Πρέπει να ήταν το 1989, όταν μια μέρα, αργά το απόγευμα, ήρθαν στο σπίτι άνδρες της κρατικής ασφάλειας, του sigurimi, όπως λεγόταν στα αλβανικά, και ζήτησαν τον πατέρα μου. Ο ίδιος έλειπε εκείνη τη στιγμή. Η μητέρα μου δούλευε απογευματινή βάρδια. Εγώ και ο μικρός αδελφός μου ήμασταν στο σπίτι. Από τη στιγμή που απομακρύνθηκαν –και για κάποιο διάστημα– δεν τον ξαναείδα. Εκείνο το απόγευμα ήταν σαν να τον κατάπιε η γη. Εμφανίστηκε μετά από λίγο καιρό, αδυνατισμένος, με ταλαιπωρημένο πρόσωπο, με τα νεύρα του μετώπου τεντωμένα και να πετάνε συνεχώς με σφυγμό. Δεν μιλούσε καθόλου. Έμαθα ότι για πολλές μέρες, αφού τον συλλάβανε εκείνο το απόγευμα, είχε περάσει από βασανιστήρια. Τον ένιωθα τελείως ξένο. Ήξερα ότι «μιλούσε πολύ», και σε κάθε στιγμή θα σχολίαζε με σαρκασμό ή αγανάκτηση το σύστημα, το καθεστώς ή τα πολιτικά του πρόσωπα. Κάποια στιγμή όλα μαθεύτηκαν και ήταν θέμα χρόνου να τον μπουντρώσουν.

Σε ένα σταλινικό καθεστώς, όπως ήταν η Αλβανία, η εσωτερική καταπίεση, οι βασανισμοί, οι εκτελέσεις, οι εγκλεισμοί, η καταναγκαστική εργασία πολιτικών και μη κρατουμένων και οι εξορίες ήταν από τις απάνθρωπες πολιτικές που ασκούσε το Κόμμα Εργασίας της Αλβανίας σε καθέναν και καθεμιά που δεν ευθυγραμμίζοταν με τη γραμμή του, και προπάντων σε αυτούς που αναζητούσαν αλλαγή του καθεστώτος. Πολλοί ήταν εκείνοι που διαφωνούσαν ασκώντας κριτική, είτε «από τα δεξιά», είτε «από τα αριστερά». Συνολικά, εκδιώχθηκαν περίπου 35.000 πολιτικοί κρατούμενοι και 6.000 εκτελέστηκαν, ενώ 59.000 εκτοπίστηκαν (internim).  

Σε μια τέτοια συνθήκη, δεν έλλειπαν φωνές, ψιθυριστά βέβαια, του τύπου: «Να μπουν οι Αμερικάνοι να τους καταστρέψουν! Να ρίξουν βόμβες στην ηγεσία αλλιώς δεν αλλάζει το σύστημα!» Για να καταλάβουμε πώς μπορεί ένας άνθρωπος να φτάσει σε αυτό το σημείο, να αναζητά και να επιθυμεί την καταστροφή του κράτους από μία ξένη δύναμη, θα πρέπει να μπούμε στο πετσί του, ώστε να κατανοήσουμε το εύρος των βασάνων, την αγανάκτηση που του έχει προκαλέσει η πολιτική του κράτους στο οποίο ζει. Προσωπικά, δεν θα ήξερα τι θα έκανα σε μια τέτοια συνθήκη. Από τη μία πλευρά ήταν η επιρροή που ασκούσε ο πατέρας μου, για να καταδικάζω το καθεστώς, και από την άλλη, το Κόμμα και το κράτος που με είχαν προετοιμάσει για την υπεράσπιση της πατρίδας με νύχια και με δόντια.

Τι θα έκανα; Να υπερασπιστώ τη χώρα μου; Το έθνος που ταυτίζεται με το Κόμμα και τις πρακτικές του; Την ίδια την ιστορία του; Να αδιαφορήσω; Να επικροτήσω την εισβολή; Τότε ίσως θα μπορούσα να φάω το παραμύθι ότι θα μας ελευθερώσουν, ενώ σήμερα, με τις αντιλήψεις και την κοσμοθεωρία που έχω διαμορφώσει, εννοείται ότι θα έλεγα πως επιτίθενται «με πρόσχημα την ελευθερία και τα δικαιώματα», για να καταστρέψουν μία χώρα για τις δικές τους ιμπεριαλιστικές βλέψεις και συμφέροντα. Ίσως να υπήρχε και μια άλλη οπτική: το να πάρεις τα όπλα και να αντιμετωπίσεις τον εισβολέα και μέσα σε αυτές τις συνθήκες να στρέψεις το όπλο στην εσωτερική εξουσία που σε καταπιέζει. Αυτό όμως θα απαιτούσε ένα περαιτέρω βήμα διαμόρφωσης μίας ταξικής συνείδησης.

