεργός δημοσιογράφος. [7]

Κατά τη διάρκεια της ίδρυσης της AIC Kuzbass από τον Ιανουάριο του 1922 έως τον Δεκέμβριο του 1923, 566 ξένοι πολίτες εντάχθηκαν στο εργατικό δυναμικό. Ο αμερικανικός πυρήνας του μπολσεβίκικου κόμματος είχε 73 μέλη. Περίπου 250 από τους αποίκους που ήρθαν στο Kuzbass ήταν μέλη της IWW ή ήταν μη κομματικοί. [8] Έτσι, αρκετά άτομα εκτός κόμματος βρέθηκαν υπό την επιρροή του αναρχοσυνδικαλισμού. Ακόμα και μεταξύ εκείνων των αποίκων που ήταν μέλη του κόμματος, πολλοί άλλαξαν υπό την επιρροή των αναρχοσυνδικαλιστικών αρχών. Η κομμουνιστική ηγεσία του Kuzbass αναγνώρισε ότι η αναρχοσυνδικαλιστική ιδεολογία της IWW είχε επηρεάσει ακόμη εντονότερα πολλούς που δήλωναν μπολσεβίκοι. [9]

Ο φημισμένος αναρχοσυνδικαλιστής Vladimir Shatov εξουσιοδοτήθηκε από το Συμβούλιο Εργασίας και Άμυνας να διευθύνει την AIC “Kuzbass” την περίοδο 1921-1922.

Ο Βλαντιμίρ Σεργκέιεβιτς Σάτοφ [Vladimir Sergeivich Shatov] (1887, Κίεβο – 1943) συμμετείχε ενεργά στο επαναστατικό κίνημα από το 1903. Το 1907 μετανάστευσε στις ΗΠΑ, όπου ήταν μέλος της IWW, υπεύθυνος για το ρωσικό τμήμα. Το 1917, επέστρεψε στη Ρωσία και συμμετείχε ενεργά στο επαναστατικό κίνημα και στον εμφύλιο πόλεμο. Παρέμεινε αναρχοσυνδικαλιστής και ανέλαβε υπεύθυνες θέσεις στον Κόκκινο Στρατό, στη βιομηχανία και στις μεταφορές. Κατεστάλει το 1937.

Ταυτόχρονα, στη Νέα Υόρκη σχηματίστηκε μια ειδική επιτροπή για τη μεταφορά εργατών στη Σοβιετική Ρωσία. Εκπρόσωποι του Κομμουνιστικού Κόμματος (ο Raize) και των IWW (οι Cullen και Calvert) [10] ήταν μέλη της επιτροπής. Οι Αμερικανοί που έφτασαν στη Ρωσία έτυχαν θερμής υποδοχής από κοινωνικές οργανώσεις και τον σοβιετικό λαό που τους ακολούθησε σε όλο τον δρόμο από την Πετρούπολη μέχρι το Κεμέροβο. Η Αποικία έλαβε μεγάλη τοπική βοήθεια από την αρχή κιόλας του οργανωτικού έργου. Σύμφωνα με τα λόγια του Rutgers, κατάφεραν να σημειώσουν πρόοδο στο έργο «χάρη στη συμπάθεια των ντόπιων εργατών, αλλά κυρίως του κόμματος και των σοβιετικών οργανώσεων». [11]

Η πλειονότητα των αποίκων μελών της IWW ήρθε στην ΕΣΣΔ με μια ειλικρινή επιθυμία να πραγματοποιήσει τις ιδέες και τη ζωή της εκεί. Οι αναρχοσυνδικαλιστικές αρχές εισήχθησαν και στην Αυτόνομη αποικία. Για πρώτη φορά, οι αναρχοσυνδικαλιστές καθιέρωσαν ένα ισονομικό σύστημα μισθών στις επιχειρήσεις, «μιλώντας ενάντια στα κίνητρα υλικού συμφέροντος». Μερικοί από αυτούς μιλούσαν συνεχώς για την εξίσωση των μισθών όχι σε χρήμα, αλλά σε είδος.

Όταν, σύμφωνα με διάταγμα του STO και της Επιθεώρησης Εργατών και Αγροτών της Σιβηρίας (rabkrin), εισήχθη σταδιακά η εργασία με το κομμάτι, τα μέλη της IWW αντιτάχθηκαν σθεναρά. Έβλεπαν σε αυτή την πράξη την αποκήρυξη των αρχών της κοινωνικής δικαιοσύνης. Μια άλλη αιτία δυσαρέσκειας μεταξύ των αναρχοσυνδικαλιστών ήταν η προσέγγιση της «εργατικής δημοκρατίας» στην Αποικία. Στην αρχή οι άποικοι προσπάθησαν να τη θεσπίσουν. Στην ουσία, οι υποστηρικτές της «βιομηχανικής δημοκρατίας» απαίτησαν η λήψη αποφάσεων για όλα τα ζητήματα να ανατεθεί στη Συνέλευση των εργατών και αποκήρυξαν την αρχή της μονοπρόσωπης διαχείρισης. [12] Με αυτούς τους τρόπους οι αναρχοσυνδικαλιστές προσπάθησαν να μετατρέψουν την Αυτόνομη αποικία σε μια αυτοδιαχειριζόμενη αναρχοσυνδικαλιστική ένωση. Μέλος της διοίκησης της AIC, επικεφαλής των μεταναστών του Κεμέροβο, ο Bauer, δήλωσε:

«Έτσι θα δείξουμε στους κομμουνιστές σας πώς είναι δυνατόν να αποφευχθεί η “δικτατορία”, αφού στις σχέσεις μας στη μελλοντική αποικία υιοθετούμε την αρχή του “βιομηχανισμού”, υποτασσόμενοι, φυσικά, στους κομμουνιστές και χωρίς να προσπαθούμε να παραβιάσουμε τους νόμους του προλεταριακού σας κράτους». [13]

Σε μια επιστολή προς τον Β.Ι. Λένιν σχετικά με τα πρώτα αποτελέσματα του έργου της AIC «Κουζμπάς» τον Οκτώβριο του 1922, ο Rutgers έστρεψε την προσοχή του στην άποψη ότι «απαιτείται μεγάλη προσοχή στην καθιέρωση της κατάρτισης και στην ενημέρωση των εργατών που έφτασαν από την Αμερική. Επιπλέον, είναι απαραίτητο να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στον αγώνα με την πεποίθηση ότι η κατεύθυνση της εργασίας στη Ρωσία μπορεί και θα πραγματοποιηθεί από ομάδες εργατών μέσω μαζικών συνελεύσεων και επιτροπών». [14]

Ως αποτέλεσμα του ενθουσιασμού για εργασία μεταξύ των αποίκων, οι οποίοι υποστηρίχθηκαν από την κεντρική και τοπική αυτοδιοίκηση, υπήρξε αξιοσημείωτη αύξηση στην παραγωγικότητα της εργασίας. Η Επιτροπή του STO, η οποία παρακολουθούσε τις δραστηριότητες της αποικίας, επιβεβαίωσε ότι οι επιχειρήσεις της αποικίας AIC πέτυχαν υψηλότερη παραγωγική απόδοση στην εργασία από ό,τι τα ορυχεία του Kuzbass Trust.

Στο ορυχείο του Κεμέροβο, η έκταση των βασικών εργασιών επεκτάθηκε. Η αύξηση της παραγωγής άνθρακα συνεχίστηκε. Από 9.000 τόνους τον Φεβρουάριο, η παραγωγή αυξήθηκε σε 12.000 τόνους τον Αύγουστο του 1923. Στις 23 Οκτωβρίου, η Gosplan (Κρατική Υπηρεσία Σχεδιασμού) αφιέρωσε πρόσθετους πόρους για την ανάπτυξη του ορυχείου και του εργοστασίου οπτάνθρακα του Κεμέροβο. Η διοίκηση της Αυτόνομης Αποικίας ανακατασκεύασε τον κλίβανο του εργοστασίου και εγκατέστησε μια νέα αντλία, εξοπλισμό και δεξαμενή για βενζόλη. Τον Ιανουάριο του 1924 προετοιμάστηκε νέα ηλεκτροδότηση για την έναρξη λειτουργίας, κατασκευάστηκε ένα εργαστήριο καθώς και μηχανουργεία. Στις 2 Μαρτίου τέθηκε σε λειτουργία το εργοστάσιο άνθρακα. Η συλλογικότητα του εργοστασίου αποτελούνταν κυρίως από σοβιετικούς εργάτες. Τον Νοέμβριο του 1924, η STO ενέκρινε μια απόφαση για την παροχή στην AIC “Kuzbass” των ορυχείων Kolchuginski, Prokolevski και Kiselevski. Προς το τέλος του 1924, τα ορυχεία της λεκάνης Kuznetski αναγνωρίστηκαν πολύ πέρα ​​από τα σύνορα της Σιβηρίας. Έγιναν διαπραγματεύσεις συμβολαίων για την προμήθεια από την Αποικία των εργοστασίων των Ουραλίων, του στόλου της Βαλτικής και του λιμανιού του Αρχάγγελου. Τον Μάρτιο του 1924, ολοκληρώθηκε μια σύμβαση με τα Ουράλια σχετικά με την προμήθεια του εργοστασίου οπτάνθρακα του Κεμέροβο. [15]

Οι αναρχοσυνδικαλιστές άποικοι αντέδρασαν αρνητικά στα μέτρα της σοβιετικής κυβέρνησης που παραχωρούσε ρωσικές επιχειρήσεις σε ξένο κεφάλαιο. Έτσι, ένας από τους Αμερικανούς, ο Schwartz, δήλωσε σε μια συνάντηση ενός μπολσεβίκικου πυρήνα ότι «οι παραχωρήσεις σε ιδιώτες επιχειρηματίες είναι κάτι επιβλαβές, καθώς αυτό σημαίνει νέες αλυσίδες δουλείας για τους εργάτες, οι οποίοι δεν θα ενδιαφέρονται πλέον για το κράτος και την πολιτική, δεν θα υποστηρίζουν τη σοβιετική εξουσία, αλλά θα προσχωρούν στις εργατικές ενώσεις – το μόνο μέρος για αυτούς». [16]

Ένα μέρος των αποίκων υπερασπίστηκε την οργάνωση των δικών τους ξεχωριστών συνδικάτων. Η μπολσεβίκικη κομματική οργάνωση του Κουζμπάς, από την άλλη πλευρά, ακολούθησε τη γραμμή της προσέγγισης των Αμερικανών και Ρώσων εργατών και της εισόδου των ξένων στα ρωσικά συνδικάτα. Ωστόσο, τόσο η διαφορά στις εθνικότητες όσο και η διαφορά στις ιδέες εμπόδισαν αυτή την προσέγγιση μεταξύ των κομμουνιστών και των αναρχοσυνδικαλιστών. Εκείνη την εποχή επιτεύχθηκε μια συμβιβαστική απόφαση, σύμφωνα με την οποία τα μέλη της IWW, που δεν συμφωνούσαν να ενταχθούν «στα ρωσικά συνδικάτα, είχαν το δικαίωμα για κάποιο χρονικό διάστημα να συμμετέχουν στο έργο των συνδικάτων χωρίς επίσημη συμμετοχή σε αυτά, ώστε να μπορούν να έχουν κάποια προηγούμενη γνώση του έργου τους». [17]

Η εφαρμογή των αναρχοσυνδικαλιστικών αρχών στη ζωή, το αυτόνομο καθεστώς της Αποικίας, ο εναλλακτικός χαρακτήρας της αναρχοσυνδικαλιστικής ιδέας του σοσιαλισμού – όλα αυτά δημιούργησαν μια κάποια ανησυχία στον κρατικοκομματικό μηχανισμό. Έτσι, ένα από τα μέλη της Κεντρικής Επιτροπής της Profintern (του Διεθνούς Συνδικάτου) εξέφρασε την ανησυχία ότι «η οργάνωση της Αποικίας σε ελεύθερη βάση θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια κατάσταση όπου αυτές οι ιδέες της αμερικανικής ομάδας, που προστάτευαν και υποστήριζαν τον σύντροφο Τρότσκι, θα μας αναγκάσουν να στείλουμε μια στρατιωτική μονάδα για να καταστείλουμε μια εξέγερση της IWW, εάν το Κεμέροβο καταληφθεί από τα λουμπενοπρολεταριακά μέλη της IWW. [18] Παρόμοιες ανησυχίες εξέφρασε και ένας από τους κομμουνιστές ηγέτες του Κουζμπάς, ο οποίος πίστευε ότι το Κεμέροβο θα μπορούσε να μετατραπεί σε αναρχοσυνδικαλιστικό οχυρό του Κουζμπάς. [19]

Τα γεγονότα μάς λένε ότι μεταξύ των κομμουνιστών και των αναρχοσυνδικαλιστών στην περιοχή του AIC «Κουζμπάς», διεξήχθη μια φυσιολογική πάλη ιδεών, κατά τη διάρκεια μιας ταυτόχρονης πολιτικής και οικονομικής συνεργασίας.

Οι δυνάμεις σε αυτόν τον αγώνα, ωστόσο, ήταν άνισες: πίσω από τους ντόπιους κομμουνιστές (τόσο Ρώσους όσο και Αμερικανούς) το Κράτος και η σύνθετη δομή διοίκησης βρέθηκαν έτοιμα να βοηθήσουν.

Οι ιδέες του κρατικού σοσιαλισμού και η πρακτική εφαρμογή του τελικά θριάμβευσαν. Μέρος των αποίκων επέστρεψε στην πατρίδα του για αυτόν τον λόγο. Η πρακτική της εκβιομηχάνισης και της «κατάστασης έκτακτης ανάγκης» του Στάλιν δεν μπορούσε παρά να τους εκδιώξει από την ΕΣΣΔ.

Από την άλλη πλευρά, οι αρχές και το ειδικό καθεστώς της AIC «Κουζμπάς» έβαζαν τέλος στη ρύθμιση της διοίκησης Κόμματος-Κράτους. Υπό τις νέες συνθήκες γενικής εκβιομηχάνισης στη χώρα, το Συμβούλιο Εργασίας και Άμυνας της ΕΣΣΔ στις 22 Δεκεμβρίου 1926 κήρυξε άκυρο το συμβόλαιο με την AIC «Κουζμπάς».

Επιβιώνοντας με επιτυχία για περισσότερα από 4 χρόνια, η Αυτόνομη αποικία διαλύθηκε από-τα-πάνω.

Μέρος των αποίκων πήγε στις ΗΠΑ, ένα άλλο μέρος παρέμεινε για να εργαστεί στις επιχειρήσεις του Κουζμπάς.

————————————————————————

Σημειώσεις:
[1] The Civil War and Military intervention in the USSR — Encyclopedia, Moscow, 1987. Page 526
[2] History of the Second International. — _oscow,, 1966. — v.2.- pp.160–162; 299–300
[3] Lenin, Works (5th Russian Edition), v. 53, p. 203–204.
[4] Lenin, ibid, v. 44. pp. 141–142
[5] With Lenin in our heart: Collection of Documents and Materials), 1976. p.40
[6] Ibid, p.57
[7] History of the Kuzbass Part 1–2, ____rov_, 1967. — p.348; Lenin, Works, 5 ed. — v.44. — pp. 655–656
[8] Center for documentation of recent history of Tomski Oblast(CDRHTO).; History of the Kuzbass. — Part 1–2. — p. 347; Outline of the history of the party organization of the Kuzbass. — ____rov_, 1973. — p.186.
[9] CDRHTO. The complicated process of eliminating anarcho-syndicalist ideas from part of the colonists and the transition to communist positions is sketched in T. Dreiser’s story “Ernita”.
[10] History of the Kuzbass, p.347
[11] Ibid., p.350
[12] Yu. A. Ivanov. Questions of the history of development of black metallurgy of the Kuzbass in the memories of contemporaries. ____rov_, 1970. — p. 206; E.A. Krivosheeva From the history of the forming of the “Autonomous Industrial Colony of the Kuzbass in From the History of Western Siberia, Issue 1. ____r_v_, 1966. — p.225.
[13] ______
[14] With Lenin in Our hearts, p. 88.
[15] History of the Kuzbass — Part 1–2. — p. 353
[16] CDRHTO
[17] History of the Kuzbass — Part 1–2. — p. 353; E.A. Krivosheeva p.224–226
[18] CDRHTO
[19] Ibid.

Βιβλιογραφία

1. E.M. Polyanskaya The Autonomous Industrial Colony of the Kuzbass, in works of the scientific conference on the history of the black metallurgy of the Kuzbass, ____r_v_, 1957.

2. Z.A. Krivosheeva From the history of the formation of the “Autonomous Industrial Colony Kuzbass” 1921–1923; From the History of Western Siberia, Issue 1, ____r_v_, 1956.

3. History of the Kuzbass, Part1-2. — ____r_v_, 1967

4. Theodore Dreiser, Ernita.

ΒΛ. ΕΠΙΣΗΣ:

Μάιος 1953: Η 1η εργατική απεργία-εξέγερση στην ανατολική Ευρώπη μετά τον θάνατο του Στάλιν

The post Η Αυτόνομη Αποικία «Κουζμπάς» της IWW στη Σοβιετική Ένωση (1922-1926): ένα πείραμα αυτονομίας & αλληλεγγύης που κατεστάλει first appeared on Aυτολεξεί.

Το κείμενο που ακολουθεί τοποθετείται στο πεδίο της ανάλυσης και του προβληματισμού και κινείται πέρα από τη λογική της άμεσης πρότασης λύσεων ή της υποκατάστασης της δράσης. Η επικαιρότητα προσεγγίζεται ως αφορμή για να στοχαστούμε τη δομή ενός κόσμου μέσα στον οποίο τέτοια γεγονότα παράγονται και επανεμφανίζονται. Η κριτική της μισθωτής εργασίας εστιάζει στην ανάδειξή της σε κεντρικό μέτρο αξίας και ζωής, ενώ αναγνωρίζει ταυτόχρονα την υλική ανάγκη της επιβίωσης και τους αγώνες που διεξάγονται στο εσωτερικό της. Οι έννοιες που χρησιμοποιούνται συγκροτούν αναλυτικά εργαλεία και διακρίνονται από ηθικές κατηγοριοποιήσεις. Το ζητούμενο τίθεται ως κοινή αμφισβήτηση του αυτονόητου και όχι ως απαίτηση συμφωνίας.

Γιατί αυτή η ταινία, γιατί τώρα;

Η επιλογή αυτής της ταινίας υπηρετεί κάτι περισσότερο από τον απλό σχολιασμό ενός γεγονότος. Μια τέτοια χρήση θα τη μετέτρεπε σε απλό παράδειγμα, σε εικονογράφηση μιας ήδη διαμορφωμένης θέσης. Η εργατική τάξη πάει στον παράδεισο προσεγγίζεται ως εργαλείο σκέψης και όχι ως στιγμιαίο σχόλιο της επικαιρότητας· ως μορφή που επιτρέπει τον στοχασμό πάνω στον κόσμο μέσα στον οποίο τέτοια γεγονότα συνιστούν μόνιμη δυνατότητα και όχι σπάνια εξαίρεση.

Το εργοδοτικό και ταξικό έγκλημα της 26/1/26 εμφανίζεται ως σύμπτωμα παρά ως μεμονωμένη ρήξη μιας κατά τα άλλα ομαλής κανονικότητας. Αποτελεί έκφραση της εντατικοποίησης, της επισφάλειας, της αντιμετώπισης της ασφάλειας ως “κόστους” και της θεσμικής ανοχής που μετατρέπει την παραβίαση των κανόνων σε καθημερινή πρακτική. Η λεγόμενη «αιφνιδιαστική τραγωδία» λειτουργεί συχνά ως ορατή κορυφή μιας μόνιμης, αόρατης κανονικότητας κινδύνου. Τα συμπτώματα, έτσι, δεν περιορίζονται στην καταγραφή του τι συνέβη, αλλά φωτίζουν τη δομή ενός κόσμου. Η ταινία του Petri αντί να στέκεται στην απλή αναπαράσταση ή στην άμεση εξήγηση του συγκεκριμένου γεγονότος, αναλύει τον τύπο κοινωνίας που το καθιστά δυνατό και προβλέψιμο.

Αυτό ακριβώς προσδίδει σημασία στη συλλογική θέαση. Η ταινία προσεγγίζεται ως αφορμή κοινής σκέψης παρά ως αντικείμενο κατανάλωσης εικόνων ή αναζήτησης συγκίνησης και ταύτισης. Η συλλογική θέαση, σε αυτό το πλαίσιο, συγκροτεί πολιτική πράξη και όχι απλή τεχνική επιλογή. Υποδηλώνει τη μετατόπιση της σκέψης από το αμιγώς ιδιωτικό και ψυχολογικό επίπεδο προς τη διατύπωση ενός κοινού ερωτήματος. Ταυτόχρονα, η συλλογική θέαση μπορεί να λειτουργήσει και ως τελετουργία ταύτισης ή επιβεβαίωσης ενός ήδη συγκροτημένου νοήματος. Πολιτικό χαρακτήρα αποκτά όταν δεν προϋποθέτει συμφωνία, όταν το νόημα δεν προσφέρεται έτοιμο αλλά τίθεται σε διαδικασία κοινής αμφισβήτησης. Πολιτική γίνεται όταν συνδέεται με διαδικασίες που επιτρέπουν ισότιμη άρθρωση λόγου, σύγκρουση ερμηνειών και, κυρίως, μεταφορά της σκέψης σε συλλογική πρακτική, όπως δίκτυα αλληλεγγύης ή σωματειακή οργάνωση. Σε διαφορετική περίπτωση, παραμένει πολιτιστική κατανάλωση με ριζοσπαστικό λεξιλόγιο.

Το κεντρικό ερώτημα, επομένως, μετατοπίζεται από το «τι δείχνει η ταινία» στο «τι μας επιτρέπει να σκεφτούμε». Και το πρώτο αντικείμενο αυτού του στοχασμού είναι κάτι που συχνά αντιμετωπίζεται ως αυτονόητο: η ίδια η μισθωτή εργασία.

Ας ξεκινήσουμε, λοιπόν, από τον τρόπο με τον οποίο η ταινία παρουσιάζει την εργασία.

Η μισθωτή εργασία ως καθεστώς

Για να υπάρχει καθαρότητα στη συζήτηση, αξίζει να κινηθούμε σε τέσσερα επίπεδα. Πρώτα, η ανθρώπινη δραστηριότητα, ο κόπος ως στοιχείο της ζωής. Έπειτα, η μισθωτή εργασία ως συγκεκριμένη ιστορική μορφή αυτής της δραστηριότητας. Τρίτο, το εργασιακό καθεστώς, δηλαδή το πλέγμα πειθαρχιών, χρονικοτήτων και ιεραρχιών. Και τέλος, η εργασία ως κεντρική κοινωνική σημασία, ως κριτήριο αξίας και ταυτότητας. Η κριτική που μας απασχολεί στρέφεται κυρίως στο τρίτο και το τέταρτο επίπεδο και, σε δεύτερο χρόνο, στη μισθωτή εργασία ως ιστορική προϋπόθεσή τους.

Η ταινία του Petri μάς φέρνει αντιμέτωπους με μια από τις πιο εδραιωμένες βεβαιότητες της σύγχρονης κοινωνίας. Την ιδέα της εργασίας ως απλής δραστηριότητας, ως μέσου επιβίωσης, ως κάτι εξωτερικό προς τον εαυτό. Αυτό που ξεδιπλώνεται στην οθόνη εμφανίζεται ως καθεστώς. Ένα σύνολο ρυθμίσεων που οργανώνει τον χρόνο, το σώμα και τη σκέψη, πριν καν φτάσει στην οργάνωση της παραγωγής.

Το εργοστάσιο παρουσιάζεται ως μηχανισμός χρόνου. Ο χρόνος τεμαχίζεται. Μετριέται, επιταχύνεται, συμπιέζεται. Οι ρυθμοί, τα μπόνους, οι στόχοι λειτουργούν ως τεχνικά εργαλεία αύξησης της παραγωγής και ταυτόχρονα ως διαδικασίες εσωτερίκευσης. Ο εργάτης εκπαιδεύεται να σκέφτεται με τον ρυθμό της μηχανής, να μετρά τον εαυτό του με όρους απόδοσης, να βιώνει τον χρόνο ως υποχρέωση.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η μισθωτή εργασία μετατρέπεται σε μέτρο αξίας της ζωής. Η αξία προκύπτει μέσα από την παραγωγή. Η ζωή αποκτά βάρος μέσα από την απόδοση. Η παραγωγή περιλαμβάνει αντικείμενα και ταυτόχρονα αποδείξεις αντοχής. Απόδειξη ότι μπορείς να συνεχίσεις. Απόδειξη ότι δεν περισσεύεις.

Το διακύβευμα ξεπερνά την ιδιοποίηση του προϊόντος της εργασίας ή την κατανομή του πλούτου. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ανάδειξη της εργασίας σε βασικό μέτρο νοήματος, ταυτότητας και αξίας. Ακόμη και σχήματα που εμφανίζονται ως δίκαιες οργανώσεις της παραγωγής αφήνουν ανέπαφο αυτό το φαντασιακό κέντρο. Η μισθωτή εργασία λειτουργεί ταυτόχρονα ως καθεστώς νοήματος και ως μηχανισμός εξάρτησης. Πολύ συχνά, το νόημα σταθεροποιεί τη βία και τη μετατρέπει σε ανεκτή καθημερινότητα.

Ο Λουλού Μάσσα εμφανίζεται ως διαμορφωμένο υποκείμενο, ούτε κακός μα ούτε αθώος, ούτε ήρωας μα ούτε απλό θύμα. Ένα υποκείμενο που έχει μάθει να κινείται, να επιθυμεί και να φοβάται μέσα στους όρους που του έχουν τεθεί. Η πίεση προέρχεται από έξω και ταυτόχρονα από μέσα. Η αυτοπειθαρχία προηγείται της επιβολής. Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία της ταινίας.

Σε αυτό το σημείο αναδύεται κάτι κεντρικό για τη σκέψη που μας απασχολεί. Η εργασία εμφανίζεται ως φυσική αναγκαιότητα, ενώ στην πραγματικότητα συγκροτεί κοινωνική σημασία. Πρόκειται για μία από τις βασικές σημασίες γύρω από τις οποίες έχει οργανωθεί ο σύγχρονος κόσμος. Δεν δουλεύουμε μόνο για να ζήσουμε· οργανώνουμε τη ζωή μας έτσι ώστε να παραμένουμε διαθέσιμοι για τη μισθωτή εργασία.  Αυτή η διαθεσιμότητα, χρονική, σωματική και ψυχική, συγκροτεί τον πυρήνα του καθεστώτος. Πριν παραχθεί οποιοδήποτε προϊόν, συγκροτείται ένα υποκείμενο που αντέχει.

Αυτό το υποκείμενο που αντέχει συγκροτείται μέσα σε μια συγκεκριμένη υλική ασυμμετρία. Η συγκρότησή του περνά μέσα από σχέσεις εξάρτησης και όχι μόνο μέσα από ιδέες ή αφηγήσεις. Η μισθωτή εργασία εμφανίζεται ως καθεστώς χρόνου και νοήματος και ταυτόχρονα ως σχέση εξάρτησης από έναν μισθό, ο οποίος λειτουργεί ως όρος πρόσβασης στα μέσα ζωής. Η μισθωτή σχέση συγκροτείται ως εκχώρηση δικαιώματος διεύθυνσης πάνω στον χρόνο και στο σώμα, με αντάλλαγμα τη δυνατότητα επιβίωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, η εργοδοτική εξουσία στηρίζεται στη διαρκή παρουσία της απειλής. Η απόλυση, η μη ανανέωση συμβολαίου, η αξιολόγηση, η υποβάθμιση λειτουργούν ως επαρκείς μηχανισμοί πειθαρχίας. Ο μισθός, ακριβώς επειδή συνδέεται άμεσα με την επιβίωση, επιτρέπει στην εξουσία να λειτουργεί χωρίς τη συνεχή χρήση ωμής βίας. Η σχέση παραμένει σταθερή μέσα από την απειλή της απώλειας. Το νόημα της εργασίας, ως αξιοπρέπεια, ως κανονικότητα, ως ευθύνη, συγκροτεί τον τρόπο με τον οποίο αυτή η ασύμμετρη υλική σχέση παγιώνεται. Η ιδεολογική της διάσταση λειτουργεί σε άμεση σύνδεση με την υλική συνθήκη. Μέσα από αυτό το πλέγμα, η σχέση εξάρτησης εμφανίζεται ως αυτονόητη και βιώσιμη. Με αυτή την έννοια, η «αξία» της εργασίας δρα ως μηχανισμός απόκρυψης της εξάρτησης. Και η «ηθική» της εργασίας μετασχηματίζει την εξάρτηση σε εσωτερικευμένη πειθαρχία. Το υποκείμενο μαθαίνει να συμμορφώνεται πριν χρειαστεί οποιαδήποτε εξωτερική επιβολή.

Όταν, λοιπόν, μιλάμε για μισθωτή εργασία, αναφερόμαστε σε κάτι πολύ περισσότερο από μια ουδέτερη δραστηριότητα. Αναφερόμαστε σε έναν τρόπο θέσμισης της κοινωνίας. Σε ένα καθεστώς που διαμορφώνει το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος, το τι σημαίνει να αξίζεις, το τι σημαίνει να υπάρχεις μέσα στον χρόνο. Η αμφισβήτηση της μισθωτής εργασίας ως κεντρικής κοινωνικής σημασίας συνυπάρχει με την αναγνώριση της ανάγκης της επιβίωσης και των καθημερινών αγώνων που διεξάγονται στο εσωτερικό της. Ταυτόχρονα, αυτή η αμφισβήτηση ανοίγει τον δρόμο για μια άλλη μέτρηση της ζωής, πέρα από την αντοχή στην εκμετάλλευση ως μοναδικό κριτήριο.

Αν η εργασία λειτουργεί ως αυτονόητο καθεστώς, τότε μέσα σε ποιον κόσμο συγκροτείται αυτή η αυτονόητη θέση; Με ποιον τρόπο αυτός ο κόσμος παρουσιάζεται ως μοναδική δυνατή διαδρομή;

Η μισθωτή εργασία ως ιστορική θέσμιση

Η ταινία του Petri μας επιτρέπει να κάνουμε ένα βήμα πίσω από την άμεση εμπειρία της εκμετάλλευσης και να θέσουμε ένα πιο ριζικό ερώτημα. Για ποιον λόγο η εργασία εμφανίζεται ως αυτονόητη; Για ποιον λόγο η κοινωνία γίνεται σχεδόν αδύνατο να νοηθεί έξω από αυτήν;

Η μισθωτή εργασία εμφανίζεται ως ιστορική δημιουργία. Αποτελεί προϊόν συγκεκριμένων κοινωνικών σχέσεων και συγκεκριμένων συγκρούσεων. Σε άλλες ιστορικές στιγμές, η ανθρώπινη δραστηριότητα οργανωνόταν με διαφορετικούς τρόπους. Υπήρξαν κοινωνίες όπου η εργασία δεν συγκροτούσε ξεχωριστή σφαίρα της ζωής και όπου το κέντρο της κοινωνικής οργάνωσης βρισκόταν αλλού. Υπήρξαν μορφές ζωής στις οποίες ο χρόνος ακολουθούσε ρυθμούς που δεν υπαγορεύονταν από την παραγωγή και στις οποίες η ανθρώπινη αξία συνδεόταν με άλλες σημασίες πέρα από την απόδοση. Το γεγονός ότι σήμερα αυτές οι δυνατότητες μοιάζουν αδιανόητες φωτίζει τη δική μας ιστορική συνθήκη και τον τρόπο με τον οποίο έχει διαμορφωθεί το φαντασιακό μας, παρά την υποτιθέμενη ανθρώπινη φύση. 

Αυτή η ιστορική διαμόρφωση έχει υλικό χαρακτήρα. Περιλαμβάνει απαλλοτριώσεις κοινών γαιών και εκτοπίσεις που διέλυσαν μορφές αυτάρκειας. Περιλαμβάνει πειθαρχίες χρόνου που μετέτρεψαν τον εργάσιμο χρόνο σε μετρήσιμο και ανταλλάξιμο μέγεθος. Περιλαμβάνει θεσμικές μορφές, όπως οι συμβάσεις, η εργοδοτική εξουσία, το κράτος πρόνοιας και η ασφάλιση, που σταθεροποίησαν τη μισθωτή σχέση ως πρότυπο «κανονικής ζωής». Μέσα από αυτή τη διαδικασία, η εργασία αναδεικνύεται σε βασικό δρόμο κοινωνικής ένταξης και σε κεντρικό μηχανισμό οργάνωσης της ζωής.

