«Ο αμυντικός πόλεμος της Ρωσίας ενάντια στην επέκταση του ΝΑΤΟ» — μία αντίληψη που έχει γίνει σχεδόν αξίωμα για πολλούς Δυτικούς αριστερούς. Αυτή η ιδέα εξυπηρετεί βολικά τους τελευταίους και στο να εκλογικεύουν τις πράξεις της Ρωσίας και στο να ριζοσπαστικοποιούν την κριτική απέναντι στις δικές τους κυβερνήσεις. Αλλά ποιον ρόλο αποδίδει ο ίδιος ο Πούτιν στην υποτιθέμενη ΝΑΤΟϊκή απειλή;

Μία προσεκτική ανάγνωση των βασικών του ομιλιών αποκαλύπτει ότι ο Πούτιν αρνείται ρητά κάθε κίνδυνο επίθεσης του ΝΑΤΟ προς τη Ρωσία. Αντιθέτως, όλη η προσοχή και το πάθος του ηγεμόνα επικεντρώνονται αλλού — στο ερώτημα της αρχέγονης «ιστορικής δικαιοσύνης». Ο Πούτιν ξεσκονίζει χρονικά χιλιετιών, βρίσκοντας σε αυτά αποδείξεις για την αντιδραστική του ουτοπία, το φανταστικό του ιστορικό δικαίωμα στο να κατέχει την Ουκρανία.

Ας μιλήσουμε, λοιπόν, για την πιο υποτιμημένη αιτία αυτού του πολέμου — την ιδεολογική εμμονή. Τη ρωσική έμμονη ιδέα.

1.300 χιλιόμετρα. Αυτό είναι το πόσο μακρύτερα έγιναν το 2022 τα σύνορα της Ρωσίας με το στρατιωτικό μπλοκ του ΝΑΤΟ αφότου δύο προηγουμένως ουδέτερες χώρες —η Σουηδία και η Φινλανδία— μπήκαν στη συμμαχία. Η Βαλτική Θάλασσα ουσιαστικά μετατράπηκε σε μία εσωτερική θάλασσα του ΝΑΤΟ. Η Αγία Πετρούπολη, η βόρεια πρωτεύουσα της Ρωσίας, βρίσκεται τώρα μόλις 148 χιλιόμετρα από τα σύνορα ενός εχθρικού μπλοκ. Ποια ήταν η αντίδραση της Ρωσίας; Εξέδωσε ο Πούτιν στρατιωτικό τελεσίγραφο; Απείλησε με προληπτική επιχείρηση; Συγκέντρωσε στρατιώτες στα σύνορα; Όχι. Τίποτα από αυτά δεν συνέβη.

Κι όμως, στο συγκείμενο της Ουκρανίας, το ζήτημα του ΝΑΤΟ συνεχίζει να ανακύπτει στον ρωσικό δημόσιο διάλογο. Κι ένας ακόμη μεγαλύτερος ρόλος αποδίδεται στο ΝΑΤΟ στον δημόσιο διαλόγο της Δυτικής αριστεράς. Και αυτό παρά το γεγονός ότι η Ουκρανία δεν έγινε δεκτή ως μέλος, το 2008. Η Γερμανία, η Γαλλία και πολλά άλλα κράτη αντιτάχθηκαν ανοιχτά στην ένταξη της Ουκρανίας — όταν το βέτο έστω και ενός μέλους είναι αρκετό για να την μπλοκάρει. Εξάλλου, η ίδια η παρουσία της ναυτικής βάσης της Ρωσίας στη Σεβαστούπολη καθιστούσε ήδη την ένταξη της Ουκρανίας στη συμμαχία σχεδόν αδύνατη. Μετά την προσάρτηση της Κριμαίας και το ξέσπασμα του πολέμου στο Ντονμπάς, η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ έγινε ακόμη πιο αδιανόητη – η ύπαρξη εδαφικών διαφορών και συνεχιζόμενων συγκρούσεων κλείνει αυτόματα τις πόρτες της συμμαχίας σε κάθε υποψήφιο.

Προκύπτει, έτσι, ότι η ένταξη του βόρειου γείτονα της Ρωσίας στο ΝΑΤΟ δεν αποτελεί απειλή γι’ αυτήν – ενώ η Ουκρανία, η οποία δεν είχε καμία πιθανότητα ένταξης, έγινε στόχος μιας πλήρους κλίμακας εισβολής. Πώς μπορεί να εξηγηθεί κάτι τέτοιο; Ας δώσουμε τον λόγο στον ίδιο τον Βλαντιμίρ Πούτιν.

Ποιος είναι ο κύριος Ρούρικ;

Πάμε πίσω στον Φεβρουάριο του 2024. Μόσχα. Έπειτα από δύο χρόνια μποϊκοτάζ από τα Δυτικά μέσα ενημέρωσης, ένας Αμερικανός δημοσιογράφος φτάνει στην καλυμμένη από χιόνι πρωτεύουσα της Ρωσίας για να πάρει συνέντευξη από τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Ο δημοσιογράφος αυτός είναι ο Τάκερ Κάρλσον — ένας συντηρητικός μπλόγκερ, υποστηρικτής του Ντόναλντ Τραμπ.

Σκεπτικός απέναντι στις εξηγήσεις των φιλελεύθερων μέσων ενημέρωσης για τους λόγους πίσω από την εισβολή της Ρωσίας, θέλει να ακούσει από πρώτο χέρι τι ώθησε τον Πούτιν να εξαπολύσει τον μεγαλύτερο χερσαίο πόλεμο στην Ευρώπη από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Άλλωστε, ο ηγέτης της μεγαλύτερης πυρηνικής δύναμης στον κόσμο δεν θα μπορούσε να στείλει φάλαγγες αρμάτων μάχης προς μια γειτονική πρωτεύουσα χωρίς σοβαρούς λόγους. Ίσως να υπήρχε κάτι που ώθησε τον Πούτιν να πάρει αυτή τη δύσκολη απόφαση – κάτι που το Δυτικό κοινό δεν γνωρίζει; Επιπλέον, ο Κάρλσον είχε ήδη τις δικές του εικασίες για το θέμα: πιθανότατα, όλα εξαρτώνται από την κυβέρνηση των Δημοκρατικών και την πολιτική τους προς το ανατολικό ΝΑΤΟ, η οποία, υποψιάζεται, προκάλεσε τη Ρωσία σε αυτή την απεγνωσμένη κίνηση, χωρίς να της αφήνει άλλη επιλογή.

– «Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, απευθυνθήκατε στη χώρα σας στην πανεθνική σας ομιλία όταν ξεκίνησε η σύγκρουση στην Ουκρανία και είπατε ότι ενεργούσατε επειδή είχατε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μέσω του ΝΑΤΟ θα μπορούσαν να ξεκινήσουν μια, παραθέτω, “αιφνιδιαστική επίθεση στη χώρα μας”. Και στα αμερικανικά αυτιά αυτό ακούγεται παρανοϊκό. Πείτε μας γιατί πιστεύετε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να χτυπήσουν τη Ρωσία ξαφνικά. Πώς καταλήξατε σε αυτό;» — Ο Τάκερ Κάρλσον θέτει την πρώτη του ερώτηση.

Το ερώτημα είναι τόσο ακριβές όσο και δίκαιο. Άλλωστε, στον 21ο αιώνα, κανένα κράτος δεν μπορεί να διεξάγει ανοιχτά έναν κατακτητικό πόλεμο χωρίς να τον παρουσιάσει ως άμυνα εναντίον μιας εξωτερικής απειλής. Κάθε επιτιθέμενος -από τον Χίτλερ μέχρι τον Νετανιάχου- έχει χαρακτηρίσει τον πόλεμό του αναγκαστικό, αμυντικό, προκλημένο από έξω, μια απάντηση στον κίνδυνο που αντιμετωπίζει το κράτος και οι πολίτες του. Κι αν η Ρωσία θεωρεί τον εαυτό της ως αμυνόμενη, τότε σίγουρα πρέπει να έχει τα ισχυρότερα δυνατά επιχειρήματα για να το πράξει. Τι απειλούσε τη Ρωσία; Ποιον κίνδυνο προσπαθούσε να αποτρέψει ο Πούτιν;

– «Δεν είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ετοιμάζονταν να εξαπολύσουν μια αιφνιδιαστική επίθεση στη Ρωσία, δεν το είπα ποτέ», αποκρούει ο Πούτιν. «Κάνουμε κάποιο talk show εδώ ή μια σοβαρή συζήτηση; Θα αφιερώσω μόνο 30 δευτερόλεπτα ή ένα λεπτό από τον χρόνο σας για να σας δώσω μια σύντομη ιστορική αναδρομή. Δεν σας πειράζει;»

Σε μια προσπάθεια να εξηγήσει στο δυτικό κοινό τα πραγματικά του κίνητρα για την επίθεση στην Ουκρανία, ο Πούτιν εκφωνεί μια ψευδο-ιστορική διάλεξη 25 λεπτών. Από αυτήν, οι έκπληκτοι Αμερικανοί ακούν για πρώτη φορά ονόματα όπως ο αρχαίος Ρώσος πρίγκιπας Ρούρικ, οι πρίγκιπες Όλεγκ και Γιαροσλάβ ο Σοφός, οι Μογγόλοι ηγέτες Τζένγκις Χαν και Μπατού Χαν, ο κοζάκος αταμάνος Μπογκντάν Χμελνίτσκι και η αυτοκράτειρα Αικατερίνη Β’. Ο Πούτιν μιλά για το αίμα και την πνευματική ενότητα Ουκρανών και Ρώσων, αποκαλώντας τους «έναν λαό». Προσπαθεί μάλιστα να δώσει στον Κάρλσον μια στοίβα αρχειακών επιστολών του 17ου αιώνα που υποτίθεται ότι αποδεικνύουν ότι οι Ουκρανοί είναι αχώριστοι από τους Ρώσους.

Οποιεσδήποτε προσπάθειες του Κάρλσον να διακόψει και να επιστρέψει στο κύριο ερώτημα –τι ακριβώς είναι αυτό που απείλησε τη Ρωσία το 2022;– αποτυγχάνουν. Ο Πούτιν συνεχίζει να σέρνει τον Αμερικανό πίσω στους αιώνες, προσπαθώντας να εξηγήσει πώς οι εχθροί της Ρωσίας «τεχνητά χώρισαν» τους Ουκρανούς από τον ενιαίο ρωσικό λαό. Όλα αυτά, επιμένει ο Πούτιν, πρέπει να γίνουν κατανοητά προκειμένου να κατανοηθούν οι βαθύτερες αιτίες της εισβολής.

Για μισή ώρα, ο Ρώσος ηγέτης, αναφερόμενος σε αρχαία χρονικά και μεσαιωνικά διατάγματα, προσπαθεί να πείσει τον Αμερικανό ότι τα ουκρανικά εδάφη ανήκουν στη Ρωσία από αμνημονεύτων χρόνων. Το ουκρανικό έθνος και η κρατική του υπόσταση, υποστηρίζει, είναι τεχνητά – ένα ιστορικό ατύχημα, ένα αδέξιο λάθος που τώρα είναι καιρός να διορθωθεί.

«Θέλουν να επιτεθούν στη Ρωσία», «Θέλουν να καταστρέψουν τη Ρωσία», «Η χώρα αντιμετωπίζει στρατιωτική εισβολή», «Οι πολίτες μας θα μπορούσαν να γίνουν θύματα επιθετικότητας», «Η διεθνώς αναγνωρισμένη επικράτειά μας καταλαμβάνεται» — ούτε μία από αυτές τις φράσεις δεν ειπώθηκε, ούτε θα μπορούσε να είχε ειπωθεί.

Ο ίδιος ο Πούτιν παραδέχεται: Η Ρωσική Ομοσπονδία ως κράτος δεν αντιμετώπιζε καμία απειλή. Ο κίνδυνος υψωνόταν πάνω από μια άλλη Ρωσία – τη μυθολογική, χιλιόχρονη Ρωσία που περιλάμβανε ευρύτερες «ιστορικές» χώρες. Η Ρωσική Ομοσπονδία εντός των συνόρων της πρώην Ρωσικής Σοβιετικής Ομοσπονδιακής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας (RSFSR) που κάποτε είχε οριστεί από τους Μπολσεβίκους, είναι απλώς ένα κομμάτι της πρώην μεγάλης ρωσικής επικράτειας, συμπεριλαμβανομένης της Λευκορωσίας και της Ουκρανίας. Ο διαχωρισμός και η τελική αποχώρηση της Ουκρανίας από τον φανταστικό πνευματικό και πολιτικό χώρο του «Ρωσικού Κόσμου» – αυτή είναι η απειλή που ο Πούτιν επιδιώκει να αποτρέψει. Και στο τέλος της συνομιλίας, δηλώνει ευθέως στον Κάρλσον τα εξής:

«Η επανένωση [του ενός λαού] θα συμβεί. Δεν πήγε ποτέ πουθενά», καταλήγει με σιγουριά ο Πούτιν.

Δικαίωμα στην Ουκρανία

Ας αναρωτηθούμε: Αν ο ηγέτης μιας εμπόλεμης χώρας δώσει μια μακροσκελή διάλεξη για τα βάθη της ιστορίας για να εξηγήσει τα κίνητρά του, έχει σημασία γι’ αυτόν; Ναι, έχει. Τίποτα δεν έχει μεγαλύτερη σημασία. Είναι «μια σοβαρή συζήτηση».

Ο Πούτιν είχε δύο ώρες στον αέρα για να εξηγήσει στον κόσμο ότι δεν είναι κακός και απλώς υπερασπίζεται τη Ρωσία από την απειλή του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, αντ’ αυτού, αφιερώνει το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου του στον αέρα σε αυτό που θεωρεί ως το πιο σημαντικό πράγμα – μια αρχέγονη δικαιολόγηση του υποτιθέμενου «δικαίου» του να κατέχει την Ουκρανία.

Πώς να το αποκαλέσουμε αυτό; Μία ιδεολογική εμμονή — μία ‘idée fixe’.

Σε αντίθεση με τους χιλιάδες Δυτικούς μαρξιστές που επιμένουν ότι η Ρωσία αντιμετωπίζει απειλή από το ΝΑΤΟ, ο ίδιος ο Πούτιν δεν ισχυρίζεται τίποτα τέτοιο. Αντιθέτως, το αρνείται κατηγορηματικά. Κανείς δεν σχεδίαζε -ούτε σχεδιάζει- να επιτεθεί στη Ρωσική Ομοσπονδία. Ο λόγος για τον πόλεμο, λέει ο Πούτιν, είναι η «παράνομη», «βλάσφημη» και «ιστορικά εγκληματική» απομάκρυνση του μυθικού λίκνου της Ρωσίας -του Κιέβου και των γύρω νότιων ρωσικών εδαφών- από τη σφαίρα επιρροής της.

Δεν είναι περίεργο που ο Πούτιν δείχνει πλήρη αδιαφορία για την ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ. Ο λόγος είναι απλός: δεν ανήκουν στον φανταστικό αρχέγονο χώρο που είναι γνωστός ως «Ρωσικός Κόσμος». Οι άνθρωποι εκεί δεν μιλούν ρωσικά. Δεν υπάρχουν αρχαίες ρωσικές εκκλησίες, ούτε τόποι μεγάλων μαχών, ούτε ιερά αντικείμενα εθνικιστικής μυθολογίας. Οι Φινλανδοί δύσκολα μπορούν να χαρακτηριστούν «ένας λαός» με τους Ρώσους. Αλλά η Ουκρανία είναι μια διαφορετική ιστορία – η κατοχή της οποίας είναι η έμμονη ιδέα του ρωσικού αυτοκρατορικού εθνικισμού και του Βλαντιμίρ Πούτιν προσωπικά.

Πράγματι, ο ηγεμόνας της Ρωσίας βλέπει τον πόλεμο ως αμυντικό. Αλλά με ποια έννοια; Με απλά λόγια, δεν «υπερασπίζεται» τη Ρωσική Ομοσπονδία εντός των συνόρων του 1991, αλλά μάλλον τα σύνορα μιας αρχαίας Αυτοκρατορίας που, κατά τη βαθύτερη πεποίθησή του, αποσπάστηκαν παράνομα και τεχνητά από εχθρούς από τους κόλπους της χιλιόχρονης κρατικής υπόστασης της Ρωσίας.

Όπως ακριβώς οι σιωνιστές ηγέτες πιστεύουν ακράδαντα ότι «το δικαίωμά τους στην Ιουδαία και τη Σαμάρεια είναι γραμμένο στη Βίβλο», η ρωσική ηγεσία έχει καταλήξει να πιστεύει ότι το δικαίωμά της να κατέχει την Ουκρανία επιβεβαιώνεται από τα χρονικά των Ρως του Κιέβου και τις επιστολές του Μπογκντάν Χμελνίτσκι.

Τόσο για το Ισραήλ όσο και για τη Ρωσία, η έννοια του διεθνούς δικαίου είναι πολύ νέα και δεν έχει αντέξει ακόμη στη δοκιμασία του χρόνου. Το σύστημα διεθνούς δικαίου που βασίζεται στον ΟΗΕ είναι μόλις ογδόντα ετών· η ευρωπαϊκή συνθήκη για το απαραβίαστο των συνόρων – μόλις πενήντα. Τι είναι αυτή η ανοησία σε σύγκριση με χιλιετίες από παλιά χρονικά και ιερά κείμενα;

Αν το διεθνές δίκαιο ταπεινώνει τη Ρωσία αρνούμενο τις «νόμιμες αξιώσεις» της στο λίκνο του ρωσικού πολιτισμού, τότε πρέπει να είναι ένα κακό διεθνές δίκαιο! Αν δεν επιτρέπει την επιστροφή ιστορικών εδαφών, εξυπηρετεί τους εχθρούς της Ρωσίας. Αν διαιωνίζει τον διαμελισμό της κάποτε ενωμένης Ρωσικής Αυτοκρατορίας, αν επιτρέπει στους Ουκρανούς να εγκαταλείψουν τους κόλπους του «Ρωσικού Κόσμου», τότε η τήρηση ενός τέτοιου νόμου δεν είναι μόνο επιβλαβής αλλά και εγκληματική. Αυτή είναι περίπου η λογική των γηραιών του Κρεμλίνου.

Λίγοι θα αμφέβαλλαν για τα βαθιά ιδεολογικά κίνητρα που ωθούν τους ηγέτες του Ισραήλ στον διαρκή πόλεμό τους για εδαφική επέκταση. Γιατί, λοιπόν, η διεθνής αριστερά αρνείται να δει τις παρόμοιες ιδεολογικές παρορμήσεις πίσω από την ηγεσία της Ρωσίας;

Το να αγνoεί κανείς πόσο εμμονικός είναι ο Πούτιν με την κατάκτηση της Ουκρανίας απαιτεί ένα εξαιρετικό είδος τύφλωσης.

Η έννοια ενός διαιρεμένου λαού

Ίσως μία συνέντευξη να μην είναι αρκετή για να βγάλουμε συμπεράσματα; Ας στραφούμε στις άλλες βασικές ομιλίες και δηλώσεις του Πούτιν.

Έξι μήνες πριν από την εισβολή, τον Ιούλιο του 2021 –καθώς ο κόσμος μόλις άρχιζε να ανακάμπτει από την πανδημία και κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί έναν επερχόμενο πόλεμο πλήρους κλίμακας– ο Βλαντιμίρ Πούτιν δημοσίευσε το διαβόητο άρθρο «Σχετικά με την Ιστορική Ενότητα Ρώσων και Ουκρανών». Σε αυτό, για πρώτη φορά παρουσίασε μια ολοκληρωμένη δήλωση της δέσμευσής του στον αρχέγονο μύθο, προετοιμάζοντας το ιδεολογικό έδαφος για τη μελλοντική του εισβολή.

Σε αυτό το εντελώς ψευδοεπιστημονικό άρθρο, γεμάτο με χειρισμούς και ψευδείς ισχυρισμούς, ο Πούτιν δηλώνει ότι οι Ρώσοι, οι Λευκορώσοι και οι Ουκρανοί δεν είναι ξεχωριστά έθνη, αλλά παρακλάδια ενός ρωσικού λαού. Η κύρια ιδέα που διατρέχει ολόκληρο το άρθρο είναι σαφής: η ουκρανική ταυτότητα κατασκευάστηκε και καλλιεργήθηκε τεχνητά από τους εχθρούς της Ρωσίας ώστε να διαιρέσουν έναν λαό και να φέρουν τα μέρη του το ένα εναντίον του άλλου.

Οι Ουκρανοί στερούνται ξεχωριστής εθνικής ταυτότητας, δικής τους κρατικής υπόστασης και της δυνατότητας άσκησης κυριαρχίας όπως αυτοί κρίνουν σωστό. Για πρώτη φορά, ο Βλαντιμίρ Πούτιν εκθέτει συστηματικά τις απόψεις του για την ορθή παγκόσμια τάξη: Η Ουκρανία πρέπει να υπάρχει αποκλειστικά εντός του ρωσικού «πνευματικού και πολιτικού χώρου». Οποιαδήποτε προσπάθεια των Ουκρανών να εγκαταλείψουν αυτή τη σφαίρα θα θεωρηθεί ως παραβίαση της ακεραιότητας της αρχέγονης αρμονίας.

Τι είναι αυτό, αν όχι μία άμεση δήλωση των ιδεολογικών κινήτρων πίσω από τον πόλεμο;

Κάποιοι μπορεί να πουν: «Ίσως αυτή να είναι μόνο μία από τις πολλές δηλώσεις. Σίγουρα θα υπάρχουν και άλλες στις οποίες ο Πούτιν περιγράφει ρεαλιστικά τις απειλές για τη Ρωσία από τον Δυτικό ιμπεριαλισμό». Κι όμως, όχι – ο Πούτιν δεν έχει γράψει κανένα άλλο προγραμματικό άρθρο. Το άρθρο του «Για την Ιστορική Ενότητα…» παραμένει το μοναδικό και καθοριστικό μανιφέστο της εισβολής.

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν επανέλαβε τις ίδιες θέσεις στην κεντρική του ομιλία στις 21 Φεβρουαρίου 2022, τρεις ημέρες προτού ξεκινήσει η εισβολή.

«Από την αρχαιότητα, οι κάτοικοι των νοτιοδυτικών ιστορικών εδαφών των Ρως του Κιέβου αυτοαποκαλούνταν Ρώσοι και Ορθόδοξοι», με αυτό ξεκινά μια ακόμη ψευδοϊστορική του εκδρομή.

Ακριβώς η μισή ομιλία του είναι αφιερωμένη στο ιδεολογικό επιχείρημα ότι η Ουκρανία είναι ένα τεχνητό κράτος, που δημιουργήθηκε από τους μπολσεβίκους. Ότι το εγκληματικό λάθος του Λένιν στην εθνική πολιτική είχε ως αποτέλεσμα την αποκοπή από την ενωμένη Ρωσική Αυτοκρατορία ενός «άσχημου πλάσματος» – μιας ανεξάρτητης Ουκρανίας. Και, προφανώς, τώρα εναπόκειται στον Βλαντιμίρ Πούτιν να διορθώσει αυτό το μοιραίο λάθος.

Ναι, αυτή η ομιλία αναφέρεται επίσης στην επέκταση της στρατιωτικής επιρροής του ΝΑΤΟ σε ολόκληρη την Ουκρανία. Αλλά αυτό που έχει σημασία είναι το πλαίσιο στο οποίο αναφέρεται. Το πρόβλημα, από την οπτική γωνία του Πούτιν, είναι αυτό: Οι παράκτιες πόλεις της Ουκρανίας κατακτήθηκαν τον 18ο αιώνα από Ρώσους τσαρικούς πολέμαρχους με κόστος το αίμα των Ρώσων στρατιωτών και, ως εκ τούτου, η παρουσία βάσεων του ΝΑΤΟ εκεί θα αποτελούσε χλεύη της μνήμης των ηρωικών Ρώσων αποικιοκρατών.

Για λόγους δικαιοσύνης, θα πρέπει να σημειωθεί ότι σε δύο σύντομες παραγράφους, ο Βλαντιμίρ Πούτιν αναφέρει μια πιθανή απειλή του ΝΑΤΟ για το διεθνώς αναγνωρισμένο έδαφος της Ρωσίας. Προειδοποιεί ότι εάν οι Αμερικανοί αναπτύξουν τους πυραύλους και τα στρατηγικά βομβαρδιστικά τους στην Ουκρανία, θα είναι σαν «μαχαίρι στο λαιμό».

Αλλά… Πρώτον, αυτά τα σύντομα αποσπάσματα χάνονται εντελώς στο φόντο της εκτεταμένης αρχέγονης δικαιολογίας του για τον πόλεμο. Αν η άμυνα ενάντια σε μια υποθετική στρατιωτική επιθετικότητα του ΝΑΤΟ ήταν πραγματικά το κύριο κίνητρο, θα ήταν σαφώς υψηλότερης προτεραιότητας. Δεύτερον, το σενάριο της ανάπτυξης πυρηνικών όπλων στην Ουκρανία και της επίθεσης των Αμερικανών στη μεγαλύτερη πυρηνική δύναμη στον κόσμο είναι εντελώς απίθανο – κάτι που ο ίδιος ο Πούτιν θα αναγνώριζε δύο χρόνια αργότερα στη συνέντευξη του Κάρλσον που αναφέρθηκε παραπάνω. Τρίτον, όπως ήδη αναφέρθηκε, όταν το «μαχαίρι στο λαιμό» ήρθε από τη Φινλανδία, ο Πούτιν δεν έκανε… τίποτα!