Όπως πολλοί άλλοι νεαροί, επιθυμούσα την αλλαγή.

Και η Δύση εμφανιζόταν τότε ως η μόνη προοπτική. Είχαμε ακούσει βέβαια για αναρχισμό, τροτσκισμό, αλλά οι περαιτέρω πληροφορίες έλειπαν ή ήταν απαγορευμένες. Μας έλειπαν στην πραγματικότητα οπτικές που ασκούσαν πολιτική κριτική σε αυτά τα καθεστώτα, ώστε να αποκτήσουμε και μια αντίληψη για το τι ζωή θέλουμε για το μέλλον μας. Η μόνη προοπτική παρέμενε η Δύση, και ο δικός της πολιτισμός. Σήμερα, η κριτική μου στη Δύση, στον καπιταλισμό, στις δυτικές χώρες που έχουν διαχρονικά επωφεληθεί από το καθεστώς της αποικιοκρατίας και από την εκμετάλλευση των λαών στη Λατινική Αμερική, Μέση Ανατολή, Ασία και Αφρική, είναι κάτι που δεν μπορεί να με κάνει να ξεχάσω το γεγονός ότι κάποτε επιθυμούσα να απαλλαγώ από το σύστημα και το καθεστώς στο οποίο ζούσα. Αποκορύφωση αυτού ήταν η συμμετοχή μου στην πρώτη πορεία υπέρ των ΗΠΑ, με αφορμή την επίσκεψη που θα έκανε ο τότε υπουργός εξωτερικών των ΗΠΑ James Baker τον Ιούνιο το 1991.

Τα σκεφτόμουν όλα αυτά, καθώς αυτές τις μέρες διάβασα τέσσερα κείμενα που με έκαναν να προβληματιστώ γύρω από ένα βασικό ζήτημα: πώς βλέπουν οι άνθρωποι που βρίσκονται κάτω από καθεστώτα που τους καταπιέζουν και τους βασανίζουν, τις άλλες εξωτερικές δυνάμεις οι οποίες, με την πρώτη ευκαιρία, επιδιώκουν να κυριαρχήσουν στις χώρες όπου οι ίδιοι ζουν. Το πρώτο είναι η ανοικτή επιστολή που εστάλη προς τους Ιρανούς πολιτικούς κρατούμενους, δημοσιευμένη πρόσφατα στο Guardian με τίτλο «Στους πολιτικούς κρατούμενους του Ιράν, παγιδευμένους “ανάμεσα σε δύο λεπίδες ενός ψαλιδιού”» και υπογράφεται κυρίως από αριστερούς διανοούμενους, ακτιβιστές και νυν ή πρώην πολιτικούς κρατούμενους, επιστολή που έχει εγείρει συζητήσεις για τον ιμπεριαλισμό, τη διεθνή αλληλεγγύη, την κυριαρχία, τα γεωπολιτικά ζητήματα, τις ταξικές συγκρούσεις, όπως και τα κοινωνικά δικαιώματα.

Ας ξεκινήσουμε με τη θέση που υπερασπίζεται η επιστολή. Βασικά, αναγνωρίζει τη διπλή καταπίεση και τη βία που βιώνουν οι πολιτικοί κρατούμενοι, βρισκόμενοι ανάμεσα σε “δύο λεπίδες του ψαλιδιού”. Από τη μία βρίσκεται η λεπίδα της Ισλαμικής Δημοκρατίας, η οποία, ενώ επικαλείται τον αντιιμπεριαλισμό, χρησιμοποιεί πρακτικές βασανισμού και βίας εναντίον του λαού. Από την άλλη βρίσκεται η λεπίδα των ΗΠΑ και του Ισραήλ, ως ιμπεριαλιστικών και σιωνιστικών δυνάμεων που σπέρνουν τον θάνατο, ρίχνοντας βόμβες στο όνομα της ελευθερίας. Προφανώς, μέσα από το πνεύμα που χαρακτηρίζει την επιστολή, αναδεικνύονται η αλληλεγγύη και ο αγώνας που πρέπει να λαμβάνουν χώρα ταυτόχρονα και στα δύο μέτωπα: ενάντια στις επεμβάσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ και, παράλληλα, ενάντια στη βία και τα βασανιστήρια του ιρανικού καθεστώτος.