Στον καπιταλισμό, η μισθωτή εργασία μετασχηματίζεται από μέσο επιβίωσης σε ηθικό καθήκον. Η εργασία συνδέεται με την ίδια τη νομιμοποίηση της ζωής. Η ζωή εμφανίζεται ως κάτι που χρειάζεται διαρκή επιβεβαίωση μέσα από την παραγωγή. Η κόπωση, η παύση, η αποστασιοποίηση από την εργασία προσλαμβάνονται ως ελλείμματα χαρακτήρα και αξίας. Ο καλός εργάτης συγκροτείται ως αποτελεσματικός και ταυτόχρονα ως πειθαρχημένος, υπεύθυνος, πρόθυμος. Με αυτόν τον τρόπο, η εργασία αποκτά ηθική πυκνότητα που υπερβαίνει την ίδια την παραγωγική διαδικασία.

Ο Λουλού Μάσσα οργανώνει τη ζωή του γύρω από την ορθή εκτέλεση της εργασίας. Μετρά τον εαυτό του με όρους απόδοσης, εσωτερικεύει τους ρυθμούς, βιώνει την παύση ως απειλή. Η εργασία λειτουργεί ως στοιχείο ταυτότητας. Τον ορίζει. Αυτή η ταύτιση συγκροτείται μέσα από την παραγωγή νοήματος. Η υπόσχεση της αναγνώρισης, της αξιοπρέπειας, της θέσης στον κόσμο περνά μέσα από τη σωστή εργασία. Έτσι, η πειθαρχία αποκτά εσωτερικό χαρακτήρα και η συμμόρφωση βιώνεται ως προσωπική επιλογή και ηθική στάση.

Εδώ φτάνουμε στον πυρήνα της κοινωνικής θέσμισης. Κάθε κοινωνία συγκροτεί τις δικές της κεντρικές σημασίες. Ορίζει τι αποκτά σημασία, τι εμφανίζεται ως αυτονόητο, τι παρουσιάζεται ως άξιο επιδίωξης. Στη σύγχρονη κοινωνία, η παραγωγικότητα, η αποτελεσματικότητα και η αντοχή λειτουργούν ως κάτι πολύ περισσότερο από τεχνικές αξίες. Συγκροτούν κοινωνικές σημασίες. Καθορίζουν το περιεχόμενο του «κανονικού», του «χρήσιμου», του «εντάξει». Αυτές οι σημασίες έχουν ιστορική προέλευση. Παράγονται μέσα από συγκεκριμένες κοινωνικές διαδικασίες και στη συνέχεια εμφανίζονται ως αναπόφευκτες. Η παρουσίασή τους ως φυσικές τις καθιστά εξαιρετικά ανθεκτικές στην αμφισβήτηση. Παύουν να βιώνονται ως επιλογές και προσλαμβάνονται ως μοίρα.

Από τη στιγμή που η εργασία γίνεται αντιληπτή ως κοινωνική θέσμιση, ανοίγει και το πεδίο της μεταβολής της. Μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση, να μετασχηματιστεί, να χάσει τον κεντρικό της ρόλο. Και εδώ αρχίζει το πιο απαιτητικό σημείο της σκέψης. Το επίδικο μετατοπίζεται από την αλλαγή των συνθηκών μέσα στο ίδιο πλαίσιο στον τρόπο με τον οποίο το ίδιο το πλαίσιο συγκροτείται ως αυτονόητο και αδιαμφισβήτητο.

Ετερονομία – Όταν ο κόσμος παρουσιάζεται ως μονόδρομος

Η έννοια της ετερονομίας αφορά κάτι βαθύτερο από τη διάκριση ανάμεσα σε αυτούς που εξουσιάζουν και σε αυτούς που εξουσιάζονται. Αυτή η διάσταση αγγίζει μόνο την επιφάνεια του ζητήματος. Η ετερονομία περιγράφει μια συνθήκη μέσα στην οποία ο κόσμος, οι θεσμοί του και οι σημασίες του βιώνονται ως δεδομένα. Εμφανίζονται ως αυτονόητα, ως αδιαμφισβήτητα, ως στοιχεία που βρίσκονται έξω από το πεδίο της σκέψης και της αμφισβήτησης. Ο φόβος, η σιωπή, η ανάθεση και η ιδεολογική κανονικοποίηση συγκροτούν τους τρόπους με τους οποίους αυτή η συνθήκη γίνεται εμπειρία και καθημερινότητα. Αποτελούν τις μορφές μέσα από τις οποίες η ετερονομία βιώνεται, σταθεροποιείται και αναπαράγεται στον χρόνο.

Σε έναν ετερόνομο κόσμο, οι άνθρωποι εκφράζουν τη σχέση τους με την εξουσία μέσα από φράσεις όπως «έτσι είναι τα πράγματα». Η εμπειρία της επιβολής μετασχηματίζεται σε αίσθηση φυσικότητας. Η εξουσία λειτουργεί κυρίως στο επίπεδο του νοήματος. Έχει ήδη εγκατασταθεί εκεί. Οι θεσμοί εμφανίζονται ως αναγκαιότητες. Παρουσιάζονται ως μονόδρομοι παρά ως αποτελέσματα επιλογών ή συλλογικών αποφάσεων.

Στην ταινία, το εργοστάσιο λειτουργεί ως αυτονόητο πλαίσιο. Η σύγκρουση οργανώνεται γύρω από τον τρόπο λειτουργίας του. Οι ρυθμοί, τα μπόνους, οι ποινές, οι διαπραγματεύσεις, όλα κινούνται μέσα σε ένα πλαίσιο που διατηρεί τη σταθερότητά του. Ακόμη και οι στιγμές αντίστασης εγγράφονται μέσα στα όρια που ορίζει το ίδιο το σύστημα.

Οι θεσμοί που εμφανίζονται ως φορείς προστασίας του εργάτη, όπως τα συνδικάτα, το κράτος και οι μηχανισμοί διαμεσολάβησης, λειτουργούν ως μηχανισμοί διαχείρισης. Αναλαμβάνουν τη ρύθμιση της σύγκρουσης χωρίς μετατόπιση του θεμελίου της. Παράγουν καθησυχασμό, αναβολή, απορρόφηση των εντάσεων. Με αυτόν τον τρόπο, η ετερονομία διατηρείται και σταθεροποιείται μέσα στον χρόνο.

Το κρίσιμο σημείο αφορά τόσο το γεγονός της διαχείρισης της σύγκρουσης όσο και το περιεχόμενό της. Αυτό που τίθεται υπό διαχείριση είναι μια σχέση μέσα στην οποία η μία πλευρά διαθέτει θεσμικά κατοχυρωμένο δικαίωμα διεύθυνσης, ενώ η άλλη πλευρά έχει την ίδια της την επιβίωση δεμένη σε αυτή τη διεύθυνση. Εδώ βρίσκεται η ασυμμετρία. Πρόκειται για ανισότητα εξουσίας πάνω στον χρόνο, στον ρυθμό, στην ένταση και στο δικαίωμα να τεθεί ένα όριο. Ιδίως όταν αυτό το όριο αφορά την ασφάλεια, τον ρυθμό της εργασίας και την έκθεση σε κίνδυνο.

Κεντρικός μηχανισμός αυτής της συνθήκης είναι η ανάθεση. Η ανάθεση λειτουργεί ως πολιτική πρακτική και ταυτόχρονα ως τρόπος σκέψης. Σηματοδοτεί τη μεταφορά της δυνατότητας θέσμισης ερωτημάτων και ορίων σε θεσμούς, εκπροσώπους και ειδικούς. Η κοινωνία συνεχίζει να λειτουργεί, ενώ η αυτοθέσμιση υποχωρεί. Το αποτέλεσμα είναι ένας κόσμος που κινείται, αποφασίζει και ρυθμίζεται χωρίς τη συλλογική συμμετοχή εκείνων που τον βιώνουν. Αυτό το σχήμα αποτελεί στοιχείο της παρούσας εμπειρίας. Επανεμφανίζεται καθημερινά σε φράσεις όπως «έτσι είναι η αγορά», «αυτός είναι ο μόνος τρόπος», «τουλάχιστον υπάρχει δουλειά». Τέτοιες διατυπώσεις συμπυκνώνουν τη λογική της ετερονομίας. Περιγράφουν έναν κόσμο που εμφανίζεται ως ήδη αποφασισμένος και μια θέση υποκειμένου που οργανώνεται γύρω από την προσαρμογή σε αυτόν τον κόσμο.

Η ισχύς της ετερονομίας εντοπίζεται στη μετατροπή της αμφισβήτησης σε κάτι που βιώνεται ως αδιανόητο ή ως ένδειξη ανευθυνότητας. Όποιος θέτει το ερώτημα του πλαισίου εμφανίζεται ως ουτοπικός, αφελής ή επικίνδυνος. Με αυτόν τον τρόπο, η σκέψη περιορίζεται στο επίπεδο της δυνατότητας πριν ακόμη αποκτήσει λόγο.

Ταυτόχρονα, αυτός ο ετερόνομος κόσμος εμφανίζει αντιφάσεις, ρωγμές και στιγμές αστάθειας. Η κανονικότητα σε ορισμένες στιγμές τρεμοπαίζει. Εκεί αναδύεται ένα κρίσιμο ερώτημα: πότε μια σύγκρουση αναδιανέμει βάρη στο εσωτερικό του ίδιου πλαισίου και πότε μετατοπίζει, έστω και ελάχιστα, το ίδιο το πλαίσιο. Δηλαδή, πότε ανοίγονται δυνατότητες αυτοθέσμισης και πότε η ανάθεση συνεχίζει να οργανώνει το πεδίο της συλλογικής ζωής.

Η ταινία φωτίζει και μια ακόμη διάσταση. Αυτή η κατάσταση αναπαράγεται μέσα από πολλαπλά επίπεδα. Παράγεται από τα πάνω και ταυτόχρονα από την καθημερινή μας συμμετοχή. Η κατανόηση αυτού του μηχανισμού απαιτεί να δούμε τον τρόπο με τον οποίο η εξουσία διαπερνά τις ίδιες μας τις πρακτικές, λειτουργώντας μέσα από αυτές χωρίς την ανάγκη ρητής συναίνεσης.

Με ποιους τρόπους,όμως, συμβάλλουμε οι ίδιοι στην αναπαραγωγή αυτής της συνθήκης;

Το πρόβλημα της φαντασίας – Γιατί «δεν μπορούμε να σκεφτούμε αλλιώς»

Υπάρχει ένα σημείο στην ταινία όπου γίνεται ορατό ότι το διακύβευμα ξεπερνά την καταστολή ή την εκμετάλλευση. Αγγίζει κάτι βαθύτερο και πιο αθόρυβο: το όριο της φαντασίας. Πρόκειται για τη δυσκολία σύλληψης ενός άλλου κόσμου. Οι χαρακτήρες της ταινίας αντιλαμβάνονται την αδικία με απόλυτη καθαρότητα. Εκείνο που απουσιάζει είναι η δυνατότητα να συλλάβουν μια κοινωνία οργανωμένη έξω από αυτήν.

Στην ταινία κυριαρχεί η εμπειρία μιας ζωής δεμένης με το εργοστάσιο. Οι συγκρούσεις, οι διεκδικήσεις, ακόμη και οι εκρήξεις οργής κινούνται στο εσωτερικό του ίδιου πλαισίου. Το διακύβευμα τοποθετείται στους όρους του καθεστώτος της εργασίας. Μικρότερη πίεση, μεγαλύτερη ασφάλεια, δικαιότερη αμοιβή. Πρόκειται για υπαρκτά, αναγκαία και δίκαια αιτήματα, τα οποία αφήνουν όμως ανέγγιχτο το επίκεντρο.

Σε αυτό το σημείο, η αυτονομία αποκτά ένα ιδιαίτερο νόημα. Αφορά την απομάκρυνση από την ιδέα ενός έτοιμου σχεδίου κοινωνίας. Αφορά την αποστασιοποίηση από τη λογική του προγράμματος και της συνταγής. Αγγίζει κάτι πιο στοιχειώδες και ταυτόχρονα πιο απαιτητικό: την ικανότητα να αναγνωριστεί ότι αυτό που βιώνεται συγκροτεί ιστορική συνθήκη. Οι θεσμοί, οι ρυθμοί και οι λεγόμενες «αναγκαιότητες» εμφανίζονται ως ανθρώπινες δημιουργίες. Αυτή ακριβώς η αναγνώριση ανοίγει τον χώρο της αμφισβήτησης.

Η ταινία αποφεύγει την παρουσίαση λύσης. Αποφεύγει την προσφορά διεξόδου. Αυτή ακριβώς η επιλογή συγκροτεί την πολιτική της ισχύ. Μας φέρνει σε άμεση επαφή με το αδιέξοδο, χωρίς εξωραϊσμό. Μας υποχρεώνει να αναγνωρίσουμε ότι η κρίση εκτείνεται πέρα από το οικονομικό και το θεσμικό επίπεδο και αγγίζει το φαντασιακό. Αφορά το πεδίο του δυνατού, το πεδίο του τι καθίσταται σκεπτόμενο. 

Η κριτική που αρθρώνει η ταινία, και που αποτελεί και το επίκεντρο του ενδιαφέροντός μας, στρέφεται προς τη συγκεκριμένη ιστορική θέσμιση της εργασίας ως μισθωτής σχέσης. Εστιάζει κυρίως στην ανάδειξή της σε κεντρική κοινωνική σημασία. Το κρίσιμο σημείο εντοπίζεται στον τρόπο με τον οποίο η μισθωτή εργασία μετατρέπεται σε μοναδικό μέτρο αξίας, χρόνου και ύπαρξης. Μέσα από αυτή τη μετατροπή, η ζωή οργανώνεται ετερόνομα. Θα μπορούσε κανείς να αντιτείνει ότι η εργασία προσφέρει και μορφές αξιοπρέπειας, συλλογικότητας, δεξιότητας. Το κρίσιμο ζήτημα αφορά τη μονοπώληση της νομιμοποίησης της αξιοπρέπειας. Ό,τι περνά μέσα από τη μισθωτή εργασία αναγνωρίζεται ως έγκυρο και άξιο. Ό,τι μένει έξω από αυτήν υποβαθμίζεται και αντιμετωπίζεται ως ύπαρξη μειωμένης αξίας, ως «μη-ζωή».

Ίσως, λοιπόν, το πιο απαιτητικό εγχείρημα αφορά να φανταστούμε μια ζωή που μετατοπίζει την εργασία από το κέντρο των πάντων. Η σύγκρουση στο εσωτερικό του υπάρχοντος κόσμου παραμένει οικεία. Η σύλληψη ενός άλλου τρόπου ύπαρξης απαιτεί ρήξη με βαθιά εδραιωμένες σημασίες. Αυτό το ερώτημα, όσο άβολο κι αν μοιάζει, παραμένει αναπόφευκτο για κάθε σοβαρή συζήτηση περί αυτονομίας.

Σε αυτό το σημείο διακρίνονται τουλάχιστον δύο επίπεδα σύγκρουσης. Το πρώτο επίπεδο αφορά αγώνες γύρω από τους όρους της εργασίας: ασφάλεια, μισθό, χρόνο, δικαιώματα. Πρόκειται για αναγκαίους αγώνες, καθώς περιορίζουν άμεσα τη φθορά και την καταστροφή. Το δεύτερο επίπεδο αφορά αγώνες γύρω από το νόημα και την κεντρικότητα της εργασίας. Εδώ το διακύβευμα μετατοπίζεται προς την απο-κέντρωση. Ανοίγει ο δρόμος για χρόνο αποδεσμευμένο από την παραγωγικότητα, για αναδιανομή της φροντίδας, για συλλογικές μορφές ζωής που υπερβαίνουν τη μισθωτή σχέση ως αποκλειστικό πέρασμα. 

Αυτά τα δύο επίπεδα συνυπάρχουν σε διαρκή ένταση. Οι αγώνες για όρους δημιουργούν ανάσες και υλικά περιθώρια. Οι αγώνες για το νόημα ανοίγουν προοπτικές μετασχηματισμού. Χωρίς τη δεύτερη διάσταση, η πρώτη τείνει να επανεμφανίζεται ως καθαρή διαχείριση. Με τη δεύτερη παρούσα, η σύγκρουση αποκτά βάθος και ιστορικό ορίζοντα.

Συνενοχή χωρίς ενοχή – Η καθημερινή αναπαραγωγή της εξουσίας

Για να κατανοήσουμε τη διατήρηση ενός ετερόνομου κόσμου, χρειάζεται μια μετατόπιση του βλέμματος. Το επίκεντρο περνά από το ερώτημα «ποιος φταίει» στο ερώτημα «πώς λειτουργεί». Αυτή η μετατόπιση απομακρύνει την ηθικολογία και την απλή κατανομή ενοχών και ανοίγει τον χώρο της ανάλυσης. Σε αυτό το σημείο, η διάκριση ανάμεσα στην ενοχή και τη συνενοχή αποκτά καθοριστική σημασία.

Η ενοχή συνδέεται με συγκεκριμένες πράξεις. Η συνενοχή συνδέεται με σχέσεις. Συγκροτείται μέσα από την καθημερινή συμμετοχή σε πρακτικές που αναπαράγουν ένα σύστημα, ακόμη και όταν αυτό το σύστημα απορρίπτεται σε επίπεδο λόγου. Πρόκειται για αποτέλεσμα μάθησης και κοινωνικοποίησης μέσα σε έναν κόσμο που διδάσκει τρόπους λειτουργίας και προσαρμογής. Η συνενοχή προκύπτει από το γεγονός ότι η ζωή εξελίσσεται μέσα σε συγκεκριμένες δομές, οι οποίες διαμορφώνουν συμπεριφορές και στάσεις.

Για να αποφευχθεί η μετατροπή της έννοιας της «συνενοχής» σε γενικευμένη ενοχοποίηση, απαιτούνται σαφείς διακρίσεις. Πρώτον, η αναγκαστική συμμετοχή. Εδώ η πράξη υπαγορεύεται από την ανάγκη επιβίωσης. Η συμμετοχή αυτή αποτελεί συνθήκη ζωής και όχι πολιτική επιλογή. Δεύτερον, η στρατηγική προσαρμογή. Η σιωπή ή η υποχώρηση λειτουργούν ως τρόποι μείωσης του ρίσκου. Πρόκειται για πρακτικές με κόστος, οι οποίες όμως δεν ταυτίζονται με αποδοχή ή εσωτερίκευση της κανονικότητας. Τρίτον, η ενεργή αναπαραγωγή. Σε αυτό το επίπεδο, η κανονικότητα μετατρέπεται σε κανόνα που επιβάλλεται και σε άλλους. Φράσεις όπως «μην κάνεις φασαρία» ή «έτσι είναι τα πράγματα» λειτουργούν ως μηχανισμοί πειθαρχίας. Η ανάθεση παρουσιάζεται ως υπευθυνότητα και η απειθαρχία στιγματίζεται ως ανευθυνότητα. Η κριτική που μας απασχολεί εστιάζει κυρίως σε αυτό το τρίτο επίπεδο. Εκεί όπου η ετερονομία παύει να βιώνεται μόνο ως εξωτερικός περιορισμός και αρχίζει να λειτουργεί ως εσωτερικευμένη πρακτική αναπαραγωγής του ίδιου του καθεστώτος.

Στην ταινία, ο Λουλού πειθαρχείται μέσα από πολλαπλά επίπεδα. Οι απειλές των αφεντικών και ο φόβος της απόλυσης αποτελούν μόνο μία διάσταση. Ταυτόχρονα, αναλαμβάνει ο ίδιος την πειθάρχηση του εαυτού του. Μαθαίνει να αντέχει, να επιταχύνει, να συγκρίνεται, να ανταγωνίζεται. Μαθαίνει να μετρά την αξία του με βάση την απόδοσή του. Αυτή η αυτοπειθάρχηση εμφανίζεται ως κοινωνικό προϊόν. Αποτελεί τον τρόπο με τον οποίο η εξουσία εγκαθίσταται στο εσωτερικό των υποκειμένων.

Η καθημερινή αναπαραγωγή της εξουσίας δεν απαιτεί συνεχή καταστολή. Η συνήθεια, η κόπωση και ο φόβος της απώλειας αρκούν. Η σιωπή λειτουργεί ως βασικό εργαλείο. «Μην κάνεις φασαρία». «Μην ξεχωρίζεις». «Μην τα βάλεις με αυτούς που έχουν την εξουσία». Τέτοιες φράσεις λειτουργούν ως κανόνες κοινωνικοποίησης. Μέσα από αυτές μαθαίνουμε από νωρίς πώς να περιορίζουμε τις κινήσεις μας, τις λέξεις μας και τις προσδοκίες μας. Το γεγονός ότι η εξουσία διαπερνά τις καθημερινές πρακτικές συνυπάρχει με την ύπαρξη ενός επιπέδου κοινωνικής θέσμισης. Οι θεσμοί και οι κεντρικές σημασίες συγκροτούν ιστορικές δημιουργίες. Αποτελούν πεδία συλλογικής αμφισβήτησης και μετασχηματισμού.

Σε αυτό το σημείο η ταινία συνδέεται άμεσα με το εργοδοτικό έγκλημα που στάθηκε αφορμή για την προβολή. Η σιωπή, ο φόβος και η ανασφάλεια λειτουργούν ως δομικά στοιχεία. Αποτελούν προϋποθέσεις. Η θανατηφόρα δυναμική προκύπτει από τη μηχανή, από την απουσία μέτρων ασφαλείας και ταυτόχρονα από έναν κόσμο που καθιστά επικίνδυνη την έκφραση, την άρνηση, τη διακοπή της ροής της «κανονικότητας». Ο κίνδυνος γεννιέται μέσα σε συνθήκες όπου η ομιλία, η αντίρρηση και η παύση βιώνονται ως απειλή. Η αναγνώριση της συνενοχής χωρίς ενοχοποίηση λειτουργεί ως διεύρυνση του πεδίου της ευθύνης. Η ευθύνη αποκτά μεγαλύτερο βάθος. Αγκαλιάζει το σύνολο των σχέσεων μέσα στις οποίες οργανώνεται η καθημερινή ζωή. Αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε να υπάρχουμε, να προσαρμοζόμαστε, να αναπαράγουμε σημασίες χωρίς να τις θέτουμε σε ερώτηση. Η ευθύνη για το έγκλημα παραμένει συγκεκριμένη, ταξικά εντοπισμένη και βαθιά ασύμμετρη. Η συνενοχή αφορά τον τρόπο με τον οποίο ένας κόσμος συνεχίζει να λειτουργεί αδιάλειπτα, χωρίς ρήξη και χωρίς διακοπή.

Για να αποκτήσει η έννοια της συνενοχής καθαρότητα, χρειάζεται να κρατηθούν μαζί δύο διαστάσεις. Πρώτον, η ευθύνη για τη βλάβη και τον θάνατο παραμένει συγκεκριμένη και ασύμμετρη. Αφορά εκείνους που διαθέτουν δικαίωμα εντολής, καθορίζουν ρυθμούς, περικόπτουν μέτρα, αποδέχονται τον κίνδυνο ως κόστος και λειτουργούν μέσα σε καθεστώς θεσμικής ανοχής. Δεύτερον, η αναπαραγωγή της κανονικότητας διαχέεται σε όλο το κοινωνικό σώμα με άνισους τρόπους. Άλλο η σιωπή ως όρος επιβίωσης και άλλο η επιβολή της σιωπής ως κανόνα στους άλλους. Η έννοια της συνενοχής αποκτά σημασία όταν φωτίζει το σημείο στο οποίο η ανάγκη μετασχηματίζεται σε κανονιστική επιβολή. Εκεί όπου η προσαρμογή παρουσιάζεται ως ρεαλισμός και μετατρέπεται σε μικρή εξουσία πάνω στους διπλανούς. Εκεί ακριβώς αναπαράγεται ο κόσμος που καθιστά τον κίνδυνο κανονικότητα.

Και αυτό μας φέρνει στο τελευταίο αλλά ίσως πιο κρίσιμο ερώτημα: αν η εξουσία αναπαράγεται τόσο βαθιά μέσα στην καθημερινότητα τότε τι μπορεί να σημαίνει ρήξη; Όχι ως σύνθημα ή ως στιγμή έκρηξης αλλά ως μετασχηματισμός του ίδιου του τρόπου που σκεφτόμαστε και ζούμε.

Αυτονομία – Όχι λύση, αλλά ερώτημα

Σε αυτό το σημείο χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή απέναντι σε έναν συχνό πειρασμό: τη μετατροπή της αυτονομίας σε έτοιμη απάντηση. Τη φαντασίωσή της ως πρόγραμμα, ως μοντέλο κοινωνίας, ως σύνολο λύσεων προς άμεση εφαρμογή. Μια τέτοια προσέγγιση απομακρύνει την αυτονομία από τον ίδιο της τον πυρήνα.

Η αυτονομία συγκροτείται ως διαδικασία. Εμφανίζεται ως κίνηση και όχι ως εγκατεστημένη κατάσταση. Παίρνει μορφή μέσα από τη συνεχή πράξη της αμφισβήτησης. Σηματοδοτεί τη στιγμή κατά την οποία μια κοινωνία, μαζί με τα άτομα που τη συγκροτούν, αναγνωρίζει ότι οι θεσμοί της, οι κανόνες της και οι σημασίες που οργανώνουν τη ζωή της αποτελούν δικές της δημιουργίες. Αυτές οι δημιουργίες αναγνωρίζονται ως προϊόν ανθρώπινης πράξης και όχι ως αποτέλεσμα φύσης, ιστορικής αναγκαιότητας ή υπερβατικού νοήματος. Ακριβώς γι’ αυτό καθίστανται αντικείμενα ερώτησης.

Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της αυτονομίας. Η ικανότητα μιας κοινωνίας να αυτοθεσμίζεται έχοντας επίγνωση αυτής της πράξης. Η δυνατότητα να θέτει η ίδια τα όριά της, χωρίς να τα αποδίδει σε εξωτερικές αρχές. Πρόκειται για μια μετατόπιση από την αποδοχή των κανόνων ως δεδομένων προς τη συνειδητή ανάληψη της ευθύνης της θέσμισής τους. Η κατάργηση αφορά την ψευδαίσθηση του δεδομένου και όχι την ύπαρξη κανόνων καθαυτή.

Τι σημαίνει αυτή η προοπτική για την εργασία; Το ερώτημα ξεπερνά τη βελτίωση των συνθηκών της. Οι βελτιώσεις παραμένουν αναγκαίες και ουσιαστικές αλλά αφήνουν άθικτη την κεντρικότητα της εργασίας ως κοινωνικής σημασίας. Η αυτονομιακή προοπτική ανοίγει ένα πιο ριζικό πεδίο προβληματισμού. Για ποιον λόγο το εργασιακό καθεστώς οργανώνει τον χρόνο, την ταυτότητα και την αξία μας; Για ποιον λόγο αποτελεί το κέντρο γύρω από το οποίο περιστρέφεται η ζωή;

Η αυτονομία προσεγγίζει αυτό το ερώτημα με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Αντί για άμεση απάντηση, προτείνει κάτι πιο απαιτητικό: τη διατήρησή του ως ανοιχτού. Προτείνει μια στάση που αρνείται την αποδοχή του «έτσι είναι τα πράγματα». Δημιουργεί χώρο για την εμφάνιση ρωγμών μέσα στην κανονικότητα. Ρωγμών μέσα από τις οποίες μπορούν να αναδυθούν άλλες μορφές σχέσεων, άλλες ιεραρχήσεις αναγκών, άλλοι τρόποι χρήσης του χρόνου. Η διατήρηση του ερωτήματος ανοιχτού συνιστά ενεργή στάση. Παίρνει τη μορφή μικρών, αναστρέψιμων δοκιμών αυτοθέσμισης. Εκδηλώνεται μέσα από συλλογικές αποφάσεις, μέσα από τη μείωση της ανάθεσης, μέσα από τη διεκδίκηση χρόνου, μέσα από τη δημιουργία θεσμών από τα κάτω που παραμένουν ανοιχτοί στην αλλαγή και την ανάκληση.

Σε αυτό το σημείο απαιτείται μια κρίσιμη διευκρίνιση. Η διατήρηση του ερωτήματος της αυτονομίας ανοιχτού συνδέεται με συγκεκριμένες πρακτικές και όχι με κάθε μορφή άρνησης. Η ατομική αποχώρηση αποτελεί μία πιθανή εμπειρία ανακούφισης ή αναγκαιότητας για ορισμένους ανθρώπους, ενώ χωρίς συλλογικές μορφές αυτοθέσμισης συχνά μετατρέπεται σε ιδιωτική λύση στο εσωτερικό του ίδιου κόσμου. Η ηθική καθαρότητα οδηγεί σε έναν νέο καταναγκασμό, σε μια νέα μορφή ετερονομίας, όταν η ζωή μετριέται με όρους προσωπικής καθαρότητας μέσα σε ένα σύνθετο και αντιφατικό πεδίο. Η αισθητική άρνηση, το ριζοσπαστικό ύφος, η σωστή γλώσσα ή οι τελετουργίες διαφοροποίησης συχνά λειτουργούν ως υποκατάστατα πολιτικής πράξης, παράγοντας αίσθηση ρήξης χωρίς μετατόπιση σχέσεων εξουσίας ή συγκρότηση ανακλητών θεσμών και συλλογικής ικανότητας απόφασης. Αν η αυτονομία αποκτά συγκεκριμένο περιεχόμενο, αυτό εντοπίζεται πρωτίστως στη συλλογική δυνατότητα θέσμισης και μεταβολής κανόνων. Εντοπίζεται στην ανάληψη του κόστους αυτής της πράξης και στη ρήξη με τη λογική της ανάθεσης, είτε αυτή απευθύνεται σε ειδικούς είτε μεταμφιέζεται σε ιδιωτική λύση.

Αυτές οι ρωγμές εμφανίζονται χωρίς μεγαλοπρέπεια και χωρίς καθαρότητα. Παίρνουν τη μορφή συλλογικών πρακτικών που απομακρύνονται από τη λογική της ανάθεσης. Παίρνουν τη μορφή στιγμών αποστασιοποίησης από την κανονικότητα. Παίρνουν τη μορφή διεκδίκησης χρόνου που ξεφεύγει από τα παραγωγικά μέτρα. Αυτές οι κινήσεις λειτουργούν ως ενδείξεις. Φανερώνουν ότι ο υπάρχων κόσμος διαθέτει ανοίγματα και ασυνέχειες.

Η αυτονομία, όπως αναδύεται και μέσα από την ταινία, αποκτά χαρακτήρα απαίτησης ευθύνης. Απευθύνεται σε εμάς ως κάλεσμα ανάληψης του βάρους μιας κρίσιμης παραδοχής: ο κόσμος συγκροτείται ως ανθρώπινη δημιουργία. Από αυτή την παραδοχή προκύπτει και μια υποχρέωση. Η στάση της απόκρυψης πίσω από τη μοίρα, την ανάγκη ή την αναγκαιότητα χάνει τη νομιμοποίησή της.

Η αυτονομία υπερβαίνει το άνοιγμα ενός ερωτήματος ή μια απλή μετατόπιση της σκέψης. Συγκροτείται ως συγκρουσιακή διαδικασία. Παίρνει μορφή μέσα από την αμφισβήτηση θεσμών και σημασιών που οργανώνουν την καθημερινή ζωή. Αυτή η διαδικασία συνοδεύεται από κόστος, από αποτυχίες και από πραγματικούς κινδύνους. Η αυτονομία κινείται έξω από τη λογική της ασφάλειας. Διαλύει την ψευδαίσθησή της.

Με αυτό το ερώτημα, ως ανοιχτή πρόκληση και όχι ως απάντηση, μπορούμε να περάσουμε στο τελευταίο μέρος. Στο άνοιγμα της συζήτησης.

Συζήτηση

Η ταινία μάς αφήνει μέσα σε μια ένταση. Αυτή η ένταση αποτελεί μέρος της πολιτικής της δύναμης. Η γρήγορη μετατροπή της σε συμπέρασμα ή σύνθημα αφαιρεί κάτι ουσιώδες. Το ζητούμενο μετατοπίζεται αλλού. Στην εμπειρία του να φεύγουμε με ερωτήματα που αποκτούν βάρος. Με ερωτήματα που αρχίζουν να μας συνοδεύουν.