Τι μας μένει; Οι δύο κύριες εγκύκλιοι του Πούτιν σχετικά με την εισβολή αποτελούν καθαρά αποστάγματα ιδεολογίας.

Το βασικό επιχείρημα

Ίσως, έπειτα από 4 χρόνια πολέμου –μετά τις τεράστιες θυσίες που έκανε ο ουκρανικός λαός αντιστεκόμενος στην εισβολή, αφού οι Ουκρανοί έχουν δείξει με κάθε δράση τους ότι αρνούνται να ζήσουν υπό ρωσική κυριαρχία– ίσως, μετά από όλα αυτά, ο Βλαντιμίρ Πούτιν να έχει υιοθετήσει μια πιο ρεαλιστική στάση και να έχει εγκαταλείψει την ιδεολογική του έμμονη ιδέα για «επανένωση του διχασμένου λαού»; Όχι, παραμένει πιστός στην αντιδραστική του ουτοπία.

«Έχω πει πολλές φορές ότι θεωρώ τον ρωσικό και τον ουκρανικό λαό ως έναν λαό, στην πραγματικότητα. Υπό αυτή την έννοια, όλη η Ουκρανία είναι δική μας», δήλωσε ο Πούτιν το καλοκαίρι του 2025.

Το ίδιο καλοκαίρι, ο Ντόναλντ Τραμπ αποφάσισε να βγάλει τη Ρωσία από τη διεθνή απομόνωση και κάλεσε τον Πούτιν σε μια σύνοδο κορυφής στην Αλάσκα. Προσφέροντας αρκετά γενναιόδωρες παραχωρήσεις, ήλπιζε ότι ο Ρώσος ηγέτης, ως πραγματιστής πολιτικός, θα κατάφερνε μια συμφωνία και θα έκλεινε ειρήνη. Αλλά ο Τραμπ έκανε λάθος. Δεν υπήρξε συμφωνία. Οι Financial Times περιγράφουν τις λεπτομέρειες της συνάντησης, κεκλεισμένων των θυρών, ως εξής:

«Ο Πούτιν απέρριψε την προσφορά των ΗΠΑ της άρσης των κυρώσεων για μία κατάπαυση του πυρός, επιμένοντας ότι ο πόλεμος θα τελείωνε μόνο εάν η Ουκρανία συνθηκολογούσε […]. Ο Ρώσος πρόεδρος, στη συνέχεια, έδωσε μια περιττή ιστορική ομιλία που κάλυπτε μεσαιωνικούς πρίγκιπες όπως ο Ρούρικ του Νόβγκοροντ και ο Γιαροσλάβ ο Σοφός, μαζί με τον αρχηγό των Κοζάκων του 17ου αιώνα, Μπογκντάν Χμελνίτσκι – πρόσωπα που συχνά επικαλείται για να υποστηρίξει τον ισχυρισμό του ότι η Ουκρανία και η Ρωσία είναι ένα έθνος. Έκπληκτος, ο Τραμπ ύψωσε τη φωνή του αρκετές φορές και σε κάποιο σημείο απείλησε να αποχωρήσει. Τελικά, διέκοψε τη συνάντηση και ακύρωσε ένα προγραμματισμένο γεύμα…»

Ας επαναλάβουμε αυτό το σημείο. Στις πρώτες κιόλας συνομιλίες, από το 2022, μεταξύ των ηγετών των δύο μεγαλύτερων πυρηνικών δυνάμεων στον κόσμο, ο Βλαντιμίρ Πούτιν δεν συζητά με τον ομόλογό του για την «περικύκλωση της Ρωσίας από βάσεις του ΝΑΤΟ», ούτε για τα αμερικανικά πυρηνικά όπλα στην Ευρώπη, ούτε τις «ανησυχίες ασφαλείας της Ρωσίας», ούτε τους πυραύλους μεσαίου βεληνεκούς ή την αντιπυραυλική άμυνα – εν ολίγοις, δεν συζητά για κανένα από τα ζητήματα που επικαλούνται συνεχώς οι δυτικοί αριστεροί όταν μιλούν για τον υποτιθέμενο αμυντικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της επέκτασης του ΝΑΤΟ.

Όχι, ο Πούτιν ασχολείται με εντελώς διαφορετικά ζητήματα. Σε μια συνάντηση υψηλού επιπέδου με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, επικαλείται μεσαιωνικούς θρύλους ως το πιο σημαντικό επιχείρημα για την αναγνώριση του «δικαιώματός του στην Ουκρανία». Ξανά και ξανά, ξεκινά μακροσκελείς διαλέξεις, ελπίζοντας ότι οι Δυτικοί ηγέτες θα κατανοήσουν επιτέλους την έννοια του «ενός λαού» που έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα και θα αναγνωρίσουν την ορθότητά του.

Αν αυτό δεν είναι ιδεολογική εμμονή, τότε τι είναι;

Πράξη

Θα μπορούσε κανείς, φυσικά, να υποθέσει ότι αυτή η αρχέγονη ιδεολογική παγίδα της «επανένωσης ενός διαιρεμένου λαού» δεν πάει παραπέρα από τις ημι-ιστορικές διαλέξεις του Βλαντιμίρ Πούτιν σε δημόσιες εκδηλώσεις – ότι στην πράξη, η Ρωσία απλώς ενεργεί πραγματιστικά για να εξαλείψει τις εξωτερικές απειλές. Αλλά αυτό δεν ισχύει.

Οι ιδεολογικές αρχές της αντιδραστικής ουτοπίας της Ρωσίας υλοποιούνται πλήρως κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου.

Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, η Ρωσία έχει σαρωθεί από μια μαζική ιδεολογική εκστρατεία που στοχεύει στην άρνηση της ίδιας της ύπαρξης της Ουκρανίας. Οι μαθητές σε όλα τα ρωσικά σχολεία από την πρώτη δημοτικού και μετά παρακολουθούν πλέον «Συζητήσεις για σημαντικά πράγματα» – εβδομαδιαία μαθήματα κρατικής σοβινιστικής προπαγάνδας. Το 2023, τα σχολικά εγχειρίδια ξαναγράφηκαν προσωπικά από τον υπουργό Πολιτισμού Βλαντιμίρ Μεντίνσκι –έναν από αυτούς που ασκούσαν ισχυρή ιδεολογική επιρροή στον Πούτιν– ώστε να περιγραφεί η Ουκρανία ως ένας τεχνητός σχηματισμός που δημιουργήθηκε από τους μπολσεβίκους.

Ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ, ένας κορυφαίος αξιωματούχος, ζητά δημόσια την «εξαφάνιση για πάντα» της ουκρανικής ανεξαρτησίας με φόντο έναν γιγάντιο χάρτη που δείχνει τα δύο τρίτα των ουκρανικών εδαφών προσαρτημένα από τη Ρωσία. Τηλεοπτικοί προπαγανδιστές, όπως ο Βλαντιμίρ Σολοβιόφ, πηγαίνουν πολύ πέρα από την απλή άρνηση της Ουκρανίας, ζητώντας ακόμη και την καταστροφή των ουκρανικών μεγαλουπόλεων εάν οι κάτοικοί τους δεν παραδοθούν στον ρωσικό στρατό και δεν αποδεχτούν μια ρωσική ταυτότητα. Ο ακροδεξιός φιλόσοφος Αλεξάντρ Ντούγκιν, που συνδέεται άμεσα με το Κρεμλίνο, αποκαλεί την Ουκρανία «τοξικό λεκέ στην επικράτειά μας», υποστηρίζοντας ότι μετά την πλήρη κατοχή η ουκρανική ταυτότητα θα πρέπει να εξαλειφθεί για δεκαετίες, ώστε να αποφευχθεί η αναβίωσή της.

Αλλά η πιο αποκαλυπτική ενσάρκωση των αρχέγονων ιδεών του Βλαντιμίρ Πούτιν είναι η πολιτική που ακολουθείται στα κατεχόμενα εδάφη. Η έκθεση της Επιτροπής του ΟΗΕ για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα του 2025 αναγνώρισε μια συστηματική εκστρατεία για την εξάλειψη της ουκρανικής πολιτιστικής ταυτότητας στις περιοχές που προσαρτήθηκαν από τη Ρωσία:

«…[Ο]ι άνθρωποι σε περιοχές υπό τον ισχύων έλεγχο της Ρωσίας εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρούς περιορισμούς στην άσκηση του δικαιώματός τους να συμμετέχουν στην πολιτιστική ζωή, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος χρήσης και διδασκαλίας μειονοτικών γλωσσών, ιστορίας και πολιτισμού. [Υπάρχει] μια μεγάλης κλίμακας εκστρατεία για να διαγραφεί συστηματικά η ουκρανική ιστορία, ο πολιτισμός, η πολιτιστική ταυτότητα και γλώσσα, να ξαναγραφούν τα ιστορικά προγράμματα σπουδών και να κατασταλούν τα τοπικά πολιτιστικά σύμβολα, καθώς και η γενική υπονόμευση της γλωσσικής ταυτότητας των εθνοτικών μειονοτήτων σε περιοχές υπό τον ισχύων έλεγχο της Ρωσίας».

Αλλά το βασικό ιδεολογικό έργο της εξάλειψης της ουκρανικής ταυτότητας πραγματοποιείται μεταξύ παιδιών στα κατεχόμενα εδάφη. Η ουκρανική γλώσσα έχει αφαιρεθεί από τα σχολικά προγράμματα. Τα παιδιά που συνεχίζουν να μιλούν ουκρανικά υφίστανται εκφοβισμό ενώ ασκείται πίεση στους γονείς. Οι Ουκρανοί έφηβοι στρατολογούνται σε παραστρατιωτικές ομάδες όπου δέχονται κατήχηση ρωσικού σοβινισμού και εχθρότητας προς την ουκρανική ταυτότητα. Επιπλέον, ένα ολόκληρο δίκτυο «στρατιωτικο-πατριωτικών» στρατοπέδων εκπαιδεύει εφήβους από τις κατεχόμενες περιοχές σε χειρισμό όπλων, τακτικές μικρών μονάδων, επιχειρήσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και ιατρική μάχης – προετοιμάζοντάς τους να πολεμήσουν ενάντια στην Ουκρανία.

Οι συστηματικές πρακτικές απαγωγής, αναγκαστικής υιοθεσίας και επανεκπαίδευσης παιδιών από κατεχόμενες ζώνες οδήγησαν στην έκδοση εντάλματος σύλληψης κατά του Βλαντιμίρ Πούτιν από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο το 2023.

Είναι υποτίθεται όλα τα παραπάνω επίσης «προκληθέντα αμυντικά μέτρα κατά της εξωτερικής απειλής του ΝΑΤΟ»; Φυσικά και όχι! Αυτό που βλέπουμε είναι μια συνεπής πολιτική εδαφικής επέκτασης και εθνικής αφομοίωσης των Ουκρανών – η κυριολεκτική εφαρμογή του δόγματος του «ενός λαού» του Πούτιν.

Η Καρχηδόνα πρέπει να καταστραφεί (Carthago delenda est)

Οι μαρξιστές συνήθως βλέπουν τα ιδεολογικά κίνητρα του πολέμου με καχυποψία, καταφεύγοντας συχνά στον οικονομικό ντετερμινισμό ή σε πραγματιστικές εξηγήσεις, όπως η τρέχουσα δημοφιλής θεωρία του «επιθετικού ρεαλισμού».

Παρ ‘όλα αυτά, όταν έχουμε να κάνουμε με ένα σύστημα στο οποίο ο ανώτατος ηγεμόνας συγκεντρώνει ουσιαστικά απεριόριστη εξουσία και κατέχει το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο, οι ιδεολογικές του εμμονές γίνονται ένας κρίσιμος παράγοντας που διαμορφώνει την πραγματικότητα.

Ένα κοντινό παράδειγμα μπορεί να βρεθεί στην προαναφερθείσα αντιδραστική ουτοπία της ισραηλινής ακροδεξιάς, η οποία αναμφίβολα χρησίμευσε ως βάση για τη γενοκτονία στη Γάζα και τη μόνιμη εθνοκάθαρση στη Δυτική Όχθη. Λίγοι αριστεροί παρατηρητές θα αρνηθούν τη σημασία των σιωνιστικών δογμάτων στη διαμόρφωση της πολιτικής της Μέσης Ανατολής.

Γιατί, λοιπόν, η αρχέγονη ιδεολογία του ρωσικού επεκτατισμού αγνοείται σχεδόν εντελώς από τους αριστερούς σχολιαστές; Μπορούμε να συζητήσουμε εκτενώς πώς ο Βλαντιμίρ Πούτιν κατέληξε στις ιδέες του, σε ποιο στάδιο και για ποιους λόγους ριζοσπαστικοποιήθηκαν, μετατρέποντάς τες σε κινητήρια δύναμη πίσω από τον πόλεμο. Αλλά το να αρνηθούμε την επιρροή τους στην υλική πραγματικότητα ισοδυναμεί με αμαρτία κατά της αλήθειας.

Η αριστερά επικρίνει τον Ευρωκεντρισμό. Ωστόσο, συχνά πέφτουν οι ίδιοι στην παγίδα του, προτιμώντας να πιστεύουν ότι οι ελίτ των δυτικών χωρών φέρουν αποκλειστικά την ευθύνη για κάθε πρόβλημα στον κόσμο. Αυτή ακριβώς η υπόθεση αποτελεί τη βάση της έννοιας του «αμυντικού πολέμου της Ρωσίας κατά της επέκτασης του ΝΑΤΟ». Μια τέτοια Ευρωκεντρική άποψη απογυμνώνει εντελώς τη Ρωσία από κάθε αυτενέργεια, αγνοώντας τα δικά της εσωτερικά κίνητρα και φιλοδοξίες.

Η Ρωσία του Πούτιν είναι αναμφισβήτητα ένας παράγοντας στην παγκόσμια σκηνή. Δεν ανταποκρίνεται απλώς στις εξωτερικές προκλήσεις, αλλά επιβάλλει τη θέλησή της. Έχει το δικό της όραμα για την ορθή παγκόσμια τάξη – την αντιδραστική της ουτοπία. Ένα κεντρικό στοιχείο αυτής της ουτοπίας, του «ενός λαού», είναι η υποδούλωση της Ουκρανίας και η ριζική αναδιαμόρφωση των ταυτοτήτων των πολιτών της, ένα εργαστήριο της οποίας μπορεί να παρατηρηθεί στα προσαρτημένα εδάφη.

Η ύπαρξη ενός ξεχωριστού και ανυπότακτου ουκρανικού έθνους έγινε, για τον Βλαντιμίρ Πούτιν, ένα είδος «Καρχηδόνας που πρέπει να καταστραφεί» – η ρωσική έμμονη ιδέα. Χωρίς να κατανοήσουμε αυτό το γεγονός, η 24η Φεβρουαρίου 2022 παραμένει ανεξήγητη – όπως και η επαναλαμβανόμενη αινιγματική φράση για την «εξάλειψη των βαθύτερων αιτιών της σύγκρουσης».

——————————————————————

Σημείωση του συγγραφέα:

Ας κλείσουμε οριστικά τη συζήτηση για την «επέκταση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς». Υπάρχει ένα απλό γεγονός: η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ δεν ήταν ποτέ ρεαλιστική ήδη από τη στιγμή που πρωτοαναφέρθηκε.

Αυτό ίσχυε ήδη πολύ πριν από το 2014. Ο λόγος είναι απλός: Η Ρωσία είχε ναυτική βάση στη Σεβαστούπολη. Όσο υπήρχε αυτή η βάση, η Ουκρανία δεν μπορούσε να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ. Μετά την προσάρτηση της Κριμαίας και την έναρξη του πολέμου στο Ντονμπάς, η ένταξη στο ΝΑΤΟ έγινε εντελώς μη ρεαλιστική.

Αυτό ήταν σαφές σε όλους – στο Κίεβο και τη Μόσχα, στις Βρυξέλλες, στο Βερολίνο και το Παρίσι, στο Λονδίνο και την Ουάσιγκτον.

Γι’ αυτό και ο ισχυρισμός της Ρωσίας ότι «το ΝΑΤΟ πλησιάζει τα σύνορά μας» είναι μια σκόπιμη χειραγώγηση. Από την αρχή, αυτό δεν ήταν μια πραγματική πιθανότητα. Δεν υπήρχε πραγματική απειλή για τη Ρωσία. Το ΝΑΤΟ εισβάλλει στη μεγαλύτερη πυρηνική δύναμη του κόσμου; Σχεδιάζει έναν πυρηνικό πόλεμο; Αυτό δεν έχει νόημα.

Παρ’ όλα αυτά, η Ρωσία χρησιμοποίησε αυτό το επιχείρημα πολύ αποτελεσματικά στην προπαγάνδα της. Παρουσίασε την «επέκταση του ΝΑΤΟ» ως την αιτία του πολέμου στον Παγκόσμιο Νότο, σε τμήματα της παγκόσμιας αριστεράς και σε δεξιούς λαϊκιστές – σε όλους εκείνους, δηλαδή, που οι ίδιοι ήθελαν να πιστέψουν ότι η Ρωσία ενεργούσε αμυντικά και όχι επιθετικά.

Όταν οι Ουκρανοί πολιτικοί μιλούσαν για το ΝΑΤΟ, ήταν κυρίως μια προσπάθεια να λάβουν εγγυήσεις ασφαλείας από τις δυτικές χώρες, χωρίς καμία πραγματική προσδοκία επίσημης ένταξης.

Τώρα αναρωτηθείτε το εξής: θα είχε δεχτεί η Ρωσία μια συμφωνία όπου η Ουκρανία δεν θα είχε καθόλου βάσεις του ΝΑΤΟ, αλλά θα προστατευόταν από το Άρθρο 5; Αν η ανησυχία της Ρωσίας ήταν πραγματικά η προστασία από μια υποθετική εισβολή, αυτός θα ήταν ένας λογικός συμβιβασμός. Αλλά όχι — η Ρωσία δεν θα μπορούσε ποτέ να συμφωνήσει σε αυτό.

Αυτός είναι ο πραγματικός πυρήνας της σύγκρουσης.

Το πρόβλημα της Ρωσίας δεν είναι μια υποθετική εισβολή του ΝΑΤΟ στο έδαφός της από την Ουκρανία. Σίγουρα όχι! Το πραγματικό «πρόβλημα» για τη Ρωσία είναι η πιθανή απώλεια της ικανότητάς της να εισβάλει στην Ουκρανία — μια χώρα που θεωρεί «νόμιμη σφαίρα επιρροής» της. Τελεία και παύλα.

—————————————————————-

*Ο Άντριι Μοβτσάν (Andriy Movchan) είναι ένας Ουκρανός αριστερός ακτιβιστής που είχε αναγκαστεί να φύγει από την Ουκρανία λόγω πολιτικών διώξεων από την ακροδεξία. Τώρα κατοικεί στη Βαρκελώνη όπου αφιερώνει τον εαυτό του στον ακτιβισμό των μέσων ενημέρωσης, στην τέχνη και τη δημοσιογραφία. Το έργο του επικεντρώνεται στο Σοβιετικό και μετα-Σοβιετικό πλαίσιο. Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί του στο andriyko22@gmail.com

ΦΑΚΕΛΟΣ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ: ΟΥΚΡΑΝΙΑ

The post Η ρωσική έμμονη ιδέα: Η υποτιμημένη αιτία αυτού του πολέμου | Του Andriy Movchan first appeared on Aυτολεξεί.

Διαδηλώσεις και πορείες κατακλύζουν τους δρόμους ευρωπαικών πόλεων, με τις αναταραχές να αυξάνονται ενώ ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι είναι πρόθυμοι να πάρουν θέση ή απλά να δείξουν πόσο έχουν κουραστεί από το σύστημα στο οποίο είμαστε μπλεγμένοι. Αυτή η διεύρυνση της συνειδητοποίησης μεγαλώνει το οπτικό μας πεδίο και αυτό που κάποτε αποτελούσε μια περιορισμένη διαπραγμάτευση ανάμεσα σε ολιγάριθμα κινήματα που οργανώνονταν σε μικρούς χώρους στο κέντρο της Αυτοκρατορίας, είναι τώρα μέρος ενός μεγαλύτερου και ευρύτερου διαλόγου.

Στη Δανία, όπου και δραστηριοποιούμαι αυτή τη στιγμή της ζωής μου, τα διεθνιστικά κινήματα αλληλεγγύης δεν υπήρξαν ποτέ πολύ μεγάλα. Γι’ αυτό θεωρώ πως φταίνε οι προηγούμενες γενιές κινημάτων που υπήρξαν στις σκανδιναβικές χώρες και επικεντρώνονταν περισσότερο στον περιβαλλοντισμό και στο κυρίαρχο έργο των συνδικάτων. Ωστόσο, η γενοκτονία στην Παλαιστίνη το 2023 έδωσε το έναυσμα ώστε πολλαπλές διαφορετικές ομάδες αντίστασης και διεθνιστικής αλληλεγγύης να ξεπεταχτούν σε όλη τη χώρα. Ο αριθμός τους έχει μεγαλώσει εκθετικά τα τελευταία δύο χρόνια, ενθαρρύνοντας ανθρώπους να οργανώσουν τις δικές τους ομάδες, όταν η δυνατότητα ένταξης σε ήδη υπάρχουσες εξαντλείται.

Η επέκταση αυτής της κινηματικής “φούσκας” υπήρξε ταχύτατη, ίσως ακόμη και υπερβολικά γρήγορη, πιάνοντάς μας απροετοίμαστους-ες. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την εμφάνιση πολλαπλών ομάδων που, ενώ αγωνίζονται για τον ίδιο σκοπό, δεν συμφωνούν απαραίτητα ως προς τις βασικές πολιτικές αρχές. Αυτό δεν είναι, φυσικά, απαραίτητα αρνητικό, αλλά μπορεί να χαρακτηριστεί ως τέτοιο όταν φτάνει να προκαλεί διχοτομήσεις και ο αγώνας μας παύει να είναι διαθεματικός.

Στο όνομα του αντιιμπεριαλιστικού αγώνα πάνω απ’ όλα, ορισμένα τμήματα των πιο πρόσφατων κινημάτων αλληλεγγύης έφτασαν να συντάσσονται με καθεστώτα κατατρομοκράτησης που στερούν την ελευθερία των πολιτών τους εδώ και αιώνες, ξεχνώντας ότι δύο πράγματα μπορούν να ισχύουν ταυτόχρονα, και ότι ο εχθρός του εχθρού μου δεν είναι απαραίτητα φίλος μου.

Αυτή η τάση είναι κάτι παραπάνω από ορατή σε όσους είναι πρόθυμοι να τη δουν: τα περισσότερα από τα πρόσφατα κινήματα αλληλεγγύης στη Δύση τείνουν να κατηγορούν τις ΗΠΑ για όλα τα κακά του κόσμου και να βασίζουν την πολιτική τους στην εσφαλμένη ιδέα ότι όποιος ενεργεί εναντίων των ΗΠΑ εφαρμόζει μια έγκυρη μορφή αντίστασης.

Με αυτό το σκεπτικό, συγχέεται η αρχή της αλληλεγγύης μεταξύ των λαών που αναζητούν ελευθερία και αξιοπρέπεια με μια υποτιθέμενη αλληλεγγύη που βασίζεται στην πίστη σε φατρίες κρατών και κυβερνήσεων.

Ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός είναι κακός: αυτό δεν σημαίνει ότι το καθεστώς του Μαδούρο στη Βενεζουέλα ήταν καλό, όπως δεν σημαίνει ότι το κράτος των Αγιατολάχ είναι το τελευταίο προπύργιο του αγώνα κατά του ιμπεριαλισμού. Το Ισραήλ έχει ανά τα χρόνια διεισδύσει σε διαμαρτυρίες για να προωθήσει τη δική του ιμπεριαλιστική και αποικιακή ατζέντα: αυτό όμως δεν κάνει τις διαμαρτυρίες στο Ιράν να αποτελούν μια επιχείρηση της Μοσάντ, ούτε επικυρώνει την υποστήριξη των δυτικών αριστερών κινημάτων προς τις δικτατορίες.

Γιατί δυσκολευόμαστε τόσο πολύ να δώσουμε προτεραιότητα στην αυτενέργεια των λαών έναντι αυτής των κρατών;

Αν και θα ήταν εύκολο να κατηγορήσουμε τους tankies και τα διαδικτυακά τρολ, νομίζω ότι αυτό που βιώνουμε είναι, σε ένα βαθύτερο επίπεδο, μια έλλειψη διαθεματικότητας στα κινήματα αλληλεγγύης. Πρόκειται για μια απώλεια της μεταβλητής της πολυπλοκότητας στη συζήτηση, κάτι που προκαλείται από την επείγουσα φύση των γεγονότων που βιώνουμε.