Μετά τη δημοσίευση της επιστολής, αναδείχθηκαν, σε αντίθετη κατεύθυνση, άλλοι προβληματισμοί και προσεγγίσεις. Συγκεκριμένα, η Caitlin Johnstone, στο άρθρο “It’s obnoxious for westerners to criticize the targets of the western empire”, αναφερόμενη στην έννοια της Δυτικής Αυτοκρατορίας, θεωρεί ότι, αν είναι να ασκηθεί κριτική από τους ίδιους τους ανθρώπους που βρίσκονται στην καρδιά αυτής της αυτοκρατορίας, η κριτική αυτή πρέπει να στρέφεται πρωτίστως στις χώρες που ανήκουν σε αυτή την αυτοκρατορία, οι οποίες δεν είναι το Ιράν, η Κίνα, η Ρωσία, η Κούβα ή η Βόρεια Κορέα. Υπό αυτό το πρίσμα, μια κριτική προς τις χώρες αυτές ενδεχομένως να ενισχύσει και να αναπαράγει έναν λόγο που, με πρόσχημα βέβαια την υπεράσπιση των δικαιωμάτων, μπορεί στη συνέχεια να αξιοποιηθεί από την αυτοκρατορία εναντίον τους. Συγκεκριμένα, όσον αφορά το Ιράν, υπάρχει η αντίληψη ότι δεν μπορούμε να βάλουμε στην ίδια ζυγαριά τις παραβιάσεις δικαιωμάτων προς τους πολίτες του, με τη βία και τις επεμβάσεις της Δυτικής Αυτοκρατορίας, και ότι αυτές οι παραβιάσεις, ο αυταρχισμός, η καταστολή και η βία του καθεστώτος του Ιράν θα πρέπει να κατανοηθούν σε συνάρτηση με την πίεση και τις επιθέσεις που δέχεται η χώρα, συγκεκριμένα από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Επομένως, η προσέγγιση των δύο λεπίδων, κατά την ίδια, δημιουργεί σύγχυση και μια ψευδή συμμετρία. Υπό αυτή την οπτική επιτίθεται στις αναρχικές και τροτσκιστικές θέσεις, που τάσσονται ταυτόχρονα ενάντια στη βία που ασκούν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ και στην καταστολή και τη βία που ασκεί το ιρανικό κράτος. Για την ίδια είναι ξεκάθαρο ότι αν μια κυβέρνηση αυτής της αυτοκρατορίας επιτίθεται στο Ιράν, η μόνη φωνή καταγγελίας και κριτικής θα πρέπει, από τους πολίτες αυτής της κυβέρνησης, να κατευθύνεται προς την ίδια αυτή κυβέρνηση.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο Βιτζάι Πρασάντ. Στο κείμενό του με τίτλο “Όχι στις ίσες αποστάσεις για το Ιράν” εμφανίζεται προβληματισμένος για την επίδραση της επιστολής, ακριβώς τη στιγμή που το Ιράν βρίσκεται σε μια ιδιαίτερη στρατηγική θέση και πολιτική συγκυρία, κατά την οποία έχει καταφέρει να αντιστρέψει τη δυσμενή του θέση: από θέση άμυνας, σε θέση όπου έχει το πάνω χέρι να διαπραγματευτεί, με αφορμή τα πυρηνικά όπλα και τη διέλευση εμπορικών πλοίων από τα δικά του χωρικά ύδατα. Επιπλέον, δεν συμμερίζεται τη μεταφορική έννοια των λεπίδων του ψαλιδιού, καθώς θεωρεί όχι μόνο ότι οι δύο λεπίδες είναι άνισες, αλλά και ότι, στην προκειμένη, η Ισλαμική Δημοκρατία από τη μία και οι ΗΠΑ μαζί με το Ισραήλ από την άλλη παρουσιάζονται ως δύο πηγές του κακού. Εξετάζοντας τις δύο λεπίδες από μια ιστορική σκοπιά, γίνεται κατανοητή η ασυμμετρία, δεδομένου του ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν στρατιωτική παρουσία σε όλο τον κόσμο, επιβάλλουν κυρώσεις, στηρίζουν στρατιωτικά το Ισραήλ και έχουν επέμβει επανειλημμένα σε άλλες χώρες. Το Ιράν, αντίθετα, παρά τον αυταρχικό χαρακτήρα του καθεστώτος του, δεν έχει διεξαγάγει κατακτητικούς πολέμους και τις τελευταίες δεκαετίες έχει κυρίως βρεθεί αντιμέτωπο με πόλεμο, κυρώσεις, επιθέσεις και εξωτερικές πιέσεις.