Σε αυτό το πνεύμα, η συζήτηση μπορεί να κινηθεί γύρω από ερωτήματα όπως:

• Πού συναντάμε σήμερα την κανονικότητα που παρουσιάζεται ως αυτονόητη;
• Σε ποιες στιγμές της ζωής εμφανίζεται η αίσθηση του μονόδρομου;
• Πώς μπορεί να αρχίσει, έστω δειλά, η αμφισβήτηση του τρόπου οργάνωσης του χρόνου, των σχέσεων και των αναγκών μας;

Αυτά τα ερωτήματα ζητούν κάτι συγκεκριμένο. Ζητούν σκέψη. Ζητούν αντοχή στην αβεβαιότητα που γεννά η αμφισβήτηση. Και ίσως εδώ βρίσκεται το πιο απαιτητικό και ταυτόχρονα το πιο ουσιαστικό βήμα προς την αυτονομία: η παραμονή μέσα στο ερώτημα, η άρνηση του εύκολου κλεισίματος, η αποδοχή της ευθύνης που γεννά η σκέψη όταν παύει να ζητά καταφύγιο.

Ακολουθήστε την ομάδα προβολών CinéTRISÉ και τις δράσεις της:

> ΕΔΩ: https://www.facebook.com/cine.trise

> ΚΑΙ ΕΔΩ https://www.instagram.com/cine.trise

The post Δεν ήταν ατύχημα: Η μισθωτή εργασία ως καθεστώς & η έλλειψη φαντασίας first appeared on Aυτολεξεί.

Η αυτοδιαχείριση αναδύεται ως μια ριζοσπαστική, εναλλακτική και ριζοσπαστική απάντηση στις επαναλαμβανόμενες κρίσεις του καπιταλισμού. Σε αντίθεση με το παραδοσιακό ιεραρχικό επιχειρηματικό μοντέλο, όπου οι αποφάσεις και γενικότερα η διοίκηση  συγκεντρώνονται στην κορυφή της ιεραρχίας (δηλαδή σε λίγα πρόσωπα), η αυτοδιαχείριση προτείνει μια αποκεντρωμένη και συμμετοχική οργάνωση. Οι εργαζόμενοι στην αυτοδιαχείριση δεν είναι απλοί μισθωτοί, αλλά γίνονται οι ίδιοι διαχειριστές της επιχείρησης συνολικά, όπως και του κάθε έργου που αναλαμβάνει, παίρνοντας τις αποφάσεις συλλογικά και ισότιμα.

Σε ένα αυτοδιαχειριζόμενο σύστημα, η ιδιοκτησία (μπορούμε στη συνέχεια να εισέλθουμε στη συζήτηση για την ιδιωτική, συλλογική και μη ιδιοκτησία) και ο έλεγχος των μέσων παραγωγής (μια άλλη πιθανή συζήτηση για το τι να παράγουμε και πώς) ανήκει στην ίδια την κοινότητα των εργαζομένων. Αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται ούτε ο διευθυντής ούτε ο ιδιοκτήτης. Τα κέρδη, αντί να πηγαίνουν σε κάποιους λίγους, επανεπενδύονται στην επιχείρηση ή κατανέμονται δίκαια μεταξύ όλων. Αυτό όχι μόνο δημιουργεί μεγαλύτερη οικονομική ισότητα, αλλά και καλλιεργεί ένα αίσθημα ευθύνης και συλλογικής συνείδησης που σπάνια παρατηρείται στις συμβατικές καπιταλιστικές επιχειρήσεις. Σε αυτές τις συνθήκες  η αυτοδιαχείριση αποτελεί ταυτόχρονα και αντίσταση στον καπιταλισμό.

Η σχέση μεταξύ συνδικάτων και αυτοδιαχείρισης είναι περίπλοκη και συχνά παρουσιάζει σύγκρουση συμφερόντων. Οι παραδοσιακές συνδικαλιστικές οργανώσεις βασίζονται στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων των εργαζομένων έναντι του εργοδότη ή της διοίκησης, θέσεις  που δεν υπάρχουν στις αυτοδιαχειριζόμενες επιχειρήσεις. Αυτό δημιουργεί μια σειρά από ιδιαίτερα προβλήματα και προκλήσεις.

Το παράδοξο της εκπροσώπησης

Ένα από τα κύρια ζητήματα είναι ότι η παραδοσιακή συνδικαλιστική δομή βασίζεται σε μια ασύμμετρη εργασιακή σχέση: εργοδότης έναντι εργαζομένου. Σε μια αυτοδιαχειριζόμενη επιχείρηση, αυτή η διχοτομία εξαφανίζεται. Όλοι οι εργαζόμενοι είναι ταυτόχρονα ιδιοκτήτες και διαχειριστές, πράγμα που σημαίνει ότι το συνδικάτο, στον κλασικό του ρόλο ως μεσολαβητή ή αντίβαρου, χάνει τον λόγο ύπαρξής του. Εάν οι εργαζόμενοι είναι αυτοί που λαμβάνουν τις αποφάσεις, εναντίον ποίου θα διαμαρτυρηθούν; Αυτή η έλλειψη φανερού αντίπαλου μπορεί να κάνει το συνδικάτο να αισθάνεται περιττό ή ότι ο ρόλος του επικαλύπτεται από αυτόν της συνέλευσης των εργαζομένων.

Προκλήσεις για το συνδικαλιστικό μοντέλο

Η αυτοδιαχείριση είναι μία από τις θεμελιώδεις αρχές της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργασίας (CGT), ένα κομβικής σημασίας χαρακτηριστικό της ταυτότητάς μας που καθοδηγεί τη συνδικαλιστική δράση και το οργανωτικό της μοντέλο. Δεν είναι απλώς μια λέξη, αλλά μια συνεχής πρακτική που επιδιώκει, να στηρίξει τους εργάτες και τις εργάτριες ώστε μέσω της οριζόντιας συμμετοχής τους να είναι πρωταγωνιστές των δικών τους αγώνων και αποφάσεων.

Πιο συγκεκριμένα αυτοδιαχείριση για την CGT σημαίνει:

• Λήψη αποφάσεων από κάτω προς τα πάνω: Η αυτοδιαχείριση στην CGT, τη Συνομοσπονδία Συνδικάτων, προϋποθέτει ότι οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται από μια ηγεσία ή μια επιτροπή, αλλά προέρχονται από συνελεύσεις μελών. Κάθε άτομο έχει λόγο και ψήφο σε θέματα που αφορούν το σωματείο και με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ο άμεσος έλεγχος στη ζωή του συνδικάτου. Αυτό αντανακλά την ιδέα του να ζει κανείς όπως σκέφτεται, δηλαδή να εφαρμόζει στην πράξη τα ιδανικά της ελευθερίας και της οριζοντιότητας που υπερασπίζεται.
• Οικονομική ανεξαρτησία: Η CGT βασίζει την οικονομική της αυτοδιαχείριση στις συνδρομές των μελών της. Αυτό δίνει στο συνδικάτο τη δυνατότητα να λαμβάνει τις δικές του αποφάσεις σχετικά με το πώς ξοδεύει χρήματα σε ό,τι θεωρεί πιο σημαντικό. Επιπλέον, πολλά συνδικάτα διαθέτουν απεργιακά ταμεία που, σε περίπτωση απεργίας, τους επιτρέπουν να λαμβάνουν χρήματα τις ημέρες που βρίσκονται σε απεργία.
• Ανεξαρτησία από την εξουσία: Αυτή η αρχή μεταφράζεται σε σαφή ανεξαρτησία της CGT από το κράτος, τα πολιτικά κόμματα και τους συστημικούς θεσμούς.
• Αμοιβαία υποστήριξη και αλληλεγγύη: Η αυτοδιαχείριση είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με αλληλοβοήθεια. Αντί να εξαρτώνται από ιεραρχικές δομές, τα μέλη οργανώνονται και αλληλοϋποστηρίζονται για την αντιμετώπιση εργασιακών και κοινωνικών προβλημάτων. Είναι ένα μοντέλο ενεργού αλληλεγγύης, όπου η υπεράσπιση των δικαιωμάτων κάποιου είναι η υπεράσπιση των δικαιωμάτων όλων.
• Άμεση δράση: Η αυτοδιαχείριση εκδηλώνεται επίσης με άμεση δράση, η οποία είναι η προτιμώμενη μορφή αγώνα του συνδικάτου. Αυτό σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι, μέσω από τις συνελεύσεις στα τμήματα των συνδικάτων και στα σωματεία, αποφασίζουν πότε και πώς θα ενεργήσουν (απεργίες, διαμαρτυρίες, διαπραγματεύσεις) χωρίς να περιμένουν να το κάνουν άλλοι για αυτούς.

Οι αυτοδιαχειριζόμενες επιχειρήσεις αποτελούν μια πραγματική πρόκληση για τις λίγο-πολύ κάθετες δομές των συνδικάτων. Είναι φανερό ότι εξ ορισμού, δεν είναι προετοιμασμένες για να χειριστούν τις πολύπλοκες διαδικασίες αυτών των νέων δομών, οι οποίες, με βάσει τους κανόνες που οι εργαζόμενοι έχουν θεσπίσει, είναι πολύ οριζόντιες και συχνά λειτουργούν εκτός των παραδοσιακών συλλογικών συμβάσεων εργασίας και των συμβατικών εργασιακών κανονισμών. Η διαπραγμάτευση των μισθών, για παράδειγμα, είναι ένα εσωτερικό ζήτημα και όχι ένας εξωτερικός αγώνας. Επιπλέον, η οριζόντια αλληλεγγύη που καλλιεργείται από την αυτοδιαχείριση μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να κάνει τους εργαζόμενους να αισθάνονται λιγότερο ταυτισμένοι με μια εξωτερική συνδικαλιστική οργάνωση.

Οι καπιταλιστικές κρίσεις, με τις μαζικές απολύσεις, την εργασιακή ανασφάλεια και τις αυξανόμενες ανισότητες, αποκαλύπτουν τα εγγενή ελαττώματα του συστήματος. Η αυτοδιαχείριση παρουσιάζεται ως μια στρατηγική αντίστασης που επιδιώκει να οικοδομήσει ένα πιο δίκαιο και βιώσιμο οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο. Δίνοντας προτεραιότητα στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τη συλλογική ευημερία έναντι της μεγιστοποίησης του κέρδους, η αυτοδιαχείριση όχι μόνο προσφέρει μια λύση στην κρίση, αλλά θέτει επίσης τα θεμέλια για μια πιο δημοκρατική κοινωνία σε όλα τα επίπεδα.

Υπάρχουν πολλά παραδείγματα από κοοπερατίβες και αυτοδιαχειριζόμενες επιχειρήσεις σε όλο τον κόσμο που αποδεικνύουν τη βιωσιμότητά τους. Αυτά τα εγχειρήματα όχι μόνο κατάφεραν να επιβιώσουν σε ένα καπιταλιστικό περιβάλλον, αλλά και να ευδοκιμήσουν, δείχνοντας ότι είναι εφικτός ένας τρόπος εργασίας που ωφελεί τους πάντες, όχι μόνο λίγους.

Οικονομικά προβλήματα και δυσκολίες στη διακίνηση των προϊόντων

Η αναζήτηση χρηματοδότησης είναι ένα άλλο σημαντικό εμπόδιο. Σε αντίθεση με τις καπιταλιστικές επιχειρήσεις που μπορούν να προσελκύσουν επενδυτές με αντάλλαγμα ένα μερίδιο στο μετοχικό κεφάλαιο, οι αυτοδιαχειριζόμενες επιχειρήσεις συχνά πρέπει να βασίζονται σε τραπεζικά δάνεια ή συλλογική χρηματοδότηση (crowdfunding), γεγονός που περιορίζει τις επιλογές ανάπτυξής τους. Επιπλέον, αντιμετωπίζουν άνισο ανταγωνισμό στην αγορά. Συχνά ανταγωνίζονται μεγαλύτερες, πιο εδραιωμένες εταιρείες που μπορούν να επωφεληθούν από οικονομίες κλίμακας και μεγαλύτερες δυνατότητες μάρκετινγκ. Η διατήρηση της επιβίωσής τους και η ανταγωνιστικότητά τους σε ένα περιβάλλον που ευνοεί τη συσσώρευση κεφαλαίου μπορεί να ένας διαρκής γολγοθάς.

Προκλήσεις ανάπτυξης και κουλτούρας

Η επιχειρηματική κουλτούρα που είχαν διαμορφώσει οι εργαζόμενοι είναι ένας παράγοντας που δυσκολεύει την κατάσταση, διότι η αυτοδιαχείριση απαιτεί από τους εργαζόμενους να προσαρμοστούν σε μια νοοτροπία συνεργασίας, υπευθυνότητας και συλλογικής λήψης αποφάσεων. Αυτό μπορεί να είναι δύσκολο για όσους έχουν συνηθίσει σε ένα ιεραρχικό περιβάλλον. Επίσης και η διαχείριση της ανάπτυξης μπορεί να αποτελέσει πρόκληση, διότι, καθώς μια αυτοδιαχειριζόμενη επιχείρηση αναπτύσσεται, η διατήρηση μιας επίπεδης, οριζόντιας λειτουργίας χωρίς η λήψη αποφάσεων να ξαναγίνει μη διαχειρίσιμη είναι ένα σύνθετο καθήκον. Γιατί οι επιτυχημένες αυτοδιαχειριζόμενες επιχειρήσεις συχνά αναγκάζονται να δημιουργήσουν υποομάδες ή επιτροπές, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε κάποια μορφής ιεραρχία, η οποία αντιβαίνει τις αρχές της αυτοδιαχείρισης.

Πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα του καπιταλισμού στην αυτοδιαχείριση;

1. Κάνοντας διάγνωση της καπιταλιστικής κρίσης, η οποία φαίνεται από 4 στοιχεία

• Συγκεντροποίηση της εξουσίας: Ο έλεγχος των μέσων παραγωγής και της λήψης αποφάσεων βρίσκεται στα χέρια μιας ελίτ.
• Εκμετάλλευση της εργασίας: Η επιδίωξη της μεγιστοποίησης του κέρδους συχνά οδηγεί σε επισφαλή απασχόληση, χαμηλούς μισθούς και κακές συνθήκες εργασίας.
• Οικονομική ανισότητα: Το σύστημα δημιουργεί ένα αυξανόμενο χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών.
• Αποξένωση των εργαζομένων: Οι εργαζόμενοι δεν αισθάνονται πλέον μέρος της παραγωγικής διαδικασίας, παρά μόνο ένα γρανάζι στη μηχανή.

1. Καθιερώνοντας τις αρχές της αυτοδιαχείρισης ως εναλλακτική λύση, οι οποίες (αρχές) είναι

• Οικονομική δημοκρατία: Οι αποφάσεις σχετικά με την παραγωγή, τους μισθούς και τις επενδύσεις λαμβάνονται συλλογικά και οριζόντια σε συνελεύσεις.
• Συλλογική ιδιοκτησία: Τα μέσα παραγωγής (εργοστάσια, εργαλεία, γη) ανήκουν στους εργαζόμενους ή στην κοοπερατίβα και όχι σε εξωτερικούς επενδυτές.
• Δίκαιη κατανομή: Τα κέρδη επανεπενδύονται στην επιχείρηση ή κατανέμονται δίκαια σε όλους τους εργαζόμενους και δεν δίνονται σε παχυλούς μισθούς για τη διοίκηση.
• Ευθύνη και αυτονομία: Κάθε μέλος έχει ενεργό ρόλο και είναι υπεύθυνο για την επιτυχία του έργου της επιχείρησης, γεγονός που ενισχύει τη δέσμευση και τη δημιουργικότητα.

III. Μηχανισμοί Αυτοδιαχείρισης ενάντια στον Καπιταλισμό

• Επανοικειοποίηση της εργασίας: αυτό σημαίνει ότι οι εργάτες ανακτούν τον έλεγχο της εργασίας τους και των καρπών των προσπαθειών τους, καταργώντας με αγώνα την εργασιακή εκμετάλλευση.
• Αλληλεγγύη και Συνεργασία: Η αυτοδιαχείριση προωθεί τη συνεργασία αντί του εσωτερικού ανταγωνισμού, χτίζοντας ένα δίκτυο αμοιβαίας υποστήριξης ανάμεσα στις κοοπερατίβες και δημιουργώντας μια πιο δίκαιη και πιο ισορροπημένη αγορά όπου οι επιχειρήσεις ή οι συνεταιρισμοί μπορούν να λειτουργήσουν μέσα σε μια λιγότερο επιθετική αγορά.
• Δημιουργία Εναλλακτικών Οικοσυστημάτων: Αυτό σημαίνει ότι οι αυτοδιαχειριζόμενες επιχειρήσεις μπορούν να ενωθούν σε δίκτυα, δημιουργώντας αλυσίδες διακίνησης προϊόντων που λειτουργούν εκτός του παραδοσιακού καπιταλιστικού συστήματος και ενισχύουν την κοινωνική οικονομία.
• Ανθεκτικότητα για την αντιμετώπιση της κρίσης: Αν οι άυτοδιαχειριζόμενες επιχειρήσεις πετύχουν να μην εξαρτώνται από εξωτερικές κεφαλαιακές επενδύσεις και έχουν μια πιο ευέλικτη δομή, μπορούν να είναι πιο ανθεκτικές απέναντι στις οικονομικές κρίσεις.

1. Περιορισμοί και προκλήσεις που πρέπει να ξεπεραστούν

• Πίεση της αγοράς: Ο ανταγωνισμός με μεγάλες καπιταλιστικές εταιρείες μπορεί να είναι δύσκολος λόγω της έλλειψης οικονομιών κλίμακας και πρόσβασης σε μεγάλα κεφάλαια.
• Αναποτελεσματική λήψη αποφάσεων: Η συναίνεση μπορεί να είναι μια αργή και περίπλοκη διαδικασία, ειδικά σε μεγάλες οργανώσεις.

–Αποκλεισμός (θεσμικός και οικονομικός): Η έλλειψη νομικού πλαισίου λειτουργίας, όπως και σταθερής πηγής οικονομικής υποστήριξης μπορεί να δυσκολέψει  τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά της αυτοδιαχειριζόμενης επιχείρησης.

–Ανάγκη για αλλαγή της καπιταλιστικής κουλτούρας: Η αυτοδιαχείριση απαιτεί από τους εργαζόμενους να προσαρμοστούν σε μια νέα νοοτροπία, αφήνοντας πίσω την παθητικότητα του καπιταλιστικού μοντέλου.

Ως τελικό συμπέρασμα, μπορούμε να απαντήσουμε στο αρχικό ερώτημα εάν η αυτοδιαχείριση αποτελεί εναλλακτική λύση στην κρίση του καπιταλισμού: και απαντάμε, ναι, μπορεί, γιατί από την εμφάνιση του καπιταλισμού αυτό ήταν. Η επιτυχία της θα εξαρτηθεί από τις δυνατότητές μας και τη θέλησή μας να χτίσουμε κάτι που δεν είναι εφήμερο, αλλά απαιτεί συνεχή επαγρύπνηση.

Η αυτοδιαχείριση απαιτεί από κάθε εργαζόμενο να αποδεχτεί ξεκάθαρα ότι είναι αυτός που παίρνει τις αποφάσεις για το τι θα κάνει και πώς, ότι πρέπει ο ίδιος να εξασφαλίσει τα μέσα για να το επιτύχει και παράλληλα, ότι, εκτός από την ατομική ευθύνη  πρέπει να συνδυάσει την επιθυμία και την ευελιξία για συλλογική οικοδόμηση.

Η αυτοδιαχείριση, επομένως, δεν είναι καθόλου εύκολη, όμως είναι εφικτή, και η εφαρμογή της αποδεικνύει ότι υπάρχει ένας διαφορετικός τρόπος δράσης στην οικονομία και στη ζωή των ανθρώπων, ένας τρόπος που αντιτίθεται πλήρως στην σημερινή κατάσταση, όπου  τα πάντα κινούνται γύρω από την παραγωγή προϊόντων, την κατανάλωση και το χρηματικό κέρδος. Αντικαθιστά την απόκτηση χρημάτων ως βασικό στόχο στη ζωή μας, με την αναδιανομή του εισοδήματος και την επίτευξη μιας κοινωνίας που επιδιώκει την ικανοποίηση των πραγματικών αναγκών των ανθρώπων και την προσωπική   ολοκλήρωση.

Και για να κλείσουμε την ομιλία και να ξεκινήσουμε τη συζήτηση, σας προτείνουμε δύο κείμενα, και περιμένουμε ευχαρίστως τις ερωτήσεις σας.

Το ένα κείμενο είναι του Nelson Méndez, καθηγητή πανεπιστημίου από τη Βενεζουέλα, ο οποίος γράφει ότι για το ιδανικό της αναρχίας, η αυτοδιαχείριση είναι ένα σχέδιο ή ένα κοινωνικό κίνημα που, επιδιώκοντας την αυτονομία του ατόμου, έχει ως μέθοδο και στόχο η επιχείρηση και η οικονομία να διευθύνονται από εκείνους που συνδέονται άμεσα με την παραγωγή, τη διανομή και τη χρήση αγαθών και υπηρεσιών. Η ίδια αυτή στάση δεν περιορίζεται στην παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών, αλλά επεκτείνεται σε ολόκληρη την κοινωνία, υποστηρίζοντας την άμεση διαχείριση και τη δημοκρατία ως μοντέλο για τη λειτουργία των θεσμών συλλογικής συμμετοχής.

Με το δεύτερο κείμενο θα αναφερθούμε σε έναν συγγραφέα, τον οποίο κανείς δεν μπορεί έστω και κατά διάνοια να αποκαλέσει αναρχικό, και αυτός είναι ο  Αριστοτέλης, ο οποίος  διέκρινε τον ελεύθερο άνθρωπο από τον δούλο. Γράφει ο  Σταγειρίτης φιλόσοφος: «Αυτός που, όντας άνθρωπος, δεν ανήκει εκ φύσεως στον εαυτό του, αλλά είναι άνθρωπος ενός άλλου, είναι εκ φύσεως δούλος». Εμείς είμαστε αντίθετοι στο ότι κάποιος μπορεί να είναι δούλος εκ φύσεως. Παράλληλα, όμως, ο Αριστοτέλης αναγνωρίζει επίσης ότι υπάρχουν δούλοι εκ του νόμου, οι οποίοι υποτάσσονται με τη βία και στους οποίους οι νικητές επιβάλλουν την κυριαρχία τους, όπως συμβαίνει στην εποχή μας. Αυτό όμως, που πρέπει να τονίσουμε είναι ότι ένας από τους πατέρες της δυτικής σκέψης, όπως είναι ο Αριστοτέλης έχει ήδη επισημάνει ότι το χαρακτηριστικό του ελεύθερου ανθρώπου είναι να είναι αυτόνομος, να μην ανήκει σε κάποιον άλλο, να είναι για τον εαυτό του και να ανήκει στον εαυτό του, να είναι, δηλαδή, ι η ουσία της ίδιας του της ύπαρξης. Και το να είναι κανείς αυτόνομος δεν είναι τίποτα άλλο από το να έχει την δυνατότητα να αυτοδιαχειρίζεται τη ζωή του, η οποία μεταφράζεται σε αυτοδιαχείριση της εργασίας του, των πράξεων του και των στόχων του, στο πλαίσιο, βέβαια  της κοινότητας στην οποία ανήκει. Με τον τρόπο αυτό μπορούμε να πούμε, όπως και ο Αριστοτέλης, ότι η αυτοδιαχείριση υπάρχει από τη φύση της στην ελευθερία ενός ανθρώπου που θεωρεί τον εαυτό του ως τέτοιο και αποτελεί προϋπόθεση για την πλήρη ολοκλήρωσή του.

The post Εισήγηση του αναρχοσυνδικαλιστή David Blanco (CGT) για την Αυτοδιαχείριση στο πάρκο Ναυαρίνου first appeared on Aυτολεξεί.

Την εποχή της σοβιετικής εισβολής [τον Αύγουστο του 1968] στην Τσεχοσλοβακία, δύο μήνες μετά τη σύσταση των πρώτων εργατικών συμβουλίων, υπήρχαν ίσως λιγότερα από δύο ντουζίνες από αυτά – αν και αυτά συγκεντρώνονταν στις μεγαλύτερες επιχειρήσεις και ως εκ τούτου αντιπροσώπευαν έναν μεγάλο αριθμό εργαζομένων. Αλλά το κίνημα απογειώθηκε, και έως τον Ιανουάριο του 1969 υπήρχαν Συμβούλια σε περίπου 120 επιχειρήσεις, που εκπροσωπούσαν περισσότερους από 800.000 εργαζόμενους – περίπου το ένα έκτο των εργαζομένων της χώρας. Αυτό συνέβη παρά τη νέα διάθεση αποθάρρυνσης από την κυβέρνηση, από τον Οκτώβριο του 1968.

Από την αρχή, αυτό ήταν ένα κίνημα βάσης από-τα-κάτω που ανάγκασε το κόμμα, την κυβέρνηση και τις διοικήσεις των επιχειρήσεων να αντιδράσουν. Τα Συμβούλια σχεδίασαν τα δικά τους καταστατικά και τα εφάρμοσαν από την αρχή. Το σχέδιο καταστατικού για το εργοστάσιο Wilhelm Pieck στην Πράγα (ένα από τα πρώτα, που δημιουργήθηκε τον Ιούνιο του 1968) αποτελεί ένα καλό παράδειγμα.

«Οι εργάτες του εργοστασίου W. Pieck (CKD Πράγα) επιθυμούν να εκπληρώσουν ένα από τα θεμελιώδη δικαιώματα της σοσιαλιστικής δημοκρατίας, δηλαδή το δικαίωμα των εργατών να διαχειρίζονται το δικό τους εργοστάσιο», ανέφερε η εισαγωγή του καταστατικού. «Επιθυμούν επίσης έναν στενότερο δεσμό μεταξύ των συμφερόντων ολόκληρης της κοινωνίας και των συμφερόντων του κάθε ατόμου. Για τον σκοπό αυτό, αποφάσισαν να εγκαθιδρύσουν την εργατική αυτοδιαχείριση».

Όλοι οι εργαζόμενοι που δούλευαν για τουλάχιστον τρεις μήνες, εκτός από τον διευθυντή, είχαν δικαίωμα να συμμετάσχουν, και οι εργαζόμενοι στο σύνολό τους, που ονομάζονταν ως η «Συνέλευση των Εργαζομένων», ήταν το ανώτατο όργανο το οποίο θα λάμβανε όλες τις θεμελιώδεις αποφάσεις. Με τη σειρά της, η Συνέλευση θα εξέλεγε το εργατικό συμβούλιο για να εκτελεί τις αποφάσεις του συνόλου, να διαχειρίζεται το εργοστάσιο και να προσλαμβάνει τον διευθυντή. Τα μέλη του συμβουλίου θα υπηρετούσαν διαδοχικά, θα εκλέγονταν με μυστική ψηφοφορία και θα ήταν ανακλητά. Ο διευθυντής θα επιλεγόταν έπειτα από εξέταση του κάθε υποψηφίου που θα διεξαγόταν από ένα σώμα που αποτελούνταν από την πλειοψηφία των εργαζομένων και μια μειοψηφία από εξωτερικές οργανώσεις.

Ένας διευθυντής θα ήταν ο ανώτατος διαχειριστής, ισοδύναμος με τον διευθύνοντα σύμβουλο μιας καπιταλιστικής εταιρείας. Το εργατικό συμβούλιο θα ήταν το ισοδύναμο ενός διοικητικού συμβουλίου σε μια καπιταλιστική εταιρεία της οποίας οι μετοχές διακινούνται στο χρηματιστήριο. Αυτός ο εποπτικός ρόλος, ωστόσο, θα ήταν ριζικά διαφορετικός: Το εργατικό συμβούλιο θα έπρεπε να αποτελούνταν από εργαζόμενους που ενεργούν προς το συμφέρον των συναδέλφων τους και, θεωρητικά, με γνώμονα και το ευρύτερο καλό της κοινωνίας.

Αντιθέτως, σε μια καπιταλιστική εταιρεία εισηγμένη στο χρηματιστήριο, το διοικητικό συμβούλιο αποτελείται από κορυφαία στελέχη της εταιρείας, τους φίλους του διευθύνοντος συμβούλου, στελέχη από άλλες εταιρείες στις οποίες υπάρχει σύμπνοια συμφερόντων, και ίσως μια ή δύο διασημότητες, και το διοικητικό συμβούλιο έχει υποχρέωση μόνο απέναντι στους κατόχους των μετοχών της εταιρείας. Αν και αυτή η υποχρέωση απέναντι στους μετόχους είναι αρκετά ισχυρή σε ορισμένες χώρες ώστε να κατοχυρώνεται σε νομικά καταστατικά, η ιδιοκτησία των μετοχών κατανέμεται σε τόσους πολλούς που το διοικητικό συμβούλιο συχνά ενεργεί προς το συμφέρον αυτής της ανώτατης διοίκησης, κάτι που μεταφράζεται στην ελάχιστη δυνατή ανεμπόδιστη μεταφορά πλούτου προς τα πάνω. Αλλά σε περιπτώσεις όπου το διοικητικό συμβούλιο τηρεί το νόμιμο καθήκον του και κυβερνά προς το συμφέρον των κατόχων των μετοχών, αυτό το καθήκον σημαίνει απλώς τη μεγιστοποίηση της τιμής των μετοχών με κάθε απαραίτητο μέσο, μη εξαιρουμένων των μαζικών απολύσεων, των μειώσεων μισθών και της αφαίρεσης παροχών από τους εργαζομένους. Σε κάθε περίπτωση, η καπιταλιστική εταιρεία κυβερνάται αντίθετα με τα συμφέροντα του εργατικού δυναμικού της (του οποίου οι συλλογικές προσπάθειες αποτελούν την πηγή των κερδών), σύμφωνα με τον νόμο.

Η Εθνική Συνέλευση επιδίωξε να κάνει νόμο τα καταστατικά

Τα καταστατικά του εργοστασίου Wilhelm Pieck ήταν παρόμοια με τα καταστατικά που εκδίδονταν σε άλλες επιχειρήσεις που δημιουργούσαν εργατικά συμβούλια. Ήταν λογικό να συσταθεί μια εθνική ομοσπονδία συμβουλίων για να συντονίσει το έργο τους και η οικονομική δραστηριότητα να έχει σχέση με το ευρύτερο κοινωνικό συμφέρον. Ενόψει της καταληκτικής ημερομηνίας της κυβέρνησης για τη διαμόρφωση της εθνικής νομοθεσίας που θα έδινε νομική υπόσταση στα συμβούλια, πραγματοποιήθηκε Γενική Συνέλευση των Εργατικών Συμβουλίων στις 9 και 10 Ιανουαρίου 1969 στο Πίλσεν, μια από τις σημαντικότερες βιομηχανικές πόλεις της Τσεχοσλοβακίας (ίσως πιο γνωστή διεθνώς για τις διάσημες μπύρες της). Μια έκθεση 104 σελίδων άφησε πίσω της ένα καλό αρχείο της συνάντησης (ήταν επίσης μαγνητοσκοπημένη). Εκπρόσωποι από όλη την Τσεχία και τη Σλοβακία συγκεντρώθηκαν για να παράσχουν τις απόψεις των συμβουλίων και να βοηθήσουν στην προετοιμασία του εθνικού νόμου.

Οι ηγέτες των συνδικάτων ήταν μεταξύ των συμμετεχόντων στη συνάντηση και υποστήριξαν τους συμπληρωματικούς ρόλους των συνδικάτων και των συμβουλίων (τα συνδικάτα, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, συγκάλεσαν τα δύο τρίτα των συμβουλίων). Ένας από τους πρώτους ομιλητές, ένας μηχανικός που ήταν πρόεδρος του τοπικού συνδικάτου του στο Πίλσεν, είπε ότι η καταμερισμός των καθηκόντων αποτελούσε μια φυσική εξέλιξη:

«Για εμάς, η ίδρυση εργατικών συμβουλίων συνεπάγεται ότι θα μπορέσουμε να επιτύχουμε ένα καθεστώς σχετικής ανεξαρτησίας για την επιχείρηση, ότι η εξουσία λήψης αποφάσεων θα διαχωριστεί από τις εκτελεστικές εξουσίες, ότι τα συνδικάτα θα έχουν το ελεύθερο να εφαρμόσουν τις δικές τους επιμέρους πολιτικές, ότι σημειώνεται πρόοδος προς την επίλυση του προβλήματος της σχέσης των παραγωγών με αυτό που παράγουν, δηλαδή, αρχίζουμε να λύνουμε το πρόβλημα της αποξένωσης».