Μια από τις πρώτες μου δράσεις αλληλεγγύης ήταν για τη Ροζάβα, μια κουρδική περιοχή στη Βορειοανατολική Συρία και τη Γυναικεία Επανάσταση που λαμβάνει χώρα εκεί. Στο Δυτικό ακτιβιστικό περιβάλλον στο οποίο βρισκόμουν, η αλληλεγγύη προς τον λαό της Ροζάβα και την επανάστασή του σήμαινε αλληλεγγύη προς όλους τους καταπιεσμένους λαούς, ενώ παράλληλα ήταν και μια δράση φεμινισμού, αντικαπιταλισμού και οικολογίας. Χωρίς αυτά, οι άνθρωποι μπορεί να καταλήξουν να υποστηρίζουν τους καταπιεστές αντί των καταπιεσμένων, βασιζόμενοι σε μια απλοποιημένη Δυτική αντίληψη για τον αγώνα ενάντια στον ιμπεριαλισμό.

Η έλλειψη διαθεματικότητας εντός του κινήματος δεν βοηθά κανέναν εκτός από την Αυτοκρατορία, και εμείς που βρισκόμαστε στο επίκεντρό της, με όλα τα προνόμια που απορρέουν από αυτό, έχουμε την ευθύνη να διατηρούμε μια συζήτηση πολυδιάστατη και λεπτομερή. Η επαναφορά της πολυπλοκότητας στον τρόπο με τον οποίο μιλάμε για την αλληλεγγύη σημαίνει να καταφέρουμε να αποστασιοποιηθούμε από το δίπολο του “μαύρου ή άσπρου”, απορρίπτοντας όλες τις επιβεβλημένες διχοτομίες που μας κάνουν να σκεφτόμαστε “αν όχι αυτό, τότε εκείνο”.

Χρειαζόμαστε μια αλληλεγγύη που δεν θα είναι μόνο διεθνιστική αλλά και διαθεματική.

The post Όταν ο αντιιμπεριαλισμός δεν είναι διαθεματικός first appeared on Aυτολεξεί.

Με χαρά διαπιστώνουμε ότι εν λόγω συζήτηση συνεχίζει τον διάλογο πάνω σε μία ελευθεριακή βάση που απορρίπτει τη ρωσική κρατική προπαγάνδα και τις διαστρεβλώσεις που έχουν διαδοθεί τα προηγούμενα χρόνια σε εγχώρια εναλλακτικά μίντια. Αυτός είναι και ο λόγος που θεωρούμε χρήσιμη την παρακολούθηση αυτού του βίντεο.

Ακούμε τους-τις φίλους-ες και συντρόφους-ισσες μας στην αντιστεκόμενη και πολύπαθη Ουκρανία! Αλληλεγγύη και αξιοπρέπεια για όλους τους λαούς.

ΦΑΚΕΛΟΣ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΥΚΡΑΝΙΑ:

https://www.aftoleksi.gr/tag/oykrania/

——————————————–

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:

Aυτοκρατορική μετάλλαξη του αμερικανικού ιμπεριαλισμού; (Από το βιβλίο: «Ο πόλεμος από ανθρωπολογική σκοπιά»)

The post Ο πόλεμος από ανθρωπολογική σκοπιά (για τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία) – Συζήτηση με τον Ελευθεριακό first appeared on Aυτολεξεί.

«Ζούμε σε έναν κόσμο που κυβερνάται από τη δύναμη, που κυβερνάται από τη βία, που κυβερνάται από την εξουσία», δήλωσε ο Stephen Miller στον παρουσιαστή του CNN, Jake Tapper, στις 5 Ιανουαρίου 2026, διευκρινίζοντας το φασιστικό πρόγραμμα καθώς δικαιολόγησε την κατάληψη της Γροιλανδίας με τη βία. «Αυτοί είναι οι σιδερένιοι νόμοι του κόσμου από την αρχή του χρόνου».

Νωρίς το πρωί της 3ης Ιανουαρίου, η κυβέρνηση Τραμπ πραγματοποίησε μια τηλεοπτική επιδρομή στη Βενεζουέλα, βομβαρδίζοντας τουλάχιστον επτά στόχους στο Καράκας και απαγάγοντας τον πρόεδρο Νικολάς Μαδούρο και τη σύζυγό του, Σέλια Φλόρες. Αυτό ήταν το αποκορύφωμα μιας εκστρατείας πίεσης διάρκειας ενός έτους, κατά την οποία η κυβέρνηση χαρακτήρισε τους Βενεζουελάνους μετανάστες στις ΗΠΑ ως «ναρκοτρομοκράτες», επιχείρησε να χρησιμοποιήσει τον Νόμο περί Ξένων Εχθρών, βομβάρδισε φερόμενα «σκάφη μεταφοράς ναρκωτικών», κατέσχεσε πετρελαιοφόρα και ανέπτυξε το ναυτικό των ΗΠΑ για να αποκλείσει τη Βενεζουέλα.

Το καθεστώς Τραμπ αρχικά κατηγόρησε τον Μαδούρο ότι ηγείται του “Cartel de los Soles”, μιας κατασκευής τόσο επινοημένης όσο η “antifa”. Αν και αναθεώρησαν αυτή την κατηγορία χθες προκειμένου να διατυπώσουν μια λιγότερο εύθραυστη νομική υπόθεση, είναι χαρακτηριστικό της μεθόδου τους ότι ξεκινούν με ένα ψευδές αφήγημα και αναζητούν τα μέσα για να το επιβάλουν στην πραγματικότητα. Ένας από τους κύριους στόχους του Ντόναλντ Τραμπ ήταν να δημοσιεύσει μια φωτογραφία του Νικολάς Μαδούρο αλυσοδεμένου, σε αντιστοιχία με τις φωτογραφίες που έχουν κυκλοφορήσει οι ομοσπονδιακές υπηρεσίες με άτομα που έχουν απαχθεί από την ICE. Αντί να προσφέρει βελτιώσεις στις οικονομικές συνθήκες οποιουδήποτε, ο Τραμπ προσφέρει στους υποστηρικτές του την έμμεση συγκίνηση της ταύτισης με τους δεσμοφύλακες και τους βασανιστές.

Στόχος του είναι να απανθρωποποιήσει τους αντιπάλους του και να απευαισθητοποιήσει τους πάντες στο είδος της βίας που θα απαιτηθεί για να διατηρηθεί η βασιλεία του και ο ίδιος ο καπιταλισμός σε μια εποχή μείωσης των κερδών.

Τα εταιρικά μέσα ενημέρωσης εκτελούν τον κλασικό τους ρόλο της πιστής αντιπολίτευσης, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με τη νομιμότητα της ενέργειας, ενώ δαιμονοποιούν τον Μαδούρο και λατρεύουν τη δεξιά αντίπαλό του, Μαρία Κορίνα Ματσάντο. Οι αναρχικοί και όσοι άλλοι στοχεύουν στην αντιπαράθεση με τον ιμπεριαλισμό είναι απαραίτητο να τοποθετήσουν την επίθεση στη Βενεζουέλα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, να σκεφτούν πώς θα μπορούσε να μοιάζει μια αποτελεσματική αντιπολίτευση και να προσδιορίσουν πώς μπορούμε να αναλάβουμε δράση ως απάντηση.

Το Εγχειρίδιο

Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών έχει μακρά ιστορία ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων στη Λατινική Αμερική, συμπεριλαμβανομένων επιχειρήσεων κατά της Κούβας που διήρκεσαν πάνω από έναν αιώνα, του αιματηρού στρατιωτικού πραξικοπήματος στη Χιλή το 1973 και της εισβολής του Τζορτζ Μπους στον Παναμά το 1989. Η επίθεση στη Βενεζουέλα συνεχίζεται από εκεί που σταμάτησε μια σειρά από πιο πρόσφατες προσπάθειες, από τις εισβολές του Τζορτζ Μπους στο Αφγανιστάν και το Ιράκ το 2002 και το 2003 έως την κατάργηση της διεθνούς «τάξης που βασίζεται σε κανόνες» από τον Τζο Μπάιντεν, ώστε να μπορέσει ο Μπενιαμίν Νετανιάχου να προβεί σε γενοκτονία στην Παλαιστίνη από το 2023.

Ταυτόχρονα, το πρόγραμμα της κυβέρνησης Τραμπ αντιπροσωπεύει μια απόκλιση από τα προηγούμενα πρότυπα. Επιδιώκοντας να πραγματοποιήσει την εξόρυξη πόρων με ωμή βία χωρίς την παραμικρή πρόφαση οποιασδήποτε άλλης ατζέντας, ο Τραμπ ενώνεται με τον Βλαντιμίρ Πούτιν και τον Μπενιαμίν Νετανιάχου στην εγκαινίαση μιας εποχής γυμνής απληστίας για τον εαυτό της.

Ενώ οι υφιστάμενοι του Τραμπ έχουν επικαλεστεί τις νοθευμένες εκλογές που πραγματοποιήθηκαν στη Βενεζουέλα το 2024 για να δικαιολογήσουν την επίθεση, ο Τραμπ δεν προσποιείται ότι φέρνει εκλογές ή «δημοκρατία» στη Βενεζουέλα. Ορισμένες πηγές αναφέρουν ότι η αντιπολίτευση με επικεφαλής τη Μαρία Κορίνα Ματσάντο υποστηρίζεται από σχεδόν το 80% του πληθυσμού της Βενεζουέλας, παρ’ όλα αυτά ο Τραμπ ισχυρίζεται ότι δεν έχουν αρκετή υποστήριξη για να κυβερνήσουν. Προφανώς, εννοεί ότι δεν έχουν την υποστήριξη του στρατού. Ο ίδιος ο Τραμπ θα προτιμούσε να συνεργαστεί με ένα αυταρχικό καθεστώς που είναι άμεσα υπόλογο σε αυτόν. Εξάλλου και ο ίδιος θα προτιμούσε να μην λογοδοτεί σε εκλογές, είτε στη Βενεζουέλα είτε στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο Τραμπ χρησιμοποιεί τον πόλεμο για να αποτρέψει την εσωτερική κρίση. Ενώ ο Τραμπ και μια ομάδα αντικομμουνιστών Ρεπουμπλικανών πιέζουν εδώ και καιρό για αλλαγή καθεστώτος και η ναυτική συγκέντρωση στην Καραϊβική αυξάνεται από τον Αύγουστο, αυτό το πραξικόπημα καθορίστηκε χρονικά για να καταλάβει τον κύκλο των μέσων ενημέρωσης, προκειμένου να αποσπάσει την προσοχή από τις επιδεινούμενες δημοσκοπήσεις και μια σειρά από δικαστικές ήττες σχετικά με τις προσπάθειες του Τραμπ να αναπτύξει την Εθνοφρουρά. Ταυτόχρονα, τα στοιχεία για τη συνενοχή του Τραμπ στην υπόθεση του Τζέφρι Έπσταϊν για παιδική κακοποίηση και βιασμούς τελικά διασπούν τη βάση του Τραμπ.

Καθώς οι αυταρχικοί ηγέτες χάνουν την εξουσία, γίνονται πιο επικίνδυνοι και απρόβλεπτοι.

Οι ελιγμοί του Νετανιάχου για να μείνει μπροστά από το σκάνδαλο διαφθοράς του -συμπεριλαμβανομένης της ετοιμότητάς του να θυσιάσει ομήρους προκειμένου να συνεχίσει να διαπράττει γενοκτονία- είναι διδακτικοί εδώ. Όταν η κρίση τούς απειλεί, τέτοιοι ηγέτες δημιουργούν πρόσθετες κρίσεις για να αποσπάσουν την προσοχή αυτών που κυβερνούν. Οποιαδήποτε αποτελεσματική αντιπολίτευση θα πρέπει να θυμάται να κρατά τα φώτα της δημοσιότητας σε αυτό που προσπαθεί να κρύψει ο Τραμπ. Αυτό είναι που φοβάται περισσότερο.

Έχοντας γίνει κατανοητή ως μία επιχείρηση των μέσων ενημέρωσης, η επίθεση στη Βενεζουέλα είναι μια επίθεση εναντίον όλων μας: μια προσπάθεια εκφοβισμού όλων όσων μπορεί να αντισταθούν στο καθεστώς Τραμπ, να μας κάνουν να αποδεχτούμε ότι η κρατική βία θα συνεχίσει να κλιμακώνεται ό,τι κι αν κάνουμε, να μας πείσουν ότι δεν είμαστε οι πρωταγωνιστές της εποχής μας.

Όπως υποστηρίξαμε το 2025, ο Τραμπ έχει αντιγράψει μεγάλο μέρος του εγχειριδίου του από αυταρχικούς ηγέτες όπως ο Βλαντιμίρ Πούτιν. Όταν ο Πούτιν έγινε πρωθυπουργός τον Αύγουστο του 1999, τα ποσοστά αποδοχής του ήταν ακόμη χαμηλότερα από ό,τι είναι του Τραμπ τώρα. Έλυσε αυτό το πρόβλημα μέσω του δεύτερου πολέμου της Τσετσενίας, ο οποίος ανέτρεψε δραματικά τις δημοσκοπήσεις υπέρ του. Στη συνέχεια, κάθε φορά που η υποστήριξή του έπεφτε, επαναλάμβανε αυτό το κόλπο – εισβάλλοντας στη Γεωργία το 2008, στην Κριμαία και το Ντονμπάς το 2014 και στην Ουκρανία το 2022 – εδραιώνοντας σιγά σιγά τον έλεγχο του στη ρωσική κοινωνία μέχρι που μπορούσε να αντέξει οικονομικά να ταΐζει Ρώσους στον κρεατομηχανή του πολέμου, εκατό χιλιάδες κάθε φορά.

Ο Πούτιν χρησιμοποίησε τον πόλεμο στην Ουκρανία ως μέσο εσωτερικού ελέγχου – και στη Ρωσία, αυτό ξεπερνά κατά πολύ την καταστολή των διαμαρτυριών. Καθώς οι οικονομικές συνθήκες επιδεινώνονται, ο Πούτιν πρέπει να προβάλλει συνεχώς δύναμη και βιαιότητα, αλλά πρέπει επίσης να καταλάβει τι να κάνει με έναν ολοένα και πιο ανήσυχο και απελπισμένο πληθυσμό. Το να στέλνει νέους άνδρες από φτωχές οικογένειες της ενδοχώρας στα δόντια του πολέμου επιτρέπει στον Πούτιν να τους κρατά απασχολημένους. Αν μερικές εκατοντάδες χιλιάδες από αυτούς δεν επιστρέψουν ποτέ στην πατρίδα τους, τόσο το καλύτερο – δεν θα εμφανιστούν στις στατιστικές ανεργίας και η αστυνομία δεν θα χρειαστεί να καταστείλει τις διαμαρτυρίες τους.

Ομοίως, η στρατολόγηση έχει οδηγήσει όσους πιθανότατα θα ηγούνταν μιας επανάστασης να εγκαταλείψουν τη χώρα κατά χιλιάδες. Αυτή είναι μια στρατηγική που θα δούμε να επαναλαμβάνεται αλλού καθώς η παγκόσμια κρίση του καπιταλισμού εντείνεται.

Η κύρια διαφορά μεταξύ των δύο πλαισίων είναι ότι, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι πολύ πιο ισχυρές από τη Ρωσία, η εξουσία του Τραμπ δεν είναι τόσο ασφαλής όσο του Πούτιν. Ταυτόχρονα, μετά τις καταστροφικές κατοχές του Αφγανιστάν και του Ιράκ, οι Αμερικανοί ψηφοφόροι έχουν πολύ λιγότερη ανοχή σε επιχειρήσεις που θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή Αμερικανών στρατιωτών.

Ο Τραμπ δεν είναι ιδιαίτερα πειθαρχημένος στρατηγός, ούτε είναι ένας επικεντρωμένος τακτικιστής. Βασίζεται πάντα σε απειλές και εκφοβισμό για να επιτύχει τους στόχους του, εκμεταλλευόμενος τη δειλία και την αδυναμία των συγχρόνων του. Προφανώς, στοιχηματίζει ότι ο εκφοβισμός θα χρησιμεύσει για να υποτάξει τις κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής στις ιδιοτροπίες του χωρίς την ανάγκη περαιτέρω στρατιωτικής δράσης. Εάν αυτό δεν λειτουργήσει, πιθανότατα σκοπεύει να βασιστεί στη στρατιωτική τεχνολογία, σε ιδιώτες μισθοφόρους και σε άλλα μέσα άσκησης βίας χωρίς να χρειάζεται να στείλει αμερικανικά στρατεύματα για να καταλάβουν τη Βενεζουέλα ή άλλες χώρες. Αλλά ο πόλεμος, μόλις προκληθεί, επιβάλλει τη δική του λογική. Εάν η κυβέρνηση Τραμπ συνεχίσει σε αυτή την πορεία, οι αμερικανικές δυνάμεις ενδέχεται να εμπλακούν σε ανοιχτή σύγκρουση.

Μετά την επίθεση στη Βενεζουέλα, ο Τραμπ και οι μπράβοι του απείλησαν να αναλάβουν παρόμοιες ενέργειες με στόχο το Μεξικό, την Κούβα, την Κολομβία, τη Δανία και άλλα έθνη. Σίγουρα θα τις αναλάβουν εάν νιώσουν ότι ενεργούν από θέση ισχύος, αλλά ακόμη και αν τα πράγματα πάνε άσχημα γι’ αυτόν, ο Τραμπ μπορεί να επιχειρήσει να χρησιμοποιήσει τέτοια κόλπα για να αποσπάσει την προσοχή από την αδυναμία του.

Αυτοκίνητα περιμένουν σε ουρές για καύσιμα στη Βενεζουέλα μετά τις επιθέσεις. Και αυτό, στη χώρα με το 17% των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου.

Η Επιστροφή της Λεηλασίας

Ο καπιταλισμός ξεκίνησε εν μέσω αποικιακής λεηλασίας και, καθώς τα περιθώρια κέρδους μειώνονται σε ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία, οι κυβερνήσεις επιστρέφουν σε αυτή την παλιομοδίτικη στρατηγική συσσώρευσης. Αυτό εξηγεί την αρπαγή γης από τον Πούτιν στην Ουκρανία, τη συνεχιζόμενη προσπάθεια του Νετανιάχου να χρησιμοποιήσει τη γενοκτονία ως μορφή εξευγενισμού και την τελευταία περιπέτεια του Τραμπ στη Βενεζουέλα.

Σε ένα έγγραφο με τίτλο «Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας» του Νοεμβρίου 2025, η κυβέρνηση Τραμπ δεσμεύτηκε ρητά σε ένα «Επακόλουθο Τραμπ» του Δόγματος Μονρόε, με στόχο την «αποκατάσταση της αμερικανικής υπεροχής στο Δυτικό Ημισφαίριο» ως μέσο για να «στερηθούν οι ανταγωνιστές εκτός του Ημισφαίριου τη δυνατότητα να τοποθετούν δυνάμεις ή άλλες απειλητικές δυνατότητες ή να κατέχουν ή να ελέγχουν στρατηγικά ζωτικής σημασίας περιουσιακά στοιχεία στο Ημισφαίριό μας».

Ο Τραμπ έχει ασπαστεί την αυτο-εξιδανικευμένη μετονομασία αυτής της γεωπολιτικής στρατηγικής σε «Δόγμα Ντονρόε», δηλώνοντας ότι «η αμερικανική κυριαρχία στο Δυτικό Ημισφαίριο δεν θα αμφισβητηθεί ποτέ ξανά». Αυτό αφορά το πετρέλαιο, όπως έχει τονίσει ο Τραμπ – η Βενεζουέλα περιέχει το 17% των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου – αλλά είναι επίσης ένα μέσο για να διεκδικήσει την εξουσία με την Κίνα, η οποία είναι σημαντικός επενδυτής και εισαγωγέας της πετρελαϊκής βιομηχανίας της Βενεζουέλας, αγοράζοντας το 80% των εξαγωγών πετρελαίου της Βενεζουέλας και στηρίζοντας τη πετρελαϊκή βιομηχανία της Βενεζουέλας με δάνεια άνω των 60 δισεκατομμυρίων δολαρίων από το 2007. Αυτή η στρατηγική προηγείται του Τραμπ: μια ανανέωση του Δόγματος Μονρόε με επίκεντρο τον ανταγωνισμό με την Κίνα και τη Ρωσία στον Παγκόσμιο Νότο ήταν βασικό μέρος της Επιτροπής του 2024 για τη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας που δημιουργήθηκε υπό την κυβέρνηση Τζο Μπάιντεν. Η Επιτροπή του 2024 ζήτησε ρητά τον ανταγωνισμό με την Κίνα και τη Ρωσία για τη μόχλευση στη Λατινική Αμερική όσον αφορά την «ανάπτυξη και αξιοποίηση των φυσικών πόρων, καθώς και τις εγκαταστάσεις και τις δυνατότητες προβολής ισχύος». Ενώ ο Τραμπ αντιπροσωπεύει τη στροφή προς την απολυταρχία, η γεωπολιτική και οικονομική λογική βρισκόταν ήδη σε ισχύ.

Με άλλα λόγια, η ωμή βαρβαρότητα του Τραμπ προσφέρει στην άρχουσα τάξη μια λύση σε ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι καπιταλιστές όλων των αποχρώσεων – το πρόβλημα της εξαφάνισης των ευκαιριών.

Το σχέδιο του Τραμπ να αναλάβουν οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες τον έλεγχο της εξόρυξης πόρων στη Βενεζουέλα αποτελεί μέρος μιας νέας φάσης αποικιακής λεηλασίας, μιας επιστροφής στην άμεση κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων από άλλες χώρες. Πρέπει να το κατανοήσουμε αυτό στο ευρύτερο πλαίσιο της στασιμότητας και της χρηματιστικοποίησης. Ιστορικά, αυτό αντικατοπτρίζει προηγούμενες περιόδους «συστημικού χάους»,¹ όταν η μείωση των κερδών ανάγκασε τους καπιταλιστές να στραφούν προς την οικονομική κερδοσκοπία και ο μηχανισμός του καπιταλιστικού παγκόσμιου συστήματος αγωνίστηκε μέχρι να ανασυσταθεί σε μια νέα τάξη μέσω της μαζικής βίας. Το πιο σχετικό πρόσφατο παράδειγμα είναι η περίοδος από το 1914 έως το 1945, η οποία είδε και τους δύο παγκόσμιους πολέμους του 20ού αιώνα.

Δεν πρόκειται λοιπόν μόνο για το πετρέλαιο. Είναι ένα μέσο για να ενισχυθούν οι συνθήκες για την καπιταλιστική κερδοσκοπία γενικά, και μια πρόγευση μιας μεγαλύτερης κλίμακας βίας που θα έρθει. Μπαίνουμε σε μια φάση σχέσεων που βασίζονται στην καθαρή βία, όχι στο «κράτος δικαίου» ή τη διπλωματία, και αυτή η επίθεση -όπως και η ίδια η προεδρία Τραμπ- είναι ένα σύμπτωμα, όχι μια αιτία.

Αλλά αυτό αντιπροσωπεύει μια απόκλιση από τον εθνικιστικό και λαϊκιστικό ιμπεριαλισμό του παρελθόντος, όπου τα καθεστώτα έκλεβαν πόρους από την παγκόσμια περιφέρεια προκειμένου να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής στον αυτοκρατορικό πυρήνα. Η επίθεση του Τραμπ στη Βενεζουέλα έχει υπολογιστεί για να ωφελήσει ένα ολοένα και μικρότερο κλιμάκιο καπιταλιστών. Η μεσαία τάξη και η λευκή εργατική τάξη δεν είναι πλέον «μικρότεροι εταίροι» σε αποικιακές επιχειρήσεις και έχουν ολοένα και λιγότερους λόγους να ταυτίζονται μαζί τους.

Το Ζήτημα της Ηγεσίας

Αρχικά, η αντιπρόεδρος της Βενεζουέλας Ντέλσι Ροντρίγκες υιοθέτησε έναν προκλητικό τόνο, αλλά αμέσως υποχώρησε σε πιο συμφιλιωτική ρητορική. Αυτό έχει πυροδοτήσει εικασίες ότι η Ροντρίγκες μπορεί να είναι έτοιμη να συνεργαστεί με το καθεστώς Τραμπ ή ότι συνεργάζεται ήδη.

Διάφορα πιθανά σενάρια υπάρχουν και είναι δύσκολο να προσδιοριστεί η αλήθεια. Ίσως οι Ηνωμένες Πολιτείες να έχουν βάλει την Ντέλσι Ροντρίγκεζ σε μια τρομακτική κατάσταση, αλλά εκείνη να αντέχει με θάρρος. Ίσως το καθεστώς Τραμπ έχει ήδη διαπραγματευτεί κρυφά με την Ντέλσι Ροντρίγκεζ και εκείνη να σκοπεύει να μιλήσει σκληρά, διευκολύνοντας παράλληλα την αμερικανική ατζέντα για την εξόρυξη πόρων. Ίσως συμβαίνει κάτι άλλο. Ανεξάρτητα από αυτό, η ευαλωτότητα του Τσαβισμού² μέχρι την απαγωγή του ηγέτη του —και την πιθανότητα η Ροντρίγκεζ ή άλλα μέλη της κυβέρνησης της Βενεζουέλας να είναι συνένοχοι ή να γίνουν συνένοχοι στο σχέδιο του Τραμπ να αναλάβει τον έλεγχο των πόρων της Βενεζουέλας— υπογραμμίζουν το γεγονός ότι όλες οι ιεραρχίες αποτελούν σημείο αποτυχίας για τους αγώνες απελευθέρωσης.