Δεύτερον, κρατά αποστάσεις σε σχέση με τη διατύπωση γύρω από ένα «ψευδές δίπολο ανάμεσα στον ιμπεριαλισμό και έναν κενό αντιιμπεριαλισμό», δηλαδή ενός αντιιμπεριαλισμού χωρίς περιεχόμενο, που ουσιαστικά λέει ότι τοποθετούμαστε εναντίον των ΗΠΑ ή της Δύσης, αλλά δεν λαμβάνουμε υπόψη την εσωτερική κρατική εξουσία και κυριαρχία που ασκείται στην κοινωνία. Για τον Πρασάντ, ο ιρανικός αντιιμπεριαλισμός δεν είναι «κενός», γιατί είχε ένα πολύ συγκεκριμένο αποτέλεσμα καθώς έδωσε τη δυνατότητα στο Ιράν να αντισταθεί στην αμερικανική και ισραηλινή επίθεση και στη διαρκή πίεση, αποτρέποντας έτσι την εισβολή και την υποταγή. Επομένως, το να χαρακτηριστεί αυτή τη στιγμή ο ιρανικός αντιιμπεριαλισμός «κενός» είναι ανακριβές.

Τέλος, κατανοούμε τη θέση του, ειδικά όταν στο τέλος της απάντησής του προς την επιστολή αναφέρει, συν τοις άλλοις, ότι η εξωτερική απειλή μπορεί ενδεχομένως να ωθεί το κράτος που δέχεται την επίθεση να λάβει αυταρχικά μέτρα και μηχανισμούς που τελικά στρέφονται ενάντια στην ίδια την κοινωνία. Ωστόσο, η χρονική στιγμή που επιλέγεται να σταλεί μια τέτοια επιστολή, το περιεχόμενο της οποίας στρέφεται εναντίον του Ιράν, δεν είναι κατά τον ίδιο, η κατάλληλη, καθώς θα το αποδυναμώσει απέναντι στην εξωτερική απειλή και την επίθεση που δέχεται. Γι’ αυτό επικαλείται την αλληλεγγύη προς το Ιράν και όχι την αμφισβήτηση του καθεστώτος του, η οποία θα δημιουργούσε ευνοϊκό έδαφος για τις δυνάμεις που επιτίθενται στο Ιράν.

Μια ενδιαφέρουσα και αξιόλογη απάντηση, απέναντι στην παραπάνω προσέγγιση, έρχεται από την Ιρανή Farah Mokhtareizadeh, μελετήτρια και ακτιβίστρια, στο κείμενο με τίτλο “Who Names the World? Anti-Imperialism and Iran’s Political Prisoners”, η οποία τοποθετεί το ζήτημα με τις δύο λεπίδες σε μία διαφορετική βάση. Το θέμα δεν είναι να βάλουμε στη ζυγαριά ή να δούμε ποια λεπίδα είναι πιο κοφτερή από την άλλη ή ποια εξουσία είναι πιο βίαιη και παράγει μεγαλύτερη καταστολή, αλλά το τι λένε οι ίδιοι οι άνθρωποι που βρίσκονται ανάμεσα σε αυτές και βιώνουν τις δύο μορφές εξουσίας και καταστολής. Υπό αυτό το πρίσμα, δεν μπορούμε να κλείσουμε τα μάτια μας απέναντι στην καταπίεση που ασκεί το ιρανικό κράτος. Για την ακρίβεια, παρεμβαίνει για να δώσει και μία γλωσσική ερμηνεία για το ψαλίδι με τις δύο λεπίδες, διευκρινίζοντας ότι το νόημα είναι ότι το σώμα, ο άνθρωπος, είναι αυτός που δέχεται τη βία από τις δύο διαφορετικές κατευθύνσεις. Επομένως, για τον πολιτικό κρατούμενο η μία εμπειρία δεν ακυρώνει την άλλη. Ο άνθρωπος στη συγκεκριμένη συνθήκη δεν ταξινομεί και ιεραρχεί τα στρατόπεδα ούτε αναλύει τη γεωπολιτική κατάσταση με γνώμονα μόνο τη στρατιωτική ισχύ. Το ότι οι ΗΠΑ είναι ισχυρότερες από το Ιράν είναι δεδομένο. Γι’ αυτόν τον λόγο θα πρέπει να στρέψουμε το βλέμμα μας προς την ανθρώπινη εμπειρία που βρίσκεται ανάμεσα στις λεπίδες. Το ζήτημα είναι κατά πόσο, μέσα στη συνθήκη του πολέμου, οι Ιρανοί που αντιστέκονται στο δικό τους καθεστώς παραμένουν πολιτικά ενεργά υποκείμενα, συνεχίζουν να αγωνίζονται και αντιστέκονται στις δύο μορφές κυριαρχίας μέσα σε ένα πνεύμα αλληλεγγύης. 