Σε αυτή τη συνάντηση εκπροσωπήθηκαν περίπου 190 επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων 101 εργατικών συμβουλίων και 61 προπαρασκευαστικών επιτροπών για τη δημιουργία συμβουλίων. Οι υπόλοιπες ήταν συνδικαλιστικές ή άλλου είδους επιτροπές. Η συνάντηση ολοκληρώθηκε με την ομόφωνη ψήφιση ενός ψηφίσματος 6 σημείων, που περιελάμβανε «το δικαίωμα στην αυτοδιαχείριση ως αναφαίρετο δικαίωμα του σοσιαλιστή παραγωγού».

Το ψήφισμα δήλωνε:

«Είμαστε πεπεισμένοι ότι τα Εργατικά Συμβούλια μπορούν να βοηθήσουν στον εξανθρωπισμό τόσο της εργασίας όσο και των σχέσεων εντός της επιχείρησης και να δώσουν σε κάθε παραγωγό την αίσθηση ότι δεν είναι απλώς ένας υπάλληλος, ένα απλό στοιχείο εργασίας στη διαδικασία παραγωγής, αλλά και ο οργανωτής και ο συνδημιουργός αυτής της διαδικασίας. Γι’ αυτό θέλουμε να τονίσουμε εκ νέου εδώ και τώρα ότι τα συμβούλια πρέπει πάντα να διατηρούν τον δημοκρατικό τους χαρακτήρα και τους ζωτικούς δεσμούς τους με τους εκλογείς τους, αποτρέποντας έτσι τη δημιουργία μιας ειδικής κάστας “επαγγελματικών στελεχών της αυτοδιαχείρισης”».

Αυτός ο δημοκρατικός χαρακτήρας, και η δημοτικότητα της έννοιας, αποδεικνύεται από τη μαζική συμμετοχή — μια έρευνα σε 95 Συμβούλια διαπίστωσε ότι το 83% των εργαζομένων είχαν συμμετάσχει στις εκλογές των συμβουλίων. Πραγματοποιήθηκε μια σημαντική μελέτη σε αυτά τα 95 συμβούλια, που εκπροσωπούσαν τον κατασκευαστικό και άλλους τομείς, και μια ενδιαφέρουσα τάση προέκυψε από τα δεδομένα σχετικά με το υψηλό επίπεδο εμπειρίας που ενσωματώνεται στα εκλεγμένα μέλη των συμβουλίων. Περίπου τα τρία τέταρτα των μελών των συμβουλίων βρίσκονταν στους χώρους εργασίας τους για περισσότερα από δέκα χρόνια, και ως επί το πλείστον για περισσότερα από 15 χρόνια. Περισσότερο από το 70% των μελών των συμβουλίων ήταν τεχνικοί ή μηχανικοί, περίπου το ένα τέταρτο ήταν χειρώνακτες εργάτες και μόνο το 5% προερχόταν από το διοικητικό προσωπικό. Αυτά τα αποτελέσματα αντιπροσωπεύουν έναν ισχυρό βαθμό ψήφου υπέρ αυτών που θεωρούνταν ως οι καλύτεροι υποψήφιοι, όχι ως αποτέλεσμα μιας ψηφοφορίας που οι εργαζόμενοι απλά ψηφίζουν τους φίλους τους ή υποψηφίους σαν αυτούς — επειδή το συμβουλιακό κίνημα ήταν ιδιαίτερα ισχυρό στους τομείς της μεταποίησης, οι περισσότεροι από αυτούς που ψήφισαν για τα μέλη των συμβουλίων ήταν χειρώνακτες εργάτες.

Αυτά τα αποτελέσματα κατέδειξαν υψηλό επίπεδο πολιτικής ωριμότητας εκ μέρους των Τσεχοσλοβάκων εργατών. Μια άλλη ένδειξη αυτής της σοβαρότητας είναι ότι το 29% όσων εκλέχθηκαν σε συμβούλια είχαν πανεπιστημιακή εκπαίδευση, πιθανώς υψηλότερο μέσο επίπεδο εκπαίδευσης από αυτό που κατείχαν τότε οι διευθυντές. Πολλοί διευθυντές στο παρελθόν είχαν τοποθετηθεί στις θέσεις τους μέσω πολιτικών διασυνδέσεων, και η επιθυμία να εξεγερθούν ενάντια στη μερικές φορές ερασιτεχνική διοίκηση έπαιξε ρόλο στο κίνημα των συμβουλίων. Είναι επίσης ενδιαφέρον ότι περίπου τα μισά μέλη των συμβουλίων ήταν επίσης μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος. Οι Τσεχοσλοβάκοι εργάτες συνέχισαν να πιστεύουν στον σοσιαλισμό, ενώ απέρριπταν το επιβληθέν σύστημα σοβιετικού τύπου.

Η κυβέρνηση επιδίωξε να αποδυναμώσει τον εργατικό έλεγχο

Η κυβέρνηση συνέταξε ένα νομοθετικό νομοσχέδιο, αντίγραφα του οποίου κυκλοφόρησαν τον Ιανουάριο του 1969, αλλά το νομοσχέδιο δεν κατατέθηκε ποτέ καθώς η σοβιετική πίεση στην ηγεσία του τσεχοσλοβακικού κόμματος εντάθηκε και οι σκληροπυρηνικοί άρχισαν να επιβάλλονται. Το νομοσχέδιο θα άλλαζε το όνομα των εργατικών συμβουλίων σε συμβούλια επιχειρήσεων και θα αποδυνάμωνε ορισμένα από τα καταστατικά που είχαν διαμορφωθεί από τα ίδια τα συμβούλια. Αυτές οι υποχωρήσεις περιελάμβαναν μια πρόταση για άσκηση βέτο από πλευράς του κράτους στην επιλογή διευθυντών επιχειρήσεων, ότι το ένα πέμπτο των συμβουλίων των επιχειρήσεων θα αποτελείται από μη εκλεγμένους εξωτερικούς ειδικούς και ότι τα συμβούλια αυτών που το νομοσχέδιο αναφέρει ως «κρατικές επιχειρήσεις» (τράπεζες, σιδηρόδρομοι και άλλες οντότητες που θα παρέμεναν άμεσα ελεγχόμενες από την κυβέρνηση) θα μπορούσαν να έχουν μόνο μια μειοψηφία μελών που θα εκλέγονται από τους ίδιους τους εργαζομένους και θα επιτρεπόταν κυβερνητικό βέτο στις αποφάσεις των συμβουλίων.

Αυτή η προτεινόμενη υπαναχώρηση αντιμετωπίστηκε με αντιδράσεις. Η καθημερινή συνδικαλιστική εφημερίδα Práce, σε σχόλιό της τον Φεβρουάριο, και ένα ομοσπονδιακό συνέδριο των συνδικάτων, τον Μάρτιο, χαρακτήρισαν και οι δύο το κυβερνητικό νομοσχέδιο «το ελάχιστο αποδεκτό». Σε σχόλιο της Práce, ένας μηχανικός και ακτιβιστής των συμβουλίων, ο Rudolf Slánský ο νεώτερος (γιος του εκτελεσμένου αρχηγού του κόμματος), έθεσε το κίνημα των συμβουλίων στο πλαίσιο του ζητήματος της ιδιοκτησίας των επιχειρήσεων.

«Η διαχείριση της οικονομίας του έθνους μας είναι ένα από τα κρίσιμα προβλήματα», έγραψε ο Slánský.

«Η βασική οικονομική αρχή στην οποία στηρίζεται ο γραφειοκρατικός-συγκεντρωτικός μηχανισμός διαχείρισης είναι η άμεση άσκηση των λειτουργιών ιδιοκτησίας της εθνικοποιημένης βιομηχανίας. Το κράτος, ή ακριβέστερα διάφορα κεντρικά όργανα του κράτους, αναλαμβάνουν αυτό το καθήκον. Είναι σχεδόν περιττό να υπενθυμίσουμε στον αναγνώστη ένα από τα κύρια μαθήματα του μαρξισμού, δηλαδή ότι αυτός που έχει ιδιοκτησία έχει εξουσία… Η μόνη δυνατή μέθοδος μετατροπής του γραφειοκρατικού-διοικητικού μοντέλου της σοσιαλιστικής μας κοινωνίας σε δημοκρατικό μοντέλο είναι η κατάργηση του μονοπωλίου της κρατικής διοίκησης στην άσκηση των λειτουργιών ιδιοκτησίας και η αποκέντρωσή της προς εκείνους των οποίων το συμφέρον έγκειται στη λειτουργία της σοσιαλιστικής επιχείρησης, δηλαδή στις συλλογικότητες των εργαζομένων των επιχειρήσεων».

Απευθυνόμενος στους γραφειοκράτες που αντιτάχθηκαν στη μείωση του κεντρικού ελέγχου, ο Slánský έγραψε:

«[Α]υτοί οι άνθρωποι αρέσκονται στο να συγχέουν ορισμένες έννοιες. Λένε, για παράδειγμα, ότι αυτός ο νόμος θα σήμαινε τη μετατροπή της κοινωνικής ιδιοκτησίας στο σύνολό της σε ιδιοκτησία μιας ομάδας, παρ’ όλο που σαφώς δεν πρόκειται για ζήτημα ιδιοκτησίας, αλλά μάλλον για το ποιος ασκεί δικαιώματα ιδιοκτησίας στο όνομα ολόκληρης της κοινωνίας, αν είναι ο κρατικός μηχανισμός ή οι σοσιαλιστές παραγωγοί απευθείας, δηλαδή οι συλλογικότητες των επιχειρήσεων».

Παρ’ όλα αυτά, υπήρχε ένταση μεταξύ των καθηκόντων της εποπτείας και της καθημερινής διαχείρισης. Ένας άλλος σχολιαστής, ένας καθηγητής νομικής, δήλωσε:

«Δεν πρέπει… να θέτουμε τη δημοκρατία και την τεχνική ικανότητα ως αντίθετα, αλλά να αναζητούμε μια αρμονική ισορροπία μεταξύ αυτών των δύο συνιστωσών… Ίσως θα ήταν καλύτερο να μην μιλάμε για μεταβίβαση λειτουργιών αλλά μάλλον για μεταβίβαση καθηκόντων. Τότε θα είναι απαραίτητο η κατάλληλη μεταβίβαση να υπαγορεύεται από τις ανάγκες και όχι από λογικές δόγματος ή γοήτρου».

Αυτές οι συζητήσεις δεν θα είχαν καμία ευκαιρία να εξελιχθούν.

Τον Απρίλιο του 1969, ο Alexander Dubček αναγκάστηκε να παραιτηθεί από τη θέση του πρώτου γραμματέα του κόμματος και αντικαταστάθηκε από τον Gustáv Husák, ο οποίος δεν έχασε χρόνο και ξεκίνησε την καταστολή. Το νομοσχέδιο απορρίφθηκε τον Μάιο. Οι κυβερνητικοί και κομματικοί αξιωματούχοι ξεκίνησαν μια εκστρατεία κατά των συμβουλίων.

Η κυβέρνηση απαγόρευσε επίσημα τα Εργατικά Συμβούλια τον Ιούλιο του 1970, αλλά μέχρι τότε αυτά είχαν ήδη εξαφανιστεί.

——————————————————

* Το παρόν αποτελεί ένα απόσπασμα από το βιβλίο It’s Not Over: Learning From the Socialist Experiment, που εκδόθηκε από τις εκδόσεις Zero Books. Οι παραπομπές παραλείπονται. Οι πηγές που παραλείπονται και αναφέρονται σε αυτό το απόσπασμα είναι: Robert Vitak, “Workers Control: The Czechoslovak Experience,” Socialist Register, 1971· Oldřich Kyn, “The Rise and Fall of the Economic Reform in Czechoslovakia,” American Economic Review , Μάιος 1970· και διάφορα άρθρα που έχουν ανθολογηθεί στο Vladimir Fišera, Workers’ Councils in Czechoslovakia: Documents and Essays 1968-69, St. Martin’s Press, 1978.

** Διαδικτυακή πηγή: https://www.workerscontrol.net/authors/forgotten-workers%E2%80%99-control-movement-prague-spring

The post Το Ξεχασμένο Κίνημα Εργατικών Συμβουλίων της Άνοιξης της Πράγας (1968-’69) first appeared on Aυτολεξεί.

Προσκαλούμε εργαζόμενους από ανακτημένες και αυτοδιαχειριζόμενες επιχειρήσεις, συνεταιρισμούς, κοινωνικές και λαϊκές οργανώσεις, από συνδικαλιστικές οργανώσεις, καθώς και ακαδημαϊκούς που ενδιαφέρονται και υιοθετούν τις πρακτικές της αυτοδιαχείρισης, όπως και το πρόταγμα για μια νέα οικονομία των εργαζομένων, να συμμετάσχουν σε αυτή τη νέα Διεθνή Συνάντηση.

Οι διεθνείς συναντήσεις για την “Οικονομία των Εργαζομένων” είναι ένας χώρος συζήτησης και ανταλλαγής εμπειριών αυτοδιαχείρισης της εργασίας ανάμεσα σε  συλλογικότητες για τον κοινοτισμό, σε κοινωνικές οργανώσεις και γενικότερα, οργανώσεις της εργατικής τάξης. Οι συλλογικότητες αυτές θέτουν σε συζήτηση  τα προβλήματα   και τις επιτυχίες τους και τα εξετάζουν από κοινού με φορεις ενεργούς κοινωνικής δράσης, όπως και με φορείς ακαδημαϊκής έρευνας, με στόχο την αναζήτηση και διαμόρφωση μιας εναλλακτικής πρότασης από την εργασία και την αυτοδιαχείριση, ως απάντηση  στην κρίση στην οποία επιβάλλει στους λαούς ο παγκόσμιος νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός. Οι Διεθνείς Συναντήσεις πραγματοποιούνται κάθε δύο χρόνια: οι δύο πρώτες έγιναν στο Μπουένος Άιρες της Αργεντινής, (2007 και 2009) και στη συνέχεια στο Μεξικό (2011), στη Βραζιλία (στο Ζοάο Πεσσόα, 2013), στη Βενεζουέλα (Πούντο Φίχο, 2015), στην Αργεντινή (Πιγουέ, 2017), στη Βραζιλία (Γκουαραρέμα, στην Εθνική Σχολή Florestan Fernandes, 2019), στο Μεξικό (2021, λόγω Covid έγινε διαδικτυακά) και στην Αργεντινή, (Ροζάριο, (2023). Από το 2014 πραγματοποιούνται, οργανωμένες ανά περιοχή, περιφερειακές συναντήσεις κάθε δύο χρόνια στη Λατινική Αμερική, στην Ευρώπη και τη Βόρεια και Κεντρική Αμερική. Η επιτυχημένη εμπειρία της 4^ης Λατινοαμερικανικής Συνάντησης που πραγματοποιήθηκε στην επαρχία Λα Ριόχα, στην Αργεντινή το 2024, και διοργανώθηκε από τον ιστορικό συνεταιρισμό Copegraf, που εκδίδει την εφημερίδα, El Independiente στην επαρχία αυτή, όπως και από άλλες οργανώσεις της από την υπόλοιπη Αργεντινή, ήταν καθοριστική στην απόφαση να επαναληφθεί στο ίδιο μέρος, η διοργάνωση φέτος, αλλά αυτή τη φορά για τη Διεθνή Συνάντηση, στην οποία θα συμμετέχουν εκπρόσωποι και από άλλες ηπείρους.

Οι εργασίες συνεδρίες θα πραγματοποιηθούν στο Κέντρο Πολιτισμού Pedro Ignacio de Castro Βarros, στην πρωτεύουσα της επαρχίας Λα Ριόχα, (βόρεια Αργεντινή),

Το Πλαίσιο και οι συζητήσεις της Δέκατης Συνάντησης

Αυτή η Συνάντηση θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο μιας πολύ κρίσιμης κατάστασης, η οποία με το πέρασμα του χρόνου συνεχώς επιδεινώνεται, τόσο στην Αργεντινή όσο και στην ευρύτερη περιοχή. Ταυτόχρονα βαθαίνει η διεθνής οικονομική κρίση, και πληθαίνουν επικίνδυνα οι επιθέσεις στις ιστορικές κατακτήσεις της εργατικής τάξης και παράλληλα εκατομμύρια άνθρωποι εξωθούνται σε επισφαλή εργασία  και άτυπη απασχόληση. Αυτά συμβαίνουν σε έναν κόσμο που μαστίζεται από μια τεραστίων διαστάσεων περιβαλλοντική κρίση, η οποία θέτει σε κίνδυνο την ίδια τη ζωή στον πλανήτη, την ώρα που αυξάνεται επικίνδυνα η συσσώρευση του πλούτου και  το κεφάλαιο με πολύ γρήγορους ρυθμούς ο συγκεντρώνεται σε συνεχώς λιγότερα χέρια εις βάρος της εργασίας.

Η συνεχώς αυξανόμενη επικίνδυνα επιθετική υπεροχή των δεξιών και ακροδεξιών επιλογών σε πολλές χώρες και η συχνή προσφυγή στους πολέμους για την επίλυση των διαφορών μεταξύ των εθνών, ή και εντός των εθνών  από κοινού με τις ασταθείς και ταυτόχρονα επικίνδυνες πολιτικές επιλογές, ιδιαίτερα σε στρατιωτικό επίπεδο,  της ακόμη ηγεμονικής ιμπεριαλιστικής δύναμης, των Ηνωμένων Πολιτειών, καθιστούν την κατάσταση ακόμη πιο ασταθή και επικίνδυνη. Οι επιθέσεις και οι απελάσεις μεταναστών, η γενοκτονία στη Γάζα, οι «αθόρυβοι» πόλεμοι στην Αφρική, η καταστροφική υποβάθμιση των συνθηκών διαβίωσης, όπως και η επιταχυνόμενη κατάργηση των δημόσιων πολιτικών στην υγεία, την εκπαίδευση, τη στέγαση και την απασχόληση είναι μόνο μερικές μεταξύ άλλων συμφορών που υφίστανται οι λαοί, ενώ παράλληλα απειλούν επικίνδυνα τους αγώνες της εργατικής τάξης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, κυβερνήσεις όπως αυτή του Χαβιέ Μιλέϊ στην Αργεντινή όχι μόνο αμφισβητούν τις ελάχιστα αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης του λαού, αλλά στοχοποιούν την εργατική τάξη ως τον κύριο εχθρό τους και ιδιαίτερα εκείνες τις οργανώσεις και τις πολιτικές συλλογικότητες που επιδιώκουν το κοινό καλό. Η αυτοδιαχείριση και η εργατική οικονομία είναι ένα όραμα αντίθετο με αυτό της ανερχόμενης ακροδεξιάς. Έχουμε ένα εναλλακτικό σχέδιο απέναντι στο κεφάλαιο και ως εκ τούτου, πρέπει να συζητήσουμε τα προβλήματα, την κατάσταση και τα επιτεύγματα των ιδεών και των εγχειρημάτων που λειτουργούν με βάση αυτές τις ιδέες, καθώς και τις δυνατότητες για τον συντονισμό, την πάρα πέρα  ανάπτυξη και την εδραίωσή τους. Έτσι, οι εμπειρίες μας και οι ιδέες μας μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διαλόγου και αντιπαραθέσεων  και να προβληθούν ως μία από τις λίγες εφαρμοσμένες διαδικασίες που είναι ικανές να παρουσιάσουν μια πραγματική και αποτελεσματική εναλλακτική λύση, βασισμένη στην πρακτική και την εμπειρία των ανακτημένων επιχειρήσεων, των συνεταιρισμών και των κοινοτικών οργανώσεων, στην πόλη και την ύπαιθρο, οι οποίες, παρά τις δυσκολίες, υπάρχουν και δημιουργούν μια διαφορετική λογική σε καθημερινή βάση. Η ενίσχυση αυτών των εναλλακτικών εγχειρημάτων μέσω της ανταλλαγής εμπειριών, του διαλόγου για όλα τα ζητήματα που προκύπτουν και του τοπικού, περιφερειακού και διεθνούς συντονισμού είναι ο σκοπός αυτών των συναντήσεων από την καθιέρωσή τους, πριν από περισσότερα από δεκαοκτώ χρόνια. Με αυτή την πεποίθηση, σας προσκαλούμε να συμμετάσχετε σε αυτή τη νέα Συνάντηση  με στόχο την ενίσχυση και επέκταση της συζήτησης και της οργάνωσης και την επανεξέταση ενός οικονομικού και κοινωνικού σχεδίου από την οπτική γωνία της εργατικής τάξης, των εμπειριών και των οργανώσεων της.

Οι άξονες του διαλόγου στη 10η Διεθνή Συνάντηση για την “Οικονομία των Εργαζομένων”

Κάθε ένας από τους άξονες που ακολουθούν χρησιμεύει ως οδηγός για τα θέματα που θα συζητηθούν στη συνάντηση και ως σημείο αναφοράς για τη διαμόρφωση του προγράμματος με βάση τις προτάσεις που θα κατατεθούν, ένα έργο που θα αναλάβει η τοπική και διεθνής οργανωτική επιτροπή.

Οι βασικοί άξονες:

1. Ανάλυση της κατάστασης της εργατικής τάξης στην πολιτική, οικονομική και περιβαλλοντική κρίση του παγκόσμιου καπιταλισμού. Η Αυτοδιαχείριση σαν απάντηση στις προκλήσεις των νέων και παλαιών δεξιών πολιτικών.
2. Η Αυτοδιαχείριση ως πρακτική και ως εναλλακτικό σχέδιο.
3. Οργανωτικές και πολιτικές προκλήσεις για τον συνδικαλισμό και τις άλλες μορφές οργάνωσης των μισθωτών ή με άλλους τρόπους αμειβόμενων εργαζόμενων στον παγκόσμιο νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό.
4. Η καθιέρωση της επισφαλούς και άτυπης εργασίας στον παγκόσμιο καπιταλισμό: Αποκλεισμός, ένταξη ή αναδιοργάνωση των μορφών εργασίας;
5. Η Οικονομία των εργαζομένων από την οπτική γωνία του φύλου
6. Προβλήματα και προκλήσεις της αυτοδιαχειριζόμενης βιομηχανικής παραγωγής, της εμπορευματοποίησης και της οργανικής ένταξής της στην οικονομία των εργαζομένων
7. Η αυτοδιαχειριζόμενη και κοινοτικά οργανωμένη αγροτική παραγωγή στην οικονομία των εργαζομένων
8. Κράτος και δημόσιες πολιτικές στην οικονομία των εργαζομένων
9. Λαϊκή εκπαίδευση και παραγωγή γνώσης στην οικονομία των εργαζομένων. Ποιος είναι ο ρόλος της κατάρτισης, της αυτο-ανάπτυξης και της καινοτομίας;

Προθεσμίες υποβολής προτάσεων εργασιών:

Υποβολή περίληψης: 30 Σεπτεμβρίου 2025

Αποδοχή περίληψης: 10 Οκτωβρίου 2025

Υποβολή πλήρους εργασίας: 31 Οκτωβρίου 2025

Οι προτάσεις πρέπει να υποβληθούν περιληπτικά σε έκταση όχι μεγαλύτερη της μίας σελίδας. Συνιστάται η πρόταση να  συνοδεύεται από μια ένδειξη σχετικά με το σε ποια από τις 9 προτεινόμενες θεματικές ενότητες θα πρέπει να συμπεριληφθεί η εργασία. Εάν η πρόταση εγκριθεί, η εργασία πρέπει να έχει μέγιστη έκταση 10 σελίδες σε γραμματοσειρά Times New Roman ή Arial 12, με απόσταση γραμμάτων 1,5. Οι εγκεκριμένες εργασίες θα αναρτηθούν σε έναν ιστότοπο πριν από τη Συνάντηση. Για υποβολή προτάσεων σε άλλες μορφές, θα πρέπει να γίνει επικοινωνία με τους διοργανωτές. Οι παρουσιάσεις ή οι προτάσεις πρέπει να υποβληθούν στη φόρμα εγγραφής και να αποσταλούν στη διεύθυνση xencuentrolarioja@gmail.com

Προθεσμίες υποβολής προτάσεων εργαστηρίων, παρουσιάσεων βιβλίων και περιοδικών, καθώς και οπτικοακουστικών παρουσιάσεων:

Υποβολή: 30/9/2025

Αποδοχή: 10/10/2025

Οι παρουσιάσεις εργαστηρίων πρέπει να τεκμηριώνονται ως προς το θέμα, τη μεθοδολογία, τους συμμετέχοντες και τη σχέση τους με τα βασικά θέματα της συνάντησης. Αυτές οι προτάσεις θα αξιολογηθούν επίσης με βάση τη συνάφειά τους και τη διαθεσιμότητα χώρου στη συνάντηση.

Εγγραφή (δωρεάν) στη διεύθυνση:

 https://forms.gle/Ak9DiHeywQt9YFbM8

Η εγγραφή ως συμμετέχων μπορεί  να γίνει μέχρι την έναρξη της συνάντησης. Η συμμετοχή είναι δωρεάν και θα εκδοθούν πιστοποιητικά παρακολούθησης και ομιλητή (για την απόκτηση πιστοποίησης ως συμμετέχων, η εγγραφή πρέπει να γίνει πριν από τις 20/11/2025).

Περισσότερες πληροφορίες στη διεύθυνση

www.recuperadasdoc.com.ar

Επικοινωνία στη διεύθυνση xencuentrolarioja@gmail.com

The post Πρόσκληση συμμετοχής στην 10η Διεθνή Συνάντηση «Η Οικονομία των Εργαζομένων» (Αργεντινή, 27-29/11) first appeared on Aυτολεξεί.

Δεδομένης της τρέχουσας ασταθούς και επικίνδυνης κατάστασης στο Ιράν και στην περιοχή, οι υπογράφουσες οργανώσεις θεωρούν ότι είναι καθήκον τους να λάβουν συλλογική θέση.

Οι εργαζόμενοι του Ιράν — συμπεριλαμβανομένων των εργατών, των εκπαιδευτικών, των νοσηλευτών, των συνταξιούχων και άλλων μισθωτών — δεν έχουν ωφεληθεί ποτέ, δεν ωφελούνται και δεν θα ωφεληθούν από τον πόλεμο, τη στρατιωτικοποίηση, τους βομβαρδισμούς της χώρας ή τις πολιτικές κυριαρχίας και εκμετάλλευσης.

Οι στρατιωτικές επιθέσεις του Ισραήλ και οι βομβαρδισμοί εκατοντάδων στόχων σε διάφορες περιοχές του Ιράν — συμπεριλαμβανομένων υποδομών, χώρων εργασίας, διυλιστηρίων και κατοικημένων περιοχών — αποτελούν μέρος ενός πολεμοχαρούς σχεδίου, το κόστος του οποίου βαραίνει τους απλούς ανθρώπους, ιδίως τους εργαζομένους, μέσω της ζωής, των μέσων διαβίωσής τους και της ευημερίας τους.

Ο ισχυρισμός του Ισραήλ ότι δεν τρέφει εχθρότητα προς τον ιρανικό λαό δεν είναι παρά ένα ψέμα και πολιτική προπαγάνδα. Ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ απείλησε ότι η «Τεχεράνη θα καεί». Οι επαναλαμβανόμενες απειλές του Τραμπ και άλλων αξιωματούχων των ΗΠΑ, σε συνδυασμό με την πλήρη υποστήριξη των δυτικών κυβερνήσεων σε αυτές τις ενέργειες, έχουν μόνο τροφοδοτήσει την ένταση, την ανασφάλεια και την καταστροφή στην περιοχή.

Οι κυβερνήσεις του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών είναι μεταξύ των κύριων υπευθύνων για τη συνεχιζόμενη γενοκτονία στη Γάζα και για πολλά άλλα εγκλήματα στην περιοχή και στον κόσμο. Τα Ηνωμένα Έθνη και οι διεθνείς οργανισμοί που υποκρίνονται ότι επιδιώκουν την ειρήνη, αλλά στην πράξη παραμένουν σιωπηλοί μπροστά σε αυτά τα εγκλήματα, αποτελούν μέρος της ίδιας δομής κυριαρχίας. Το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα — η κερδοσκοπική λογική του και οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις του — είναι μία από τις κύριες αιτίες του πολέμου, της ανθρώπινης καταστροφής και της περιβαλλοντικής καταστροφής.

Η ιρανική εργατική τάξη όχι μόνο δεν κερδίζει τίποτα από τον πόλεμο, αλλά είναι και ένα από τα κύρια θύματά του. Η συνέχιση των οικονομικών κυρώσεων, η διάθεση τεράστιων προϋπολογισμών για στρατιωτικούς σκοπούς και ο περιορισμός των ελευθεριών θα οδηγήσουν μόνο σε βαθύτερη φτώχεια, εντατικοποίηση της καταστολής, πείνα, θάνατο και εκτοπισμό εκατομμυρίων ανθρώπων.

Εμείς, οι ανεξάρτητοι εργαζόμενοι και οι ακτιβιστές από-τα-κάτω στο Ιράν, δεν έχουμε καμία ψευδαίσθηση ότι οι ΗΠΑ ή το Ισραήλ επιδιώκουν να μας φέρουν ελευθερία, ισότητα και δικαιοσύνη — όπως δεν έχουμε καμία ψευδαίσθηση για τον καταπιεστικό, παρεμβατικό, τυχοδιωκτικό και αντεργατικό χαρακτήρα της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Εμείς, οι εργαζόμενοι του Ιράν, έχουμε πληρώσει βαρύ τίμημα για πολλά χρόνια στον αγώνα μας για βασικά δικαιώματα και τις ελάχιστες συνθήκες διαβίωσης: φυλάκιση, βασανιστήρια, εκτελέσεις, απολύσεις, απειλές και ξυλοδαρμούς. Εξακολουθούμε να στερούμαστε το δικαίωμα να οργανωνόμαστε, να συγκεντρωνόμαστε και να εκφράζουμε ελεύθερα τις απόψεις μας. Οι εργαζόμενοι και ο ευρύτερος λαϊκός πληθυσμός είναι δικαιολογημένα θυμωμένοι και αηδιασμένοι με το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας και τους καπιταλιστές που, για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, έχουν συσσωρεύσει τεράστιο πλούτο εις βάρος και με τη στέρηση των δικαιωμάτων μας και της συνεχούς ανασφάλειας.

Όλοι οι αξιωματούχοι και οι θεσμοί που εμπλέκονται στην καταστολή και τη δολοφονία εργαζομένων, γυναικών, νέων και καταπιεσμένων λαών του Ιράν πρέπει να λογοδοτήσουν και να τιμωρηθούν από τον λαό.

Ο αγώνας μας είναι κοινωνικός και ταξικός. Θα συνεχιστεί, βασιζόμενος στη δική μας δύναμη, ως συνέχεια των πρόσφατων κινημάτων για «Ψωμί, Εργασία, Ελευθερία» και «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», και σε συντονισμό με τη διεθνή αλληλεγγύη της παγκόσμιας εργατικής τάξης και των ουμανιστικών, ελεύθερων και ισονομιστικών δυνάμεων.

Η συνέχιση του τρέχοντος πολέμου θα φέρει μόνο περαιτέρω καταστροφή, μη αναστρέψιμη ζημιά στη φύση και νέες ανθρώπινες καταστροφές. Η εργατική τάξη και τα φτωχά στρώματα της ιρανικής κοινωνίας, όπως και οι καταπιεσμένοι σε άλλες χώρες της περιοχής, είναι τα κύρια θύματα αυτής της κατάστασης.

Εμείς, οι υπογράφουσες οργανώσεις, καλούμε όλα τα συνδικάτα, τις οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τις αντιπολεμικές ομάδες, τους περιβαλλοντικούς ακτιβιστές και τους υποστηρικτές της ειρήνης σε όλο τον κόσμο να απαιτήσουν τον άμεσο τερματισμό του πολέμου, των βομβαρδισμών, της δολοφονίας αθώων ανθρώπων και της καταστροφής της φύσης. Υποστηρίξτε τους αγώνες των λαών του Ιράν και της περιοχής για τον τερματισμό της γενοκτονίας, του μιλιταρισμού και της καταπίεσης.