Έχουμε ήδη δει πώς η ηγεσία προηγούμενων επαναστατικών αριστερών κινημάτων, όπως η κυβέρνηση του Ντανιέλ Ορτέγκα στη Νικαράγουα, έχει ενσωματωθεί βίαια στη λειτουργία του νεοφιλελευθερισμού και έχει αναγκαστεί να επιβάλει καπιταλιστικά μέτρα λιτότητας και κρατικό έλεγχο στους πληθυσμούς που βρίσκονται υπό την κυριαρχία τους. Αντιμέτωποι με αυτές τις ήττες, ορισμένοι καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ο μόνος τρόπος για να αποκτήσει κανείς κυριαρχία είναι να ελέγχει ένα ισχυρό έθνος-κράτος που διαθέτει πυρηνικά όπλα. Αυτή είναι η λογική που διέπει τον « καμπισμό », την υποστήριξη σε ιμπεριαλιστικές δυνάμεις όπως η Ρωσία και η Κίνα που ανταγωνίζονται τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ωστόσο, η Ρωσία και η Κίνα λειτουργούν σύμφωνα με την ίδια αυταρχική, καπιταλιστική λογική που λειτουργεί η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών σήμερα – και όσοι επιλέγουν να τις υποστηρίξουν δεν θα έχουν μεγαλύτερη επιρροή στις ενέργειες των ηγετών τους από ό,τι οι Βενεζουελάνοι στην κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών. Όσοι επιδιώκουν να ευθυγραμμιστούν με τον έναν ή τον άλλο γεωπολιτικό κρατικό παράγοντα, αναπόφευκτα θα καταλήξουν να υπερασπίζονται τους γενοκτονικούς αυταρχικούς ηγέτες από μια θέση απόλυτης αδυναμίας. Η πραγματική εναλλακτική λύση δεν είναι ο καμπισμός, αλλά μια διεθνής αντίσταση από-τα-κάτω που εκτείνεται πέρα ​​από τα σύνορα.

Αλλά για να αποτελέσει αυτό μια πειστική εναλλακτική λύση, οι άνθρωποι στις Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να αναπτύξουν την ικανότητα να αποτρέψουν την κυβέρνηση των ΗΠΑ από βομβαρδισμούς και λεηλασίες στο εξωτερικό.

Τι να περιμένετε, πώς να προετοιμαστείτε

Η επίθεση στη Βενεζουέλα σηματοδοτεί την κλιμάκωση ενός πολέμου δι’ αντιπροσώπων με την Κίνα. Η μετατόπιση της βιομηχανικής βάσης, συμπεριλαμβανομένης της τεχνολογικής βιομηχανίας, σε μια βιομηχανία σε καιρό πολέμου είναι ένας τρόπος αντιμετώπισης της στασιμότητας της οικονομίας, αλλά αυτό θα είναι δυνατό μόνο εάν η κυβέρνηση Τραμπ καταφέρει να ενισχύσει το «εθνικό πνεύμα» και τον πατριωτισμό. Αναμφισβήτητα, η βιασύνη για την ενοποίηση της χρηματοδότησης και του πολλαπλασιασμού της τεχνητής νοημοσύνης αποσκοπεί στη δημιουργία ενός πιο εύπιστου και ελεγχόμενου πληθυσμού προς την κατεύθυνση αυτού του τελικού σκοπού.

Βραχυπρόθεσμα, μπορούμε να περιμένουμε να δούμε την κυβέρνηση Τραμπ να επιχειρεί για άλλη μια φορά να χρησιμοποιήσει τον Νόμο περί Ξένων Εχθρών εναντίον Βενεζουελάνων και άλλων στόχων. Η προηγούμενη προσπάθεια του Τραμπ και του Μίλερ απορρίφθηκε στο δικαστήριο επειδή οι ΗΠΑ δεν βρίσκονταν, στην πραγματικότητα, σε πόλεμο. Τώρα που έχουν δημιουργήσει έναν πόλεμο, θα τον χρησιμοποιήσουν για να κηρύξουν μια σειρά από πρόσθετες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και να δικαιολογήσουν πρόσθετα μέτρα καταστολής. Μπορούμε επίσης να περιμένουμε περισσότερη ρατσιστική βία κατά των Λατινοαμερικανών και των Κινέζων, καθώς και αντίποινα κατά της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ από μη κρατικούς παράγοντες ή πληρεξούσιους παράγοντες, τα οποία η κυβέρνηση Τραμπ θα επιδιώξει να εκμεταλλευτεί για να προωθήσει την ατζέντα της.

Οι ενδιάμεσες εκλογές έχουν προγραμματιστεί για τον Νοέμβριο του 2026. Ο Ντόναλντ Τραμπ και οι Ρεπουμπλικάνοι δεν είναι ευνοημένοι. Αλλά ο Τραμπ έχει ήδη ξεπεράσει τόσες πολλές κόκκινες γραμμές που δεν μπορεί να ανεχθεί καμία απειλή για την εξουσία του. Είτε μέσω εκλογικών παρεμβάσεων, νοθείας, είτε, πιθανότατα, μεθοδευμένων κρίσεων που νομιμοποιούν μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης, μπορούμε να περιμένουμε ότι οι ενδιάμεσες εκλογές θα είναι οι λιγότερο «δημοκρατικές» εκλογές στην πρόσφατη ιστορία. Οι εκλογές από μόνες τους δεν θα μας βγάλουν από αυτό το χάος. 

Καθώς ο Τραμπ μαστίζεται από διάφορες κρίσεις, σκάνδαλα και εμπόδια, θα γίνει πιο βίαιος, απρόβλεπτος και επικίνδυνος. Αυτό είναι ένα σημάδι αδυναμίας, αλλά είναι μια αδυναμία που υποστηρίζεται από την πλήρη ισχύ του αμερικανικού στρατού. Θα πρέπει να αναμένουμε στρατιωτικές εμπλοκές σε μεγαλύτερη κλίμακα μέχρι τον Οκτώβριο του τρέχοντος έτους, συμπεριλαμβανομένων περαιτέρω αναπτύξεων της Εθνοφρουράς και ίσως ακόμη και στρατιωτικού νόμου.

Οι μη δημοφιλείς πόλεμοι χωρίς σαφή εντολή -ειδικά οι πόλεμοι που έχουν ως αποτέλεσμα θύματα στις ΗΠΑ ή άλλες θυσίες στο εσωτερικό- μπορούν να σημάνουν την πτώση ενός καθεστώτος. Είναι καθήκον μας να μετατρέψουμε αυτόν τον πόλεμο -μαζί με τα άλλα λάθη του Τραμπ και τους πολέμους που θα ακολουθήσουν- σε μυλόπετρα γύρω από το λαιμό ολόκληρης της άρχουσας τάξης. Θα χρειαστεί τόση λαϊκή δύναμη για να εκδιωχθεί ο Τραμπ, ώστε να διαδώσουμε παρόμοιες φιλόδοξες προτάσεις -όχι απλώς να απαιτήσουμε την επιστροφή σε ένα αντιδημοφιλές κεντρώο status quo. Οι επαναστάτες πρέπει να προετοιμαστούν να ξεπεράσουν τις κεντρώες προσπάθειες να αναδιαμορφώσουν το κράτος. Μπορεί να φαίνεται δύσκολο να το φανταστεί κανείς τώρα, αλλά οι εξεγέρσεις και οι επαναστάσεις εκτυλίσσονται γρήγορα. Οι επαναστάσεις της «Γενιάς Ζ» ανέτρεψαν καθεστώτα σε όλο τον κόσμο κατά τη διάρκεια του 2024.

Διαδηλώσεις σε όλες τις ΗΠΑ έχουν χρησιμοποιήσει γνωστά συνθήματα όπως «Όχι αίμα για πετρέλαιο». Δυστυχώς, ο Τραμπ έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι οπαδοί του θέλουν και τα δύο – πετρέλαιο και αίμα. Τα αντιπολεμικά κινήματα τείνουν να είναι εγγενώς συντηρητικά, καθώς επιδιώκουν να επηρεάσουν την κρατική πολιτική. Αλλά όπως και οι κυβερνήσεις πριν από αυτό, το καθεστώς Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι δεν ανησυχεί για την αντιπολίτευση. Αντί να παρουσιάζουμε αιτήματα μέσω συμβολικών διαμαρτυριών, πρέπει να οικοδομήσουμε οριζόντια κινήματα ικανά να αντιμετωπίσουν τις ανάγκες μέσω άμεσης δράσης. Αυτά θα πρέπει να επικεντρωθούν στις κοινές συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι απλοί άνθρωποι από το Καράκας μέχρι τη Μινεάπολη: φτώχεια, λιτότητα, λεηλασία βασικών πόρων, έλεγχος από βίαιους μισθοφόρους, διακυβέρνηση από ανεύθυνους μεγιστάνες. Η αντίσταση στη δραστηριότητα της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες αποτελεί ένα πολλά υποσχόμενο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.

Αν, πράγματι, όπως υπονοεί ο Stephen Miller, οι κυβερνήσεις δεν αντιπροσωπεύουν τις επιθυμίες ή την αυτονομία των ανθρώπων που κυβερνούν, αν -όπως θα έπρεπε τώρα να είναι προφανές σε όλους- δεν έχουν κατά νου τα συμφέροντά μας, αλλά απλώς ενεργούν για να αρπάξουν όσο το δυνατόν περισσότερο πλούτο για τον εαυτό τους, τότε κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να τις υπακούσει. Το μόνο ερώτημα είναι πώς να δημιουργήσουμε αρκετή συλλογική δύναμη -αρκετή δύναμη βάσης, αρκετή οριζόντια εξουσία- για να τις νικήσουμε.

Παράρτημα: Περαιτέρω Ανάγνωση

Αρχικά, οι αναγνώστες θα πρέπει να συμβουλευτούν το άρθρο « Καταδικάζουμε την Αυτοκρατορική Επίθεση στη Βενεζουέλα », μια διεθνή δήλωση λατινοαμερικανικών αναρχικών οργανώσεων που δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2025.

Για βαθύτερο ιστορικό της κατάστασης στη Βενεζουέλα, ενθαρρύνουμε τους ισπανόφωνους αναγνώστες να μελετήσουν το αρχείο της πλέον αναρχικής έκδοσης της Βενεζουέλας, El Libertario, όπου μπορεί κανείς να βρει, για παράδειγμα, μια κριτική αξιολόγηση των Μπολιβαριανών κοινωνικών οργανώσεων από το 2006 ή μια συλλογή κειμένων σχετικά με τον ρόλο της πετρελαϊκής βιομηχανίας στην υποταγή των λαϊκών κινημάτων βάσης στη Βενεζουέλα και στην ενσωμάτωσή τους στην παγκόσμια οικονομία:

«Η Βενεζουέλα αποτελεί μέρος της διαδικασίας οικοδόμησης νέων μορφών διακυβέρνησης στην περιοχή, οι οποίες έχουν αποκινητοποιήσει τα κοινωνικά κινήματα που ανταποκρίθηκαν στην εφαρμογή μέτρων διαρθρωτικής προσαρμογής τη δεκαετία του 1990, νομιμοποιώντας εκ νέου τόσο το κράτος όσο και την αντιπροσωπευτική δημοκρατία, προκειμένου να ικανοποιηθούν οι ποσοστώσεις εξαγωγής φυσικών πόρων προς τις κύριες αγορές του κόσμου».

-Ley Habilitante: dictadura para el capital energético (“The Enabling Law: Dictatorship for Energy Capital) στο El Libertario #62, Μάρτιος-Απρίλιος 2011

Θα μπορούσαμε να κατανοήσουμε την επίθεση του Τραμπ στη Βενεζουέλα ως έναν τρόπο συνέχισης αυτής της «διαδικασίας οικοδόμησης νέων μορφών διακυβέρνησης στην περιοχή» σήμερα.

The post «Ένας κόσμος που κυβερνάται από τη βία» Η επίθεση στη Βενεζουέλα & οι επερχόμενες συγκρούσεις | Crimethinc   first appeared on Aυτολεξεί.

Στο τελευταίο μου μάθημα, μελετώντας το διεθνές δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μοιράστηκα την εργασία μου που ανέλυε τον νόμο της Ουκρανίας για τους αυτόχθονες πληθυσμούς, ο οποίος, αν και ατελής, προστατεύει τα εδαφικά και γλωσσικά δικαιώματα των Τατάρων της Κριμαίας, των Καραϊτών και των Κριμτσάκ. Στη συζήτηση στην αίθουσα, ένας φίλος και αυτοαποκαλούμενος μαρξιστής που φορούσε κεφίγια με ρώτησε αν γνώριζα ότι η ρωσική γλώσσα καταπιέζεται ευρέως στην Ουκρανία. Παρά τη δίκαιη υποστήριξή του προς την Παλαιστίνη και την ορθή κριτική του προς τις αποικιακές κυβερνήσεις, έτεινε να είναι συμπαθής προς μια διαφορετική αποικιακή, αυτοκρατορική δύναμη, επαναλαμβάνοντας μια από τις παραποιημένες δικαιολογίες της Ρωσίας για την εμπλοκή σε έναν απρόκλητο επιθετικό πόλεμο.

Η επέκταση της κριτικής μας πέρα ​​από τη δυτική αποικιακή αυτοκρατορία είναι σημαντική καθώς αγωνιζόμαστε να βρούμε εναλλακτικές λύσεις σε οποιαδήποτε μορφή καταπιεστικής, συγκεντρωτικής εξουσίας. Καθώς ο φασισμός φουσκώνει στην αυλή μας, μπορούμε να μάθουμε από τον ουκρανικό λαό που αντιστέκεται ενεργά σε ένα φασιστικό αυταρχικό κράτος. Και καθώς προσπαθούμε να κατανοήσουμε πώς να διαλύσουμε μια αυτοκρατορία εδώ, μπορούμε κάλλιστα να μην ξεχνούμε ότι το πρόβλημα δεν είναι η μία αυτοκρατορία ή η άλλη. Αντίθετα, το πρόβλημα είναι η ίδια η αυτοκρατορία. Καθώς μια αυτοκρατορία εξαναγκάζει την Ουκρανία σε μια συμφωνία για τα ορυκτά, μια άλλη αυτοκρατορία εκτοξεύει αυτή τη στιγμή βαλλιστικούς πυραύλους σε εμπορικά κέντρα στην Ουκρανία. 

Οι ακόλουθες πηγές με βοήθησαν να κατανοήσω την ουκρανική αντίσταση ως την προσπάθεια απομάκρυνσή της από την ανάσα μιας αποικιακής δύναμης αιώνων.

Ρωσικός Αποικισμός 101 (2023)

Μέχρι να βρω το εικονογραφημένο βιβλίο, Russian Colonialism 101, του Ουκρανού δημοσιογράφου Μαξίμ Εριστάβι, δεν είχα ακούσει για μια ρωσική ιστορία που να εξηγείται ως αποικιακή δύναμη. Στους δυτικούς αντιαποικιακούς, αντικαπιταλιστικούς κύκλους στους οποίους βρισκόμουν, η Σοβιετική Ένωση γενικά είτε ήταν ανεκτή είτε παινευόταν, με τις βίαιες εκκαθαρίσεις του Ιωσήφ Στάλιν να θεωρούνται ένα από τα μόνα σκοτεινά σημεία που αμαυρώνουν αυτή την εναλλακτική λύση στον καπιταλισμό. Γνώριζα λίγα για τον προκάτοχό της, τη Ρωσική Τσαρική Αυτοκρατορία, ή τη σημερινή Ρωσική Ομοσπονδία.

Αυτός ο οδηγός (ουσιαστικά μια λίστα ανάγνωσης από μόνος του) εξηγεί ότι οι 3 τελευταίες εκδοχές της ρωσικής κυριαρχίας -από τους Τσάρους στους Μπολσεβίκους και στο καθεστώς του Βλαντιμίρ Πούτιν- έχουν χρησιμοποιήσει τις ίδιες αποικιακές τακτικές για να ελέγξουν και να καταπιέσουν τις αυτόχθονες εθνότητες που γειτνιάζουν και βρίσκονται εντός των συνόρων της Ρωσίας. Όταν οι Ρώσοι αιχμάλωτοι πολέμου απελευθερώνονται, συχνά φωτογραφίζονται κρατώντας σημαίες της Τσαρικής Ρωσίας, της Ένωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ) και της Ρωσικής Ομοσπονδίας ταυτόχρονα. Το βιβλίο καταδεικνύει ότι ο τρέχων πόλεμος στην Ουκρανία απέχει πολύ από το να είναι ένα μοναδικό σχέδιο ενός διψασμένου για εξουσία δικτάτορα, αλλά ένα ατυχές χαρακτηριστικό της ρωσικής αποικιακής κρατικής υπόστασης.

Ματριόσκα των Ψεμάτων: Το Τέλος της Αυτοκρατορίας (2024)

Το podcast “Matryoshka of Lies”, με παρουσιαστή τον Maksym Eristavi και το ειδησεογραφικό πρακτορείο Ukrainska Pravda, εμβαθύνει σε λιγότερο γνωστές ιστορίες της ρωσικής αποικιοκρατίας. Το φινάλε της πρώτης σεζόν, “Ending Empire”, αγγίζει την επέκταση της Ρωσίας στην Αλάσκα στα τέλη του 1700, όπου επέκτειναν τις ίδιες πολιτικές καταναγκασμού και υποδούλωσης που εφάρμοσαν στα αυτόχθονα έθνη της Βόρειας Ασίας. (Η αντίσταση των Tlingit σε αυτή τη ρωσική αποικιοκρατία αποτυπώνεται καλύτερα από τον Gord Hill στο κόμικ “The 500 Years of Indigenous Resistance: Revised and Expanded”).

Εν μέρει, ο σκοπός του επεισοδίου και του podcast στο σύνολό του είναι να επιτρέψει στο δυτικό κοινό να κατανοήσει καλύτερα τη ρωσική αποικιοκρατία ως κάτι παρόμοιο με τις γενοκτονικές φρικαλεότητες της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας με τις οποίες πολλοί Βορειοαμερικανοί μόλις πρόσφατα αρχίζουν να αντιμετωπίζουν. Όπως πολλοί ριζοσπάστες στη Βόρεια Αμερική που ζητούν τον τερματισμό της ηγεμονίας και της βίας των ΗΠΑ μέσω του τέλους της Αμερικανικής Αυτοκρατορίας, αυτό το επεισόδιο υποδηλώνει ότι μια “ολική επανεκκίνηση απέναντι σε αυτό που είναι τώρα η Ρωσική Ομοσπονδία” είναι ο μόνος τρόπος για να τερματιστούν αυτές οι συνεχιζόμενες αποικιακές επεκτατικές τακτικές.

Μια Σύντομη Ιστορία ενός Μακροχρόνιου Πολέμου: Ο Αγώνας της Ουκρανίας κατά της Ρωσικής Κυριαρχίας (2025)

Οι πολιτικές ελέγχου των τροφίμων και της αναγκαστικής λιμοκτονίας αποτελούν εδώ και καιρό μια γενοκτονική πολιτική των αποικιακών κυβερνήσεων, από τη σκόπιμη εξόντωση των ιθαγενικών πηγών τροφίμων στον Καναδά, έως την τρέχουσα ολοποίηση της τροφής στη Γάζα από το Ισραήλ. Το Χολοντόμορ (Holodomor=«θάνατος από λιμοκτονία») συνέβη το 1932-’33 στην Ουκρανία και οδήγησε στον θάνατο πάνω από το ένα πέμπτο όλων των Ουκρανών. Οι σοβιετικές πολιτικές επέβαλαν την κολεκτιβοποίηση των αγροκτημάτων, φυλάκισαν ή σκότωσαν ανθρώπους επειδή έκρυβαν ή «έκλεβαν» σιτηρά και θέσπισαν περιορισμούς στις μετακινήσεις, ώστε οι Ουκρανοί-ες να μην έχουν πρόσβαση σε άλλες πηγές τροφίμων.

Ενώ οι περισσότερες αφηγήσεις του πολέμου ξεκινούν το 2022 ή ίσως το 2014, το graphic novel της Mariam Naiem θέτει τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία σε μια προοπτική από τις αρχές της ουκρανικής εθνικότητας. Ξετυλίγει τη μακρά ιστορία πολιτικών που αποσκοπούσαν στην κατάσβεση των ουκρανικών κινημάτων κυριαρχίας που απείλησαν τον ρωσικό έλεγχο επί των πολύτιμων ουκρανικών φυσικών πόρων: από το Χολοντόμορ μέχρι τις πολιτικές που αποσκοπούσαν στην περιθωριοποίηση της ουκρανικής γλώσσας, έως την εισβολή της Ρωσίας με το που η Ουκρανία μετατοπίστηκε στην ευρωπαϊκή σφαίρα επιρροής. Αυτή η εισαγωγή στην ιστορία της περιοχής βοηθά να δοθεί ένα σημασιακό πλαίσιο στον πόλεμο, εξηγώντας τους αιώνες της ρωσικής αυτοκρατορίας και της ουκρανικής αντίστασης.

Hanna Perekhoda: «Ο αγώνας για την ελευθερία στην Ουκρανία είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τον παγκόσμιο αγώνα κατά των φασιστικών δυνάμεων» (2025)

Ενώ η δυτική αριστερά έχει γενικά εκφράσει την υποστήριξή της προς την Ουκρανία, σε ορισμένους αντιιμπεριαλιστικούς κύκλους, ο διάλογος συχνά ακινητοποιείται όταν κάποιος συνδέει την Ουκρανία με το ΝΑΤΟ, τους Ναζί ή τα πυρηνικά. Σε αυτή τη συνέντευξη, η Hanna Perekhoda, Ουκρανή σοσιαλίστρια και ιστορικός, αναφέρεται συνοπτικά σε μερικά από τα πιο αμφιλεγόμενα από αυτά τα εμπόδια. Εξηγεί ότι η υποτιθέμενη καταπίεση της ρωσικής γλώσσας και η ρωσοφοβία είναι παρόμοια με την αντι-λευκή ρατσιστική ρητορική που αυξάνεται στη Δύση. Η Perekhoda μιλά για τον ισχυρισμό του Πούτιν ότι η Ουκρανία έχει καταληφθεί από Ναζί, μια προπαγανδιστική δικαιολογία για τον πόλεμο που θυμίζει τη μυθολογία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αναγνωρίζει την ακροδεξιά της Ουκρανίας, σημειώνοντας ότι έχει επανειλημμένα αποδειχθεί ένα περιθωριακό κίνημα. Δεδομένου ότι προβλήματα με την ακροδεξιά υπάρχουν παντού, αμφισβητεί αν αυτό δικαιολογεί μια ολοκληρωτική εισβολή ή μια παρακράτηση στρατιωτικής υποστήριξης ή άλλης βοήθειας. Σημειώνει ότι αυτό που πραγματικά διακινδυνεύει μια άνοδο του φασισμού είναι ένας μακροχρόνιος πόλεμος που διεξάγεται από ένα φασιστικό ρωσικό καθεστώς όπου οι απλοί Ουκρανοί ριζοσπαστικοποιούνται από χρόνια στρατιωτικής κατοχής και συστηματικής καταπίεσης. Όπως ξεκαθαρίζει η Perekhoda, αυτό που χρειάζεται είναι υποστήριξη για τις ζωές των Ουκρανών, την αυτονομία και την αντίσταση.

Οι απλοί άνθρωποι δεν κουβαλούν πολυβόλα: Σκέψεις για τον πόλεμο (2025)

Ο Ουκρανός συγγραφέας Artem Chapeye δίνει μια σύγχρονη αφήγηση για το πώς είναι να βρίσκεσαι θύμα ενός αποικιακού επεκτατικού πολέμου. Ως αυτοαποκαλούμενος ειρηνιστής, αριστερός και φεμινιστής, ο Chapeye εντάχθηκε στον στρατό της Ουκρανίας το 2022. Αφού προσπαθεί να νουθετήσει ευγενικά τους δυτικούς αντιιμπεριαλιστές αριστερούς για την έλλειψη κριτικής τους σε άλλες δυνάμεις σε σύγκριση με τη σχολαστική κριτική που ασκούν στην Αμερικανική Αυτοκρατορία, ο Chapeye αναφέρεται στο προνόμιο του ειρηνισμού που κρίνει την ουκρανική (και άλλες) αντίσταση· στις αναρχικές παραδόσεις της ιστορικής αντίστασης της Ουκρανίας στην αυτοκρατορία· στην πλοήγηση στην ένταση του να είσαι ενάντια στους αυταρχικούς κινδύνους του εθνικισμού, ενώ αγωνίζεσαι για μια πολιτική -και όχι εθνική- κοινότητα που βρίσκεται υπό ένα έθνος-κράτος· και στο απίστευτο ψυχολογικό κόστος του πολέμου.

Μιλώντας στον εαυτό του όσο και στο δυτικό κοινό, ο Chapeye εξηγεί την ουκρανική αντίσταση ως εξής: «Μπορούμε είτε να αντισταθούμε τώρα, με τις απώλειες που αναγκαστικά συνοδεύουν αυτό, είτε να παραμείνουμε η αποικία μιας αυτοκρατορίας για άλλα εκατό χρόνια». Το βιβλίο του εξηγεί ότι η απόφασή του να πολεμήσει ενάντια στη ρωσική εισβολή δεν οφείλεται σε μια εγγυημένη νίκη, αλλά στην ηθική επιταγή να καταπολεμήσει τον φασισμό σε όλες τις μορφές του. 

ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΕΡΓΑ:

Όπου τελειώνει η Ρωσία (ταινία, 2024)

Μάχνο: Ουκρανός Μαχητής της Ελευθερίας (graphic novel, 2022)

Γεια σου, σερβιτόρα! – Έλεν Ποτρομπένκο

Τα τρολς του Πούτιν – Τζέσικα Άρο (2022)

Χωρίς το Κράτος – Emily Channell-Δικαιοσύνη

Πέντε κοτσάνια σιταριού (graphic novel, 2022)

The post Ουκρανική αντίσταση στον ρωσικό αποικισμό – Λίστα ανάγνωσης first appeared on Aυτολεξεί.

Δεν είναι κάποιο σπουδαίο μυστικό, ότι στον 21ο αιώνα, η εξουσία έχει εξελιχθεί και έχει αλλάξει μορφή. Δεν εδράζεται πια μονάχα σε στρατούς, εδαφικές κατακτήσεις ή φυσικούς πόρους, αλλά μετατοπίζεται ραγδαία στον χώρο του ψηφιακού, εκεί όπου η πληροφορία έχει αναχθεί στην πρώτη ύλη κάθε οικονομικής και πολιτικής διαδικασίας. Οι κοινωνίες δεν κατακτώνται πλέον με όπλα, αλλά με αλγορίθμους και χρήση δεδομένων. Η νέα μορφή εξάρτησης που προκύπτει από αυτή τη μετατόπιση περιγράφεται εύστοχα με τον όρο ψηφιακή αποικιοκρατία – έναν όρο που λειτουργεί ως εννοιολογικό εργαλείο για την κατανόηση των σύγχρονων μορφών της κυριαρχίας.

Σε αντίθεση με την κλασική αποικιοκρατία, η οποία στηριζόταν διαχρονικά στην άμεση βία και στον έλεγχο των φυσικών πόρων και των εδαφών, η ψηφιακή αποικιοκρατία θεμελιώνεται στην ιδιοποίηση της πληροφορίας (big data) και στην εκμετάλλευση της ανθρώπινης εμπειρίας. Οι τεχνολογικές πλατφόρμες – Google, Meta, Amazon, Apple, Microsoft κ.ο.κ. – από καπιταλιστικές επιχειρήσεις, έχουν αναχθεί σε υπερκρατικούς δρώντες που διαχειρίζονται και καθορίζουν τη ροή της γνώσης σε παγκόσμια κλίμακα. Η συσσώρευση των δεδομένων στα χέρια αυτών των εταιρειών έχει δημιουργήσει ένα καθεστώς γνωσιακής εξάρτησης, όπου οι πολίτες λειτουργούν ταυτόχρονα ως παραγωγοί αλλά και ως αντικείμενα εκμετάλλευσης της πληροφορίας.

Η Αμερικανίδα διανοήτρια Shoshana Zuboff περιγράφει αυτή τη διαδικασία ως surveillance capitalism, έναν καπιταλισμό της επιτήρησης που μετασχηματίζει την ανθρώπινη εμπειρία σε δεδομένα συμπεριφοράς τα οποία αναλύονται, προβλέπουν και τελικά καθοδηγούν μελλοντικές ενέργειες (Zuboff, 2019). Εδώ το κέρδος για το κεφάλαιο δεν προκύπτει από την παραγωγή υλικών αγαθών, αλλά από τον έλεγχο της πληροφορίας. Οι χρήστες συμμετέχουν άθελά τους σε έναν μηχανισμό εξόρυξης δεδομένων, όπου η συναίνεση είναι ψευδής και η ιδιωτικότητα αντικαθίσταται από μια μόνιμη, αόρατη επιτήρηση.

Αυτή η λογική επεκτείνεται πέρα από την οικονομία, σε όλο το φάσμα της κοινωνικής ζωής. Οι Nick Couldry και Ulises Mejias μιλούν για data colonialism, την επέκταση δηλαδή των αποικιακών λογικών εκμετάλλευσης στο ψηφιακό πεδίο (Couldry & Mejias, 2019). Όπως η κλασική αποικιοκρατία στηρίχθηκε στην εξόρυξη φυσικών πόρων, έτσι και η σημερινή στηρίζεται στην εξόρυξη δεδομένων. Η αποικιοκρατική σχέση αναπαράγεται: λίγοι δρώντες αποσπούν τον πλούτο που παράγουν οι πολλοί. Οι χρήστες αντιμετωπίζονται ως πηγές δεδομένων και προσφέρουν χωρίς αντάλλαγμα την πρώτη ύλη της νέας οικονομίας.

Ωστόσο, η ψηφιακή αποικιοκρατία αποκτά επίσης πολιτικές και στρατιωτικές διαστάσεις. Η περίπτωση της Γάζας αποκαλύπτει με τον πιο ωμό τρόπο τη βιοπολιτική διάσταση της ψηφιακής κυριαρχίας. Όπως επισημαίνει η Leila Katibah (2025) σε πρόσφατη έρευνα, η Λωρίδα της Γάζας έχει μετατραπεί σε ένα πειραματικό πεδίο επιτήρησης, όπου τεχνολογίες αναγνώρισης προσώπου, συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και αλγοριθμικά εργαλεία χρησιμοποιούνται για τη συλλογή, ανάλυση και αξιοποίηση δεδομένων πληθυσμών. Τα drones, τα δορυφορικά δεδομένα, οι βάσεις πληροφοριών και τα προγνωστικά μοντέλα συμπεριφοράς συνθέτουν ένα καθεστώς όπου ο άνθρωπος μετατρέπεται σε δεδομένο προς διαχείριση.

Αυτό που άλλοτε θα ονομάζαμε κατοχή, σήμερα εκφράζεται μέσω τεχνολογικής επιτήρησης, ενός ψηφιακού καθεστώτος ελέγχου που λειτουργεί με την ίδια λογική του καπιταλισμού της επιτήρησης, αλλά με στρατιωτικούς όρους. Με λίγα λόγια, οι κάτοικοι της Γάζας δεν ελέγχονται μονάχα γεωπολιτικά, ελέγχονται και πληροφοριακά. Το σώμα, η μετακίνηση, η φωνή και η επικοινωνία τους αποτελούν πεδία καταγραφής. Το παράδειγμα αυτό δείχνει καθαρά ότι η ψηφιακή αποικιοκρατία αποτελεί μια συγκεκριμένη και πολύ υπαρκτή μορφή κυριαρχίας πάνω σε πληθυσμούς. Όπως σημειώνουν οι Couldry και Mejias, η αποικιοκρατία των δεδομένων δεν αντικαθιστά την παλιά αποικιοκρατία, αλλά τη συνεχίζει με νέα μέσα (2019).

Η “ύπουλη” αυτή εξουσία αυτή είναι αόρατη, διότι δεν επιβάλλεται βίαια αλλά μέσω της κανονικότητας. Ο πολίτης – ή ο αποικιοκρατούμενος του ψηφιακού κόσμου – δεν αντιλαμβάνεται την καταστολή, γιατί η εξάρτηση του παρουσιάζεται ως δεδομένο, ως trend και ως αναγκαιότητα. Με Καστοριαδικούς όρους θα λέγαμε ότι η σύγχρονη κοινωνία είναι ετερόνομη, γιατί βιώνει τους θεσμούς της – και μαζί την τεχνολογία της – ως φυσικά και αναπόφευκτα. Σε αυτό το πλαίσιο, η τεχνολογία έχει “φυσικοποιηθεί” και παρουσιάζεται ως ουδέτερο μέσο, ενώ στην πραγματικότητα είναι φορέας εξουσίας και αξιών. Η τεχνολογική ορθολογικότητα έχει μετατραπεί σε κυρίαρχη ιδεολογία καθώς ό,τι είναι μετρήσιμο θεωρείται ορθολογικό και ό,τι δεν μετριέται, παύει να έχει σημασία. Στη συνθήκη αυτή ο αλγόριθμος λειτουργεί ως νέος γραφειοκράτης, ιεραρχώντας την ορατότητα και ορίζοντας τι μπορεί να υπολογιστεί, άρα και τι μπορεί να υπάρξει. Με τον τρόπο αυτόν, η τεχνολογική εξουσία αντικαθιστά τον πολιτικό έλεγχο.

Αυτή η μεταβολή αποτυπώνεται καθαρά και στην εξαφάνιση των ψηφιακών Κοινών. Το διαδίκτυο, που αρχικά δημιουργήθηκε ως χώρος ανοιχτής συμμετοχής, έχει πλέον συγκεντρωθεί στα χέρια λίγων πλατφορμών. Ο James Boyle περιγράφει αυτή τη διαδικασία ως “περίφραξη των Κοινών του νου” (enclosure of the commons of the mind), δηλαδή την ιδιωτικοποίηση της γνώσης και του πολιτισμού (Boyle, 2008). Όπως οι αγρότες εκδιώχθηκαν από τα χωράφια στη γένεση του καπιταλισμού, έτσι σήμερα οι πολίτες εκδιώκονται από τα κοινά της πληροφορίας.

Η απώλεια αυτή είναι τόσο θεσμική, όσο και φαντασιακή καθώς υπονομεύει την ίδια την ιδέα του συλλογικού αγαθού. Αν όμως η γνώση και η επικοινωνία αντιμετωπίζονται ως ιδιοκτησία, η δημοκρατία δεν μπορεί παρά να καθίσταται ως κενό σχήμα. Και φυσικά η έξοδος από αυτήν την κατάσταση δεν μπορεί να προέλθει από τις ίδιες τις δομές της αγοράς και των απολυταρχικών καθεστώτων. Απαιτείται πολιτική και πολιτισμική ανασυγκρότηση, δηλαδή αυτό που ο Καστοριάδης ονομάζει αυτονομία: η δυνατότητα μιας κοινωνίας να αναγνωρίζει τη δημιουργική της δύναμη και να αυτοθεσμίζεται συλλογικά (Καστοριάδης, 1978).

Από τη μεριά της η UNESCO (2022) προτείνει τον όρο digital sovereignty, επισημαίνοντας την ανάγκη για θεσμικό έλεγχο των δεδομένων από τα ίδια τα υποκείμενα και τις κοινότητές τους. Όμως η κυριαρχία δεν μπορεί να περιορίζεται σε κρατικό επίπεδο. Xρειάζεται να αποκτήσει κοινωνική διάσταση. Τα δίκτυα ανοιχτού λογισμικού, οι αποκεντρωμένες πλατφόρμες και οι κοινοτικές δομές διαχείρισης δεδομένων αποτελούν έμπρακτες μορφές αντίστασης στη συγκέντρωση εξουσίας. Δεν αρκούν ως λύσεις, αλλά αποδεικνύουν ότι είναι δυνατή μια διαφορετική τεχνολογική λογική, βασισμένη στη συλλογική θέσμιση και όχι στην ιδιωτική ιδιοποίηση.

Ωστόσο, όσο η πληροφορία παραμένει συγκεντρωμένη στα χέρια λίγων, κάθε έννοια ψηφιακής κυριαρχίας μένει κενή. Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι η κυριαρχία πάνω στα δεδομένα δεν είναι τεχνικό ζήτημα, αλλά μορφή εξουσίας με υπαρξιακές συνέπειες. Η διαχείριση της πληροφορίας καθορίζει πλέον ποιος λογαριάζεται ως πολιτικό υποκείμενο και ποιος παραμένει απλώς “δεδομένο” προς ανάλυση. Από τις εμπορικές πλατφόρμες έως τα πεδία πολέμου – όπως αποκαλύπτει η αλγοριθμική διαχείριση ζωών στη Γάζα που προαναφέραμε, βλέπουμε να διαμορφώνεται ένα καθεστώς όπου ο έλεγχος της πληροφορίας ισοδυναμεί με έλεγχο της ύπαρξης. Κοντολογίς, όταν η τεχνολογία αποσυνδέεται από τη δημοκρατική θέσμιση, μετατρέπεται σε μηχανισμό οντολογικής ιεράρχησης: αποφασίζει δηλαδή ποιοι μετρούν και ποιοι διαγράφονται.

Για την αποαποικιοποίηση του ψηφιακού

Η αναγκαία, λοιπόν, αποαποικιοποίηση του ψηφιακού δεν μπορεί να περιορίζεται στο “δικαίωμα στην ιδιωτικότητα” ή στην προστασία των προσωπικών δεδομένων. Απαιτεί ριζική επανανοηματοδότηση του τρόπου με τον οποίο παράγεται, κατανέμεται και νομιμοποιείται η πληροφορία. Ένας αποαποικιοποιημένος ψηφιακός κόσμος δεν θα οριζόταν από την ιδιοκτησία των δεδομένων, αλλά από τη συμμετοχή στη διαχείρισή τους. Αυτό σημαίνει δημοκρατικές, διαφανείς και συμμετοχικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων για τη χρήση των δεδομένων από τους ίδιους τους πολίτες και τις κοινότητές τους.

Αντί για συγκεντρωτικά μοντέλα εξουσίας, χρειάζονται αποκεντρωμένες, αυτοδιαχειριζόμενες δομές. Κάθε κοινότητα θα πρέπει να μπορεί να αποφασίζει, με ανοιχτές συνελεύσεις και διαβούλευση, πώς χρησιμοποιούνται τα δεδομένα που παράγει. Οι πλατφόρμες μπορούν να λειτουργούν ως ψηφιακά κοινά, με κανόνες που καθορίζονται συλλογικά και με λογοδοσία προς τους χρήστες. Όχι με όρους αγοράς, αλλά με όρους δημοκρατίας.

Στο οικονομικό επίπεδο, η αποαποικιοποίηση σημαίνει επανασύνδεση της καινοτομίας με το κοινό συμφέρον. Οι ψηφιακές υποδομές θα μπορούσαν να είναι συνεταιριστικές ή κοινοτικές, όπου οι χρήστες έχουν λόγο στη λήψη αποφάσεων ώστε να δημιουργήσουμε δικτυωμένες μορφές αυτοδιοίκησης, όπου η αξία διαχέεται και δεν συσσωρεύεται σε λίγα χέρια. Θεσμικά, αυτό σημαίνει ενίσχυση τοπικών και διακοινοτικών μηχανισμών διαχείρισης πληροφορίας, που λειτουργούν με διαφάνεια, ανοικτό λογισμικό και δημοκρατικό έλεγχο. Θα μπορούσαν να δημιουργηθούν ψηφιακά συμβούλια πολιτών, στα οποία εκπρόσωποι από διαφορετικές κοινότητες αποφασίζουν για τη χρήση συλλογικών δεδομένων, για τις ηθικές αρχές της τεχνητής νοημοσύνης και για τη διαφάνεια των αλγοριθμικών συστημάτων.

Η εκπαίδευση παίζει φυσικά καθοριστικό ρόλο. Η αποαποικιοποίηση του ψηφιακού απαιτεί κριτικό τεχνολογικό γραμματισμό και όχι απλώς “ψηφιακές δεξιότητες”. Χρειάζεται επίγνωση της σχέσης μεταξύ τεχνικής και εξουσίας. Οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν πώς λειτουργούν οι μηχανές, ποιον εξυπηρετούν, και κυρίως, πώς μπορούν να τις μετασχηματίσουν. Η τεχνολογία είναι ανθρώπινη δημιουργία και επομένως μπορεί να ανασχεδιαστεί πολιτικά, συλλογικά, δημιουργικά.

Στο πολιτισμικό πεδίο, χρειάζεται να αποβάλουμε τον φετιχισμό της καινοτομίας. Δεν είναι κάθε νέα εφαρμογή πρόοδος. Πρέπει να ρωτάμε: ποιον ενδυναμώνει; ποιον αποκλείει; ποιον καθιστά αόρατο; Ένας αποαποικιοποιημένος ψηφιακός πολιτισμός θα προκρίνει τη συμμετοχή, τη διαφάνεια και τη φροντίδα, όχι την ταχύτητα και την αποδοτικότητα.

Η αλήθεια είναι απλή αλλά και σκληρή. Όσο η τεχνολογία παρουσιάζεται ως ουδέτερη, θα παραμένει εργαλείο εξουσίας. Υπό αυτό το πρίσμα, η αποαποικιοποίηση ξεκινά όταν αναγνωρίσουμε ότι πίσω από κάθε αλγοριθμική διαδικασία κρύβεται μια πολιτική απόφαση που συνδηλώνει μια ολόκληρη κοσμοθεωρία.

Να αποαποικιοποιήσουμε το ψηφιακό σημαίνει να ξανακάνουμε την τεχνολογία θέμα δημόσιου διαλόγου. Να τη φέρουμε πίσω στα χέρια των ανθρώπων που τη ζουν και τη διαμορφώνουν.

Βιβλιογραφία
Boyle, James. The Public Domain: Enclosing the Commons of the Mind. New Haven: Yale University Press, 2008.

Καστοριάδης, Κορνήλιος. Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας. Αθήνα: Κέδρος, 1978.

Castoriadis, Cornelius. Philosophy, Politics, Autonomy: Essays in Political Philosophy. New York: Oxford University Press, 1991.

Couldry, Nick, and Ulises A. Mejias. The Costs of Connection: How Data Is Colonizing Human Life and Appropriating It for Capitalism. Stanford: Stanford University Press, 2019.

Katibah, Leila. “Η γενοκτονία θα αυτοματοποιηθεί: Το Ισραήλ, η τεχνητή νοημοσύνη & το μέλλον των πολέμων.” Aυτολεξεί, 12 Ιουλίου 2025. (Έρευνα δημοσιευμένη στο Middle East Report, τεύχος 312, φθινόπωρο 2024). Πρόσβαση 6 Οκτωβρίου 2025. https://www.aftoleksi.gr/2025/07/12/genoktonia-tha-aytomatopoiithei-to-israil-techniti-noimosyni-to-mellon-polemoy/.

UNESCO. Addressing Digital Colonialism: A Path to Equitable Data Governance. Paris: UNESCO Publishing, 2022.

Zuboff, Shoshana. The Age of Surveillance Capitalism. New York: PublicAffairs, 2019.

The post Η ψηφιακή αποικιοκρατία των big data first appeared on Aυτολεξεί.

Στα καλαμποκοχώραφα της ζούγκλας Λακαντόνα στο Μεξικό, η συγκομιδή κάποτε κρατούσε τρεις μήνες. Σήμερα, όμως, με την οικολογική καταστροφή που προκάλεσε η «καπιταλιστική ύδρα», οι Ζαπατίστας δεν μπορούν πια να βασιστούν στον παλιό κύκλο, όπως έχει εξηγήσει ο Subcomandante Moisés, ένας από τους εκπροσώπους του Ζαπατιστικού Στρατού Εθνικής Απελευθέρωσης (EZLN). Αντιμέτωπες με τόσο σοβαρά προβλήματα, οι κοινότητες οργάνωσαν μια εκπαιδευτική πρωτοβουλία στην Τσιάπας [1], καλώντας επιστήμονες από όλο τον κόσμο να απαντήσουν σε ερωτήσεις και ανησυχίες των ιθαγενών Μάγια. Η ιδέα δεν ήταν οι νέοι να εγκαταλείψουν τα εδάφη τους για να πάνε στο πανεπιστήμιο, αλλά «το πανεπιστήμιο να αναδυθεί μέσα στις κοινότητές μας, να διδάσκει και να μαθαίνει ανάμεσα στους ανθρώπους μας», όπως το έθεσε ένας άλλος αναπληρωτής διοικητής.

Η ζαπατιστική εκπαίδευση έχει γίνει πηγή έμπνευσης για κινήματα και λαούς που διεκδικούν αυτονομία, καθώς έχει οικοδομήσει ένα εκπαιδευτικό σύστημα θεμελιωμένο στην αυτοοργάνωση, στη συνάντηση επιστημονικής και παραδοσιακής γνώσης και στον κοινό αγώνα για τη γη.

Τα τελευταία χρόνια, το κίνημα θέτει στον εαυτό του ένα κρίσιμο ερώτημα για την εποχή μας: πώς να αγωνιστούμε για αυτονομία απέναντι στην οικολογική κατάρρευση;

Μία από τις αρχές της ζαπατιστικής εκπαίδευσης είναι ότι «περπατάμε, κάνοντας ερωτήσεις». Αν δεν ρωτάμε, δεν μπορούμε να προχωρήσουμε, λένε. Στα αυτόνομα σχολεία, η μάθηση ξεκινά συνήθως με ερωτήματα. Έτσι κι εμείς ξεκινάμε με άλλα ερωτήματα: πώς μπορούμε να καλλιεργήσουμε εκπαιδευτικές πρακτικές που να αντιμετωπίζουν τη συλλογική απειλή της οικολογικής κατάρρευσης, χωρίς να παραγνωρίζουμε τις διαφορές των λαών; Μπορεί η αυτόνομη εκπαίδευση των Ζαπατίστας να υφανθεί σε άλλες γεωγραφίες; Είναι περιορισμένη στο τοπικό επίπεδο ή μπορεί να ανοίξει μεγαλύτερους ορίζοντες; Σε ποιον βαθμό η δημόσια εκπαίδευση συνδέεται με τον αγώνα για αυτονομία; Τι είδους ελευθερία υπερασπίζεται η αυτόνομη εκπαίδευση; Είναι η αυτονομία, ως αντιαποικιακή πρακτική, ένας δρόμος αντίστασης ή μήπως οδηγεί σε αποπολιτικοποίηση των εκπαιδευτικών διαδικασιών; Περισσότερο από το να δώσουμε οριστικές απαντήσεις –που είναι ένα πολύ ευρύτερο και πιο συλλογικό καθήκον– επιδιώκουμε να ανοίξουμε συζητήσεις. Σε διάλογο με τη ζαπατιστική εκπαίδευση και με τις προκλήσεις και τα μονοπάτια του Ιστού των Λαών [The Web of the Peoples].

Ζαπατιστική εκπαίδευση

Από το 1994, μια από τις μεγαλύτερες λαϊκές εξεγέρσεις της σύγχρονης ιστορίας βρίσκεται σε εξέλιξη στα βουνά της Τσιάπας, στο νοτιοανατολικό Μεξικό. Στα τριάντα αυτά χρόνια, οι λαοί Μάγια άσκησαν στην πράξη το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση, οργανώνοντας οι ίδιοι τους βασικούς τομείς της συλλογικής ζωής τους, ανάμεσά τους και την εκπαίδευση. Δεν είναι το κράτος ή το κεφάλαιο που ορίζει την εκπαίδευση των Ζαπατίστας, αλλά οι ίδιες οι κοινοτικές συνελεύσεις, με ουσιαστικό ρόλο για τις γυναίκες. Σήμερα, μέσα σε ένα τοπίο επιθέσεων από παραστρατιωτικές ομάδες, αυξανόμενης διακίνησης ναρκωτικών και κυβερνητικών σχεδίων για «αναπτυξιακά έργα» που απειλούν τις κοινότητες, η ζαπατιστική εκπαίδευση συνεχίζει να μετασχηματίζεται μαζί με το συνολικό εγχείρημα της αυτονομίας. Πρόσφατα, το κίνημα ανακοίνωσε μια αλλαγή στις δομές του: οι εκατοντάδες Αυτόνομοι Δήμοι αντικαθίστανται από χιλιάδες Τοπικές Αυτόνομες Κυβερνήσεις, οι οποίες θα μπορούν να ελέγχουν άμεσα τους αυτόνομους διοικητικούς τους χώρους, συμπεριλαμβανομένων των σχολείων.

Η ζαπατιστική εκπαίδευση έχει χαράξει ένα μονοπάτι γεμάτο δυσκολίες αλλά και δυνατότητες, διεκδικώντας τα σχολεία μέσα από τον αγώνα για αυτονομία. Το εκπαιδευτικό της σύστημα είναι ριζικά διαφορετικό από τα κρατικά και ιδιωτικά σχολεία της περιοχής. Οι δάσκαλοι δεν έρχονται «απ’ έξω», αλλά είναι μέλη των ίδιων των κοινοτήτων· άνθρωποι που διατηρούν τη σύνδεσή τους με τη γη. Ονομάζονται «προωθητές της αυτόνομης εκπαίδευσης» ή, στη γλώσσα των Τσοτσίλ (Tzotzil), jnikesvany – που σημαίνει «αυτός που κινείται». Οι jnikesvany κινούνται ανάμεσα στους ανθρώπους, προωθώντας τη σχέση με τη γνώση, βασιζόμενοι στις ανάγκες και τις ερωτήσεις των μαθητών και της κοινότητας.

Οι προωθητές αυτοί διορίζονται από τις συνελεύσεις και στηρίζονται από μια εκλεγμένη επιτροπή εκπαίδευσης, που καθοδηγεί και υποστηρίζει το έργο τους. Κάθε δάσκαλος είναι υπόλογος στην κοινότητα, ενώ και η κοινότητα έχει τις δικές της ευθύνες: όσο οι προωθητές αφιερώνονται στις εκπαιδευτικές δραστηριότητες της κοινότητας, η κοινότητα τούς ανταποδίδει άμεσα με καλαμπόκι, φασόλια ή με συλλογική εργασία στα χωράφια της οικογένειάς τους.