Οι λαοί της Μέσης Ανατολής χρειάζονται ένα τέλος στις καταστροφικές συγκρούσεις μεταξύ περιφερειακών και παγκόσμιων δυνάμεων και την εγκαθίδρυση μιας διαρκούς ειρήνης — μιας ειρήνης στην οποία οι άνθρωποι θα μπορούν να καθορίζουν το δικό τους πεπρωμένο μέσω της αυτοοργάνωσης, των μαζικών κινημάτων και της ευρείας κοινωνικής συμμετοχής.

Όχι στον πόλεμο — όχι στις μιλιταριστικές πολιτικές.

Η άμεση κατάπαυση του πυρός είναι το επείγον αίτημά μας.

Υπογράφουσες οργανώσεις:

• Συνδικάτο Εργαζομένων της Εταιρείας Λεωφορείων Τεχεράνης και Προαστίων
• Συνδικάτο Εργαζομένων της Εταιρείας Ζαχαροκάλαμου Haft Tappeh
• Συνταξιούχοι Εργαζόμενοι του Khuzestan
• Συμμαχία Συνταξιούχων
• Συντονιστική Επιτροπή για τη Βοήθεια στη Δημιουργία Εργατικών Οργανώσεων
• Ομάδα Ενότητας Συνταξιούχων

—————————————————————-

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις αντιδράσεις των από κάτω στον πόλεμο, δείτε το τελευταίο κείμενο του Siyâvash Shahabi στο TVXS: https://tvxs.gr/news/kosmos/apo-ta-kato-i-iraniki-koinonia-ton-politon-enantia-ston-polemo-kai-tin-tyrannia/

The post Ανακοίνωση λαϊκών οργανώσεων του Ιράν κατά του πολέμου και των μιλιταριστικών πολιτικών first appeared on Aυτολεξεί.

Η Πρωτομαγιά είναι μια από τις μέρες που οι αναρχικοί γιορτάζουν την αυτοδιάθεση και την αυτοπραγμάτωση. Οι άνθρωποι συνήθιζαν να ανάβουν φωτιές για να σηματοδοτήσουν το τέλος του χειμώνα εδώ και χιλιάδες χρόνια. Μόνο όταν η εκβιομηχάνιση αποσύνδεσε βίαια τους ανθρώπους από τη γη που τους έθρεψε, η Πρωτομαγιά άρχισε να γιορτάζεται ως εργατική αργία. Αλλά, στη βάση της, η Πρωτομαγιά δεν αφορά την εργασία: αφορά την αφθονία. Αφορά την υπέρβαση, την ευχαρίστηση, την ελευθερία – την ακμάζουσα πηγή της ίδιας της ζωής.

Ως μια χιλιετής ιερή ημέρα που τιμά την επιστροφή της άνοιξης, η Πρωτομαγιά κατευθύνει τις σκέψεις μας προς τη φύση – ένα άγριο και όμορφο χάος που ρέει μέσα μας και μας θρέφει, το οποίο μπορούμε να απολαύσουμε αλλά ποτέ να ελέγξουμε. Οι χαρούμενες πράξεις εξέγερσής μας δεν υποδεικνύουν έναν κόσμο στον οποίο οι εργαζόμενοι πληρώνονται λίγο καλύτερα για την εργασία τους, αλλά τη δυνατότητα να μπορέσουμε να εξαλείψουμε όλες τις μορφές καταπίεσης που στέκονται ανάμεσα σε εμάς και στην τεράστια προοπτική της ζωής μας.

Ακολουθούν μερικές πρόσφατες συναρπαστικές στιγμές από την αιώνια κληρονομιά της Πρωτομαγιάς. Ευχόμαστε ό,τι καλύτερο στις δικές σας προσπάθειες σήμερα, όπως τραγουδά ο λαϊκός τραγουδιστής: «Το να αγωνίζεσαι για κάτι σημαίνει να το κάνεις δικό σου».

Πριν από την Πρωτομαγιά: 1871, 1877, 1884

Προτού να γίνει η Πρωτομαγιά διεθνής ημέρα εορτασμού των εργατικών αγώνων, οι εργάτες και άλλοι επαναστάτες τηρούσαν ως αντίστοιχη μέρα την 18η Μαρτίου, την επέτειο της έναρξης της Παρισινής Κομμούνας το 1871.

Για παράδειγμα, στις 18 Μαρτίου 1877, ο νεαρός Πίτερ Κροπότκιν ενώθηκε με τον Πίντι, τον Στέπνιακ και αναρχικούς από όλη την Ελβετία προς μια διαδήλωση στη Βέρνη. Ο Κροπότκιν έχει μείνει στην ιστορία ως ένας ειρηνικός υποστηρικτής της επιστήμης και της αλληλοβοήθειας, παρ’ όλα αυτά αυτός και οι φίλοι του έφεραν κοντάρια σημαιών, σιδερογροθιές και άλλο εξοπλισμό ώστε να αμυνθούν. Έπειτα από μια μακρά αντιπαράθεση στους δρόμους, κατάφεραν να σώσουν την κόκκινη σημαία τους από την αστυνομία που προσπάθησε να την πάρει και προχώρησαν σε μια συνάντηση 2.000 ατόμων στην οποία απήγγειλαν λόγους, τραγούδησαν επαναστατικά τραγούδια και διάβασαν τηλεγραφήματα ενθάρρυνσης από τη Γαλλία και την Ισπανία.

Σε συνάντηση στο Σικάγο στις 7 Οκτωβρίου 1884, η Ομοσπονδία Οργανωμένων Συνδικάτων Εργασίας αποφάσισε να απαιτήσει τον περιορισμό της εργάσιμης ημέρας σε 8 ώρες έως την Πρωτομαγιά του 1886. Η ηγεσία αυτής της οργάνωσης, η οποία αργότερα έγινε η Αμερικανική Ομοσπονδία Εργασίας (AFL), εξέδωσε κρυφά μια ανακοίνωση συμβουλεύοντας τα μέλη να μην εμπλακούν στο κίνημα γύρω από αυτό το αίτημα, αλλά οι απλοί άνθρωποι το ασπάστηκαν σε μεγάλους αριθμούς.

1886

Οι αναρχικοί οργανωτές Άλμπερτ και Λούσι Πάρσονς οδήγησαν 80.000 ανθρώπους στη Λεωφόρο Μίσιγκαν του Σικάγο στην πρώτη σύγχρονη διαδήλωση της Πρωτομαγιάς, φωνάζοντας συνθήματα όπως «Οκτάωρη εργασία χωρίς μείωση μισθών!». Τις επόμενες ημέρες, 350.000 εργάτες σε όλες τις ΗΠΑ απεργούσαν σε 1.200 εργοστάσια, συμπεριλαμβανομένων 70.000 στο Σικάγο, 45.000 στη Νέα Υόρκη και 32.000 στο Σινσινάτι.

Τέσσερις μέρες αργότερα, η αστυνομία επιτέθηκε σε μια συγκέντρωση εργατών στο Σικάγο, κάποιος απάντησε πετώντας μια βόμβα και τα υπόλοιπα είναι ιστορία.

Ο Άλμπερτ Πάρσονς και τέσσερις άλλοι αναρχικοί έχασαν τη ζωή τους στην επακόλουθη δίκη-παρωδία, η οποία θεωρήθηκε τόσο ευρέως στημένη και άδικη που το 1893 ο κυβερνήτης ανέτρεψε τις καταδίκες και επέκρινε τη δικαστική διαδικασία. Η Λούσι Πάρσονς, αργότερα συνιδρύτρια των Βιομηχανικών Εργατών του Κόσμου, αφιερώθηκε σε μια ζωή επαναστατικής οργάνωσης.

1891

Αποφασισμένος να εκδικηθεί για τους μάρτυρες του Χέιμαρκετ και να οικοδομήσει ένα επαναστατικό κίνημα ικανό να καταργήσει τον καπιταλισμό και το κράτος, ο έμπειρος αναρχικός οργανωτής Ερρίκο Μαλατέστα επέστρεψε κρυφά στην Ιταλία για να προετοιμάσει έντονες διαδηλώσεις για την Πρωτομαγιά.

Το απόγευμα της 1ης Μαΐου 1891, χιλιάδες εργάτες συγκεντρώθηκαν στην πλατεία Santa Croce στη Ρώμη για να ακούσουν μια σειρά ομιλητών. Σύντομα ακολούθησε μια πορεία χιλιάδων ακόμη ατόμων, συμπεριλαμβανομένων μελών της αναρχικής ομοσπονδίας με κόκκινα πανό. Όπως σημείωσε ο αρχηγός της αστυνομίας, «Η εμφάνιση της Federazione Anarchica προκάλεσε τον άμεσο ενθουσιασμό μέσα στο πλήθος».

Ο αναρχικός Αμίλκαρε Τσιπριάνι [Amilcare Cipriani], ο οποίος είχε καταδικαστεί σε θάνατο και στη συνέχεια εξορίστηκε στη Νέα Καληδονία ως τιμωρία επειδή ενήργησε ως Αρχηγός του Επιτελείου κατά την υπεράσπιση της Παρισινής Κομμούνας, σηκώθηκε να μιλήσει. Παρατηρώντας ένα «δάσος» από ξιφολόγχες με τις οποίες εκατοντάδες στρατιώτες και ιππικό είχαν περικυκλώσει την πλατεία, ο Τσιπριάνι ζήτησε ηρεμία, υποστηρίζοντας ότι δεν ήταν η κατάλληλη στιγμή για να αντιμετωπιστούν οι Αρχές. Ωστόσο, ένας ομιλητής εκτός προγράμματος, ο αναρχικός Galileo Palla, ο οποίος είχε ζήσει εξόριστος στην Αργεντινή με τον Μαλατέστα, πήδηξε στο βήμα και προέτρεψε το πλήθος να ξεσηκωθεί σε εξέγερση, καταλήγοντας: «Ζήτω η επανάσταση!».

Οι επακόλουθες ταραχές εξαπλώθηκαν σε όλη την πόλη και διήρκεσαν μέχρι αργά το βράδυ.

1894

Μαζικές ταραχές σάρωσαν το Κλίβελαντ του Οχάιο την Πρωτομαγιά του 1894 σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την ανεργία που φούντωνε από την οικονομική κρίση του προηγούμενου έτους. Η απεργία στην Pullman ξεκίνησε λίγες μέρες αργότερα, στις 11 Μαΐου, και κορυφώθηκε με αναταραχές σε όλη τη χώρα και δολοφονίες πολλών εργατών από αστυνομικούς και άλλους μισθοφόρους.

Ως απάντηση, ο Πρόεδρος Γκρόβερ Κλίβελαντ ανακοίνωσε ότι η Εργατική Πρωτομαγιά τον Σεπτέμβριο θα γινόταν εθνική εορτή, επιχειρώντας να οικειοποιηθεί τους αγώνες των εργατών χωρίς να επιβεβαιώνει την επέτειο του περιστατικού στο Χέιμαρκετ. Ο Σάμιουελ Γκόμπερς, ιδρυτής της AFL και σφοδρός αντίπαλος της μετανάστευσης, του αναρχισμού, του σοσιαλισμού και, αργότερα, των Βιομηχανικών Εργατών του Κόσμου, υποστήριξε την ομοσπονδιακή κυβέρνηση στη συντριβή της απεργίας στην Πούλμαν και υποστήριξε την προσπάθεια του Γκρόβερ Κλίβελαντ να υπονομεύσει τη δυναμική της Πρωτομαγιάς. Μην κάνετε λάθος: η επίσημη ηγεσία των νομιμοποιημένων εργατικών οργανώσεων είχε ως στόχο σε μεγάλο βαθμό να τις τιθασεύσει και να τις παραλύσει από την αρχή.

1909

Δύο εργατικές συγκεντρώσεις ανακοινώθηκαν για την Πρωτομαγιά του 1909 στο Μπουένος Άιρες. Η μία οργανώθηκε από τη σοσιαλιστική Γενική Ένωση Εργατών (UGT) και η άλλη από την αναρχική Περιφερειακή Ομοσπονδία Εργατών της Αργεντινής (FORA).

Όπως αφηγείται ο ιστορικός Οσβάλντο Μπάγιερ, «Μετά το μεσημέρι, η Πλατεία Λορέα άρχισε να γεμίζει με ανθρώπους που δεν ήταν θαμώνες της πόλης: πολλά μουστάκια, μπερέδες, μαντήλια, μπαλωμένα παντελόνια, πολλά ξανθά μαλλιά, πολλά φακιδωτά πρόσωπα, πολλοί Ιταλοί, πολλοί «Ρώσοι» (όπως αποκαλούσαν τον Εβραίο μετανάστη εκείνη την εποχή) και κάποιοι Καταλανοί. Μαζί ήρθαν και οι αναρχικοί με τις κόκκινες σημαίες τους: «Θάνατος στην μπουρζουαζία! Πόλεμος στην μπουρζουαζία!» ήταν οι πρώτες κραυγές που ακούστηκαν.

Η πιο θορυβώδης ομάδα φαινόταν να είναι οι αναρχικοί της ένωσης «Luz al Soldado» («Φωτίστε τον στρατιώτη»). Σύμφωνα με την αστυνομική αναφορά της ημέρας, κατέστρεψαν τραμ, απελευθέρωσαν άλογα από τις άμαξες της πόλης και κατέστρεψαν αρτοποιεία που αρνήθηκαν να κλείσουν τις βιτρίνες τους για τον εορτασμό της εργατικής αργίας.

Ο αρχηγός της αστυνομίας, συνταγματάρχης Ραμόν Φαλκόν, έφτασε και έδωσε την εντολή για επίθεση. Η αστυνομία έσπαγε κεφάλια, πυροβόλησε διαδηλωτές και τους ποδοπάτησε με τα άλογα, σκοτώνοντας αρκετούς εργάτες και τραυματίζοντας σοβαρά δεκάδες άλλους.

Οι σοσιαλιστές ενώθηκαν με τους αναρχικούς ζητώντας γενική απεργία αορίστου χρόνου απαιτώντας την παραίτηση του Φαλκόν. Ο συνταγματάρχης απάντησε με συλλήψεις και επιδρομές και έκλεισε τον αναρχικό τύπο. Στις 4 Μαΐου, 33 χρόνια μετά το περιστατικό στο Χέιμαρκετ, ένα πλήθος έως και 80.000 ατόμων συγκεντρώθηκε για να συνοδεύσει τα λείψανα των μαρτύρων του στο νεκροταφείο. Η αστυνομία του Φαλκόν εμφανίστηκε ξανά για να ξυλοκοπήσει και να πυροβολήσει τους πενθούντες.

Ένας από τους αναρχικούς που επηρεάστηκαν από τη σφαγή εκείνης της Πρωτομαγιάς ήταν ένας έφηβος ουκρανικής καταγωγής, ο Σάιμον Ραντοβίτσκι [Simon Radowitzky]. Έξι μήνες αργότερα, ο Ραντοβίτσκι χρησιμοποίησε μια αυτοσχέδια βόμβα για να ανατινάξει την άμαξα του Φαλκόν, σκοτώνοντας τον ίδιο τον συνταγματάρχη και τον γραμματέα του Χουάν Λαρτιγκάου. Όταν τελικά συνελήφθη και ξυλοκοπήθηκε από την αστυνομία, φώναξε «Viva el anarquismo!». Ο Ραντοβίτσκι έγινε ένας από τους πιο εξέχοντες πολιτικούς κρατούμενους στην ιστορία της Αργεντινής.

1919

Ταραχές ξέσπασαν ξανά στο Κλίβελαντ του Οχάιο όταν αντιδραστικοί κύκλοι μαζί με την αστυνομία επιτέθηκαν σε μια διαδήλωση της Πρωτομαγιάς, στην οποία συμμετείχαν μέλη συνδικάτων, αναρχικοί και σοσιαλιστές που διαμαρτύρονταν για τη φυλάκιση του Γιουτζίν Ντεμπς, ενός συνδικαλιστή που είχε αποκτήσει την πρώτη του εμπειρία στην απεργία στην Πούλμαν δεκαετίες νωρίτερα.

1937

Την Πρωτομαγιά του 1937, η Έμμα Γκόλντμαν μίλησε στο Χάιντ Παρκ του Λονδίνου για τους αναρχικούς στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο, επιδεικνύοντας ένα τεράστιο πανό που υποστήριζε τη CNT.

Στην Καταλονία, μεταξύ 3ης και 8ης Μαΐου, σε αυτό που έγινε γνωστό ως οι Ημέρες του Μάη, ξέσπασαν συγκρούσεις στη Βαρκελώνη μεταξύ αναρχικών και άλλων τοπικών συμμετεχόντων στην Ισπανική Επανάσταση, από τη μία πλευρά, και από την άλλη, της αστυνομίας, μελών του Κομμουνιστικού Κόμματος που υπηρετούσαν τον Στάλιν καθώς και άλλων μελών της Ρεπουμπλικανικής κυβέρνησης. Αυτό προμήνυε την ήττα της Ισπανικής Επανάστασης υπέρ του Φράνκο, προδομένη από αυταρχικούς μέσα από τις ίδιες της τις τάξεις.

«Αυτό για το οποίο εργάζονταν οι κομμουνιστές δεν ήταν να αναβάλουν την Ισπανική Επανάσταση μέχρι να έρθει μια καταλληλότερη στιγμή, αλλά να διασφαλίσουν ότι αυτή δεν θα συνέβαινε ποτέ. Αυτό γινόταν όλο και πιο προφανές με την πάροδο του χρόνου, καθώς η εξουσία αποσπόταν όλο και περισσότερο από τα χέρια της εργατικής τάξης και ενώ όλο και περισσότεροι επαναστάτες κάθε απόχρωσης ρίχνονταν στη φυλακή. Κάθε κίνηση γινόταν στο όνομα της στρατιωτικής αναγκαιότητας, επειδή αυτό το πρόσχημα ήταν, ας πούμε, έτοιμο, αλλά το αποτέλεσμα ήταν να οδηγηθούν οι εργάτες πίσω από μια πλεονεκτική θέση και προς μια θέση στην οποία, όταν τελείωνε ο πόλεμος, θα ήταν αδύνατο να αντισταθούν στην επανεισαγωγή του καπιταλισμού… Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι τα όπλα είχαν σκόπιμα παρακρατηθεί για να μην πέσουν πολλά από αυτά στα χέρια των αναρχικών, οι οποίοι αργότερα θα τα χρησιμοποιούσαν για επαναστατικό σκοπό».

~ Τζορτζ Όργουελ, Φόρος τιμής στην Καταλονία

1945

Ως έφηβος, ο Ισπανός αναρχικός Αντόνιο Γκαρσία Μπαρόν εντάχθηκε στη Φάλαγγα Ντουρούτι για να νικήσει τον φασισμό και να προωθήσει την αναρχική επανάσταση κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου. Εξαιτίας της αδιαφορίας των καπιταλιστικών εθνών, της υποστήριξης των Ναζί προς τις δυνάμεις του Φράνκο και τις προδοσίες των κομμουνιστών προς άλλους αντιφασίστες, η Επανάσταση στην Ισπανία ηττήθηκε το 1939, αλλά ο ίδιος ο Μπαρόν δεν τα παράτησε ποτέ. Πήγε στη μάχη της Δουνκέρκης, όπου έδωσε σε έναν πεινασμένο Βρετανό στρατιώτη ένα πολύτιμο διάλειμμα για μεσημεριανό γεύμα, αρπάζοντας το όπλο του και καταρρίπτοντας δύο ναζιστικά πολεμικά αεροσκάφη, προς μεγάλη έκπληξη του στρατιώτη.

Λίγο αργότερα, ο Μπαρόν συνελήφθη και στάλθηκε στο ναζιστικό στρατόπεδο θανάτου στο Μαουτχάουζεν. Ακόμα και περιτριγυρισμένος από μαζικές εκτελέσεις και λιμοκτονία, ο Μπαρόν κουβαλούσε μαζί του τα αναρχικά του ιδανικά. Κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης του ίδιου του Χίμλερ, ο Μπαρόν κατάφερε να αντιμετωπίσει τον ηγέτη των SS. Η Ισπανία είχε αφαιρέσει την υπηκοότητα του Μπαρόν όταν εισήλθε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Ο ίδιος δεν προσπάθησε ποτέ να την ανακτήσει. Στο Μαουτχάουζεν, ο Μπαρόν ήταν σημαδεμένος με ένα μπλε τρίγωνο και το γράμμα «S» – το σήμα που χαρακτήριζε τους κρατούμενους που θεωρούνταν απάτριδες.

Οι εκτελέσεις στους θαλάμους αερίων στο Μαουτχάουζεν συνεχίστηκαν μέχρι λίγο πριν από την αυτοκτονία του Αδόλφου Χίτλερ [που ανακοινώθηκε] την 1η Μαΐου 1945. Στις 5 Μαΐου, οι Συμμαχικές Δυνάμεις απελευθέρωσαν το στρατόπεδο συγκέντρωσης Μαουτχάουζεν. Οι κρατούμενοι τους υποδέχτηκαν με ένα πανό που έγραφε: «Οι Ισπανοί αντιφασίστες χαιρετίζουν τις απελευθερωτικές δυνάμεις». Με την ήττα του φασισμού και την απελευθέρωση των στρατοπέδων συγκέντρωσης, ο Αντόνιο Γκαρσία Μπαρόν ξεκίνησε να ζήσει τη ζωή του μακριά από την εμβέλεια του κράτους, του καπιταλισμού και, κυρίως, της εκκλησίας. Εγκαταστάθηκε στη βολιβιανή ζούγκλα όπου, παρά τις επιθέσεις ιαγουάρων και τις πολλαπλές απόπειρες δολοφονίας, κατάφερε να ζήσει ως ο τελευταίος επιζών της Φάλαγγας Ντουρούτι.

1950

Οι μαύροι εργάτες στη Νότια Αφρική συμμετείχαν σε διαδηλώσεις της Πρωτομαγιάς ήδη από το 1928, όταν η πορεία τους επισκίασε τη διαδήλωση μόνο-για-λευκούς που διοργάνωσε το ρατσιστικό Εργατικό Κόμμα.

Το 1950, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Νότιας Αφρικής κάλεσε σε απεργία την Πρωτομαγιά σε ένδειξη διαμαρτυρίας κατά του Νόμου για την Καταστολή του Κομμουνισμού. Η αστυνομία της Νότιας Αφρικής ανταπέδωσε με βάναυση βία, σκοτώνοντας 18 άτομα σε όλο το Σοβέτο. Ο νεαρός Νέλσον Μαντέλα αναζήτησε καταφύγιο σε έναν κοιτώνα νοσοκόμων όλη τη νύχτα για να ξεφύγει από τους πυροβολισμούς.

Πρωτομαγιά στην Αβάνα της Κούβας το 1961: η κρατική οικειοποίηση μιας λαϊκής γιορτής.

1968

Την 1η Μαΐου 1968, τη χρονιά κατά την οποία η Πολιτικοστρατιωτική Δικτατορία στη Βραζιλία έγινε ακόμη πιο καταπιεστική, στο Σάο Πάολο, φοιτητές, διοργανωτές γειτονιάς και εργάτες οργανωμένοι στο Grupo de Osasco ξεκίνησαν να σαμποτάρουν τις επίσημες εορταστικές εκδηλώσεις της Πρωτομαγιάς. Οι συμμετέχοντες στην ομάδα χαρτογράφησαν όλες τις εισόδους και εξόδους της Praça da Sé, της πλατείας στο κέντρο της πόλης, και οργάνωσαν μια ομάδα αυτοάμυνας με εξήντα σιδερένιες ράβδους τυλιγμένες σε εφημερίδα. Όταν ο κυβερνήτης της πολιτείας έφτασε στο σημείο, ξέσπασαν ταραχές. Το πλήθος έδιωξε τον κυβερνήτη και την αστυνομία από τη σκηνή και την πυρπόλησε με κραυγές υποστήριξης για την απεργία των Contagem στη Minas Gerais, την πρώτη μεγάλη απεργία κατά τη διάρκεια του στρατιωτικού καθεστώτος.

Στη Γαλλία, έπειτα από μήνες συγκρούσεων μεταξύ φοιτητών και Αρχών στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού στη Ναντέρ, η διοίκηση έκλεισε το πανεπιστήμιο στις 2 Μαΐου 1968. Φοιτητές του Πανεπιστημίου της Σορβόννης στο Παρίσι συναντήθηκαν στις 3 Μαΐου για να διαμαρτυρηθούν σε ένδειξη αλληλεγγύης προς τους φοιτητές στη Ναντέρ. Στις 6 Μαΐου, περισσότεροι από 20.000 φοιτητές, καθηγητές και υποστηρικτές πορεύτηκαν προς τη Σορβόννη για να αντιμετωπίσουν την αστυνομία που προσπαθούσε να την αποκλείσει. Ακολούθησαν μαζικές συγκρούσεις, οι οποίες προκάλεσαν έναν μήνα απεργιών και καταλήψεων που σχεδόν ανέτρεψαν τη γαλλική κυβέρνηση.

1971

Την 1η Μαΐου, πάνω από 50.000 άνθρωποι παρακολούθησαν μια αντιπολεμική συναυλία στην Ουάσινγκτον, η οποία διοργανώθηκε σε συντονισμό με τη May Day Tribe, ένα ριζοσπαστικό αριστερό σχηματισμό που περιλάμβανε ομάδες Yippie, ομοφυλόφιλων και φεμινιστριών. Η κυβέρνηση ανακάλεσε την άδεια και εκκένωσε το πάρκο στο οποίο λάμβανε χώρα η συναυλία. Παρ’ όλα αυτά, τα ξημερώματα της 3ης Μαΐου, πάνω από 15.000 αντιπολεμικοί διαδηλωτές, οργανωμένοι σε ομάδες συγγένειας, επιχείρησαν να κλείσουν ολόκληρη την πόλη της Ουάσινγκτον μέσω μιας συντονισμένης πολιτικής ανυπακοής. Ένας ίσος αριθμός αστυνομικών, στρατιωτών και πεζοναυτών απάντησαν με δακρυγόνα και βίαιες επιθέσεις, κατάσχοντας και καταστρέφοντας περιουσιακά στοιχεία τυχαία, συμπεριλαμβανομένων δύο σημαδεμένων ασθενοφόρων. Πάνω από 7.000 άτομα συνελήφθησαν μέχρι τις 8π.μ. και ο αριθμός πλησίαζε τους 13.000 μέχρι το τέλος της εβδομάδας – μόνο 79 από τους οποίους καταδικάστηκαν τελικά. Ένα ομοσπονδιακό δικαστήριο αργότερα επιδίκασε συνολικά 12 εκατομμύρια δολάρια στους συλληφθέντες.

1983

Στο Λονδίνο, το αναρχικό περιοδικό Class War δημοσίευσε το πρώτο του τεύχος την Πρωτομαγιά. Αναγνωρίζοντας διαισθητικά ότι οι αγώνες στους χώρους εργασίας είχαν σε μεγάλο βαθμό παρακαμφθεί από την αναδιάρθρωση του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού, το Class War επικεντρώθηκε στους αγώνες της κοινότητας και στις αστικές αναταραχές, προκαλώντας τους Θατσερικούς με ένα ασεβές χιούμορ που συνεχίζει να επηρεάζει μερικούς από τους καλύτερους αναρχικούς προπαγανδιστές έως σήμερα.

Συμμετέχοντας σε αντιφασιστικές οργανώσεις, στις ταραχές κατά του Κεφαλικού Φόρου που ανέτρεψαν την κυβέρνηση της Θάτσερ και στο Καρναβάλι κατά του Καπιταλισμού της 18ης Ιουνίου 1999 που έθεσε το σκηνικό για τις διαδηλώσεις κατά της Συνόδου Κορυφής του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου στο Σιάτλ το 1999, ο ταξικός πόλεμος βοήθησε στη δημιουργία των θεμελίων για τα σημερινά αναδυόμενα αναρχικά κινήματα.

1986

Στην Ουκρανία, οι κρατικοί εορτασμοί για την εκατονταετηρίδα της Πρωτομαγιάς προχώρησαν όπως είχε προγραμματιστεί, αν και πολλά από τα στελέχη του κυβερνώντος Κομμουνιστικού Κόμματος απουσίαζαν χωρίς εξήγηση. Αυτό οφειλόταν στο ότι ο πυρηνικός αντιδραστήρας στο Τσερνόμπιλ έλιωνε, εκπέμποντας θανατηφόρα ακτινοβολία στον αέρα. Οι γραφειοκράτες του κόμματος γνώριζαν ότι αυτό συνέβαινε, αλλά δεν το είχαν ακόμη παραδεχτεί στο κοινό, εκθέτοντας αμέτρητους εργάτες σε δηλητηρίαση από ακτινοβολία.

Αυτή η καταστροφή καταδεικνύει τις μοιραίες συνέπειες της αφομοίωσης της Πρωτομαγιάς και των εργατικών κινημάτων γενικότερα από τα αυταρχικά κόμματα. Είτε σοσιαλιστική είτε δημοκρατική, η ίδια η ύπαρξη του Κράτους προϋποθέτει ιεραρχίες που αναπόφευκτα εκθέτουν τους εργαζόμενους και όλους μας σε δυσανάλογο κίνδυνο.

1987

Στο Βερολίνο, ένα πάρτι δρόμου στην περιοχή Κρόιτσμπεργκ την Πρωτομαγιά εξελίχθηκε απροσδόκητα σε μια μεγάλη σύγκρουση, προσελκύοντας πολλά τμήματα του πληθυσμού, αναγκάζοντας την αστυνομία να εγκαταλείψει την περιοχή για ώρες. Από εκείνη τη νύχτα ελευθερίας ξεκίνησε μια παράδοση μαζικής αντιπαράθεσης, μια ετήσια ημέρα ταραχών στο κέντρο του Βερολίνου που συνεχίζεται έως σήμερα.

Οι Atari Teenage Riot σε συναυλία κατά τη διάρκεια των ταραχών της Πρωτομαγιάς του 1999 στο Βερολίνο.

The post Οι Μέρες του Μάη: Ιστορίες Θάρρους & Αντίστασης – Στιγμιότυπα από την ιστορία της Πρωτομαγιάς (19ος-20ός αι) first appeared on Aυτολεξεί.

Κρίση και αυτοδιαχείριση στον 21ο αιώνα – Αντρές Ρουτζέρι

Όταν τον Δεκέμβριο του 2001 η έκρηξη του νεοφιλελευθερισμού στην Αργεντινή έστρεψε την προσοχή του κόσμου στα μεγάλα κοινωνικά κινήματα που εμφανίστηκαν ή δυνάμωσαν εν μέσω της τεράστιας κρίσης που περνούσε η χώρα, ακτιβιστές και ακαδημαϊκοί από τις αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες, που ασχολούνταν γενικά με το κίνημα κατά της παγκοσμιοποίησης, είδαν με ενδιαφέρον να αναπτύσσεται στην Αργεντινή ένα από τα πιο εντυπωσιακά και ελπιδοφόρα κινήματα, τα εργοστάσια που καταλήφθηκαν από τους εργάτες τους ή, πιο σωστά, τις επιχειρήσεις που ανακτήθηκαν από τους εργάτες τους.

Αν και γνωρίζουμε ότι περιπτώσεις εργατικής αυτοδιαχείρισης σε επιχειρήσεις ή εργοστάσια που πτώχευσαν ή εγκαταλείφθηκαν από τους ιδιοκτήτες τους είχαν υπάρξει και στο παρελθόν, τόσο στην Αργεντινή όσο και σε άλλες χώρες του κόσμου, αυτή ήταν η πρώτη φορά, τουλάχιστον τις τελευταίες δεκαετίες, που η αυτοδιαχείριση εξελίχθηκε σε ένα κίνημα με τα δικά του χαρακτηριστικά και ταυτότητα.

Η μαζική εμφάνιση ανακτημένων επιχειρήσεων συνέβη σε μια χώρα της Λατινικής Αμερικής που, κατά τη δεκαετία του ’90, ήταν ο «καλύτερος μαθητής» του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας και εφάρμοσε κατά γράμμα τις υποδείξεις της «Συναίνεσης της Ουάσιγκτον» [1] Με αυτόν τον τρόπο, η χώρα τιμωρήθηκε παραδειγματικά πληρώνοντας με το πιο υψηλό κοινωνικό κόστος στον κόσμο το τίμημα της υποταγής στην απόλυτη ηγεμονία του νεοφιλελευθερισμού. Η εμφάνιση των ανακτημένων πιχειρήσεων έδειξε, επίσης, ότι υπάρχει ελπίδα και προοπτική να γεννηθούν εναλλακτικές πολιτικές απέναντι σε μια παγκοσμιοποίηση που φαινόταν αδιαμφισβήτητη μετά την κατάρρευση του σοβιετικού σοσιαλισμού και του κεντρικά σχεδιασμένου και αυταρχικού οικονομικού μοντέλου του. Διανοούμενοι από τις λεγόμενες ανεπτυγμένες χώρες που ασκούν κριτική στην παγκοσμιοποίηση, όπως οι συγγραφείς της ταινίας «La Toma», Avi Lewis και Naomi Klein [2] διατύπωσαν την άποψη ότι τα εγχειρήματα εργατικής αυτοδιαχείρισης σε μια χώρα όπως η Αργεντινή θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν για να δείξουν ότι είναι εφικτό ένα άλλο μοντέλο οικονομικής διαχείρισης, εναλλακτικό στη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση.

Πόσοι από εκείνους τους ακτιβιστές, που ήρθαν στον Νότο του κόσμου για να δουν πώς εφαρμόζεται το παράξενο φαινόμενο της εργατικής αυτοδιαχείρισης, σκέφτηκαν σοβαρά ότι οι πιο «αναπτυγμένες» καπιταλιστικές χώρες θα βίωναν βαθιά κρίση σε λιγότερο από 10 χρόνια αργότερα, όταν η Αργεντινή και, γενικότερα, η Λατινική Αμερική, άρχισε να ακολουθεί έναν διαφορετικό δρόμο ανάπτυξης; Έναν δρόμο που, χωρίς να στοχεύει στην υπέρβαση του καπιταλιστικού συστήματος [3] μας επέτρεψε να ανακτήσουμε τους σημαντικότερους κοινωνικούς δείκτες και να κοιτάζουμε το μέλλον με αισιοδοξία; Οι περιπτώσεις εργατικής αυτοδιαχείρισης που θεωρήθηκαν σχεδόν ως ένα επιθυμητό εξωτικό φαινόμενο, που μπορεί να εφαρμοστεί μόνο στο πλαίσιο της κρίσης ενός αδύναμου κράτους και της εύθραυστης οικονομίας μιας τριτοκοσμικής χώρας, έγιναν δυνητική πραγματικότητα και σε χώρες της ευημερούσας Ευρωπαϊκής Ένωσης ή και στις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες. Έτσι το παράδειγμα των ανακτημένων επιχειρήσεων άρχισε να μελετάται με άλλη οπτική. Η αρχική περιέργεια αντικαταστάθηκε από την προσοχή σε κάτι που θα μπορούσε να συμβεί σε κάθε κοινωνία.

Κρίση και αυτοδιαχείριση στη Λατινική Αμερική

Στην Αργεντινή και σε άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής, η ανάκτηση των επιχειρήσεων από τους εργαζομένους είναι μια διαδικασία που έχει κερδίσει σε φήμη παρά τη μικρή επίδραση που έχει με ποσοτικούς όρους. Υπάρχουν ανακτημένες επιχειρήσεις σε όλες σχεδόν τις χώρες της Νότιας Αμερικής, όπως και στο Μεξικό, αν και έχουν καθιερωθεί ως κίνημα με κάποια βαρύτητα μόνο στην Ουρουγουάη, τη Βραζιλία και την Αργεντινή. Στη Βενεζουέλα, οι διαδικασίες κατάληψης και αυτοδιαχείρισης οδηγούν σε ένα είδος συνδιαχείρισης προσανατολισμένης στις πολιτικές της Μπολιβαριανής κυβέρνησης, η οποία τον τελευταίο καιρό έχει επεκτείνει τις δυνατότητες λαϊκής συμμετοχής και σε παραγωγικές μονάδες που λειτουργούν συλλογικά, όπως είναι τα εργοστάσια, μέσω της συγκρότησης εργατικών συμβουλίων, αλλά και οι κομμούνες. [4]

Σε χώρες όπως το Μεξικό [5], το φαινόμενο των ανακτημένων επιχειρήσεων δεν είναι άγνωστο. Όμως, παρά την ύπαρξη μεγάλων συνεταιρισμών που προέρχονται από συνδικαλιστικές διεκδικήσεις και κοινωνικές συγκρούσεις, οι ανακτημένες επιχειρήσεις δεν έχουν αποκτήσει τη δική τους ταυτότητα, διαφοροποιημένη από τους παραδοσιακούς συνεταιρισμούς, επομένως η αυτοδιαχειριστική διαδικασία εξαντλείται στα πλαίσια της συνεταιριστικής ή της αλληλέγγυας οικονομίας γενικότερα.

Όσον αφορά τη Βραζιλία, οι πρώτες περιπτώσεις ανάκτησης επιχειρήσεων εμφανίστηκαν στις δεκαετίες του ’80 και του ’90, αλλά μειώθηκαν τα επόμενα χρόνια. Αν και δημιουργήθηκαν συνεταιριστικές ενώσεις όπως η ANTEAG και η UNISOL [6] όμως η γενική εικόνα δείχνει ότι υπάρχει διασπορά και αφομοίωση με τα υπόλοιπα εγχειρήματα της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας, όπως εξηγείται από τους Chedid, Novaes και Sardá. [7] Η Ουρουγουάη και η Αργεντινή, από την πλευρά τους, συνθέτουν μια πιο ομοιογενή πραγματικότητα, ενώ στην Αργεντινή, όπου η κρίση του 2001 δημιούργησε τις κατάλληλες συνθήκες, ώστε αρκετές κατηγορίες επιχειρήσεων και εργοστασίων που καταλήφθηκαν από τους εργαζόμενους, όταν έκλεισαν εξαιτίας της κρίσης και μετατράπηκαν σε αυτοδιαχειριζόμενες επιχειρήσεις, να διαμορφώσουν μια ιδιαίτερη ταυτότητα και ένα κίνημα που τράβηξε την παγκόσμια προσοχή για τη δυναμική που επέδειξε να αμφισβητεί την ιδιωτική ιδιοκτησία και την καπιταλιστική διαχείριση των οικονομικών μονάδων.

Χωρίς να πλατειάσουμε με την περίπτωση της Αργεντινής στην οποία έχουμε λεπτομερώς αναφερθεί σε πολλά έργα, συμπεριλαμβανομένου και του κεφαλαίου 7 αυτού του βιβλίου [8], στα έργα αυτά μπορούμε να επισημάνουμε ως ιδιαίτερο χαρακτηριστικό την ανάπτυξη διαδικασιών εργατικής αυτοδιαχείρισης σε πολύ δύσκολες συνθήκες, που είχαν και χαρακτήρα και καθαρά αγωνιστικής υπεράσπισης κατακτήσεων, όπως είναι η αντίσταση στην απώλεια θέσεων εργασίας σε καταστάσεις γενικευμένης κρίσης, χωρίς υποστήριξη, ούτε κάποια σημαντική παρέμβαση από πολιτικά κόμματα, συνδικάτα ή κρατικά προγράμματα. Πρόκειται για αυτοδιαχειριστικές διαδικασίες που δεν προέρχονται, καταρχήν, από μια επαναστατική ή αντικαπιταλιστική διάθεση, αλλά από την κατάσταση ανάγκης και εγκατάλειψης στην οποία βρέθηκαν οι εργάτες. Αυτή η κατάσταση, που οδήγησε σε συγκρούσεις για την κατάληψη των εργοστασίων, οδήγησε στη συγκρότηση εργατικών συνεταιρισμών, οι οποίοι παρά τις προβλέψεις, πέτυχαν όχι μόνο να ξεπεράσουν το πρώτο και αποφασιστικό εμπόδιο της επαναλειτουργίας των εργοστασίων και των υπολοίπων εγκαταστάσεων χωρίς κεφάλαια και, μάλιστα, σε συνθήκες πλήρους απραξίας, αλλά και με την καθιέρωση διαδικασιών συλλογικής διαχείρισης, χωρίς αφεντικά ή κρατική προστασία και, το πιο σημαντικό, χωρίς προηγούμενη θεωρία για το πώς θα οργανωθεί αυτή η δύσκολη πορεία. Πρόκειται, δηλαδή, για μια αυθεντική εργατική εμπειρία που πραγματοποιείται στις δύσκολες συνθήκες μιας καταστροφικής κρίσης, αλλά ταυτόχρονα στηρίζεται στη δημιουργικότητα των πρωταγωνιστών της να ξεπεράσουν μια δομικά αδιέξοδη κατάσταση. Επίσης, πρέπει να ειπωθεί ότι αυτός ο δρόμος της αυτοδιαχείρισης κατέστη δυνατός μέσω της υποστήριξης ισχυρών δικτύων κοινωνικής αλληλεγγύης, τα οποία παρείχαν όχι μόνο την κλασική μαχητική υποστήριξη, αλλά και καινοτόμες ιδέες και πρωτοβουλίες για το άνοιγμα των εργοστασιακών χώρων σε δραστηριότητες που δεν ήταν αυστηρά οικονομικές, ή, τουλάχιστον, πολύ διαφορετικές και σε πλήρη αντίθεση με την καπιταλιστική αντίληψη για τη λειτουργία μιας επιχείρησης. Παράλληλα, οι ανακτημένες επιχειρήσεις έρχονται αντιμέτωπες με τον περιορισμό του να μην μπορούν να ξεπεράσουν κάτι που, αναμφίβολα, είναι έξω από τη δική τους αυτοδιαχειριστική λογική, δηλαδή, τις καπιταλιστικές ανταλλακτικές σχέσεις στις οποίες συνεχίζουν να υπόκεινται ως παραγωγικές μονάδες. Γιατί, είτε μας αρέσει είτε όχι, συνεχίζουν να λειτουργούν ως επίσημες επιχειρήσεις στους κόλπους της καπιταλιστικής αγοράς. Αυτό, φυσικά, οδηγεί σε μια ολόκληρη σειρά περιορισμών και πιέσεων που οριοθετούν την αυτοδιαχειριστική και αλληλέγγυα λογική στο εσωτερικό των διαδικασιών.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, οι ανακτημένες επιχειρήσεις αυξάνονται σε ποσότητα, σε αριθμό εργαζομένων και σε οικονομική δραστηριότητα τα τελευταία χρόνια, όπως τεκμηριώνεται από τις έρευνες της ομάδας «Πρόγραμμα Ανοιχτή Σχολή» του Πανεπιστημίου του Μπουένος Άϊρες – οι περιπτώσεις ανακτημένων επιχειρήσεων ανέρχονται σήμερα σε 310 περίπου, με 15.000 εργαζόμενους. [9] Ωστόσο, αν λάβουμε υπόψη ότι η απόλυτη πλειοψηφία των ανακτημένων επιχειρήσεων δημιουργείται με τη μορφή των συνεταιρισμών, τίθεται το ερώτημα: Γιατί προσπαθούμε να εντοπίσουμε αυτές τις περιπτώσεις επιχειρήσεων που έχουν συγκροτηθεί με διαφορετική μορφή και ποια πολιτική και οικονομική σημασία έχει ή μπορεί να έχει αυτό;

Κατά τη γνώμη μας, το ενδιαφέρον για την ανακτημένη επιχείρηση δεν είναι μόνο η διαδικασία αυτοδιαχείρισης που, λόγω διαφορετικών συνθηκών, καταλήγει να εκφράζεται ως συνεταιρισμός. Μας ενδιαφέρει, δηλαδή, ολόκληρη η διαδικασία με την οποία μια επιχείρηση ιδιωτικής ιδιοκτησίας και καπιταλιστικής διαχείρισης, η οποία εκμεταλλεύεται τη μισθωτή εργασία, περνά σε συλλογική διαχείριση των πρώην εργαζομένων, ποια προβλήματα δημιουργούνται και ποια συμπεράσματα προκύπτουν από αυτή τη διαδικασία; Προβλήματα, που, σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι παρόμοια με εκείνα των υπολοίπων συνεταιρισμών, αλλά σε πολλές άλλες περιπτώσεις παρόμοια με τα προβλήματα εκείνων των περιόδων και των ιστορικών διαδικασιών, όπου αναπτύχθηκε αυτό που ο μαρξισμός του 20ού αιώνα αποκαλούσε «εργατικό έλεγχο» και τα αναρχοσυνδικαλιστικά ρεύματα προτίμησαν να ονομάσουν κολεκτιβοποιήσεις ή κοινωνικοποιήσεις. [10]

Θα επιμείνουμε στην ιδέα της ιδιαιτερότητας σε ορισμένα θεμελιώδη ζητήματα που αφορούν, αφενός, τη διαδικασία συγκρότησης και λειτουργίας των ανακτημένων επιχειρήσεων σε σχέση με το συνεταιριστικό κίνημα γενικότερα και, αφετέρου, τα πολύ διαφορετικά φαινόμενα της λεγόμενης κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας. Το πρώτο είναι, όπως έχουμε ήδη επισημάνει, η ίδια η διαδικασία, μέσω της οποίας μια καπιταλιστική επιχείρηση, με την ιεραρχική και κάθετη λειτουργία που τη χαρακτηρίζει και τον πρωταρχικό σκοπό της συσσώρευσης κεφαλαίου μέσω της εκμετάλλευσης της μισθωτής εργασίας (όποια και αν είναι η δραστηριότητά της, είτε στον τομέα της παραγωγής είτε στον τομέα των υπηρεσιών), αλλάζει και λειτουργεί με συλλογική διαχείριση από τους εργαζομένους της. Αν και η προέλευση αυτής της διαδικασίας μπορεί να εντοπιστεί στην προέλευση πολλών ιστορικών συνεταιρισμών, ακόμη και στις απαρχές του συνεταιρισμού, όμως διαφέρει από τη σύσταση συνεταιριστικών επιχειρήσεων χωρίς προηγούμενη εμπειρία ιδιωτικής διαχείρισης, όχι μόνο στη μετατροπή της κάθετης διαχείρισης σε συλλογική, αλλά στο γεγονός της κοινωνικοποίησης της ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής. Ακόμη και χωρίς αυτό να σημαίνει γενίκευση της διαδικασίας κοινωνικοποίησης ή κολεκτιβοποίησης, περιέχει από μόνο του μια βαθιά αμφισβήτηση των θεμελίων της καπιταλιστικής διαχείρισης της οικονομίας και της κοινωνίας.

Ο δεύτερος σημαντικός λόγος, για τον οποίο διαφοροποιούνται οι ανακτημένες επιχειρήσεις από άλλες συνεταιριστικές επιχειρήσεις είναι η αναμφισβήτητη υπαγωγή των εμπειριών της ανάκτησης στους αγώνες της εργατικής τάξης. Μπορούμε, δηλαδή, να υποστηρίξουμε ότι σε όλα ή τα περισσότερα από τα εγχειρήματα συνεταιρισμών και αλληλέγγυας οικονομίας είναι πρωταγωνιστικός ο ρόλος των εργαζομένων. Όμως υπάρχει μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην πλειονότητα αυτών των επιχειρήσεων και σε αυτές τις επιχειρήσεις που προέρχονται από μια συγκρουσιακή διαδικασία, η οποία έχει τις ρίζες της στην καρδιά των αντιθέσεων μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας. Αυτή η διαφορά εντοπίζεται στην εγκατάλειψη των επιχειρήσεων από τα αφεντικά και στην κατάληψη από τους εργάτες, ή στη σύγκρουση που είναι αποτέλεσμα της εγκατάλειψης ή του αναγκαστικού κλεισίματος. Από την άλλη πλευρά, αυτή η διαφορά είναι μέρος της αυτοαντίληψης που έχουν οι πρωταγωνιστές της ανάκτησης ως εργαζόμενοι, παρά ως μέλη ενός συνεταιρισμού, ή ως «αποκλεισμένοι», ένας χαρακτηρισμός που αποδίδεται σε εργαζόμενους που χάνουν την αίσθηση του ανήκειν στην τάξη που ζει από την εργασία της. [11] Η ανάκτηση επιχειρήσεων και εργοστασίων από εργάτες ως ακραία μέθοδος υπεράσπισης της απασχόλησης, και στη συνέχεια ως αυτοεπιβεβαίωση της ταυτότητάς τους ως εργάτες χωρίς αφεντικά, θέτει επίσης σε αμφισβήτηση τις μορφές οργάνωσης και τα παραδοσιακά εργαλεία πάλης του εργατικού κινήματος, δηλαδή, τον ρόλο των συνδικάτων, των κλασικών πολιτικών κομμάτων και, επίσης, των ίδιων των συνεταιρισμών, που στην πλειονότητά τους, προς το παρόν, είναι απομακρυσμένοι από την παλιά κοινή καταγωγή με τα εργατικά κινήματα.

Αυτό μας οδηγεί επίσης στην επανεξέταση της ίδιας της συνεταιριστικής ιδεολογίας. Σε δύο αιώνες ιστορίας, η συνεταιριστική ιδέα κατάφερε να θεσμοθετηθεί (η διαδικασία θεσμοθέτησης άρχισε στα μέσα του 19ου αιώνα, με τον συνεταιρισμό Rochdale και παγιώθηκε στα τέλη του ίδιου αιώνα στην Ευρώπη και λίγο αργότερα στη Λατινική Αμερική και άλλες περιοχές του κόσμου) [12] και να γίνει μια επιχειρηματική μορφή που δεν είναι ανταγωνιστική στη λειτουργία των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής. Ο χαρακτηρισμός ως αυτοδιαχειριστικών διαδικασιών στους συνεταιρισμούς, μπορεί να είναι παραπλανητικός αν δεν αναλύσουμε το πώς λειτουργεί η συντριπτική πλειονότητα των συνεταιρισμών, που ιδρύθηκαν στο πλαίσιο της επίσημης συνεταιριστικής ιδεολογίας, η οποία είναι πλατιά διαδεδομένη σε όλο τον κόσμο. Ο μεγαλύτερος αριθμός μελών συνεταιρισμών (σύμφωνα με στοιχεία της Διεθνούς Συνεταιριστικής Συμμαχίας) [13] ανήκει σε καταναλωτικούς συνεταιρισμούς ή σε συνεταιρισμούς παροχής υπηρεσιών ή πιστώσεων, οι οποίοι δεν προϋποθέτουν τη συμμετοχή αυτού του πλήθους των συνεταιρισμένων με άλλο τρόπο, παρά μόνο ως καταναλωτές ή δικαιούχοι των παροχών.

Η εκμετάλλευση της μισθωτής εργασίας στους συνεταιρισμούς είναι μια συζήτηση που έχει αρχίσει πολύ πρώιμα (ήδη από το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα) [14] ανάμεσα στο εργατικό κίνημα και τους συνεταιριστικούς θεσμούς και αποτελεί πραγματικότητα σε πάρα πολλούς συνεταιρισμούς που ιδρύθηκαν στην εποχή μας, σε όλο τον κόσμο, ακόμη και στα πιο γνωστά παραδείγματα επιτυχημένων συνεταιρισμών, όπως είναι ο συνεταιρισμός Modragón στην Ισπανία ή οι μεγάλοι συνεταιριστικοί όμιλοι στην Ιταλία. [15] Η εξομοίωση των ανακτημένων επιχειρήσεων της Αργεντινής με τους θεσμικούς συνεταιριστικούς είναι δύσκολο να γίνει, παρά τις προσπάθειες που καταβάλλουν και οι ίδιοι οι συνεταιρισμοί αλλά και το κράτος, διότι είναι σαφέστατη η ταξική διαφορά που έχουν οι συνεταιρισμοί από τις ανακτημένες επιχειρήσεις, την οποία (διαφορά) αντιλαμβάνονται οι εργαζόμενοι των ανακτημένων επιχειρήσεων και, ως εκ τούτου, έχουν την ικανότητα να αμφισβητούν ότι η ανάκτηση, που είναι εμπειρία εργατικής καταγωγής, μπορεί να εκφρασθεί στους παραδοσιακούς συνεταιρισμούς και στους θεσμούς τους. Η συζήτηση που επιχειρείται και πάλι σχετικά με το περιεχόμενο του παλιού συνεταιριστικού ιδεώδους με όρους αυτοδιαχείρισης, που είναι βασισμένη στην έλλειψη πολιτικής αποτύπωσης της ταυτότητας και των διαφορών που υπάρχουν μεταξύ της ιδεολογίας του συνεταιρισμού και της αυτοδιαχείρισης, σημαίνει επανεξέταση των σκοπών, των στόχων και των αρχών του συνεταιριστικού κινήματος.

Αυτό, με άλλα λόγια, σημαίνει την επιστροφή στην αρχή της ιστορικής πορείας του συνεταιριστικού κινήματος ως κινήματος δράσης των εργατών για τη διαμόρφωση μιας μη καπιταλιστικής οικονομικής λογικής, στην οποία όχι μόνο πρέπει να γίνονται σεβαστές οι αρχές της αλληλεγγύης και της αυτοδιαχείρισης, αλλά πρέπει να καταστεί σαφής η απόρριψη της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης των μισθωτών.

Από κρίση σε κρίση

Για εμάς τους Αργεντινούς και γενικότερα για τους Νοτιοαμερικανούς, που βιώνουμε την κρίση ως κάτι επαναλαμβανόμενο στις ζωές των τελευταίων γενεών, η κατάσταση σε χώρες όπως η Ισπανία ή η Ελλάδα μοιάζει σαν μια ταινία που την έχουμε ξαναδεί. Είναι η κρίση που προκαλείται από το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο και επιδεινώνεται συνεχώς, ενώ παράλληλα προβάλλεται το επιχείρημα ότι ο μόνος τρόπος για να αντιμετωπιστεί είναι οι παλιές και γνωστές συνταγές της «λιτότητας». Συνταγές, που οδηγούν στην ανεργία εκατομμύρια εργαζόμενους, που περικόπτουν τις δαπάνες του προϋπολογισμού για την κοινωνική προστασία, που αναγκάζουν τα κράτη να ιδιωτικοποιούν τις δημόσιες επιχειρήσεις και να μειώνουν τα κονδύλια για κοινωνικές παροχές, οι οποίες καταχτήθηκαν με σκληρούς αγώνες πριν από δεκαετίες. Αντίθετα, διατίθενται τεράστια κονδύλια από τον προϋπολογισμό για την ενίσχυση των μηχανισμών καταστολής εναντίον των αναπόφευκτων κοινωνικών διαμαρτυριών και παράλληλα παρέχονται κάθε είδους διευκολύνσεις στο κεφάλαιο, ώστε να κινείται ελεύθερα για ανεύρεση καλύτερων συνθηκών εκμετάλλευσης της εργασίας με στόχο τη μεγιστοποίηση των κερδών. Ιδιαίτερα, μάλιστα για τις τράπεζες, παρά το γεγονός ότι είναι υπεύθυνες για την κρίση, διατίθενται τόσο μεγάλα ποσά από δημόσια έσοδα, με πρόφαση τη διάσωσή τους που ποτέ μέχρι σήμερα δεν έχουν διατεθεί. Η διαφορά μεταξύ μιας κρίσης με αυτά τα χαρακτηριστικά στην περιφέρεια του καπιταλιστικού συστήματος και μιας κρίσης στο κέντρο του παγκόσμιου καπιταλισμού είναι ότι στην πρώτη περίπτωση, στις οικονομίες που φαίνονται ασταθείς επιβάλλεται έντονος συγκεντρωτισμός, στηρίζονται οι θεσμοί και τα χρηματοδοτικά εργαλεία που «κινδυνεύουν» λόγω της κρίσης, ενισχύεται η ιδεολογική και πολιτιστική ηγεμονία του καπιταλισμού, και παράλληλα (ενισχύεται) η κατασταλτική και θεσμική λειτουργία των κρατών και η ικανότητά τους να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους ως θεματοφύλακες των μακροπρόθεσμων συμφερόντων του κεφαλαίου.

Από την άλλη πλευρά, τα εργατικά και λαϊκά κινήματα αυτών των χωρών, φαίνονται να βρίσκονται σε άσχημη κατάσταση και δυσκολεύονται να οργανώσουν αγώνες και να προβάλλουν αντίσταση, λόγω των πολλαπλών θεσμών κοινωνικής προστασίας που είχαν πετύχει να κατακτήσουν τις προηγούμενες δεκαετίες. Αυτό, ταυτόχρονα, έχει σαν αποτέλεσμα να αποδυναμώνονται τα «αντισώματα» του αγώνα, όπως και η εργατική οργάνωση που θα συνέβαλε σε μια γρήγορη αντίδραση, κάτι που θα είχε σημαντικό κόστος για την καπιταλιστική διακυβέρνηση. Ο κομφορμισμός και η παραίτηση από τη διεκδίκηση αλλαγών που είναι εφικτές, συμπεριλαμβανομένων ακόμη και μεταρρυθμιστικών προτάσεων των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων, που είναι το πλειοψηφικό ρεύμα στην ευρωπαϊκή αριστερά έχει σαν αποτέλεσμα τα κόμματα αυτά να αποδυναμώνονται και να προσαρμόζονται στο σύστημα ή να μετατρέπονται στην «ανθρώπινη» εκδοχή του παγκόσμιου νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού. Αυτό, σε μεγάλο βαθμό, οδηγεί, στην έλλειψη διάθεσης για αγώνα και στη δημιουργία κλίματος απογοήτευσης στα μέλη και τους οπαδούς τους.

Τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί το κλείσιμο επιχειρήσεων και, γενικότερα, παραγωγικών δομών στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, όπως και στις Ηνωμένες Πολιτείες, με αποτέλεσμα να ενισχύονται οι αγώνες των εργαζομένων. Η περίπτωση του εργοστασίου παραθύρων και πορτών Republic στο Σικάγο είναι μια από τις πιο γνωστές στη Βόρεια Αμερική. Ωστόσο, είναι πολύ πιο σημαντικό γεγονός, η διαδικασία ανάκτησης επιχειρήσεων στις χώρες της Νότιας Ευρώπης, που πλήττονται περισσότερο από την κρίση. Επιχειρήσεις όπως η ΒΙΟΜΕ στη Θεσσαλονίκη, στην Ελλάδα, παίζουν, όσον αφορά την αγωνιστική δράση, τον ρόλο που έπαιξαν τα εργοστάσια Zanón (βιομηχανία κεραμικών) ή η IMPA (βιομηχανία μετάλλων και πλαστικών) για να αναφέρουμε τις πιο γνωστές ανακτημένες επιχειρήσεις στην Αργεντινή, την περίοδο αμέσως μετά τον Δεκέμβριο του 2001.

Υπάρχουν , επίσης, και άλλα παραδείγματα, που είναι λιγότερο γνωστά στις χώρες τους, ακόμη και στο χώρο της ριζοσπαστικής αριστεράς, όπως αρκετοί συνεταιρισμοί που μπορούμε κάλλιστα να τους εντάξουμε στις ανακτημένες εταιρείες στην Ισπανία, ειδικά στην Καταλονία, ή άλλους σε διάφορα μέρη της Γαλλίας, ορισμένοι από αυτούς με αρκετά χρόνια λειτουργίας. Όσον αφορά στην Ιταλία, ο νόμος επιτρέπει τη σύσταση συνεταιρισμών από διαδικασίες πτώχευσης. Αλλά και εκεί, όπως συνηθίζεται όταν αυτές οι χρεοκοπίες είναι ξαφνικές και σε πολλές περιπτώσεις δόλιες, οι αντικειμενικές δυσκολίες για τους εργαζόμενους προκειμένου να αναλάβουν τις επιχειρήσεις είναι μεγάλες και δαιδαλώδεις, ενώ υπάρχουν διαφορετικές εκτιμήσεις για τις διαστάσεις, ακόμη και για τη μορφή που θα έχει η ανάκτηση. Ορισμένοι ερευνητές αναφέρουν την ύπαρξη πολλών δεκάδων ανακτημένων επιχειρήσεων, αλλά οι περιπτώσεις που κατατάσσονται σε αυτή την κατηγορία είναι μέχρι στιγμής πολύ λίγες, όπως η Officine Zero στη Ρώμη και η Rimaflow, στο Μιλάνο. [16] Και στις δύο αυτές περιπτώσεις, πρόκειται για κλειστά εργοστάσια που έκλεισαν και έχουν πολύ λίγες πιθανότητες να ξαναλειτουργήσουν με την προηγούμενη δραστηριότητα. Τα εργοστάσια καταλήφθηκαν από πρώην εργάτες τους και μια ετερογενή ομάδα κοινωνικών και πολιτικών ακτιβιστών και τείνουν περισσότερο να επαναλάβουν αναπαράγουν το παράδειγμα του «ανοιχτού εργοστασίου» της Αργεντινής. Ενός εργοστασίου, δηλαδή, που αποτελεί έδρα πολλαπλών δραστηριοτήτων, πολιτιστικών και επαγγελματικών, όπως και αλληλέγγυας επιχειρηματικότητας, χωρίς πολλές δυνατότητες ανάκαμψης ως βιομηχανικής μονάδας.

Αν ρίξουμε μια πιο προσεκτική ματιά, μπορούμε να παρατηρήσουμε ορισμένες ιδιαιτερότητες στις ευρωπαϊκές ανακτημένες επιχειρήσεις, που ακόμη δεν είναι πολύ γνωστές. Η πρώτη (ιδιαιτερότητα) είναι ότι, σε αντίθεση με τους Λατινοαμερικανούς, οι Ευρωπαίοι, γενικά, φαίνεται να έχουν μεγαλύτερες δυσκολίες στη δημιουργία δικτύων αλληλέγγυας υποστήριξης και βοήθειας προς τα εγχειρήματα, αν και περιπτώσεις όπως αυτές που αναφέρθηκαν παραπάνω οφείλουν μεγάλο μέρος των πιθανοτήτων επιβίωσής τους στην ύπαρξη αυτών των δικτύων. Η δεύτερη διαφορά είναι ότι οι θεσμοί κοινωνικής ασφάλισης, που υπάρχουν ακόμη στις ευρωπαϊκές χώρες προβλέπουν ότι η μισθοδοσία των εργαζόμενων δεν σταματά με το κλείσιμο των επιχειρήσεων, όπως συμβαίνει στην πλειοψηφία των επιχειρήσεων που κλείνουν στην Αργεντινή και γενικότερα στη Λατινική Αμερική. Τα ταμεία ανεργίας (όπως είναι το «paro», στην Ισπανία) επιτρέπουν στους εργαζόμενους να έχουν κανονικό εισόδημα για ορισμένο χρονικό διάστημα, γεγονός που καθυστερεί τη στιγμή που οι πρώην εργαζόμενοι θα αντιμετωπίσουν συνθήκες ζωής χωρίς κάποιο εισόδημα. Το γεγονός αυτό αποτρέπει από την ανάγκη να καταφύγουν σε ριζοσπαστικές μορφές αγώνα, προκειμένου να κρατήσουν τις δουλειές τους.

Η αντίληψη για το βάθος της κρίσης και την κρισιμότητα της κατάστασης σχετικά με τη χρόνια διαρθρωτική ανεργία είναι επίσης διαφορετική (ανάμεσα στους Ευρωπαίους και τους Λατινοαμερικανούς εργαζόμενους), ειδικά στα πρώτα στάδια της κρίσης, και η ιδέα ότι η επιδείνωση της οικονομικής τους κατάστασης θα είναι ένα προσωρινό φαινόμενο βρίσκεται, συνειδητά ή ασυνείδητα, πίσω από την έλλειψη αντίδρασης των εργαζομένων τη στιγμή που χάνουν τις δουλειές τους. Η συνενοχή που έχει η πλειοψηφία των συνδικάτων για αυτή την κατάσταση, όπως και η έλλειψη οράματος εκ μέρους τους συμβάλλει επίσης (κάτι παρόμοιο συμβαίνει και στη Λατινική Αμερική) στην παθητικότητα του εργατικού κινήματος, που βρίσκεται σε υποχώρηση σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες και χωρίς ικανότητα αντίδρασης, και εξαιτίας των πολιτικών σχέσεων με τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, πολύ περισσότερο μάλιστα, όταν αυτά, σε ορισμένες χώρες, βρίσκονται στην κυβέρνηση. Η έλλειψη αντίδρασης τη στιγμή του κλεισίματος των επιχειρήσεων και η παρατεταμένη δυνατότητα επιβίωσης των εργαζόμενων [17] με τη στήριξη των ταμείων ανεργίας, σε συνδυασμό με την ιδεολογική ηγεμονία του κεφαλαίου σε πλατιά στρώματα του πληθυσμού, δομημένη έντεχνα γύρω από την οικονομική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, φαίνεται να καθυστερούν σημαντικά τις διαδικασίες συνειδητοποίησης της πραγματικής κατάστασης. Μέχρι τη λήξη της καταβολής των επιδομάτων ανεργίας, όχι μόνο έχουν κλείσει οριστικά οι επιχειρήσεις, αλλά και οι εργατικές συλλογικότητες διαλύονται πλήρως, αφήνοντας κάθε εργαζόμενο ελεύθερο να φύγει ατομικά.