Λόγω του αντικρατικού της χαρακτήρα, ένας ανυποψίαστος παρατηρητής θα μπορούσε να φανταστεί κάποια ομοιότητα μεταξύ της ζαπατιστικής εκπαίδευσης και του homeschooling που προτείνεται από την ακροδεξιά στη Βραζιλία, αλλά στην πραγματικότητα οι προτάσεις αυτές είναι ανταγωνιστικές.

Η κατ’ οίκον εκπαίδευση είναι εξαιρετικά ιδιωτική και συντηρητική και αδειάζει την πιο συλλογική πτυχή της εκπαίδευσης, καθιστώντας αδύνατη την κοινωνικοποίηση και τις σχέσεις με διαφορετικές γνώσεις και κόσμους. Στον αντίποδα, η ζαπατιστική εκπαίδευση διευρύνει τη σχέση μεταξύ σχολείου και συλλογικής ζωής και έχει ως μία από τις κατευθυντήριες γραμμές της τη λαϊκή αυτοοργάνωση και το τέλος της ατομικής ιδιοκτησίας.

Τα αυτόνομα σχολεία αποτέλεσαν βαθύ μετασχηματισμό στην καθημερινή ζωή των Ζαπατίστας. Οι παλαιότεροι θυμούνται τις τρομερές εμπειρίες στα σχολεία πριν από την εξέγερση του 1994: χρόνια ολόκληρα να παρακολουθούν μαθήματα δίχως να καταλαβαίνουν τους ισπανόφωνους δασκάλους· ένας χώρος κενός νοήματος, γεμάτος καταπίεση για το γεγονός ότι ήταν ιθαγενείς. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ακραίου ρατσισμού, και μετά το ναυάγιο των διαπραγματεύσεων με το κράτος το 1997, οι Ζαπατίστας πήραν την οριστική απόφαση να φτιάξουν τη δική τους εκπαιδευτική οργάνωση.

Το κίνημα κάλεσε τότε τη βάση του να αποσύρουν τα παιδιά τους από τα κρατικά σχολεία και να οργανώσουν οι ίδιοι την εκπαίδευση των μελλοντικών δασκάλων. Έτσι, τα επίσημα σχολεία αντικαταστάθηκαν από αυτόνομα· και όπου δεν υπήρχαν καθόλου, χτίστηκαν καινούργια με συλλογική προσπάθεια.

Στην αρχή συμφωνήθηκαν συλλογικά ορισμένοι βασικοί προσανατολισμοί για να καθοδηγούν το αυτόνομο εκπαιδευτικό σύστημα. Στα ζαπατιστικά σχολεία, η κύρια γλώσσα είναι πάντα η μητρική γλώσσα της κοινότητας, ενώ τα ισπανικά και άλλες γλώσσες ενσωματώνονται οργανικά στην εκπαιδευτική διαδικασία. Η μάθηση δεν διαχωρίζεται ποτέ από τη ζωή της κοινότητας και τη γη. Η γνώση προκύπτει από τη συνάντηση –όχι πάντα αρμονική– της επιστήμης με την παραδοσιακή σοφία, με σημείο αναφοράς τον αγώνα για αυτονομία. Οι μαθητές δεν αντιμετωπίζονται ως «άδεια δοχεία» που πρέπει να γεμίσουν με πληροφορίες, αλλά ως ενεργά υποκείμενα που συμμετέχουν και στη λήψη αποφάσεων. Η ζαπατιστική εκπαίδευση είναι μια κραυγή ενάντια στην «τραπεζική εκπαίδευση» και ανθίζει μέσα από τα μικρά βήματα και τις σιωπές των κοινοτήτων.

Η πρόσφατη επέτειος των 100 χρόνων από τη γέννηση του παιδαγωγού Πάολο Φρέιρε, ενός σημαντικού συστηματοποιητή μιας παιδαγωγικής της αυτονομίας, υπενθυμίζει πόσο αντηχεί το έργο του στη ζαπατιστική εμπειρία, που οδηγεί την ιδέα της αυτονομίας στην εκπαίδευση στις έσχατες συνέπειές της. Η θεολογία της απελευθέρωσης, μια από τις πηγές του ζαπατισμού που μετασχηματίστηκε στην Τσιάπας σε «θεολογία των αυτόχθονων», διασταυρώθηκε με τα κινήματα λαϊκής εκπαίδευσης που συγκλόνισαν τη Λατινική Αμερική τη δεκαετία του ’60. Οι Μάγια απορρόφησαν αυτές τις ιδέες, τις μετασχημάτισαν μέσα στην αντίστασή τους και διαμόρφωσαν μια ισχυρή κριτική στον καπιταλισμό και την αποικιοκρατία.

Παράλληλα, υπάρχει ένα έντονο ιθαγενικό ρεύμα διανοούμενων που διαπερνά την καθημερινότητα των κοινοτήτων. Οι ζαπατίστας δάσκαλοι μελετούν παιδαγωγούς της λαϊκής εκπαίδευσης αλλά και στοχαστές της κλασικής και σύγχρονης Αριστεράς. Ωστόσο, οι ίδιοι τονίζουν ότι η θεωρία δεν αρκεί: η πραγματική εκπαίδευση γεννιέται από τον στοχασμό πάνω στη ζωή της κοινότητας. Στην καρδιά αυτής της κοσμοαντίληψης βρίσκεται το ch’ulel —η «ψυχή», η πνοή της ζωής που κατοικεί σε όλα τα όντα: στα δέντρα, τα ποτάμια, τη γη, τα ζώα και τους ανθρώπους. Όλα συνδέονται, όλα έχουν αξία. Αντίθετα, η εκπαίδευση «από τα πάνω» διδάσκει να υποτιμούμε αυτή τη σχέση, να βλέπουμε τα άλλα όντα ως κατώτερα. Εκεί ριζώνει ο ρατσισμός και η οικοκτονία.

Ο καπιταλισμός αποδυναμώνει το ch’ulel των όντων. Η αυτόνομη εκπαίδευση προσπαθεί να το δυναμώσει ξανά. Δεν υπόσχεται μια τέλεια ισορροπία· μιλά για ένα διαρκές περπάτημα, γεμάτο ερωτήσεις. Αυτή η «παιδαγωγική του περπατήματος» κάνει τα σχολεία χώρους πειραματισμού και ενίσχυσης των αγώνων, όπου η κοινότητα μπαίνει στο κέντρο και η μάθηση απαιτεί δέσμευση ολόκληρης της ύπαρξης, όχι μόνο του νου. Για να διδάξει και να μάθει κανείς, πρέπει να ανήκει στη γη. Η γη, θεμελιώδης απαίτηση του κινήματος ήδη από το 1994, δεν είναι ένας νεκρός πόρος, αλλά το θεμέλιο των θεών (yajval) και της συλλογικής ζωής.

Τρέχουσες προκλήσεις και ο Ιστός των Λαών

Στην 30ή επέτειο της εξέγερσης, οι Ζαπατίστας γιόρτασαν με ένα μεγάλο πάρτι γεμάτο μουσική και χορό. Μαζί όμως με τη γιορτή ήρθε και η πολιτική υπενθύμιση: ο Subcomandante Moisés, μιλώντας εκ μέρους της διοίκησης, τόνισε ότι «δεν υπάρχουν μοντέλα ή έτοιμες φόρμουλες»· η εποχή απαιτεί συλλογική πράξη. Η υπεράσπιση της κοινής ζωής, της συλλογικής οργάνωσης και της γης επανερχόταν ξανά και ξανά στην ομιλία του. Και ξεκαθάρισε: ο καπιταλισμός δεν μπορεί να εξανθρωπιστεί· όσοι έρχονται απ’ έξω πρέπει να βρουν τρόπους να οργανωθούν μέσα από τις δικές τους γεωγραφίες.

Η αυτονομία των Ζαπατίστας δεν σημαίνει απομονωμένο αγώνα. Η οικολογική κατάρρευση δείχνει ότι τα πάντα συνδέονται: μια πυρκαγιά που ανάβει η αγροτική βιομηχανία στη Βραζιλία επηρεάζει τη ζωή στο Μεξικό, όπως και το σχέδιο του «Τρένου των Μάγια» έχει αντίκτυπο στις κοινότητες της Νότιας Αμερικής. Για αυτό έχει σημασία να σκεφτούμε εκπαιδευτικές πρακτικές που υφαίνουν δεσμούς ανάμεσα σε διαφορετικούς αγώνες και γεωγραφίες. Όπως είπε ο Ζαπατίστας δάσκαλος Emiliano: «Ο ζαπατισμός δεν είναι μοντέλο που όλοι πρέπει να αντιγράψουν· είναι ένα κάλεσμα στους λαούς να αγωνιστούν με τον δικό τους τρόπο, στη δική τους γεωγραφία».

Κι αν οι Ζαπατίστας αποτελούν έμπνευση, αυτό δεν σημαίνει ότι το δικό τους εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να γίνει μέτρο για όλους. Αν το αντιμετωπίζαμε έτσι, θα αποκλείαμε άλλες μορφές αντίστασης που, χωρίς να αντιγράφουν τη ζαπατιστική αυτονομία, παλεύουν κι αυτές για την ελευθερία τους. Στη Βραζιλία, για παράδειγμα, οι απαλλοτριώσεις γης των μαγεμένων Tupinambá στην Ολιβένσα ή των Pataxó Hã Hã Hã Hãe στη νότια Μπαΐα, όπως και η αυτο-οριοθέτηση των εδαφών των Munduruku στην Παρά, δείχνουν πως ο αγώνας για τη γη είναι ταυτόχρονα και εκπαιδευτική διαδικασία.

Ο «Ιστός των Λαών» μιλά γι’ αυτή τη μετάβαση από τη γη στην επικράτεια ως μια παιδαγωγία της συλλογικής πράξης: «Η προοπτική μας δεν είναι να ζητάμε από το κράτος να μας παραχωρήσει οικόπεδα. Οι ίδιοι οι άνθρωποι πρέπει να κατακτήσουν τα εδάφη· μέσα από τον αγώνα γεννιούνται οι συμβολισμοί που μετατρέπουν τη γη σε έδαφος» (Ferreira & Felício, 2021, σ. 44). Αυτό δεν σημαίνει ότι η αυτονομία είναι απόλυτη. Στα εδάφη που βρίσκεται ο Ιστός των Λαών, υπάρχουν και χώροι αναγκαστικής συνύπαρξης με το κράτος.

Στον οικισμό Terra Vista, στη νότια Μπαΐα, λειτουργούν δύο δημόσια σχολεία –ένα του δήμου και ένα του κράτους– που, με όλες τους τις αντιφάσεις, αποτελούν σημαντικούς χώρους μάθησης και διαλόγου με την κοινότητα. Παράλληλα, υπάρχει το Universidade dos Povos (Πανεπιστήμιο των Λαών), το εκπαιδευτικό μέτωπο της Teia, που προωθεί μια παιδαγωγική κυριαρχία βασισμένη στην κοσμοαντίληψη του λαού, στις αρχές της αγρο-οικολογίας, στην παραδοσιακή γνώση και στον αγώνα για γη και έδαφος. Το ότι ονομάζεται «Πανεπιστήμιο» είναι πρόκληση από μόνο του: μια ανατροπή της συμβατικής ιδέας του πανεπιστημίου, σε ένα πείραμα εμβάθυνσης και ενίσχυσης της γνώσης του λαού.

Οι προκλήσεις, βέβαια, είναι μεγάλες. Ο καπιταλισμός και η αποικιοκρατία συχνά μετατρέπουν την έννοια της αυτονομίας σε μια ψευδαίσθηση ατομικής ελευθερίας. Ακόμη και σε ακτιβιστικούς χώρους κυκλοφορεί μια «αποαποικιοκρατία» κενή, αποπολιτικοποιημένη. Η Aymara στοχάστρια Silvia Cusicanqui ξεχωρίζει καθαρά ανάμεσα στον αντιαποικιακό αγώνα και την αποαποικιοκρατία:

«Από την εποχή της αποικιοκρατίας υπήρξαν αντιαποικιακοί αγώνες. Η αποαποικιοκρατία, όμως, είναι μια πρόσφατη μόδα που συχνά εκμεταλλεύεται και επανερμηνεύει αυτούς τους αγώνες, αποπολιτικοποιώντας τους. Δεν είναι δράση ούτε συνειδητή συμμετοχή. Ο αντιαποικιακός αγώνας υπάρχει στα ίδια τα γεγονότα, στην απονομιμοποίηση κάθε αντικειμενοποίησης και διακοσμητικής χρήσης των ιθαγενών μέσα στο κράτος». (Cusicanqui, 2019)

Μέσα σε αυτή τη λογική, η Mestra Mayá αφηγείται πώς έγινε δασκάλα μέσα από τον ίδιο τον αγώνα για την ανάκτηση της γης, πλάι στους μαγεμένους [2]:

«Οι γονείς πήγαιναν στις ανακτήσεις και κουβαλούσαν μαζί τα παιδιά τους. Εγώ έπρεπε να πάω. Είχα 396 αίθουσες διδασκαλίας. Και συμμετείχα και στις 396 ανακτήσεις. (…) Πήγαινα εκεί και ρωτούσα τα παιδιά αν ήξεραν γιατί βρίσκονταν σε εκείνο το μέρος. Με αυτόν τον τρόπο, μαθαίναμε και ξαναγράφαμε την ιστορία μας». (Mestra Mayá, 2022, σ. 63)

Για εκείνη, η παιδαγωγική των επανάκτησης περιλαμβάνει τη συλλογική αφήγηση και επαναδιήγηση των ιστοριών των ανθρώπων που εκτοπίστηκαν. Στην ιστορία του αποικισμού στην ήπειρο, η ταξική πάλη είναι ένας αγώνας για τη γη, που χαρακτηρίζεται από βίαιη οικειοποίηση. Το εκπαιδευτικό έργο των επανακτήσεων είναι απαραίτητο για να μάθουμε από τη γη, διατηρώντας ζωντανό το πνεύμα που συνδέεται με τους μαγεμένους σε έναν ανταρτοπόλεμο που ανανεώνεται συνεχώς:

«Μπορεί να έχουμε πολλές δυσκολίες με τον αγώνα. Όταν όμως βάζουμε τα πόδια μας στο έδαφος, όταν ακουμπάμε το αυτί μας στη γη και νιώθουμε το βογγητό της, ακούμε το κάλεσμά της και ξέρουμε πώς να ακολουθήσουμε τα βήματά μας. Γιατί ακούμε». (Mestra Mayá, 2022, σ. 74)

Το κάλεσμα της Mestra Mayá και η έμπνευση της ζαπατιστικής εκπαίδευσης δείχνουν έναν δρόμο που δεν είναι ούτε τοπικιστικός ούτε κλειστός σε μια ταυτότητα: είναι εκπαίδευση που διδάσκει το «ανήκειν» στη γη. Η παιδαγωγική κυριαρχία στοχεύει να οικοδομήσει αυτονομία στηριγμένη στην αλληλεξάρτηση: ανάμεσα στους ανθρώπους, ανάμεσα στους ανθρώπους και τα μη ανθρώπινα όντα που μοιράζονται τη Γη· ανάμεσα σε διαφορετικές γνώσεις που χρειάζονται για να αντιμετωπιστεί η οικολογική κατάρρευση.

Η αλληλεξάρτηση αντιμάχεται την εξάρτηση που παράγει ο καπιταλισμός, διασπώντας και αφοπλίζοντας τη συλλογική δράση. Η «τραπεζική εκπαίδευση», με την κάθετη λογική της, αναπαράγει αυτήν ακριβώς την εξάρτηση, νομιμοποιώντας μια ψευδή ιδέα «παγκόσμιου κοινού καλού» που σβήνει τις λαϊκές γνώσεις και τις κοινωνικές αντιφάσεις.

Η αυτόνομη εκπαίδευση, αντίθετα, καλλιεργεί την αλληλεξάρτηση και έτσι επιτρέπει την ενότητα χωρίς ομογενοποίηση· έναν κόσμο όπου χωράνε πολλοί κόσμοι, όπως λένε οι Ζαπατίστας. Στον καιρό της φωτιάς που καταστρέφει τα εδάφη παντού, οι συλλογικές αυτές συζητήσεις γίνονται όλο και πιο επείγουσες.

Και το ερώτημα που θέτει ξανά και ξανά ο ζαπατισμός ηχεί στο τέλος: «¿Y tú, qué?» (Κι εσύ, τι θα κάνεις;).

Σημειώσεις:

1.  Η συνάντηση L@s Zapatistas y las ConCiencias por la Humanidad πραγματοποιήθηκε στην Τσιάπας, το 2016 και το 2017.
2.  Προγονικές οντότητες που χτίζουν γέφυρες μεταξύ του γήινου κόσμου και του πνευματικού κόσμου μεταξύ ορισμένων ιθαγενών λαών.

Βιβλιογραφία

BARBOSA, L., & ROSSET, P. Concepções e exercícios da autonomia entre os movimentos indígenas e camponeses da América Latina. Revista Nera, v. 27, n. 2, 2024.

CUSICANQUI, S. “Tenemos que producir pensamiento a partir de lo cotidiano”. Entrevista de Kattalin Barber. Revista El Salto, 2019.

FERREIRA, J. & FELÍCIO, E. Por terra e território: o caminho da revolução dos povos no Brasil. Teia dos Povos, 2021.

FREIRE, Paulo. Pedagogia da Autonomia. Rio de Janeiro: Paz e Terra, 2011.

___________. Pedagogia do Oprimido. 17. ed. Rio de Janeiro: Paz e Terra, 1987.

MESTRA MAYÁ. A escola da reconquista. Teia dos Povos, 2022.

MUNDURUKU, Daniel. O caráter educativo do movimento indígena brasileiro (1970-1990). São Paulo: Paulinas, 2012.STENGERS, I. & DEBAISE, D. L’insistance des possibles. Pour un pragmatisme spéculatif. Multitudes, v. 65, p. 82-89, 2017.

The post Τι εκπαίδευση & αυτονομία να έχουμε σε περιόδους οικολογικής κατάρρευσης; (Η ζαπατιστική εμπειρία) first appeared on Aυτολεξεί.

«Με αφορμή τον πόλεμο στην Ουκρανία και την άνοδο στην εξουσία αυταρχικών ηγετών σαν τον Ντόναλντ Τραμπ, το παρόν δοκίμιο φωτίζει ορισμένες θεμελιώδεις πτυχές της ρωσικής κοινωνίας και, ταυτόχρονα, αναλύει ανθρωπολογικά τις ανακατατάξεις στον Δυτικό κόσμο».

ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗ ΜΕΤΑΛΛΑΞΗ ΤΟΥ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟΥ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΥ;

Η Αριστερά, λόγω της στενά οικονομίστικης αντίληψής της για την πολιτική, αδυνατεί να διακρίνει τις διαφορές μεταξύ του μεταπολεμικού αμερικανικού ιμπεριαλισμού από τον κλασικό ιμπεριαλισμό αυτοκρατορικού τύπου, είτε στην περίπτωση του παραδοσιακότερου δυτικού ιμπεριαλισμού (Βρετανία, Γαλλία, Βέλγιο, Πορτογαλία κ.ο.κ.) είτε σε αυτή –σήμερα– μη δυτικών κρατών με αυτοκρατορικό παρελθόν (Κίνα, Ρωσία, Τουρκία κ.λπ.). Μπορεί, φυσικά, ένας θεωρητικός του αμερικανικού ιμπεριαλισμού σαν τον Μπρεζίνσκι να ωραιοποιεί πράγματα και καταστάσεις όταν ισχυρίζεται ότι η παγκόσμια κυριαρχία των ΗΠΑ αποτελεί μια «νέα μορφή ηγεμονίας» που δεν βασίζεται στην ωμή επιβολή αλλά στον θεμελιώδη ρόλο της πολιτιστικής ηγεμονίας^[1], εντούτοις υπογραμμίζει σωστά τη βασική και θεμελιώδη διαφορά ανάμεσα στις δύο μορφές ιμπεριαλισμού: τον παραδοσιακό ιμπεριαλισμό που βασίζεται στην εδαφική επέκταση και κατοχή και έναν ιμπεριαλισμό που βασίζεται στην προώθηση της ήπιας ισχύος και στην παροχή κινήτρων (σ’ επίπεδο οικονομίας, ασφάλειας κ.ο.κ.) για την προσχώρηση των μικρότερων χωρών στη σφαίρα ηγεμονίας του.

Ουσιαστικά, αυτή η τελευταία εκδοχή ιμπεριαλισμού καθορίζεται από τα όρια που θέτουν στην άσκηση επεκτατικής πολιτικής τα δημοκρατικά αντίβαρα που μέχρι πολύ πρόσφατα επιβίωναν εντός των δυτικών κοινωνιών – όχι μόνο σε θεσμικό επίπεδο (Διεθνές Δίκαιο, ΟΗΕ, διεθνή δικαστήρια, συμβάσεις τις οποίες σχεδόν όλα τα δυτικά κράτη έχουν υπογράψει), μα και σ’ επίπεδο κοινωνικό (όπως, π.χ., στην περίπτωση της αντίδρασης σημαντικού κομματιού της αμερικανικής κοινωνίας ενάντια στον πόλεμο στο Βιετνάμ ή στο Ιράκ). Η κατάργηση ή ο παροπλισμός των μέσων προβολής μιας τέτοιας ήπιας ισχύος, όπως τα προγράμματα ανθρωπιστικής βοήθειας που συντόνιζε η USAID (την οποία, διόλου τυχαία, οι ιθαγενείς αριστεροί καταγγέλλουν ως μια CIA με ανθρώπινο πρόσωπο^[2]) ή η περίφημη «Φωνή της Αμερικής» (Voice of America)^[3], και η εντελώς απαξιωτική, σατραπικού τύπου δημόσια αντιμετώπιση συμμαχικών χωρών (από τον Καναδά και το Μεξικό ως την Ουκρανία) σηματοδοτούν και σε συμβολικό/επιτελεστικό επίπεδο την αλλαγή στη φύση του αμερικανικού ιμπεριαλισμού.

Υπό τον Τραμπ, αυτός λαμβάνει χαρακτηριστικά αυτοκρατορικού τύπου, απαιτώντας πλήρη υποταγή, ακόμη και σ’ επίπεδο δημόσιας παρουσίας, των συμμαχικών χωρών όχι απλά στην αμερικανική πολιτική αλλά στις εκάστοτε επιθυμίες του μεγάλου Ηγέτη.

Σε τούτη την κοσμοθεωρητική σύμπλευση, σε ό,τι έχει να κάνει με την αντίληψη περί εξωτερικής πολιτικής αλλά και άσκησης της εξουσίας, γενικότερα, πρέπει ν’ αποδώσουμε τη σκανδαλώδη, εξόφθαλμή και παντελώς ανεξήγητη, βάσει των κυρίαρχων ρεαλιστικών ή οικονομίστικων σχημάτων, συμπόρευση του Τραμπ με την πουτινική Ρωσία («Το σύνολο του ΑΕΠ των σημερινών συμμάχων των ΗΠΑ είναι τουλάχιστον 20 φορές μεγαλύτερο από το αντίστοιχο ρωσικό, ενώ το εμπόριο με τη Ρωσία δεν ήταν ποτέ ιδιαίτερα σημαντικό για τις ΗΠΑ. Γιατί, τότε, να ξεκινήσει κανείς εμπορικό πόλεμο με τους εύρωστους συμμάχους του για χάρη της πρόσβασης σε μια ασήμαντη, ουσιαστικά, αγορά; Η απάντηση έγκειται, πιθανότατα, στο ότι η συμμαχία με τη Ρωσία επιλέγεται για λόγους που δεν έχουν την παραμικρή σχέση με την προώθηση ή τη διασφάλιση των αμερικανικών συμφερόντων»^[4]).

Σύμφωνα με τη Γαλλίδα σοβιετολόγο και ιστορικό Φρανσουάζ Τομ, η οποία ήδη από το 2018 τόνιζε τα κοινά χαρακτηριστικά του τραμπισμού με τον πουτινισμό^[5], η σημερινή εκδοχή «καθαρού» τραμπισμού^[6] μετατρέπει σταδιακά, πλην όμως με γοργούς ρυθμούς, τις ΗΠΑ σε καθεστώς πουτινικού τύπου, με στοιχεία, μάλιστα, που θυμίζουν τα παλιά ολοκληρωτικά καθεστώτα: επιβολή μιας επίσημης γραμμής στον Τύπο διά του ασφυκτικού ελέγχου των κρατικών ειδησεογραφικών πρακτορείων και της τρομοκράτησης των αντιπολιτευόμενων μέσων (με το φόβητρο μηνύσεων και οικονομικών πιέσεων) αλλά και μεγάλων δικηγορικών γραφείων και πανεπιστημίων που θεωρούνται φιλο-Δημοκρατικά· πλήρης υποταγή της νομοθετικής εξουσίας στην εκτελεστική της ομόλογο (με το Ρεπουμπλικανικό κόμμα να ‘χει πλήρως αλωθεί από τον τραμπισμό, και τα μέλη του Κογκρέσου να μετατρέπονται σε φερέφωνα που αναπαράγουν συντονισμένα μέχρι και τις πιο παρανοϊκές απόψεις του Ηγέτη)· μετατροπή του FBI σε μηχανισμό στοχοποίησης εσωτερικών εχθρών, εγκαθίδρυση ενός συστήματος προσωπολατρίας του αλάθητου Ηγέτη· μετατροπή της δημόσιας διατράνωσης της πίστης μας σ’ εκείνον σε βασικό κριτήριο πρόσληψης στον κρατικό μηχανισμό· σύσταση μιας παράλληλης πραγματικότητας βασισμένης σ’ έναν θεμελιωτικό μύθο (το ότι το αποτέλεσμα των εκλογών του 2020 ήταν προϊόν νοθείας)· υπόνοιες για την αλλαγή του Συντάγματος ώστε ο Ηγέτης να διεκδικήσει μια ακόμα προεδρική θητεία κ.ο.κ.^[7].