Εκτός αυτών που αναφέρθηκαν, υπάρχει ένα άλλο χαρακτηριστικό που διαφοροποιεί τις ευρωπαϊκές ανακτημένες επιχειρήσεις από τις νοτιοαμερικανικές, που σχετίζεται με τη φύση της κρίσης. Σε πολλά από τα πιο γνωστά παραδείγματα ανακτημένων επιχειρήσεων, όπως η γαλλική Fralib, ένα εργοστάσιο τσαγιού στα περίχωρα της Μασσαλίας ή η ιταλική Rimaflow, το κλείσιμο της οποίας δεν οφειλόταν σε πραγματική χρεοκοπία, αλλά ήταν απόφαση των επιχειρηματιών προκειμένου να επωφεληθούν από τα πλεονεκτήματα του χαμηλότερου κόστους της εργατικής δύναμης που υπάρχει σε άλλες περιοχές του κόσμου, ιδιαίτερα στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Το κλείσιμο και των δύο εργοστασίων δεν οφειλόταν, όπως στις περισσότερες περιπτώσεις της Αργεντινής ή της Βραζιλίας, σε απόφαση τερματισμού της παραγωγικής δραστηριότητας, λόγω αδυναμίας λειτουργίας της επιχείρησης ή από συμφέρον για μεταβίβαση των μετοχών στη χρηματοπιστωτική αγορά, αλλά για μεταφορά των επιχειρήσεων στην Πολωνία, όπου το ίδιο είδος παραγωγής υπόκειται σε μικρότερο φορολογικό κόστος και, κυρίως, σε χαμηλότερο εργασιακό κόστος, το οποίο αντισταθμίζει κατά πολύ την αύξηση του κόστους διανομής της ίδιας παραγωγής στις ίδιες αγορές. Η περίπτωση της Fralib, ενός εργοστασίου που ανήκει στην πολυεθνική Unilever, είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική αυτής της δυναμικής, στην οποία βλέπουμε ότι «η κρίση» δεν είναι απαραίτητα το πρόβλημα, αλλά μάλλον μια καλή πρόφαση για να αυξηθεί η ακραία κινητικότητα του κεφαλαίου, προκειμένου να αναζητήσει συνθήκες μεγαλύτερης κερδοφορίας και συσσώρευσης σε βάρος των δικαιωμάτων των εργαζομένων και να αποφύγει τις υποχρεώσεις που προβλέπονταν από τις παλαιές ρυθμίσεις των εθνικών νομοθεσιών. Η διεθνοποίηση του ρυθμιστικού πλαισίου κατήργησε, ένα σημαντικό μέρος της νομοθεσίας που κατακτήθηκε από το εργατικό κίνημα τις προηγούμενες δεκαετίες, η οποία (νομοθεσία) αντικαταστάθηκε από ευρωπαϊκούς ή διεθνείς κανονισμούς, με αποτέλεσμα να καταστεί ανενεργή η προηγούμενη νομοθεσία. Το νέο ρυθμιστικό πλαίσιο προσφέρει δυνατότητα αντίδρασης στην εργατική τάξη, που έχασε κάθε ικανότητα δράσης σε διεθνές επίπεδο. Το κεφάλαιο, αντίθετα, απέκτησε μεγαλύτερη κινητικότητα και την ικανότητα να νομοθετεί υπέρ του σε παγκόσμιο επίπεδο, κάτι που αποτελεί χαρακτηριστικό στοιχείο της εποχής της παγκοσμιοποίησης.

Αυτού του είδους τα προβλήματα εξακολουθούν να εκφράζονται συνήθως σε χώρες όπως η Αργεντινή με την αντίθεση κέντρου-περιφέρειας μέσω της οποίας η εθνική παραγωγή αντικαθίσταται από εισαγόμενα προϊόντα, προερχόμενα από πολυεθνικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε χώρες με πολύ χαμηλό εργατικό κόστος. Παράλληλα, επιβάλλονται πολιτικές από παγκόσμιους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς μέσω διεθνών μηχανισμών ρύθμισης/απορρύθμισης, όπως επίσης (επιβάλλεται) και η διαχείριση των εξωτερικών πιστώσεων και του χρέους. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι ρυθμιστικοί μηχανισμοί δείχνουν πώς μέσω του σχηματισμού μιας υπερκυβέρνησης του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, που συγκροτείται από την Τρόικα (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, ΔΝΤ και Ευρωπαϊκή Επιτροπή), μπορούν να επιβάλλουν σχέδια προσαρμογής με αδιανόητες περικοπές μισθών και δημοσίων επενδύσεων, διάλυση της κοινωνικής ασφάλισης και επιδείνωση των συνθηκών εργασίας. Η επιβολή αυτών των σχεδίων είναι η αιτία ενός προγραμματισμένου κλεισίματος των παραγωγικών μονάδων που οφείλεται σε λόγους αναζήτησης μεγαλύτερης κερδοφορίας και όχι σε αδυναμία ανταγωνισμού ή παραγωγής προιόντων λόγω της κρίσης.

Αντίθετα, η κρίση είναι το ιδανικό πλαίσιο για τις πολυεθνικές εταιρείες που δεν έχουν παραγωγικά ή οικονομικά προβλήματα, ούτε δυσκολίες να διαθέσουν την παραγωγή τους στην τοπική αγορά. Γιατί, με πρόσχημα την κρίση, μπορούν να κλείνουν εργοστάσια σε χώρες όπου υπάρχουν περισσότερο ευνοϊκές εργασιακές ρυθμίσεις, καλύτεροι μισθοί και συνδικάτα με ισχυρή παρουσία και να τα μεταφέρουν σε περιοχές που προσφέρουν καλύτερες συνθήκες για καπιταλιστική συσσώρευση σε βάρος των εργαζομένων (η περίπτωση της Fralib είναι χαρακτηριστική, αφού το ίδιο προϊόν συνεχίζει να πωλείται στη Γαλλία, αλλά τώρα μεταφέρεται από την Πολωνία). Η κρίση είναι, επομένως, μια ευκαιρία προκειμένου η μεγάλη ευρωπαϊκή αστική τάξη, με τις εντολές των οικονομικών συμφερόντων που ενσαρκώνουν οι κεντρικές τράπεζες των μεγαλύτερων οικονομικών δυνάμεων, να αρχίσει γρήγορα να διαλύει τους μηχανισμούς, τους κανονισμούς και το ίδιο το πλαίσιο του Κράτους Πρόνοιας που αναγκάστηκε να παραχωρήσει στα προηγούμενα χρόνια στα ισχυρά συνδικάτα και τα εργατικά κόμματα που εμφανίστηκαν δυναμικά μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, φοβούμενη τον κίνδυνο επέκτασης του σοβιετικού τύπου κομμουνισμού.

Η ανάκτηση των επιχειρήσεων από τους εργαζομένους γίνεται έτσι, σε αυτές τις χώρες, μια διαδικασία ίσως πιο επίπονη από ό,τι στις οικονομίες της Νότιας Αμερικής ή των χωρών του τρίτου κόσμου γενικότερα, καθώς οι κυβερνήσεις δεν φαίνονται διατεθειμένες αυτή τη στιγμή -ούτε αισθάνονται την ανάγκη- να κάνουν υποχωρήσεις στους εργαζόμενους σε συνθήκες όπου είναι φανερό ότι δεν έχουν φτάσει ακόμη στο σημείο να ενδιαφέρονται πάρα πολύ για το κοινωνικό κόστος των πολιτικών τους. Επίσης, η πάρα πολύ μικρή συγκρότηση δικτύων αλληλοϋποστήριξης, η έλλειψη κατανόησης από την πλειοψηφία των συνδικάτων για την αυτοδιαχείριση, που προστίθεται στον ανύπαρκτο ακόμη σχηματισμό ενός κινήματος αυτοδιαχείρισης (για το οποίο επίσης ευθύνεται και η δύναμη, αλλά και η αδιαφορία των παραδοσιακών συνεταιριστικών οργανώσεων), σκιαγραφεί ένα πλαίσιο με σημαντικές δυσκολίες. Όμως, από την άλλη πλευρά, το πλεονέκτημα της ύπαρξης ζωντανών παραδειγμάτων σε άλλα μέρη του κόσμου, όπως και η ύπαρξη μεγάλων κοινωνικών τομέων που όχι μόνο δεν είναι συνηθισμένοι στην κρίση (δηλαδή, να ζουν άθλια), αλλά έχουν τη δυνατότητα να δουν πολύ καθαρά ποιοι είναι οι κίνδυνοι στους οποίους εκτίθενται εάν συνεχίσουν να ανέχονται την κατάργηση των κατακτήσεων των προηγούμενων γενεών, μπορεί να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα κινητοποίησης και οργάνωσης. Μαζί με αυτό, μια μεγαλύτερη προσπάθεια για οικονομική στήριξη και αναπροσανατολισμό των δικτύων αλληλεγγύης που έχουν δημιουργηθεί ως επί το πλείστον για παροχή βοήθειας από την ίδια την κοινωνία (εάν ο εθελοντισμός μετατραπεί σε συνειδητή αγωνιστική στράτευση), μπορεί να προσφέρει ένα οργανωτικό πλαίσιο που ενισχύει τα εγχειρήματα και επιτρέπει την πρόοδο στην αλληλεπίδραση μεταξύ θεωρίας και πράξης της αυτοδιαχείρισης.

Ο αγώνας εναντίον της παγκόσμιας εκμετάλλευσης

Για να ολοκληρώσουμε την ανάλυση της κατάστασης και των δυνατοτήτων της αυτοδιαχείρισης στον παγκόσμιο καπιταλισμό, πρέπει απαραίτητα να ενσωματώσουμε στην ανάλυση τη διάκριση που κάνει ο Marco Gómez Solórzano στο δεύτερο βιβλίο αυτής της σειράς, μεταξύ της παλιάς και της νέας εργατικής τάξης. Ο συγγραφέας ορίζει ως «νέα» εργατική τάξη [18] αυτή που ενσωματώνεται και εργάζεται σε συνθήκες επισφαλούς και άτυπης εργασίας (που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ακόμη, και ως συνθήκες σκλαβιάς ή δουλοπρέπειας) σε αυτή τη φάση, του καπιταλισμού των πολυεθνικών. Μια φάση, όπου το κεφάλαιο παύει να έχει ως εδαφική ενότητα, που οριοθετεί τη δραστηριότητά του, ένα ή περισσότερα κεντρικά κράτη, με βάση τα οποία επιβάλλει την κυριαρχία του σε χώρες της περιφέρειας (με αποικιακά ή νεοαποικιακά μέσα). Αντίθετα, το κεφάλαιο σε αυτή τη φάση, δρα σε όλον τον πλανήτη, ως έναν ενιαίο χώρο που δεν αναγνωρίζει σύνορα, στον οποίο επιδιώκει να λειτουργήσει με ελευθερία κινήσεων, στοχεύοντας να αξιοποιήσει, για την αύξηση των κερδών του, τις καλύτερες συνθήκες συσσώρευσης και, συνεπώς, εκμετάλλευσης της εργατικής δύναμης. Αυτός ο στόχος εξυπηρετείται από υπερεθνικούς θεσμούς όπως ο ΠΟΕ [19], οι συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών, οι περιφερειακές ενώσεις που παρουσιάζονται ως πολιτικές ενώσεις και δεν είναι παρά μέσα κηδεμονίας και υποταγής των εθνικών κρατών (όπως έχει αποδείξει η Ευρωπαϊκή Ένωση), και άλλους πιο κλασικούς διεθνείς οργανισμούς που προέρχονται από τις συμφωνίες του Bretón Woods.

Αν καταλάβουμε ότι το κλείσιμο εργοστασίων σε κεντρικές χώρες δεν συνεπάγεται απαραίτητα χρεοκοπία των επιχειρήσεων που τα διαχειρίζονταν, αλλά ότι οι επιχειρηματίες χρησιμοποιούν μηχανισμούς για να μεταφέρουν την ίδια παραγωγή σε χώρες με χαμηλό εργασιακό κόστος, θα πρέπει να δούμε και την άλλη πλευρά του νομίσματος, που είναι η κατάσταση των εργαζομένων σε εκείνα τα μέρη του κόσμου που προσφέρουν αυτές τις συνθήκες. Βεβαίως, μέρος αυτής της καπιταλιστικής στρατηγικής υπέρβασης εργατικών νόμων και κανονισμών είναι, επίσης, η υπερεκμετάλλευση της μεταναστευτικής εργασίας στις ίδιες τις ανεπτυγμένες χώρες. Υπάρχουν, δηλαδή, μηχανισμοί για διακίνηση μεταναστών, που μεταφέρουν το εργατικό δυναμικό υπό τρομερές συνθήκες σε κεντρικές περιοχές οικονομικού ενδιαφέροντος, όπου βρίσκονται οι προαναφερθέντες παραγωγικοί θύλακες, ορισμένοι από τους οποίους έχουν ήδη μετακινηθεί στην περιφέρεια.

Στο ξεκίνημά της η ανάπτυξη της κινέζικης οικονομίας ήταν ενταγμένη σε αυτή τη λογική. Εκείνη την εποχή, η στρατηγική οικονομικής ανάπτυξης που επινόησε ο Deng Xiaoping βασιζόταν στην προσφορά ευνοϊκών συνθηκών σε μεγάλες πολυεθνικές με αντάλλαγμα τη δημιουργία μιας τεχνολογικής βάσης και υποδομών για την εκβιομηχάνιση του ασιατικού γίγαντα. Ομοίως, βλέπουμε πώς, από τη στιγμή που αρχίζουν να μειώνονται οι συνθήκες για παρατεταμένη εξαγωγική δραστηριότητα, όπως είχαν υπολογίσει με την στρατηγική της εκβιομηχάνισης, η κινεζική οικονομία αρχίζει να δημιουργεί σταδιακά μια εσωτερική αγορά ικανή να διατηρήσει αυτή την οικονομική δύναμη ενεργή και αναπτυσσόμενη, σε συνθήκες πλέον, που αρχίζει να υποστηρίζει με δικές της δυνάμεις τη βιομηχανική και τεχνολογική της ευρωστία. Πρέπει να δοθεί προσοχή σε αυτό το φαινόμενο για να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε την παγκόσμια δυναμική του σύγχρονου καπιταλισμού και να μπορέσουμε να εκτιμήσουμε τις δυνατότητες των διαδικασιών αυτοδιαχείρισης σε αυτό το πλαίσιο. Διαφορετικά, θα καταδικαζόμαστε στη μικροανάλυση -και άρα στη μικροστρατηγική- της διαμαρτυρίας και του εργατικού αγώνα.

Αυτό που κρύβεται πίσω από την ανάπτυξη της κινεζικής οικονομίας, η οποία στηρίζεται στην υπερεκμετάλλευση των εργαζόμενων είναι η αύξηση των αγώνων της εργατικής τάξης, όπως η άρνησή της να υποταχθεί στις συνθήκες τεράστιας συσσώρευσης κεφαλαίου, τόσο από τις πολυεθνικές επιχειρήσεις, όσο και από τους ίδιους τους κινέζους καπιταλιστές που είναι σφιχτά δεμένοι με τις πολυεθνικές και δημιουργήθηκαν ακολουθώντας τις μεθόδους των πολυεθνικών. Όπως δείχνουν πολυάριθμές εργασίες ερευνητών από την ίδια την Κίνα [20], οι εργατικές κινητοποιήσεις και οι διαρκείς απεργίες έχουν αναγκάσει την κυβέρνηση σε αυξήσεις μισθών και σε κάποιες βελτιώσεις των συνθηκών εργασίας, απαραίτητες για την ανάπτυξη ενός νέου σταδίου της κινεζικής οικονομίας που βασίζεται στην ανάπτυξη όχι μόνο με τις εξαγωγές, αλλά και με την τόνωση της δικής της εσωτερικής αγοράς. Αυτό έχει προκαλέσει τη μεταφορά κεφαλαίων, από επιχειρήσεις που δεν βρίσκουν πλέον επαρκώς ελκυστικές τις κινεζικές συνθήκες, σε άλλες περιφερειακές χώρες με ακόμη χαμηλότερο κόστος εργασίας, όπως η Ινδονησία ή το Μπαγκλαντές, ιδιαίτερα στον κλάδο της υφαντουργίας [21] που από την εποχή της βιομηχανικής επανάστασης παρουσιάζει τους υψηλότερους δείκτες υπερεκμετάλλευσης της εργασίας. Εν τω μεταξύ οι Κινέζοι εργάτες αρχίζουν όχι μόνο να κάνουν σκληρούς αγώνες για καλύτερους μισθούς και συνθήκες εργασίας, αλλά ακόμη και να στρέφουν την προσοχή τους στην προοπτική των συνεταιρισμών και της αυτοδιαχείρισης ως πιθανές λύσεις στις πολύ σκληρές συνθήκες εκμετάλλευσης που διέπουν την αγορά εργασίας στην Κίνα. [22] Αν και αυτό είναι ένα φαινόμενο μειοψηφικό και σε πολύ αρχικό στάδιο (στην πραγματικότητα, δεν υπάρχουν συνεταιρισμοί στην Κίνα εκτός των αγροτικών περιοχών), είναι ένα σημείο άξιο προσοχής προκειμένου να αναλύσουμε τις συνθήκες και τις πιθανές κατευθύνσεις ανάπτυξης ενός νέου σταδίου εργατικών αγώνων εναντίον του κεφαλαίου.

Κάτι σαν συμπέρασμα

Η περιγραφή της δυναμικής της διεθνούς καπιταλιστικής εκμετάλλευσης της εργασίας και της αυξανόμενης ταχύτητας της διεθνοποίησης του κεφαλαίου που πιο πάνω παρουσιάστηκε, ίσως φαίνεται ελάχιστα σχετική με το θέμα αυτού του άρθρου σχετικά με τους αγώνες για αυτοδιαχείριση. Ωστόσο, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τη λογική με την οποία οι καπιταλιστές αποφασίζουν να εγκαταλείψουν παραγωγικές μονάδες κερδοφόρες και, μάλιστα, τελευταίας τεχνολογίας, σε μέρη όπου η αγορά αυτών των προϊόντων όχι μόνο δεν έχει εξαφανιστεί, αλλά, σε ορισμένες περιπτώσεις την βλέπουμε ακόμη και να διευρύνεται. Αυτή η λογική θα λειτουργεί αφενός, όσο οι εργαζόμενοι από τις χώρες προέλευσης των πολυεθνικών επιχειρήσεων δεν αντιστέκονται στο κλείσιμο, (και η εργατική αυτοδιαχείριση δεν είναι μόνο ένας τρόπος διατήρησης της πηγής εργασίας και μετάβασης προς μια άλλη λογική της παραγωγής, αλλά και μια μορφή αντίστασης ενάντια στις καταχρήσεις του κεφαλαίου), και, αφετέρου, όσο οι εργαζόμενοι στις χώρες του τρίτου κόσμου δεν καταφέρνουν να βελτιώσουν τις συνθήκες εργασίας τους και να αυξήσουν τους μισθούς τους. Ή, ακόμη καλύτερα, να αγωνιστούν και για την αυτοδιαχείριση των εργοστασίων τους, περιορίζοντας έτσι την ατιμώρητη κινητικότητα του κεφαλαίου.

Η υπόθεση της Αργεντινής, αν και ακόμη σε πολύ μικρό βαθμό, δείχνει ότι όταν οι εργαζόμενοι αναλαμβάνουν την αυτοδιαχείριση εγκαταλελειμμένων επιχειρήσεων ως εργαλείο αγώνα, αμυντικό και ταυτόχρονα επιθετικό, οι συνθήκες εργασίας όλων βελτιώνονται, και αυτών που εργάζονται στις αυτοδιαχειριζόμενες επιχειρήσεις και των υπόλοιπων μισθωτών, ενώ και τα αφεντικά αρχίζουν να νιώθουν ότι κάποιος, για μια φορά τις τελευταίες δεκαετίες, τους βάζει όρια. Και αν δεν υπάρχει πλέον το κράτος της ταξικής διαμεσολάβησης, που είναι γνωστό ως Κράτος Πρόνοιας, που θέτει αυτά τα όρια, θα πρέπει να είναι οι ίδιοι οι εργαζόμενοι, που θα τα θέσουν.

Αυτά τα ζητήματα θέτουν στο τραπέζι του διαλόγου τα εγχειρήματα της Λατινικής Αμερικής -και ιδιαίτερα της Αργεντινής- λόγω του αριθμού τους και του γεγονότος ότι έχουν καθιερωθεί ως ένα συγκεκριμένο κίνημα αυτοδιαχείρισης (έξω από κάθε είδους οργανωτικό και πολιτικό κατακερματισμό που θα τα εμπόδιζε να παρουσιάζονται ως οργανικό σύνολο). Και τα θέτουν διαρθρωμένο με τέτοιο τρόπο που επιτρέπει την επαναφορά του ζητήματος της αυτοδιαχείρισης στη συζήτηση της παγκόσμιας αριστεράς. Η ηγεμονία της οικονομικής σκέψης και της πολιτικής πρακτικής των κομμουνιστικών και σοσιαλδημοκρατικών ρευμάτων τον 20ό αιώνα, ιδιαίτερα μετά τη ρωσική επανάσταση και την ήττα των Ισπανών αναρχικών τη δεκαετία του 1930, ουσιαστικά άφησε την πολιτική πρόταση για αυτοδιαχείριση έξω από τον παγκόσμιο πολιτικό και οικονομικό διάλογο με ορισμένες, πολύ γνωστές, εξαιρέσεις. [23] Η οριστική αποτυχία του σοβιετικού τύπου σοσιαλισμού (ακόμα και σε εκείνες τις χώρες όπου τα κομμουνιστικά κόμματα διατήρησαν την εξουσία μετά την πτώση της ΕΣΣΔ [24]), ειδικά στην οικονομική πολιτική, όπου θα έπρεπε (σύμφωνα με τη θεωρία και την πεποίθηση του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα) να είχαν αποδείξει την υπεροχή τους έναντι του καπιταλισμού, δηλαδή στην ικανότητα να καλύπτουν, περισσότερο ή λιγότερο ικανοποιητικά και ισότιμα ​​τις ανάγκες της κοινωνίας στο σύνολό της, άνοιξε τον δρόμο σε μια εποχή όπου αυτές οι ηγεμονικές θεωρίες της αριστεράς έφτασαν στα όριά τους.

Αυτή η νέα εποχή οδήγησε τα κοινωνικά κινήματα της εργατικής τάξης των δύο τελευταίων δεκαετιών να αρχίσουν να δοκιμάζουν, γενικά μέσω της δράσης τους, την εναλλακτική της αυτοδιαχείρισης. Και επειδή αυτό συνέβη πρώτα στην πράξη και μετά στη θεωρία, οι εμπειρίες των ανακτημένων επιχειρήσεων, των αυτόνομων κοινοτήτων, των μη νομισματικών ή εναλλακτικών δικτύων ανταλλαγής, αρχίζουν να έχουν βαρύτητα στην ανασύσταση της νέας αντικαπιταλιστικής σκέψης. Ο τομέας της οικονομίας είναι αυτός όπου ο καπιταλισμός δείχνει τη δύναμή του και ταυτόχρονα την αδυναμία του, και σε αυτόν τον τομέα υστερούμε ακόμα αρκετά όσον αφορά στη θεωρία, κάτι που είναι ασυγχώρητο, αφού υπάρχουν ήδη συγκεκριμένες εμπειρίες με αρκετή ανάπτυξη, τις οποίες μπορούμε να μελετήσουμε, να αναλύσουμε και να βγάλουμε συμπεράσματα.

Με αυτόν τον τρόπο, οι ανακτημένες και αυτοδιαχειριζόμενες επιχειρήσεις παίζουν έναν ρόλο που ξεπερνά την πολύτιμη υπεράσπιση και ανάκτηση των θέσεων εργασίας: σηματοδοτώντας το ξεκίνημα για την αναδιατύπωση, την ανασυγκρότηση ή την εκ νέου διατύπωση μιας θεωρίας και μιας οικονομικής πρακτικής των εργαζομένων, που καταφέρνει να ξεπεράσει τα παραδοσιακά σχήματα (ή αυτά που επιβλήθηκαν, λίγο-πολύ, ως ο μοναδικός δρόμος στον 20ό αιώνα) και να θέσει το ζήτημα της αυτοδιαχείρισης σε μια νέα διάσταση που μέχρι τώρα δεν είχε αντιμετωπισθεί, ούτε καν σαν δευτερεύον θέμα. Υπό αυτή την έννοια, στον βαθμό που η ανάκτηση των επιχειρήσεων και η αυτοδιαχείριση παύουν να είναι ιδιαίτερα φαινόμενα ορισμένων χωρών και ιστορικών συγκυριών και γίνονται στρατηγική της διεθνούς πάλης της εργατικής τάξης (πάλης τόσο διεθνούς όσο διεθνής είναι και η ληστρική εκμετάλλευση του κεφαλαίου), τα πράγματα αλλάζουν. Αρχίζει πλέον να φαίνεται πραγματοποιήσιμη η δυνατότητα αναδιαμόρφωσης ενός σχεδίου μιας μετακαπιταλιστικής κοινωνίας και οικονομίας, που επανεφευρίσκει το παλιό σοσιαλιστικό σχέδιο, το οποίο αναγνωρίζει ότι οι διαφορετικές παραδόσεις της αριστεράς και των λαϊκών κινημάτων του 19ου και του 20ού αιώνα σε διάφορα μέρη του κόσμου έχουν κάτι ξεχωριστό να συνεισφέρουν.

Μετάφραση από τα Ισπανικά: Μάκης Σταύρου

Φωτογραφία κειμένου: The Lost Machine by Dimitris Plastiras 

————————————————–

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
[1] Η Συναίνεση της Ουάσινγκτον είναι γνωστή ως ένα σύνολο δέκα συστάσεων οικονομικής πολιτικής που διατυπώθηκαν το 1989 από τον Άγγλο οικονομολόγο John Williamson, του οποίου στόχος ήταν να καθοδηγήσει τις αναπτυσσόμενες χώρες που βυθίζονται στην οικονομική κρίση ώστε να μπορέσουν να βγουν από αυτήν.
[2] “La Toma”, “TheTake” στα αγγλικά, είναι ένα ντοκιμαντέρ που γυρίστηκε στην Αργεντινή το 2003, σε σκηνοθεσία Avi Lewis και Naomi Klein και δείχνει το κίνημα των ανακτημένων επιχζειρήσεων. Το ντοκιμαντέρ είχε σημαντικό ρόλο στη διάδοση του κινήματος σε παγκόσμια κλίμακα.
[3] Η πρόταση της Βενεζουέλας για έναν «σοσιαλισμό του 21ου αιώνα» ακολουθείται εν μέρει από τις κυβερνήσεις της Βολιβίας και του Ισημερινού, αλλά όχι στην Αργεντινή ή τη Βραζιλία.
[4] Azzellini, D. (2011).
[5] Το Μεξικό έχει μεγάλη παράδοση αυτονομίας και αυτοδιαχείρισης στις αγροτικές κοινότητες, ειδικά στις αυτόχθονες περιοχές. Στα αστικά κινήματα η αυτοδιαχείριση έχει πολύ λιγότερη επίδραση.
[6] Η ANTEAG (Εθνική Ένωση Εργαζομένων Αυτοδιαχειριζόμενων Επιχειρήσεων) ήταν η πρώτη ένωση αυτοδιαχειριζόμενων επιχειρήσεων στη Βραζιλία, που εμφανίστηκε το πρώτο μισό της δεκαετίας του ’90. Η UNISOL, είναι καταγραμμένη και είχε προσχωρήσει στην Κεντρική Ένωση Εργατών (CUT), που δημιουργήθηκε στην πρώτη κυβέρνηση του Λούλα.
[7] Chedid Henriques et al. (2013). Μια περίληψη αυτής της εργασίας αποτελεί το 8ο κεφάλαιο αυτού του βιβλίου. Οι Sardá de Faria (2011) και Novaes (2011) εργάζονται επίσης πάνω σε αυτό το θέμα και συνεργάζονται στο κεφάλαιο 6 αυτής της συλλογής.
[8] Ruggeri (2005; 2009; 2011). Βλέπε το κεφάλαιο 7 αυτού του βιβλίου (Ruggeri και Polti).
[9] Ruggeri (2005; 2011; 2013b).
[10] Για μια ανάλυση των διαφορετικών ιστορικών διαδικασιών του εργατικού ελέγχου, βλέπε Mandel (1973) και Ness and Azzellini (2011).
[11] Μια κριτική της έννοιας του αποκλεισμού από αυτή την οπτική μπορεί να δει κανείς στο Trinchero (2009).
[12] Ruggeri (2012; 2013a).
[13] http://ica.coop/sites/default/files/attachments/Explorative_Report_2012.pdf
[14] Για παράδειγμα, στο Συνέδριο των Βρυξελλών της Πρώτης Διεθνούς (1865) και στο Συνέδριο της Κοπεγχάγης της Δεύτερης Διεθνούς (1910). Cole (1957; 1959); AA.VV, Συνέδρια των Σοσιαλιστικών Διεθνών (1969).
[15] Για την περίπτωση του Mondragón, βλέπε μεταξύ άλλων Bowman και Stone (2009) και Sacchetto και Semenzin (2013) για τους ιταλικούς συνεταιρισμούς.
[16] Αν και δεν υπάρχει ακόμα δημοσιευμένη έρευνα για το θέμα, μπορούμε να αναφέρουμε επικοινωνίες με ερευνητές όπως ο Vieta, ο οποίος κάνει λόγο για σχεδόν 100 ανακτημένες επιχειρήσεις στην ιταλική επικράτεια, και ο Carrano, ο οποίος αναφέρει περίπου 30. Για την υπόθεση Rimaflow, βλέπε το άρθρο των Semanzin και Magnani: http://www.pagina12.com.ar/diario/suplementos/cash/17-6846-2013-05-26.html
[17] Ανάλογα με τη χώρα, κυμαίνεται από έξι μήνες έως δύο χρόνια.
[18] Gómez Solórsano (2014)
[19] Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου.
[20] Pun Ngai et al. (2013).
[21] Η αξιοποίηση από τις βιομηχανικές αλυσίδες υφαντουργίας του θεσμού ης ανάθεσης εργασιών σε εξωτερικά εργαστήρια που χρησιμοποιούν την εργατική δύναμη με όρους σκλαβιάς, ή επισφαλούς εργασίας, σε απάνθρωπες συνθήκες, είναι κάτι συνηθισμένο σε πολλά μέρη του κόσμου, όπως και στην Αργεντινή. Η περίπτωση των τραγωδιών με εκατοντάδες ή χιλιάδες νεκρούς εργάτες στο Μπαγκλαντές είναι το πιο ακραίο παράδειγμα αυτής της κατάστασης.
[22] Ο συγγραφέας αυτών των γραμμών είχε την ευκαιρία να συμμετάσχει σε διάσκεψη στο Πεκίνο, τον Μάιο του 2013, με τίτλο «Ας ξανασκεφτούμε την Οικονομία», όπου συμμετείχε σημαντικός αριθμός εργατών-ακτιβιστών οι οποίοι έδειξαν ενδιαφέρον για τη σύσταση συνεταιρισμών, όπως και για την εμπειρία των ανακτημένων επιχειρήσεων της Αργεντινής.
[23] Η δεύτερη μεταπολεμική περίοδος στον κόσμο, με τις απεργίες του Γαλλικού Μάη, το Ιταλικό εργατικό κίνημα για την αυτονομία, τη Γιουγκοσλαβική εμπειρία αυτοδιαχείρισης και οι αυτοδιαχειριζόμενες βιομηχανικές αλυσίδες Χιλής του Αλιέντε, είναι οι πιο σημαντικές στιγμές κατά τις οποίες η συζήτηση για την αυτοδιαχείριση και τον εργατικό έλεγχο επανέκτησαν πρωταγωνιστικό ρόλο.
[24] Μια σχετική εξαίρεση είναι η Κούβα, όπου το οικονομικό μοντέλο που κληρονόμησε από τη συμμαχία με την ΕΣΣΔ έχει συζητηθεί, με μεγαλύτερο ή μικρότερο βάθος, σε πολλές περιπτώσεις (κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’60, των μέσων της δεκαετίας του ’80 και της δεκαετίας του ’90). Είναι μια διαδικασία αλλαγής στην οποία η αυτοδιαχείριση και οι συνεταιρισμοί εμφανίζονται ως επιλογή για την ανανέωση της παραγωγικής οργάνωσης. Βλέπε Piñeiro Harnecker (2011).

———————————————-

ΒΛ. ΣΧΕΤΙΚΑ

«Αυτοδιαχείριση και Επανάσταση» του Αντρές Ρουτζέρι

The post Κρίση και αυτοδιαχείριση στον 21ο αιώνα (Αντρές Ρουτζέρι) first appeared on Aυτολεξεί.

Την πρωτομαγιά του 1985, η Συντονιστική Επιτροπή Νότιας Ελλάδας (ΣΕΝΕ) για τη διοργάνωση της πρώτης πανελλαδικής αναρχικής συνδιάσκεψης, έκανε εκδήλωση στα Προπύλαια σχετικά με το πραγματικό νόημα της μέρας αυτής, προσπαθώντας να δείξει πώς τ’ αφεντικά και το κράτος έχουν προσπαθήσει να αλλοιώσουν και να διαστρεβλώσουν τόσο τη μέρα εκείνη στο Σικάγο, όσο και τους εργατικούς αγώνες που ακολούθησαν και συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Στο πλαίσιο αυτής της εκδήλωσης, επισκεφτήκαμε στις 30 Απρίλη τον γέροντα αγωνιστή Α. Στίνα, προκειμένου να μας δώσει στοιχεία από πρωτομαγιές που έζησε εκείνος, από τα πρώτα χρόνια της ζωής του ελληνικού εργατικού κινήματος. Τα στοιχεία αυτά (μαζί και με άλλα που μας έδωσε ο συναγωνιστής του Α. Στίνα από τη Θεσσαλονίκη Γιάννης Ταμτάκος) παρουσιάστηκαν σε ομιλίες τη μέρα της εκδήλωσης. Όμως με τον Α. Στίνα η συζήτηση δεν μπορούσε να παραμείνει μόνο στα ιστορικά ζητήματα και τις αναμνήσεις. Ακολούθησε και κουβέντα σχετικά με τη σημερινή κατάσταση του παγκόσμιου και ελληνικού επαναστατικού και εργατικού κινήματος, το ρόλο του κομμουνιστικού κόμματος, για τους νέους, την οργάνωση του κινήματος κλπ. Αυτή την κουβέντα δημοσιεύουμε, πιστεύοντας ότι βοηθάει ουσιαστικά στην κατανόηση ορισμένων ζητημάτων, μιας και η πολύχρονη πείρα του Α. Στίνα είναι κάτι παραπάνω από πολύτιμη για μας τους νεότερους. Η απόδοση έχει ελάχιστες διορθώσεις από το πρωτότυπο και αυτό έγινε, για να διατηρηθεί το ύφος της συζήτησης. Συμμετείχαν πέρα από τον Α. Στίνα ο Γιώργος Χ. και ο Παναγιώτης Κ. από την εφημερίδα Αρένα και ο σύντροφος Χρηστός από την αναρχική ομάδα Κηφισιάς.

[Τα παραπάνω επρόκειτο να αποτελούσαν το εισαγωγικό κείμενο στη δημοσίευση της κουβέντας στο τεύχος 6 της εφημερίδας Αρένα, που δεν κυκλοφόρησε ποτέ]

Γιώργος: Το προηγούμενο Σάββατο σας επισκέφτηκε ο Κορνήλιος Καστοριάδης. Tι σας είπε σε γενικές γραμμές για τη σημερινή κατάσταση του επαναστατικού κινήματος;

Α. Στίνας: Μου έλεγε ότι στη Γαλλία δεν παρατηρείται το φαινόμενο που βλέπουμε εδώ, δηλαδή ότι έρχονται και με βρίσκουν παιδιά του λυκείου και μιλάμε και θέλουν να μάθουν. Η κατάργηση της ιεραρχίας, η αποδέσμευση από την κηδεμονία, έχουν γίνει αντικείμενο ευρύτερων συζητήσεων μέσα στους νέους. Στη Γαλλία δεν γίνεται κάτι τέτοιο, υπάρχει η παλιά αναρχική ομοσπονδία που όμως δεν κάνει και πολλά πράγματα. Από τα παλιά μέλη του Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα τα περισσότερα δρουν σαν ξεχωριστά άτομα και ορισμένα δουλεύουν μέσα στα συνδικάτα. Από τις παλιές ομάδες μόνο στην Αγγλία υπάρχει ακόμη η Solidarity, κι αυτό γιατί ανέχονται τις καταστάσεις και δεν διασπώνται.

Γιώργος: Σήμερα στην Ελλάδα πράγματι παρουσιάζεται αυτό το φαινόμενο των νέων παιδιών που με πολύ πάθος και ενεργητικότητα θέλουν να κάνουν διάφορα πράγματα. Όμως παρουσιάζεται ένα πρόβλημα, αυτό της έλλειψης θεωρητικού υπόβαθρου. Έτσι περιμένουν από κάποιον άλλο μεγαλύτερο και πεπειραμένο να πάρει πρωτοβουλίες, ενώ άλλες φορές λένε ότι θα κάνουν διάφορα και τελικά δεν κάνουν τίποτα. Πάντως το κύριο χαρακτηριστικό που έχουμε σήμερα είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος του ενεργού χώρου αποτελείται από νέα παιδιά 18-22 χρόνων.

Α. Στίνας: Νομίζω όμως ότι τελικά είναι καλύτερα έτσι. Οι παλιότεροι έχουν κάποια επιρροή, κάνουν τίποτα;

Γιώργος: Υπάρχουν σαν άτομα, αλλά από εκεί και πέρα τίποτα, καμιά οργανωμένη προσπάθεια.

Α. Στίνας: Διάβασα ένα άρθρο στον Αναρχο σχετικά με το τι είναι ο αναρχισμός. Πολύ θεωρητικό κείμενο, στο τέλος δεν καταλήγει πουθενά.

Γιώργος: Ναι, ήταν ένα καθαρά θεωρητικό κείμενο, που δεν έχει και πολύ σχέση με την πραγματικότητα. Στην αρχή έλεγε ότι προσπαθούσε να δώσει τον ορισμό του αναρχισμού, όταν τελικά κάτι τέτοιο μόνο από την πράξη μπορεί να προκόψει.

Α. Στίνας: Συμφωνώ, γιατί τελικά ο αναρχισμός είναι αυτό το ίδιο το κίνημα που είδαμε στο αποκορύφωμά του, δηλαδή στην επανάσταση, όταν καταργούνται οι αρχηγοί, καταργούνται τα πάντα και μένουν οι μάζες. Δηλαδή ο αναρχισμός είναι ότι είναι η ίδια η επανάσταση, ότι είναι η ίδια η εργατική τάξη μέσα στην επανάσταση. Εκεί στην Ισπανία, οι αναρχικοί τελικά απέτυχαν. Βεβαία και να επικρατούσαν, θα τους χτυπούσαν κατόπιν και η Αμερική και η Ρωσία, προπάντων αυτή. Αλλά πέρα απ αυτό, η άποψη που επικράτησε τότε, ότι δηλαδή πήραμε την παραγωγή στα χέρια μας και η πολιτική εξουσία δε μας χρειάζεται, είναι εντελώς ανόητη, γιατί ναι μεν δεν σου χρειάζεται, αλλά δεν την καταργείς κιόλα. αφού δεν αφοπλίζεις τους χωροφύλακες και δεν στέλνεις τον Λίστερ που έδρασε στην Καταλωνία είτε στο σπίτι του, είτε στη φυλακή. Τους άφησαν όπως ήταν και πριν και βέβαια οι χωροφύλακες τους χτύπησαν. Έπειτα αυτό που έγινε, με ολόκληρες αναρχικές ταξιαρχίες να δίνουν μάχες στα μέτωπα, ενώ πίσω τους ο Λίστερ κρέμαγε τους αναρχικούς εργάτες και διέλυε τις κολεκτίβες. Πολύ συναισθηματικοί, κάτι τέτοιο πρέπει να λείψει.

Παναγιώτης: Αυτό είναι ένα πρόβλημα που υπάρχει και σήμερα στο δικό μας τον χώρο, δεν έγινε μόνο στην Ισπανία. Αυτό που κυριαρχεί τελικά είναι το συναίσθημα. Δηλαδή ορισμένοι εμφανίζονται σαν λυσσασμένοι με τους μπάτσους και λένε να κάνουμε το ένα και το άλλο, όμως όταν πάνε να κάνουν κάτι τους βγαίνει πάντα το συναίσθημα, ενώ σε τέτοιες μορφές πάλης δεν μπαίνει μόνο θέμα συναισθήματος, αλλά κύρια λογικής. Για παραδείγματος χάριν με τα επεισόδια που γίνονται τώρα στην πλατεία Εξαρχείων, τους πιάνει μια υπερεπαναστικότητα, φτιάχνουν τις μολότωφ, τις πετάνε, τους κυνηγάνε μετά οι μπάτσοι, πιάνονται 5-6, τους αφήνουν βέβαια την άλλη μέρα, αλλά εκκρεμούν εις βάρος τους βαριές κατηγορίες και πάει λέγοντας. Κάτι τέτοιο γίνεται συνέχεια, με τον ίδιο ρυθμό.

Α. Στίνας: Αυτό που λες για τις κατηγορίες δεν πειράζει, εκείνο που έχει ενδιαφέρον είναι οι απολογίες. Γιατί μέχρι τώρα αυτό που λένε είναι ότι δεν ήμουν εγώ, περνούσα τυχαία κλπ, ενώ πρέπει να αναλάβουν κάποιες ευθύνες και να πουν ότι ναι είμαστε αυτοί και πάμε να κάνουμε εκείνο, δηλαδή όχι να ομολογήσουν ότι ρίξανε μολότωφ, αλλά να πουν ότι αγωνιζόμαστε για να καταργήσουμε αυτό το καθεστώς. Όπως παραδείγματος χάριν μ’ αυτό που έμεινε στην ιστορία σαν «Συμμορία Μπονό», που κρεμάστηκαν τελικά αφού αγωνίστηκαν σαν αναρχικοί ενάντια σ’ ένα σύστημα που σκότωσε 15.000.000 ανθρώπους στον Α’ παγκόσμιο πόλεμο. Δηλαδή πρέπει να δείξουν πιο είναι αυτό το καθεστώς εναντίον του οποίου αγωνίζονται και το οποίο τελικά γι’ αυτόν τον λόγο τους βάζει φυλακή.

Γιώργος: Ναι, το πρόβλημα μ’ αυτά τα παιδιά είναι ότι τελικά αυτά που κάνουν, τα κάνουν ενστικτώδικα, μη ενταγμένα σ’ ένα γενικότερο θεωρητικό πλαίσιο, έτσι ώστε να πουν ναι εμείς το κάναμε γι’ αυτόν και εκείνο το λόγο. Και μετά βέβαια φοβούνται τις συνέπειες και λένε ήμασταν περαστικοί, δεν ξέρουμε τίποτα κλπ.

Χρήστος: Επιπλέον ο αναρχικός χώρος δεν έχει τη δυνατότητα τώρα να καλύψει όλες αυτές τις πράξεις και να στηρίξει αυτούς τους ανθρώπους.

Α. Στίνας: Κοίτα, όλη αυτή η κατάσταση με τους αναρχικούς είναι κάτι το καινούργιο για την ελληνική πραγματικότητα. Μπορεί να υπάρχει κάμποσα χρόνια, αλλά από άποψη ιδεολογικής και οργανωτικής συγκρότησης, είναι κάτι το καινούργιο. Αυτό πάλι, με την άποψη ότι δεν χρειάζεται καμιά οργάνωση. Άλλο πράγμα είναι η οργάνωση για την οργάνωση που πάει να πάρει την εξουσία στα χέρια της για να καταπιέσει τις μάζες, κι άλλο πράγμα είναι η οργάνωση σαν κατάκτηση των ανθρώπων, απαραίτητη για να κινηθούν τα πράγματα.

Γιώργος: Πάντως σήμερα η άποψη που υπήρχε παλιότερα ότι δεν θέλουμε καμιά οργάνωση, δεν ακούγεται σχεδόν καθόλου. Αντίθετα υπάρχει η τάση για συνεργασία των ομάδων και η εκδήλωση της Πρωτομαγιάς που γίνεται από τη Συντονιστική Επιτροπή Νότιας Ελλάδας (ΣΕΝΕ), είναι μια ακόμη απόδειξη. Στην κοινά οργανωμένη παρουσία αποσκοπεί και η 1η πανελλαδική αναρχική συνδιάσκεψη. Τώρα πού θα φτάσουμε, μόνο το μέλλον μπορεί να το δείξει.

Α. Στίνας: Πάντως αυτό που γίνεται τώρα εδώ, δεν γίνεται αλλού. Ας πούμε στην Αμερική, η IWW, που κάποτε ήταν πολύ ισχυρή, με 800.00 μέλη, στην πλειοψηφία τους αναρχικούς, σήμερα αποτελείται απλά από μερικούς γέροντες και κάποιους νεότερους, που βγάζουν μια εφημερίδα και τίποτα παραπάνω. Στην Ισπανία πάλι, η παλιά ομοσπονδία ουσιαστικά είναι ανύπαρκτη και τά-κανε θάλασσα με τις διασπάσεις της. Το κομμουνιστικό κόμμα παίζει κι εδώ τον ρόλο του. Γίνεται παραδείγματος χάριν επανάσταση στη Νικαράγουα και παίρνουν αυτοί την εξουσία. Εγώ είχα γνωρίσει δύο ζευγάρια Σαντινίστας που τους είχαν φιλοξενήσει κάτι φίλοι και δεν ήταν καθόλου σταλινικοί, αλλά αντίθετα είχαν συνειδητοποιήσει τι είναι το κομμουνιστικό κόμμα και τι σκοπούς έχει. Και βλέπεις τώρα από τη μια μεριά η Αμερική να παίρνει το μέρος των αντεπαναστατών δεξιών, ενώ από την άλλη η Ρωσία εκφράζει τη συμπάθειά της, η Κούβα το ίδιο, στέλνουν ανθρώπους για να τους οργανώσουν, τους δίνουν και όπλα, τα πουλάνε δηλαδή, τσάμπα δεν δίνουν τίποτα, με αποτέλεσμα να πέφτουν από τη σκύλα στη χάρυβδη. Και δεν είναι μόνο αυτό, είναι και η απογοήτευση γιατί λέμε κάναμε μια επανάσταση και βρεθήκαμε χειρότερα απ’ ότι ήμασταν πριν. Αν κάνουμε μια δεύτερη μπορεί να είναι ακόμη χειρότερα. Πώς εξηγείται το γεγονός ότι στη Ρωσία, σε μια χώρα με τέτοια επαναστατική παράδοση, δεν γίνεται τίποτα, οι εργάτες το ρίχνουν στο μεθύσι, ή το πολύ-πολύ να χαλάνε τις μηχανές, ή να μη δουλεύουν καθόλου. Έχουν απογοητευτεί, δεν υπάρχει προοπτική, δεν βλέπουν τι άλλο να κάνουν. Κάποιους διανοούμενους που ξεφυτρώνουν τους αφήνουν και φεύγουν, πάνε στην Αμερική, μπαίνουν σε κάποια πανεπιστήμια και χάνονται.

Παναγιώτης: Στην Αγγλία, τον αγώνα των ανθρακωρύχων πώς τον είδατε;

Α. Στίνας: Κοίτα, εκεί πράγματι κάτι έγινε, τουλάχιστον από πλευράς αντοχής. Στην Αγγλία από παλιά το συνέδριο των εργατικών συνδικάτων δεν εξέφραζε ούτε τα πραγματικά αισθήματα των άγγλων εργατών, ούτε τον συσχετισμό των δυνάμεων. Υπήρχαν παλιά μέσα στο κίνημα πολλές επαναστατικές οργανώσεις με επιρροή (τις είχε κριτικάρει μάλιστα ο Λένιν στο βιβλίο του Αριστερισμός, η παιδική αρρώστεια του κομμουνισμού) που δεν φαίνονταν στα συνέδρια των εργατικών συνδικάτων. Στην Αγγλία ίσως το κίνημα να είναι καλύτερα από αλλού, γιατί υπάρχει μια παράδοση από τα εργατικά συμβούλια. Αυτή τη συμβουλιακή οργάνωση την επέβαλλε η δομή των συνδικάτων που είναι ομοιοεπαγγελματικά, με αποτέλεσμα να υποχρεωθούν οι εργάτες των μεγάλων εργοστασίων να βγάζουν κοινές επιτροπές. Ο Καστοριάδης που είχε πάει και τους είχε δει, είπε ότι κάθε 15 μέρες έχουν συνέλευση, όπου υπάρχει λογοδοσία και απολογισμός από τη συνδικαλιστική ηγεσία.

Παναγιώτης: Ειδικά με τους ανθρακωρύχους πιστεύω ότι μεγάλο ρόλο παίζει το γεγονός ότι ζουν μαζί, έχουν δικά τους χωριά, έχουν δηλαδή τη λεγόμενη εργατική αλληλεγγύη. Στα χωριά δεν είναι εύκολο παραδείγματος χάριν να μπει ένας μπάτσος και να κάνει εξακρίβωση στοιχείων. Αυτή η αλληλεγγύη ήταν ένας σημαντικός παράγοντας και για τη διάρκεια της απεργίας, αλλά και για τη μαχητικότητα που έδειξαν οι απεργοί, με τα σαμποτάζ, τις μάχες με τους μπάτσους κλπ.

Α. Στίνας: Πάντως αυτό που είναι απολύτως βέβαιο είναι ότι αν υπάρξει επαναστατικό κίνημα στη σύγχρονη κοινωνία, αυτό θα είναι οι αναρχικοί. Δεν χωράει πια τίποτ’ άλλο.

Γιώργος: Δεν μπορώ να πω ακριβώς τι θα γίνει στο εξωτερικό, αλλά στην Ελλάδα πιστεύω ότι αν κινηθούμε οργανωμένα σε όλους τους κοινωνικούς χώρους, θα δούμε πολύ κόσμο να ενστερνίζεται τις ιδέες μας. Θέλω να πω ότι πρέπει να γίνει μια συνεπής και συνεχής δουλειά σ’ αυτούς τους χώρους, κι όχι να εμφανιζόμαστε ευκαιριακά με μια προκήρυξη ή με μια μπροσούρα, λίγες φορές τον χρόνο. Το θετικό στην Ελλάδα είναι ότι πέρα από την παραδοσιακή Αριστερά και τους φορείς της, δεν υπάρχει τίποτα, ενώ κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει παραδείγματος χάριν στη Γαλλία, όπου υπάρχουν, τουλάχιστον στον εργατικό χώρο, οι αυτοδιαχειριστές της CFDT κλπ. Έτσι πολλοί, αν και είναι δυσαρεστημένοι μ’ όλα αυτά που συμβαίνουν, ψηφίζουν τους συνδικαλιστές του ΠΑΣΟΚ ή του ΚΚΕ γιατί απλά δεν έχουν άλλη επιλογή. Αν λοιπόν εμείς κινηθούμε με συνέπεια και επιμονή, τα περιθώρια είναι πράγματι μεγάλα. Άλλωστε εδώ η παράδοση του αναρχικού κινήματος είναι μικρή, ώστε δεν μπορεί να πει κάποιος ότι και οι αναρχικοί τι έκαναν, τίποτα. Είναι καινούργια όλα αυτά τα πράγματα.

Α. Στίνας: Είναι καινούργια, μόνο που γίνονται και κάποιες ενέργειες που μάλλον δυσφημούν το κίνημα. Οι δε δημοσιογράφοι αυτά παίρνουν και παρουσιάζουν σαν αναρχικό κίνημα, διαστρεβλώνοντας την πραγματικότητα. Αλλά και πώς να καταργήσεις αυτές τις ενέργειες;

Παναγιώτης: Καλά, όσον αφορά τους δημοσιογράφους πάντα αυτό θα κάνουν, γιατί για κάτι τέτοιο πληρώνονται. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε εμείς είναι να δουλέψουμε έτσι ώστε να δώσουμε στον κόσμο να καταλάβει, όσο είναι δυνατόν, ποιοι είμαστε και τι θέλουμε.

Α. Στίνας: Έχω συζητήσει με πολλά παιδιά που έρχονται εδώ και τους λέω να μαζευτούν και να κάνουν μια ομάδα, να συνδεθούν με κάποιους άλλους ανθρώπους, κι έτσι να διαδίδονται οι ιδέες. Αν τυχόν βρεθείς σε μια συζήτηση να παρεμβαίνεις και να λες την κουβέντα σου, ή αν γίνεται κάποια διάλεξη και επιτρέπεται να γίνονται ερωτήσεις, να τις κάνεις, έτσι ώστε να αποκαλύπτεις τι κρύβει ο ομιλητής. Έπειτα υπάρχουν κι αυτές οι συνελεύσεις των συνοικιών, αν και δεν ξέρω τι γίνεται εκεί ακριβώς. Θέλω να πω ότι πρέπει να πηγαίνεις σ’ αυτές τις συνελεύσεις, κι όταν έρχεται ο υπουργός και βγάζει λόγο, εσύ να σηκωθείς και να πεις ότι εδώ πέρα έχουμε να κάνουμε με μια δική μας υπόθεση, τι δουλειά έχει και έρχεται ο υπουργός, μπορούμε να λύσουμε τα ζητήματά μας και μόνοι μας. Ή στα σωματεία να λέμε ότι πρέπει να γίνεται τακτικά λογοδοσία και πως πρέπει να έχουμε το δικαίωμα ν’ αλλάζουμε το διοικητικό συμβούλιο όταν θέλουμε εμείς και όχι όταν λέει το καταστατικό. Μια βασική διεκδίκηση είναι και το ίσο ημερομίσθιο. Να, παραδείγματος χάριν τώρα που είχαν απεργία οι υπάλληλοι του Δήμου Αθήνας. Ζητάς να παίρνεις όσα και ο Μπέης, ή ακόμα και περισσότερα, γιατί ο Μπέης δεν κάνει και τίποτα. Αλλά το πιο σημαντικό είναι να μιλήσεις για το τι είναι τελικά το ημερομίσθιο. Είναι δηλαδή όπως λέει ο Μαρξ εμπόρευμα του οποίου η αξία καθορίζεται από το τι χρειάζεται για να μπορέσει να ξαναδουλέψει την άλλη μέρα ο εργάτης, ή είναι εκείνο που χρειάζεται για να ζήσει ο άνθρωπος τελικά. Βάζεις δηλαδή το ζήτημα σε μια τελείως διαφορετική βάση. Σήμερα, επίσης, προσπαθούν να δημιουργήσουν ένα νέο ιδιαίτερο κοινωνικό στρώμα, τους συνδικαλιστές, δηλαδή ανθρώπους των κομμάτων και όχι της εργατικής τάξης. Έτσι προσπαθούν να αποξενώσουν τις μάζες από κάθε πολιτική εκδήλωση, από κάθε πολιτική δράση.

Χρήστος: Πράγματι υπάρχει μια ελίτ, αλλά όχι στη βάση των συνδικάτων, γιατί στις διάφορες περιοχές, στις γειτονιές, ο ένας ξέρει τον άλλο, υπάρχουν δεσμοί, ακόμα και συγγενικοί, κι έτσι μπορεί να υπάρξει διάλογος για ένα ζήτημα ακόμα και μέσα στο καφενείο. Το πρόβλημα είναι με την κεντρική διοίκηση. Έτσι που λειτουργούν τα συνδικάτα, μ’ όλες τις γραμμές κι όλες τις αποφάσεις, ακόμα και για το παραμικρότερο θέμα, όπως παραδείγματος χάριν αν θα κολληθεί μια χειρόγραφη αφίσα στον χώρο εργασίας, να παίρνονται στα κεντρικά γραφεία, καταλαβαίνει κανείς ότι το πρόβλημα είναι ο συγκεντρωτισμός και η γραφειοκρατικοποίηση των συνδικάτων. Έπειτα υπάρχουν πολλοί εργάτες, απλά μέλη, που θα ήθελαν ν’ αντιταχθούν στους εργατοπατέρες. Έτσι όμως που είναι το καταστατικό, δεν τους αφήνει και πολλά περιθώρια για αντίλογο και πρωτοβουλίες από τα κάτω.

Α. Στίνας: Αυτοί ξέρουν καλά τι κάνουν. Ας πούμε τότε παλιά, επί μοναρχίας, οι καπνεργάτες διάλεγαν την εποχή που τα καπνά αν έμεναν θα σάπιζαν και τότε έκαναν απεργία. Τώρα το αιφνίδιο έχει καταργηθεί, αφού σε υποχρεώνουν να ειδοποιήσεις από μέρες πριν, πότε θα απεργήσεις. Είναι σαν ο στρατός να προειδοποιεί τον αντίπαλό του ότι την τάδε μέρα θα επιτεθούμε, γι’ αυτό φυλαχτείτε. Θυμάμαι που στη Θεσσαλονίκη, κατά την τρίτη διοργάνωση της έκθεσης, ενώ ήταν όλα έτοιμα για να ξεκινήσει, οι εργάτες τη μέρα των εγκαινίων ξεκίνησαν απεργία.

Χφήστος: Υπάρχουν ακόμα και τα διαιτητικά δικαστήρια που μας χτυπάνε.

Α. Στίνας: Ναι, ουσιαστικά έχει καταργηθεί η απεργία. Και πέρα απ’ όσα είπαμε προηγουμένως, έχουν καταργήσει κι αλλιώς την απεργία. Για παράδειγμα αν απεργήσουν οι ηλεκτροτεχνίτες, υπάρχει παρακαταθήκη ρεύματος για να δουλέψουν τα εργοστάσια. Έπειτα υπάρχει και το οργανωμένο σώμα των απεργοσπαστών. Ενώ παλιά που το εργοστάσιο ήταν στο Φάληρο, όταν απεργούσαν οι εργάτες, σταματούσαν τα πάντα. Μια φορά είχε έρθει στο εργοστάσιο ο Βενιζέλος και ο εκπρόσωπος των εργατών Παπανικολάου πήγε να του δώσει τα αιτήματα. Ο Βενιζέλος όμως αρνήθηκε να τα συζητήσει και πήγε να φύγει. Τότε, αμέσως, σταμάτησαν τα πάντα, φώτα, τρένα κλπ, κι έτσι αναγκάστηκε να ξαναγυρίσει και να συζητήσει. Ήταν κάτι άλλο που λες εκείνα τα χρόνια, εγώ θεωρώ ευτύχημα για τον εαυτό μου που έχω ζήσει αυτό το κίνημα, που ο άνθρωπος, ο εργάτης, ήταν πραγματικός αγωνιστής. Έβλεπες στη Θεσσαλονίκη πως όταν έφευγε από τη δουλειά του πήγαινε γραμμή στο εργατικό κέντρο, ούτε σπίτι του, ούτε πουθενά αλλού. Στις αίθουσες του εργατικού κέντρου, στο καφενείο, γίνονταν συζητήσεις όχι για το αν θα πάρουμε μεγαλύτερο μεροκάματο, αλλά για τον σοσιαλισμό, για διάφορα βιβλία που έβγαιναν κλπ. Αν κυκλοφορούσε μια μπροσούρα, γινόταν ανάρπαστη από τους εργάτες. Τώρα τα πράγματα δεν είναι έτσι. Ας ελπίσουμε και περισσότερο ας παλέψουμε για να έρθουν καλύτερες μέρες για το κίνημα και το προλεταριάτο.

The post Άγις Στίνας: Συζητώντας με την Κολεκτίβα Αρένα (1985) first appeared on Aυτολεξεί.

Η πόλη της Βαλένθια αντιμετωπίζει τις συνέπειες μιας καταστροφικής πλημμύρας. Μέσα σε μια νύχτα, αυτή η καταιγίδα που συμβαίνει “μία φορά τον αιώνα” κατέστρεψε μια από τις πιο ζωντανές κοινότητες της Ισπανίας. Σε όλες τις συνοικίες της περιοχής, οι δρόμοι που κάποτε έσφυζαν από κόσμο είναι τώρα γεμάτοι με καφέ, λασπωμένα νερά και σωρούς κατεστραμμένων αυτοκινήτων. Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, περισσότεροι από [update: 220] άνθρωποι έχουν επιβεβαιωθεί ως νεκροί, αμέτρητοι άλλοι αγνοούνται και 155.000 άνθρωποι έχουν μείνει χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα.

Καθώς η κλιματική αλλαγή ξεσπά, η Ισπανία και η Πορτογαλία έχουν ήδη υποστεί ιστορικά ζεστά και ξηρά καλοκαίρια καθώς και έντονες φθινοπωρινές καταιγίδες τα προηγούμενα χρόνια.

Ωστόσο, ίσως ο πιο άμεσα υπαίτιος είναι ο Carlos Mazón, ο πρόεδρος της δεξιάς κυβέρνησης της Βαλένθια. Όταν ο Mazón ανέλαβε τα καθήκοντά του πέρυσι, μια από τις πρώτες του κινήσεις ήταν να κλείσει τη Μονάδα Εκτάκτων Αναγκών της Βαλένθια, η οποία είχε συσταθεί για να παρέχει ταχεία ανταπόκριση σε φυσικές καταστροφές. Χθες, καθώς τα μετεωρολογικά ινστιτούτα εξέδωσαν κόκκινη προειδοποίηση, ο Mazón υποβάθμισε τον κίνδυνο και ισχυρίστηκε ψευδώς ότι η καταιγίδα υποχωρεί. Στη συνέχεια, ενώ ολόκληρες πόλεις βυθίστηκαν και άνθρωποι άρχισαν να χάνουν τη ζωή τους, κωλυσιεργούσε για αρκετές ώρες προτού τελικά εκδώσει προειδοποίηση προς τους πολίτες ώστε να αναζητήσουν ασφάλεια.

Τα συνδικάτα τονίζουν πως οι εταιρείες έθεσαν σε κίνδυνο τη ζωή των εργαζομένων κατά τη διάρκεια της πλημμύρας. Η IKEA παγίδευσε τους εργαζομένους της μέσα στις αποθήκες της, καθώς τα νερά ανέβαιναν γύρω τους. Η Uber Eats και η Glovo ανάγκασαν τους κούριερ να κάνουν τις συνηθισμένες διαδρομές παράδοσης και να αντιμετωπίσουν τις καταρρακτώδεις βροχές μόνο με ποδήλατα και σκούτερ. Και η Mercadona, η μεγαλύτερη αλυσίδα σούπερ μάρκετ στη χώρα της Βαλένθια, ανάγκασε τους οδηγούς διανομής της να οδηγήσουν μετωπικά μέσα στους καταρράκτες, όπου χρειάστηκε να τους διασώσουν τα σωστικά συνεργεία.

Οι πυροσβέστες, οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης και άλλοι φορείς αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών εργάζονται ακούραστα για να σώσουν ζωές. Τα δίκτυα αλληλοβοήθειας σπεύδουν να παράσχουν τρόφιμα, ρουχισμό και στέγη σε όσους έμειναν χωρίς αυτά. Και τα συνδικάτα, συμπεριλαμβανομένων των αναρχοσυνδικαλιστών της CNT και της CGT, οργανώνονται για να αγωνιστούν για τους εργαζόμενους των οποίων οι ζωές τέθηκαν σε κίνδυνο από την απληστία των επιχειρήσεων. Ακόμα και σε σκοτεινούς καιρούς, το λαμπρό φως της αλληλεγγύης ξεπροβάλλει.

The post Στις φονικές πλημμύρες της Βαλένθια εταιρείες έθεσαν σε κίνδυνο τις ζωές των εργαζομένων first appeared on Aυτολεξεί.