Είναι στο πλαίσιο της προσωπικής διπλωματίας των Τραμπ-Μασκ που θα πρέπει ν’ αναζητηθούν οι όποιες οικονομικές ή άλλες, «υλικού» τύπου αιτίες ή πτυχές της φιλορωσικής τους πολιτικής. Πρόκειται για τη συζήτηση σχετικά με το αν η Ρωσία, ήδη από τα τελευταία χρόνια της σοβιετικής περιόδου, χρησιμοποιεί τον Τραμπ ως «asset», τουτέστιν ως χρήσιμο εργαλείο εξωτερικής πολιτικής, στο πλαίσιο μιας σχέσης που δεν προϋποθέτει απαραιτήτως τη συνειδητή αποδοχή αυτού του ρόλου από τον εκάστοτε ενδιαφερόμενο. Εν προκειμένω, τα πράγματα δεν είναι ξεκάθαρα, καθώς δεν έχουμε αδιάσειστες αποδείξεις. Εντούτοις, υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να πιστεύει κανείς ότι οι οικονομικές σχέσεις που ο Τραμπ διατηρούσε ήδη από τη δεκαετία του ’80 με τη Ρωσία πιθανότατα έχουν επηρεάσει τη φιλική του προαίρεση απέναντι στη χώρα^[8]. Αντίστοιχα, όπως τονίζει η Φιόνα Χιλ, ο Μασκ επιθυμεί τη στενή συνεργασία με τη Ρωσία προκειμένου να αναπτύξει περισσότερο τα προγράμματα της Space X και της Starlink^[9].

Σε κάθε περίπτωση, και δεν πρόκειται εδώ για απόπειρα εξύφανσης συνωμοσιολογικών σεναρίων, δύο είναι τα αδιαμφισβήτητα δεδομένα που δίνουν τροφή στις προαναφερθείσες εικασίες: Αφενός, η συντονισμένη προσπάθεια της Ρωσίας, ήδη από τη σοβιετική εποχή, να διεισδύσει στην αμερικανική Δεξιά προκειμένου ν’ αντιστρέψει την αντιρωσική/αντι-κομμουνιστική της πίστη^[10]· αφετέρου, η σύμπτωση των πολιτικών του Τραμπ με τις ρωσικές επιδιώξεις, όχι μόνο σ’ επίπεδο εξωτερικής πολιτικής, μα και σ’ επίπεδο εσωτερικής πολιτικής, ακόμα και σε τομείς φαινομενικά άσχετους με τις αμερικανο-ρωσικές σχέσεις, όπως η στενότατη συνεργασία με το λόμπι των κρυπτονομισμάτων ή η επιλογή ιδεολογικών παραφρόνων σαν τους Κας Πατέλ και Νταν Μπαντζίνο ως επικεφαλής του FBI και του αντι-εμβολιαστή Ρόμπερτ Κένεντι Τζούνιορ ως Υπουργού Υγείας.

Με άλλα λόγια, η συστηματική αποσάθρωση του ομοσπονδιακού κράτους και της αμερικανικής οικονομίας από τους Τραμπ-Μασκ, μέσω της διαμόρφωσης ενός παρασιτικού και διεφθαρμένου καθεστώτος, που θα άρχει επί μιας οικονομίας-πλυντήριο μαύρου χρήματος, αλλά και της αναστολής της δημογραφικής δυναμικής και των κοινωνικών και τεχνικών κατακτήσεων που μετέτρεψαν τις ΗΠΑ σε παγκόσμια υπερδύναμη, απλώς συμβαδίζει με μια από τις βασικότερες (αν όχι τη βασικότερη) επιδιώξεις της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής: την αποδυνάμωση των ΗΠΑ με σκοπό το πέρασμα από έναν «μονοπολικό» σ’ έναν «πολυπολικό» κόσμο – τουτέστιν σ’ έναν κόσμο όπου θα επικρατεί ο αυτοκρατορικού τύπου ιμπεριαλισμός και οι κάθε είδους αναθεωρητικές επιδιώξεις.

—————————-

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: 

[1] Βλ.: Ζ. Brzezinski, Η μεγάλη σκακιέρα…, ό.π., κεφ. 1ο.

[2] Βλ.: Κ. Βαξεβάνης, «Το κατάστημα λειτουργεί υπό νέα διεύθυνση», documentonews.gr, 23/2/2025.

[3] Για τη σημασία της VOA ως όπλου των ΗΠΑ σε επίπεδο πολέμου της πληροφορίας, βλ.: B. Wittes “The Situation: Unilateral Disarmament in the Information Wars”, lawfaremedia.org, 17/3/2025.

[4] T. Snyder, “The War Trump Chooses”, ό.π.

[5] Βλ.: F. Thom, Comprendre le poutinisme, Παρίσι, Desclée de Brouwer, 2018.

[6] Τουτέστιν ενός τραμπισμού απαλλαγμένου πλέον από τα όρια που είχαν επιβάλει, κατά την πρώτη προεδρεία Τραμπ, στις επιθυμίες και επιδιώξεις του Νεοϋορκέζου μεγιστάνα τα στελέχη που προέρχονταν από την παραδοσιακή, «γερακίσια» πτέρυγα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος (από συμβούλους όπως ο Τζον Μπόλτον μέχρι υπουργούς σαν τον Πομπέο και τον Μπιλ Μπαρ).

[7] F. Thom, «États-Unis: le clonage du poutinisme?», desk-russie.eu, 22/12/2024.

[8] Βλ. για το συγκεκριμένο ζήτημα τη συνέντευξη του Αμερικανού δημοσιογράφου και συγγραφέα, Craig Unger “‘Trump is a Russian asset’” (στο κανάλι του Times Radio στο youtube, 10/3/2025), ο οποίος αναφέρει τα δάνεια που του παρείχαν ρωσικές τράπεζες, αλλά και το ξέπλυμα μαύρου χρήματος που έκαναν Ρώσοι μαφιόζοι αγοράζοντας διαμερίσματα στον Πύργο Τραμπ της Νέας Υόρκης. Σύμφωνα με το Grok, το λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης του Χ (δηλαδή του Μασκ), «ο Ντ. Τραμπ έχει ενεργήσει κατά τρόπον ώστε να φαίνεται πως θα μπορούσε να χρησιμοποιείται από τη Ρωσία: Εγκωμιάζει τον Βλαντίμιρ Πούτιν και προωθεί πολιτικές που ευθυγραμμίζονται με τα ρωσικά συμφέροντα. Βάσει των διαθέσιμων ιστορικών στοιχείων, κανένας άλλος πρόεδρος των ΗΠΑ δεν έχει επιδείξει ανάλογη συμπεριφορά και σε τέτοιο, μάλιστα, βαθμό» (απάντηση του Grok στο ακόλουθο ερώτημα του χρήστη lamatzi: «Has any American president ever acted as if he were a Russian asset?»).

[9] Βλ. τη συνέντευξή της “Dr. Fiona Hill – What’s Next for the Russia-Ukraine War”, στο κανάλι του podcast Prof G Conversations στο youtube (21/3/2025).

[10] Βλ. σχετικά το λεπτομερές άρθρο της Γαλλίδας ιστορικού Λορένς Σεν-Ζιλ για τη συστηματική διείσδυση στον χώρο του Ευαγγελισμού και στο λόμπι της οπλοκατοχής, δηλαδή σε δύο χώρους που επηρεάζουν άμεσα την εκλογική βάση των Ρεπουμπλικανών, η οποία έχει καταλήξει στη δημιουργία ενός πραγματικού «ρωσικού λόμπι»: L. Saint-Gilles, «Le lobby russe aux États-Unis», desk-russie.eu, 13/5/2023.

The post Aυτοκρατορική μετάλλαξη του αμερικανικού ιμπεριαλισμού; (Από το βιβλίο: «Ο πόλεμος από ανθρωπολογική σκοπιά») first appeared on Aυτολεξεί.

Προς τους λαούς του κόσμου και όσους αγωνίζονται ενάντια σε κάθε μορφή καπιταλισμού, πατριαρχίας και αποικιοκρατίας. Προς τις κυβερνήσεις των εθνικών κρατών του κόσμου και τους διεθνείς θεσμούς.

Κατά τη διάρκεια της περιόδου 2-6 Φεβρουαρίου 2025, πραγματοποιήθηκε συνάντηση 44 ατόμων από 20 διαφορετικές χώρες και 34 κοινότητες, οργανώσεις και/ή κοινωνικά κινήματα στο Πορτ Έντουαρντ, στην Wild Coast της Νότιας Αφρικής. Συγκεντρωθήκαμε για να συζητήσουμε τους κοινούς αγώνες μας και να οικοδομήσουμε μια κοινή κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ασκούμε τη ριζοσπαστική δημοκρατία και την αυτονομία, αναγνωρίζοντας παράλληλα τις διαφορές μας. Για εμάς, η ριζοσπαστική δημοκρατία συνεπάγεται την ευθύνη και το δικαίωμά μας να αποφασίζουμε για όλα τα θέματα που αφορούν τη ζωή μας, συμπεριλαμβανομένου του να λέμε ναι ή όχι σε οποιεσδήποτε προτάσεις από έξω από τις κοινότητές μας και τα εδάφη μας. Αυτό περιλαμβάνει το δικαίωμα να απορρίπτουμε τα αναπτυξιακά έργα που μας έχουν χαρακτηρίσει για πολύ καιρό ως φτωχούς και υπανάπτυκτους, μας έχουν στερήσει τα δικαιώματά μας και μας έχουν εκτοπίσει, και μας έχουν αποξενώσει από τις δικές μας γης και νερά. Αυτό σημαίνει την απόρριψη οικονομικών, πολιτικών και πολιτισμικών μοντέλων που επιβάλλουν βία στα σώματά μας, στα εδάφη μας και στις εμπειρίες μας από τον κόσμο, και προσπαθούν να μας ομογενοποιήσουν σε αντίγραφα «δυτικών» στερεοτύπων. Αντ’ αυτού, απαιτούμε το δικαίωμα να διατηρήσουμε και να συνεχίσουμε να εξελίσσουμε τα δικά μας ποικίλα συστήματα μάθησης, θεραπείας, διαβίωσης, γνώσης, δράσης και διατροφής — ριζωμένα στην υπεράσπιση της ζωής, της γης και της συλλογικής ύπαρξης.

Ζούμε σήμερα την πιο άνιση εποχή στην ιστορία της ανθρωπότητας, διαμορφωμένη από αιώνες εκμετάλλευσης και στέρησης. Ζούμε σε μια εποχή βαθιών και αλληλοσυνδεόμενων κρίσεων, όπου η άνοδος των αυταρχικών και δεξιών δυνάμεων τροφοδοτείται από τις αποτυχίες της φιλελεύθερης δημοκρατίας, εκμεταλλευόμενη τα παράπονα και ανακατευθύνοντας τη δημόσια απογοήτευση σε μίσος εναντίον των περιθωριοποιημένων λόγω εθνικότητας, φύλου και θρησκείας, των προσφύγων και άλλων κοινοτήτων. Η κατάρρευση του φυσικού κόσμου – που χαρακτηρίζεται από απώλεια βιοποικιλότητας, κλιματική κρίση, ρύπανση και τοξικές ουσίες – απειλεί όλη τη ζωή. Οι οικονομικές και χρηματοπιστωτικές ανισότητες βαθαίνουν, επιδεινώνοντας την απογοήτευση και την οργή, τροφοδοτώντας συστήματα καταπίεσης και βίας που έχουν τις ρίζες τους στο φύλο, την κάστα, την τάξη, τη φυλή, την ικανότητα και τη σεξουαλικότητα. Η νεοαποικιακή εκμετάλλευση συνεχίζεται, καθώς οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις επιδιώκουν να διατηρήσουν τον έλεγχο. Ο φασισμός, η ξενοφοβία και ο ρατσισμός κλιμακώνονται σε όλο τον κόσμο, ωθούμενα από τις ιμπεριαλιστικές φιλοδοξίες τόσο του Βορρά όσο και των αναδυόμενων αυταρχικών κρατών του Νότου. Αυτές οι δυνάμεις τροφοδοτούν καταστροφικούς πολέμους με χαρακτηριστικά γενοκτονίας, οικοκτονίας και εθνοκτονίας, καθώς και ακραία στρατιωτική βία σε όλο τον κόσμο, όπως στην κεντρική και δυτική Ασία, τη Γάζα/Παλαιστίνη, τη Μιανμάρ, την περιοχή του Κονγκό και το Σουδάν. Πέρα από τη στρατιωτική βία, βιώνουμε την άνοδο του τεχνολογικού φασισμού και της επιτήρησης που δημιουργούνται μέσω των ψηφιακών τεχνολογιών και της τεχνητής νοημοσύνης που ελέγχονται από τις εταιρείες. Βλέπουμε επίσης νέες μορφές εγκληματικών οργανώσεων, αρπαγή γης και στέρηση κοινοτήτων στο όνομα της νεωτερικότητας, της προόδου και της ανάπτυξης, καθώς και της ενεργειακής και κλιματικής μετάβασης και της βιωσιμότητας. Εν τω μεταξύ, συνεχίζεται η οικειοποίηση πολιτιστικών αντικειμένων, σπόρων και παραδοσιακής γνώσης από καπιταλιστικές εταιρείες με σκοπό το κέρδος.

Η καπιταλιστική ανάπτυξη συντηρείται με τη δημιουργία μη βιώσιμων φιλοδοξιών, τη διαιώνιση ψευδών αντιλήψεων για την πρόοδο και την «καλή ζωή» και τη διάδοση παραπληροφόρησης μέσω των mainstream μέσων ενημέρωσης. Αυτό τροφοδοτεί μια μορφή αποικιοκρατίας πάνω στα μυαλά και τα σώματά μας, ενισχύοντας την κοινωνική διαίρεση, τον καταναλωτισμό, την οικονομική εξάρτηση και την υποδούλωση των γυναικών, των άλλων φύλων και της φύσης. Αυτές οι δυναμικές γεννούν απογοήτευση, αποξένωση και κοινωνική αναταραχή. Η αποτυχία της φιλελεύθερης δημοκρατίας δεν είναι απλώς αποτέλεσμα κακής εφαρμογής — είναι συστημική. Προέρχεται από τη συγκέντρωση της εξουσίας, τη διαφθορά της εκλογικής εκπροσώπησης, τον εχθρικό ανταγωνισμό και την άκαμπτη διαίρεση του κόσμου σε έθνη-κράτη. Η ικανότητα των πολιτών να ζητούν λογοδοσία από τους πολιτικούς φθίνει συνεχώς, ενώ οι περιφερειακοί και παγκόσμιοι θεσμοί διακυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Εθνών, αν και χρήσιμοι σε ορισμένα πλαίσια, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναποτελεσματικοί στην αντιμετώπιση επείγουσων κρίσεων όπως η κλιματική αλλαγή, ο πόλεμος και η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων από τις εταιρείες. Το κράτος, τα αριστερά κόμματα και οι επίσημοι πολιτικοί θεσμοί έχουν καταστεί σε μεγάλο βαθμό διαχειριστές του ανεξέλεγκτου βιομηχανισμού ή καπιταλισμού, διευκολύνοντας τις διαδικασίες παγκόσμιας αρπαγής γης, προωθώντας την ατζέντα των στρατιωτικοβιομηχανικών συγκροτημάτων και επιδιώκοντας την εξουσία για τον έλεγχο αντί για την κατάργηση των δομών καταπίεσης. Αυτοί οι θεσμοί εξυπηρετούν τα συμφέροντα των γραφειοκρατιών ή της αγοράς μέσω των εθνικών κρατών και όχι τις ανάγκες των ανθρώπων και του πλανήτη. Σε όλα αυτά, η φύση αντιμετωπίζεται ως πόρος για κέρδος και όχι ως ζωντανή οντότητα με δικαιώματα και ικανότητα δράσης. Εν τω μεταξύ, οι αυτόχθονες λαοί και άλλες τοπικές κοινότητες που έχουν επιδείξει σοφούς τρόπους ζωής μέσα στη φύση για χιλιετίες, συνεχίζουν να καταστρέφονται, να περιθωριοποιούνται ή να αγνοούνται.

Παρά τις πολλαπλές κρίσεις, οι ριζοσπαστικοί τρόποι ζωής που προσφέρουν εναλλακτικές στα κυρίαρχα συστήματα συνεχίζουν να ανθίζουν. Κινήματα για την οικολογική και διαφυλετική δικαιοσύνη, την αυτοδιάθεση των αυτοχθόνων και των κοινοτήτων, αλλά και για τη φεμινιστική απελευθέρωση, επιμένουν να αντιστέκονται στην καταπίεση, ενώ ταυτόχρονα οραματίζονται και οικοδομούν διαφορετικές πραγματικότητες.

Σε ολόκληρο τον κόσμο, πρακτικές ριζοσπαστικής δημοκρατίας και αυτονομίας αναδεικνύουν εναλλακτικά μοντέλα πολιτικής, οικονομίας και κοινωνικής ζωής, βασισμένα στην αλληλεγγύη, την αμοιβαιότητα και την αλληλοβοήθεια μεταξύ των ανθρώπων και του μη ανθρώπινου κόσμου. Περιφερειακές και παγκόσμιες συμμαχίες διευρύνονται, συνδέοντας αγώνες και ενισχύοντας τη συλλογική ισχύ.

Αναγνωρίζουμε ότι η γη και το νερό φέρουν μέσα τους την ιστορία, τον πολιτισμό, την αυτονομία και το μέλλον μας. Μέσα από συλλογικές δράσεις – όπως οι mingas, tequios, shramdaan, uBuntu, autogestión – και μέσα από τις κοσμοθεωρίες και εμπειρίες μας – όπως το sumak kawsay, la comunalidad, το ubuntu, το swaraj – επιβεβαιώνουμε τη συλλογική μας δύναμη πάνω στα εδάφη μας. «Περπατάμε με το παρελθόν μπροστά μας», ανακτώντας το μέλλον μέσω της αναγνώρισης των ιστοριών μας και της επανάκτησης της αξιοπρέπειάς μας.

Οι αγώνες μας διαφέρουν, αλλά μοιάζουν. Κάποιοι από εμάς διεκδικούμε το δικαίωμα να υπάρχουμε, να αναγνωριζόμαστε και να ορίζουμε τις ζωές μας — όχι ως τελικό στόχο, αλλά ως πρώτο βήμα. Άλλοι παλεύουν για την επανύπαρξη: την ανασυγκρότηση των κοινοτήτων και της αυτονομίας τους. Παρόλο που ορισμένοι «προχωρούμε» πιο γρήγορα από άλλους, τα μονοπάτια που ακολουθούμε διασταυρώνονται. Έτσι γεννιέται η δυνατότητα να ριζώσει η αλληλεγγύη, να χτιστούν συμμαχίες και να ανθίσει μια ριζοσπαστική συλλογική δράση.

Ζητούμε μια βαθύτερη παγκόσμια σύγκλιση των αγώνων που ενώνουν τους αυτόχθονες λαούς, τα λαϊκά κινήματα και τις καταπιεσμένες κοινότητες στον αγώνα για δικαιοσύνη και αξιοπρέπεια. Δεσμευόμαστε να ανακτήσουμε, να υπερασπιστούμε και να οικοδομήσουμε μη ιεραρχικά, οικολογικά αναγεννητικά συστήματα που βασίζονται στη λήψη αποφάσεων με συναίνεση, στα οποία η υπόλοιπη φύση και οι μελλοντικές γενιές έχουν επίσης ίση θέση. Απορρίπτουμε την κυριαρχία του πλαισίου του έθνους-κράτους και αντίθετα υποστηρίζουμε τον βιοπολιτισμικό περιφερειακό χαρακτήρα, όπου η πολιτική λήψη αποφάσεων ευθυγραμμίζεται με τις φυσικές και πολιτισμικές ροές και όχι με τεχνητά σύνορα. Για παράδειγμα, απαιτούμε οι ωκεανοί και οι θάλασσές μας να αντιμετωπίζονται ως μέρος των κοινών αγαθών, τα οποία πρέπει να καλλιεργούνται συλλογικά από όλους τους λαούς που τους περιβάλλουν. Επιπλέον, δεσμευόμαστε να αναπτύξουμε άλλα μοντέλα παγκόσμιας διακυβέρνησης που λειτουργούν με αμοιβαία αναγνώριση εντός, ενάντια και πέρα από το έθνος-κράτος, χαράζοντας μονοπάτια προς ένα δίκαιο και απελευθερωμένο μέλλον και μια διαδικασία νομιμοποίησης των λαών. Εργαζόμαστε για την οικοδόμηση εναλλακτικών μορφών περιφερειακής οργάνωσης, που δεν καθοδηγούνται από το κράτος, αλλά βασίζονται στη σύνδεση των αγώνων της βάσης και των εναλλακτικών πρακτικών. Ζητούμε την αναγνώριση της θέσης μας στη φύση, της θέσης των προγόνων μας και των γενεών που θα έρθουν. Διεκδικούμε το δικαίωμά μας να διατηρήσουμε ή να ανακτήσουμε τα δικά μας συστήματα γνώσης που βασίζονται στην υπεράσπιση της ζωής, της γης και της συλλογικής ύπαρξης. Απαιτούμε επίσης αποζημιώσεις και την εξόφληση του αποικιακού καπιταλιστικού χρέους που οφείλεται στον πλειοψηφικό κόσμο λόγω της εκμετάλλευσης των πόρων, της ρύπανσης, της δουλείας και της πολιτιστικής κλοπής κατά τη διάρκεια των τελευταίων αιώνων.

Μέσω αυτής της παγκόσμιας σύγκλισης και κοινής δήλωσης, επιδιώκουμε να ενισχύσουμε τις πρωτοβουλίες ριζοσπαστικής δημοκρατίας και αυτονομίας ως βιώσιμες εναλλακτικές τόσο στον αυταρχισμό όσο και στη φιλελεύθερη “δημοκρατία”. Στόχος μας είναι να διασφαλίσουμε την ορατότητα και την αναγνώριση αυτών των πρωτοβουλιών από την κοινωνία των πολιτών, το ευρύτερο κοινό και τα διεθνή κινήματα.

Μέσω δικτύων αμοιβαίας μάθησης και αλληλεγγύης, ενδυναμώνουμε τη συλλογική μας δύναμη σε τοπικό, περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο, διεκδικώντας το δικαίωμά μας στην αυτοδιάθεση, την αυτοάμυνα και την αυτονομία. Δημιουργούμε και υπερασπιζόμαστε τις δικές μας μορφές διακυβέρνησης, προωθώντας παράλληλα την οικονομική αυτάρκεια, τη διαφυλετική και κοινωνική δικαιοσύνη, και την πολιτισμική αυτονομία.

Δεσμευόμαστε να προβάλουμε και να ενισχύσουμε τις θεωρίες, ιδέες και κοσμοαντιλήψεις που γεννιούνται μέσα από τις ίδιες τις πρακτικές των ανθρώπων, ως εναλλακτική στην κυρίαρχη ακαδημαϊκή γνώση που συχνά αποξενώνει ή αποσιωπά αυτές τις εμπειρίες.

Αν και επιδιώκουμε την αναγνώριση των συστημάτων αυτοκυβέρνησής μας, δεν εξαρτόμαστε από τις κρατικές εξουσίες για να μας τη χορηγήσουν. Αντίθετα, οικοδομούμε τις δικές μας διαδικασίες αμοιβαίας αναγνώρισης, ως λαοί του κόσμου που διεκδικούν την αξιοπρέπεια, την αυτονομία και τη συλλογική επιβίωση.

Η παρούσα διακήρυξη απευθύνεται σε όλα τα κοινωνικά κινήματα, τις κοινότητες και τις οργανώσεις που αγωνίζονται για την αξιοπρέπεια, καλώντας τις να ενωθούν μαζί μας στην οικοδόμηση ενός κόσμου πέρα από την πατριαρχία, την αποικιοκρατία και τον καπιταλισμό. Μέσα από τη σύναψη συμμαχιών, τις άμεσες δράσεις και τη συλλογική αντίσταση, προτείνουμε μια παγκόσμια σύγκλιση: μια πλατφόρμα για ριζοσπαστική δημοκρατία, όπου η γνώση, οι πρακτικές, η αλληλεγγύη και οι στρατηγικές μοιράζονται χωρίς ιεραρχίες. Αυτή η πλατφόρμα στοχεύει να ενισχύσει την παρουσία και την εμβέλεια των ριζοσπαστικών δημοκρατικών κινημάτων, συμπεριλαμβανομένης και της αναγνώρισης των δικαιωμάτων της φύσης ως θεμελιώδες μέρος της αλλαγής. Σε πνεύμα αλληλεγγύης, απευθύνουμε κάλεσμα σε όλους και όλες που πιστεύουν στην αυτοδιάθεση και τη συλλογική φροντίδα να συμπορευτούν μαζί μας. Μαζί, μπορούμε να διαμορφώσουμε ένα μέλλον στο οποίο πολλοί κόσμοι είναι δυνατοί, πέρα από κάθε μορφή κυριαρχίας, εκμετάλλευσης και συστημικής καταπίεσης.

Κοινότητες και οργανώσεις που υποστηρίζουν την διακήρυξη

• Abahlali base Mjondolo, Νότια Αφρική
• Amadiba Crisis Committee, Νότια Αφρική
• Cherán community Michoacán, Μεξικό
• Misak Indigenous People / AISO, Κολομβία
• Proceso de Comunidades Negras (PCN), Κολομβία
• Karen Environmental and Social Action Network (KESAN), Kawthoolei/Βιρμανία
• Makoko Community, Νιγηρία
• CEE-HOPE [Νιγηρία]
• Buliisa Community, Ουγκάντα
• Ogiek Community, Κένυα
• Lachung Adivasi People, Sikkim, Ινδία
• Goba Association, Ladakh, Ινδία
• Teduray and Lambangian Indigenous Peoples, Φιλιππίνες
• Niadub Mimmigan, Youth Movement of the Kuna Indigenous People, Παναμάς
• Tao Indigenous Conserved Territories Union, Ταϊβάν
• Rendile Pastoralist, Κένυα
• Coalition des Femmes Leaders pour l’Environnement (CFLEDD), Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό
• Association Des Femmes Transformatrices de Poissons, Σενεγάλη
• Concordia Communal Property Association, Northern Cape, Νότια Αφρική
• Green Development Advocates, Καμερούν
• Bienes Comunales de Capulálpam de Méndez, Oaxaca, Μεξικό
• Kurdish alternative adjudication processes & general social organization, Κουρδιστάν
• Gobierno Comunitario Chilón, Chiapas, Μεξικό.
• Civil Diplomacy Center, Ροζάβα, Βόρεια και Ανατολική Συρία.

Οργανώσεις που διοργάνωσαν τη συνάντηση

• Jineoloji Academy [Κουρδιστάν]
• Kalpavriksh / Vikalp Sangam [Ινδία]
• WoMin [Νότια Αφρική]
• Crianza Mutua Mexico [Μεξικό]
• Movement for Alternatives and Solidarity in Southeast Asia (MASSA)
• Academy of Democratic Modernity [Κουρδιστάν]

The post Κινήματα και κοινότητες από τον Παγκόσμιο Νότο με κοινή διακήρυξη για την αυτονομία first appeared on Aυτολεξεί.

Είμαστε πραγματικά ελεύθεροι; Με αυτό το φαινομενικά απλό αλλά προκλητικό ερώτημα, ο Vijay Dethe από το χωριό Pachgaon στην περιοχή Chandrapur της Μαχαράστρα, Ινδία, άνοιξε πολλά φιλοσοφικά και πολιτικά ερωτήματα. Ο Vijay ανήκει στην κοινότητα Dalit και εργάζεται με τους Gond adivasis (αυτόχθονες πληθυσμοί στην Ινδία) και άλλες περιθωριακές κοινότητες του Pachgaon για την αυτοκυριαρχία και τη συλλογική διακυβέρνηση του χωριού. Πρόσθεσε ακόμη ότι “αυτοί που κατέστρεψαν τα δάση τους, μόλυναν τα νερά τους, μας λένε τώρα τι είναι το “vikas” (ανάπτυξη)! Ξέρουν πραγματικά τι είναι η “ανάπτυξη”!”;

Πολλά χερσαία και ναυτικά μίλια από τη Μαχαράστρα, στις άγριες ακτές του Ανατολικού Ακρωτηρίου της Νότιας Αφρικής, η Nonhle Mbuthuma, η οποία ηγείται ενός κινήματος για να σταματήσουν οι καταστροφικές σεισμικές δοκιμές για πετρέλαιο και φυσικό αέριο, λέει: “έρχονται στο όνομα της βοήθειας προς τους “φτωχούς”, αλλά εμείς ρωτάμε, “ποιος είναι ο φτωχός”; Έχουμε γη, νερό, τρέφουμε τους εαυτούς μας, έχουμε τα προς το ζην, πώς είμαστε φτωχοί;”. Οργανώνοντας την κοινότητά τους Amadiba, η Nonhle και άλλοι εξασφάλισαν τη νίκη τους διεκδικώντας τα δικαιώματα των τοπικών κοινοτήτων να προστατεύουν το θαλάσσιο περιβάλλον τους. “Στη θάλασσά μας ζουν οι πρόγονοί μας. Οι λευκοί πιστεύουν ότι η Shell (βρετανική πολυεθνική εταιρεία πετρελαίου και φυσικού αερίου) μπορεί να τους κάνει πλούσιους, αλλά για εμάς η ευτυχία είναι με τη θάλασσά μας και τα όντα της. Η ειρήνη έρχεται με το να μην θέλουμε περισσότερα” προσθέτει η Nonhle. Η ίδια μιλούσε σε δημόσια συνάντηση που διοργάνωσε η κοινότητα Amadiba στο Xolobeni στο πλαίσιο της «Παγκόσμιας Συγκέντρωσης για τη Ριζοσπαστική Δημοκρατία, την Αυτονομία και τον Αυτοπροσδιορισμό» τον Φεβρουάριο του 2025 από την Global Tapestry of Alternatives, τη WOMIN και την Ακαδημία Δημοκρατικής Νεωτερικότητας. Σταματώντας τις έρευνες πετρελαίου και φυσικού αερίου σε μια ιδιαίτερα βιοποικιλόμορφη περιοχή, η Επιτροπή Κρίσης Amadiba προστάτευσε τις μεταναστευτικές φάλαινες, τα δελφίνια και άλλα είδη άγριας ζωής από τις βλαβερές συνέπειες των σεισμικών δοκιμών.

Τι είναι η πραγματική δημοκρατία;

Είναι σημαντικό ότι αυτό που συνδέει τον Vijay Dethe από την Ινδία και την Nonhle Mbuthuma από τη Νότια Αφρική, είναι ο προκλητικός ισχυρισμός τους ότι είναι ήδη ελεύθεροι. Μαζί με χιλιάδες άλλες αυτόχθονες, εθνικές μειονότητες και περιθωριοποιημένες κοινότητες σε όλο τον κόσμο, αναρωτιούνται: «Είμαστε ελεύθεροι να αποφασίσουμε τι είναι για εμάς “ανάπτυξη”, “ευημερία” και “καλή ζωή”; Μπορεί αυτή η «καλή ζωή» να οικοδομηθεί χωρίς να καταστρέψουμε τη γη και να αφήσουμε πίσω μας εκατομμύρια ανθρώπους; Μαζί με την υποβολή αυτών των θεμελιωδών ερωτημάτων, δημιουργούν τρόπους για να διεκδικήσουν και να επιμείνουν στη δημιουργία ενός μελλοντικού κόσμου ελευθερίας και αυτοδιάθεσης – ενός πλουραλισμού της ειρήνης.

Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα έχουν τις ρίζες τους βαθιά στις πρακτικές και τις ικανότητες των ανθρώπων να αυτοδιοικούνται. Οι αυτόχθονες (adivasi/φυλές) και άλλες τοπικές παραδοσιακές κοινότητες σε όλο τον κόσμο είχαν τα δικά τους συστήματα τοπικής διακυβέρνησης, τα οποία κανόνιζαν την αλληλεπίδραση των ανθρώπων με τα υπόλοιπα μέλη της κοινότητας καθώς και με την υπόλοιπη φύση. Η διατήρηση αυτών των κανόνων και εθίμων είναι ζωτικής σημασίας για τη συνέχιση της πνευματικής και πολιτιστικής ζωής, της κοινοτικής ταυτότητας και γνώσης, τη διαχείριση της γης και των φυσικών πόρων, καθώς και τη χρήση και προστασία της υπόλοιπης φύσης. Σε πολλά μέρη του κόσμου, ιδίως στην περίπτωση των κοινοτήτων που εξακολουθούν να ασκούν παραδοσιακές ασχολίες και τρόπους ζωής (δασικές, κτηνοτροφικές, αλιευτικές ή/και γεωργικές), πολλά τέτοια συστήματα εξακολουθούν να εφαρμόζονται παράλληλα με τα επίσημα συστήματα διακυβέρνησης που εισήγαγε το κράτος ή επαναπροσδιορίζονται συνδυάζοντας τους παλιούς και τους νέους τρόπους διακυβέρνησης.

Το ερώτημα που έχουν θέσει αρκετές κοινότητες, ειδικά σε αυτούς τους καιρούς της αύξησης του αυταρχισμού, είναι «τι είναι η πραγματική δημοκρατία;». Είναι η εκλογική φιλελεύθερη δημοκρατία, που έχει συνεταιριστεί από τον χρηματοπιστωτικό καπιταλισμό, ή είναι η πραγματική δημοκρατία εκείνη στην οποία οι άνθρωποι απελευθερώνονται από τα δεσμά της υποταγής τους και ορίζουν οι ίδιοι την «ευημερία»; Αφορά η δημοκρατία μόνο τους ανθρώπους ή/και και την υπόλοιπη φύση;”

Στοιχεία γήινης διακυβέρνησης

“Δεν μπορούμε να παραδώσουμε τα δικαιώματά μας. Πρέπει να ενισχύσουμε τις κοινότητές μας και τους εαυτούς μας για να αγωνιστούμε ενάντια στην άδικη εκμετάλλευση των δασών, των ποταμών, των βουνών μας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μας” λέει ο Hishey Lachungpa, ακτιβιστής του ποταμού, λάτρης της φύσης και μέλος του τοπικού αυτοδιοικητικού συμβουλίου, που ονομάζεται Dzumsa του χωριού Lachung στο κρατίδιο Sikkim που βρίσκεται στη βορειοανατολική Ινδία. Κατοικείται κυρίως από τη φυλετική κοινότητα Bhutia, της οποίας το μακραίωνο σύστημα λήψης αποφάσεων dzumsa διατηρείται ακόμη ζωντανό, ενώ παράλληλα γίνονται προσαρμογές ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί στους σύγχρονους μετασχηματισμούς. Το 2006, το χωριό ηγήθηκε μιας έντονης διαμαρτυρίας ενάντια στα υδροηλεκτρικά έργα που προτάθηκαν να κατασκευαστούν στον ποταμό τους και πήρε την απόφαση να μην επιτρέψει περαιτέρω προσπάθειες καταστροφής του ποταμού και της οικολογίας του. Το 2009, μετά από τρία χρόνια αγωνιστικής δράσης, το τοπικό αυτοδιοικητικό συμβούλιο του Lachung αποφάσισε να απαγορεύσει όλα τα υδροηλεκτρικά έργα στον ποταμό τους. Στην πραγματικότητα, έχουν καταστήσει έγκλημα να συζητά κανείς ή να προτείνει φράγματα σε οποιονδήποτε δημόσιο χώρο στο Lachung.

Μεταξύ αρκετών κοινοτήτων τα συστήματα διακυβέρνησής τους αποτέλεσαν σημαντικό τρόπο διαχείρισης της κηδεμονίας των κοινών αγαθών, συμπεριλαμβανομένων των δασών, των ποταμών, των βοσκοτόπων, των γεωργικών εκτάσεων μεταξύ άλλων. Το μεγαλύτερο μέρος του σχεδιασμού και της λήψης αποφάσεων γίνεται συνήθως στα κέντρα της κρατικής εξουσίας, μακριά από τις περιοχές. Μερικές φορές η διοίκηση δεν γνωρίζει καν για το σύστημα λήψης αποφάσεων του ίδιου του λαού και/ή δεν θέλει να ξέρει, πόσο μάλλον να το αναγνωρίσει, οπότε η επιθυμία να διατηρηθεί η συγκεντρωτική εξουσία είναι επίσης μέρος αυτού. Ως αποτέλεσμα, δεν κατανοούν τις πραγματικότητες και τα χαρακτηριστικά της περιοχής. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι επιρρεπείς στην αποτυχία και την ζημιά. Ωστόσο, τα συστήματα εθιμικής διακυβέρνησης προέκυψαν στις περιοχές με βάση την οικολογία, την τοπογραφία, τη γεωλογία, τα παραδοσιακά μέσα διαβίωσης που ανταποκρίνονται στη γη, το νερό, το χιόνι, τα βουνά, τα ποτάμια και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι μπορούν να ζήσουν μέσα σε αυτά τα οικοσυστήματα. Τα συστήματα αυτά βασίζονται επομένως στην εμπειρική μάθηση, στην παρατήρηση εκατοντάδων ετών, στη μελέτη των φυσικών προτύπων και στον σχεδιασμό της ζωής γύρω από αυτά τα πρότυπα. Οι εθιμικοί νόμοι βασίζονται σε αυτό που η Αυστραλιανή μελετήτρια των ιθαγενών, Άννα Πολίνα, αποκαλεί νόμο της γης ή νόμο του νερού, διαμορφώνοντας έθιμα και πρακτικές γύρω από τη ζήτηση και τη δράση της γης, του νερού, του χιονιού, των ποταμών, των βουνών και των θεοτήτων τους.

«Για εμάς, η ευτυχία δεν έχει να κάνει με περισσότερα υλικά αγαθά, αλλά με καλές σχέσεις με τους προγόνους και τους απογόνους… και για τους τελευταίους, πρέπει να φροντίζουμε τα εδάφη μας ως μέρος ενός κοινοτικού συστήματος προστασίας», λέει ο Ildefonso Sánchez Velázquez από την αυτόνομη κοινότητα Cherán Michoacán του Μεξικού κατά τη διάρκεια της συγκέντρωσης για τη ριζοσπαστική δημοκρατία και την αυτονομία. Από το 2011, η κοινότητα οικοδομεί συστήματα αυτονομίας και αυτοδιοίκησης και πλέον διαθέτει συνελεύσεις σε τέσσερις γειτονιές και μια γενική συνέλευση ως το ανώτατο όργανο για τη λήψη αποφάσεων και τη διαχείριση της κοινοτικής επικράτειας, της οικογένειας, των συνελεύσεων των γειτονιών. Η ριζοσπαστική δημοκρατία σημαίνει άραγε να ζητάμε από την κυβέρνηση τι να κάνει; Για αρκετές από αυτές τις κοινότητες πάντως, δεν σημαίνει εκλογές, ούτε να ζητούν κυβερνήσεις, αλλά να «γειώνονται» σε εδάφη και τόπους αγώνων. Αυτές οι κοινότητες δεν ζητούν αλλαγή καθεστώτος, αλλά αλλαγή συστήματος.

Θεμελίωση σε εδάφη και τόπους αγώνων

Σε ορισμένα μέρη της Ινδίας, ιδίως στην περίπτωση των κοινοτήτων που εξακολουθούν να ασκούν παραδοσιακά επαγγέλματα και τρόπους ζωής (δασικά, κτηνοτροφικά, αλιευτικά ή/και γεωργικά), πολλά τέτοια συστήματα επίσης συνεχίζουν να λειτουργούν παράλληλα με τα επίσημα συστήματα διακυβέρνησης που εισήγαγε το κράτος, ή επανεφευρίσκονται συνδυάζοντας τις σύγχρονες μορφές διακυβέρνησης με τις παραδοσιακές. Ο Vittal Rao από το «Gondwana Panchayat Rai Center» (Παραδοσιακό Φυλετικό Συμβούλιο), μια οργάνωση αυτοχθόνων φυλών Raj Gond στην περιφέρεια Adilabad του κρατιδίου Telangana στη Νότια Ινδία, μας λέει ότι “το φυλετικό συμβούλιο εξακολουθεί να διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην επίλυση διαφορών, στη διατήρηση των παραδοσιακών μέσων διαβίωσης, των δικαιωμάτων γης και της διαχείρισης των κοινών αγαθών. Έχουμε το δικό μας σύστημα αυτοδιοίκησης”.

Φυσικά δεν είναι όλα τέλεια μέσα σε αυτά τα συστήματα. Πολλά από αυτά τα παραδοσιακά συστήματα ήταν καταπιεστικά ή περιθωριοποιούσαν τις γυναίκες ή/και τις εθνικές μειονότητες και τους νέους. Μπορεί εσωτερικά να θέτουν σε κίνδυνο βασικές αρχές της ισότητας, της δικαιοσύνης και της ευημερίας για όλους, ακόμη και αν βοηθούν στη διατήρηση των οικοσυστημάτων στα οποία κατοικούν. Αλλά εργάζονται στο να δημιουργήσουν συστήματα για να μετασχηματίσουν αυτές τις εσωτερικές αδικίες. Στο Κόρτσι της Μαχαράστρα, στην κεντρική Ινδία, όταν 87 χωριά ενώθηκαν για να σχηματίσουν μια Maha Gramsabha για την καλύτερη εκπροσώπηση των θεμάτων των χωρικών, συνέβη κάτι ιστορικό. Γυναίκες από το Mahila Parishad, μια συλλογικότητα ομάδων αυτοβοήθειας, επέμειναν να εκπροσωπούνται τουλάχιστον 50% γυναίκες στη συλλογικότητα. “Θέλω η κόρη μου να έχει μια καλύτερη ζωή και τα όνειρά της να γίνουν πραγματικότητα. Πρέπει να αποκτήσει τα δικαιώματά της στο jal, jangal και zameen (νερό, δάσος και γη) και αυτό μπορεί να συμβεί μόνο αν υψώσω τη φωνή μου σήμερα” δήλωσε η Kalpana Naitam, η ζωηρή νεαρή επικεφαλής του χωριού Bori.

Ένα άλλο ισχυρό παράδειγμα προέρχεται από την Κεντρική Ασία. Το κουρδικό κίνημα, που έχει τις ρίζες του στον δημοκρατικό συνομοσπονδισμό, επικεντρώνεται γύρω από την απελευθέρωση των γυναικών από χιλιετίες υποδούλωσης σε διάφορες μορφές πατριαρχίας και αρρενωπότητας. Σύμφωνα με τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν, τον ιδεολόγο του κινήματος, το κράτος είναι μια εκδήλωση της πατριαρχίας, οπότε η πραγματική δημοκρατική απελευθέρωση μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο αν βασίζεται σε μια «επιστήμη της ελευθερίας των γυναικών» που ονομάζεται jineoloji.

Η αυτοδιοίκηση ως τρόπος ζωής

Οι κοινότητες πιστεύουν ότι επιλέγουν οι ίδιες τους ηγέτες τους, λαμβάνοντας αποφάσεις συλλογικά, θεσπίζοντας τους δικούς τους νόμους και ακολουθώντας διαδικασίες λήψης αποφάσεων που βασίζονται στη συναίνεση. Η αυτοδιάθεση, ο σχεδιασμός της ζωής τους και η αυτονομία των εδαφών τους είναι το επίκεντρο της αυτοδιοίκησης, όπου η αίσθηση της δημοκρατικής κοινότητας δεν περιορίζεται μόνο στους ανθρώπους, αλλά περιλαμβάνει και την υπόλοιπη φύση.

Ο Μαχάτμα Γκάντι και ο Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ μίλησαν πολύ για την ιδέα της αυτοδιοίκησης ως πνευματική πρακτική για τον εαυτό μας, τους άλλους ανθρώπους και τη γη. Ο Tagore, ειδικότερα, αντλούσε πολλά από τη φύση και διατύπωνε πώς η δομική οικολογική αλλοτρίωση που διέπει τη νεωτερικότητα στερεί από την ανθρωπότητα κάθε ελευθερία. Ο David Graeber, ανθρωπολόγος και αναρχικός, υποστήριξε την αυτονομία ως τον πιο κρίσιμο αγώνα για το 99% των ανθρώπων στο προσεχές μέλλον κατά τη διάρκεια του κινήματος Occupy Wall Street στις ΗΠΑ. Ο Graeber εμπνεύστηκε σε μεγάλο βαθμό από έναν άλλο αναρχικό, τον Peter Kropotkin, ο οποίος έγραψε το “Mutual Aid: A Factor of Evolution” (1902), το οποίο υποστήριξε την αλληλοβοήθεια ως σημαντική μορφή οργάνωσης αυτόνομων κοινωνιών, παρατηρώντας την υπόλοιπη φύση και τις αρχαίες ανθρώπινες κοινωνίες για να δει πώς λειτουργεί η συνεργασία. Για να δούμε τις συνδέσεις μεταξύ αυτών των θεωριών, θα μπορούσαμε να πούμε ότι μια οργανωμένη αυτοδιαχειριζόμενη κοινότητα δεν επιδιώκει την ατομικιστική ελευθερία, αλλά υποστηρίζει την αυτονομία με ευθύνη απέναντι στους ανθρώπους.

Σε ορισμένες από τις κοινότητες που ανέφερα παραπάνω, καθώς και σε εκατοντάδες (ίσως χιλιάδες) άλλες που δεν ανέφερα, υπάρχουν συνεχείς πράξεις αντίστασης σε καταστροφικά έργα «ανάπτυξης» ή άλλου είδους (συχνά υποστηριζόμενες από το στρατό) επιβολές από το κράτος. Σε αυτούς τους αγώνες ενάντια σε αυτό που θα μπορούσε κανείς να αποκαλέσει Πόλεμο κατά της Γης, οι κοινότητες εκφράζουν επίσης την ανάγκη για μια εναλλακτική λύση βασισμένη στα παραδοσιακά συστήματα αυτοδιοίκησης. Αυτό υπογραμμίζει την πρόκληση για τον κόσμο της εκλογικής δημοκρατίας να κατανοήσει και να ενισχύσει καλύτερα αυτά τα παραδοσιακά συστήματα αυτοδιοίκησης (δίνοντάς τους παράλληλα χώρο να διερευνήσουν και να αντιμετωπίσουν τα εγγενή τους προβλήματα), προκειμένου να αντισταθμίσουν τους σύγχρονους θεσμούς διακυβέρνησης. Είναι ζωτικής σημασίας να κατανοήσουμε ότι αυτά τα παραδοσιακά συστήματα αυτοδιοίκησης έχουν τις ρίζες τους στον αγώνα για αυτονομία, υποστηρίζοντας ότι οι άνθρωποι που ζουν στις περιοχές τους πρέπει να έχουν την αυτονομία να αποφασίζουν τι θα συμβεί στα εδάφη και τις περιοχές τους. Η αυτονομία βρίσκεται στο επίκεντρο των περισσότερων πολιτικών κινητοποιήσεων με βάση τις κοινότητες, επειδή αποτελεί τόσο μια πρακτική όσο και μια θεωρία της συνύπαρξης της ζωής στη γη. Αυτά τα συστήματα λήψης αποφάσεων βασίζονται στον τόπο, δηλαδή ανταποκρίνονται και βασίζονται στις ανάγκες και τους ρυθμούς της γης στην οποία βρίσκονται. Αρκετές από αυτές τις διαδικασίες επιδεικνύουν τη σοφία των διαδικασιών λήψης αποφάσεων που δεν περιορίζονται σε πλειοψηφίες ή αδικίες έναντι ορισμένων ανθρώπων.

Από πολλές απόψεις, λοιπόν, η πραγματική πρόκληση σε περιόδους οικολογικής κατάρρευσης, ανόδου αυταρχικών κυβερνήσεων, καπιταλιστικής κρίσης και πολεμοκάπηλης στρατιωτικοποίησης είναι να κατανοήσουμε πραγματικά αυτά τα συστήματα, την εξελισσόμενη φύση τους σε σχέση με τις σύγχρονες κοινωνίες, την πιθανή διασύνδεσή τους με τους σύγχρονους θεσμούς διακυβέρνησης και πώς να ενισχύσουμε τη συνολική διακυβέρνηση για τους σκοπούς της δικαιοσύνης και της βιωσιμότητας. Η κυρίαρχη ιστορία που μας έχουν πει είναι αυτή της έλλειψης των ιεραρχιών, της πολιτικής του φόβου, του ανταγωνισμού για τη συσσώρευση κεφαλαίου μέσω της παραγωγικότητας, της ανάπτυξης και της συνεχιζόμενης εξορυκτικής επέκτασης. Οι κοινότητες που αναζητούν αυτονομία αμφισβητούν δυναμικά αυτή την κυρίαρχη κοσμοθεωρία. «Για να επιτευχθεί η ευημερία, ο καθένας πρέπει να γνωρίζει ποια είναι η ευθύνη του», λέει ο Izamsai Katengey της αυτόχθονης κοινότητας Gond στην κεντρική Ινδία. Αρθρώνουν διαφορετικούς τρόπους ύπαρξης στον κόσμο, οι οποίοι περιλαμβάνουν τη διατήρηση των ζωντανών τοπίων, των εδαφών που κατοικούμε και των κοινοτικών μορφών οικονομίας και δικαιοσύνης όπου κι αν βρισκόμαστε.

The post Αυτονομία για την πλειονότητα του κόσμου! Κοινοτικοί αγώνες για αυτοκυβέρνηση στον παγκόσμιο Νότο first appeared on Aυτολεξεί.