Σχετικά με αυτό συγκεκριμένα αναφέρει: «…Ένας Κούρδος συνδικαλιστής μπορεί να αντιλαμβάνεται την παγκόσμια ασυμμετρία ανάμεσα στο Ιράν και τις ΗΠΑ, γνωρίζοντας ταυτόχρονα πολύ καλά ποιος κρατά το κλειδί του κελιού του. Ένας Ιρανός σοσιαλιστής μπορεί να υπερασπίζεται τη χώρα απέναντι στην ιμπεριαλιστική επίθεση χωρίς να παραδίδει την πολιτική εκπροσώπηση των Ιρανών εργατών στην Ισλαμική Δημοκρατία. Μια Ιρανή γυναίκα μπορεί να αντιτίθεται στον σιωνισμό χωρίς να αναστέλλει τον αγώνα της ενάντια στην έμφυλη κρατική καταστολή…».

Έτσι, για τον πολιτικό κρατούμενο και όσους αντιστέκονται, ο ένας πόλεμος δεν αναβάλλεται για να δοθεί προτεραιότητα στον άλλον, καθώς και οι δύο συμβαίνουν την ίδια στιγμή. Με λίγα λόγια, η πόρτα της φυλακής δεν θα ανοίξει, επειδή το κράτος που κρατά αυτό το κλειδί δέχεται επίθεση από μία ισχυρότερη δύναμη. Ο ίδιος συνεχίζει να δέχεται την καταστολή πάνω στο σώμα του, και δεν τρέφει την αυταπάτη ότι ο εχθρός και ο εισβολέας, που επικαλείται έναν λόγο περί δικαιωμάτων, θα τον ελευθερώσει.

Από αυτό το σκεπτικό, πηγάζει και το ερώτημα που θέτει στον τίτλο: Ποιος έχει το δικαίωμα να πει στον Ιρανό κρατούμενο ότι “τώρα δεν είναι η στιγμή” να μιλήσει για τη δική του καταπίεση; Άραγε ο δυτικός αντιιμπεριαλιστής, τα όργανα του ιρανικού καθεστώτος; Προφανώς, ούτε ο Prashad ούτε η Johnstone.

Τον πρώτο λόγο για την καταπίεση, τους όρους του αγώνα και τη διαμόρφωση ενός πνεύματος αλληλεγγύης τον έχουν εκείνοι που βιώνουν την καταπίεση. Επομένως, η θέση από την οποία μιλάμε έχει τεράστια σημασία. Και όσον αφορά τη θέση από την οποία ασκούμε κριτική, καταγγέλλουμε ή αντιστεκόμαστε, όλα αυτά βέβαια έχουν πιο πολύ νόημα όταν απευθύνονται πρώτα στην εξουσία του κράτους μέσα στο οποίο ζούμε, θέτοντας έτσι ένα ζήτημα πολιτικής ευθύνης. Ένας Αμερικανός, για παράδειγμα, έχει ιδιαίτερη πολιτική ευθύνη να αντιταχθεί στην επίθεση που κάνουν οι ΗΠΑ στο Ιράν. Μπορούμε λοιπόν και να πολεμάμε τον ιμπεριαλισμό της δικής μας χώρας και να ακούμε σοβαρά τους ανθρώπους που αντιστέκονται στην καταπίεση μέσα στο Ιράν.

Μια λογική διεθνιστικής αλληλεγγύης πρέπει να χωρά και τα δύο. Αυτό σημαίνει ότι οι πολιτικοί κρατούμενοι και όσοι αντιστέκονται στο καθεστώς παράγουν πολιτικό λόγο, διαμορφώνουν κινήματα και συνειδήσεις, πρέπει να γίνονται αντιληπτοί ως άνθρωποι με πολιτική αυτενέργεια, και όχι ως παθητικά υποκείμενα στα οποία «επιβάλλεται» η πολιτική. Οι άνθρωποι αυτοί έχουν τη δική τους ιστορία και τη δική τους πολιτική παράδοση. Σε αντίθετη περίπτωση, ελλοχεύει μια μορφή πατερναλισμού, που λέει ότι οι καταπιεσμένοι, πολιτικοί κρατούμενοι, όσοι αντιστέκονται, φέρουν την εμπειρία τους, τον πόνο, τα βάσανα, αλλά από την άλλη δεν θα είναι αυτοί που θα παράγουν γνώση για τα βιώματά αυτά. Η ερμηνευτική αυθεντία παραμένει στον διανοούμενο που ερμηνεύει επιστημονικά αυτό που το υποκείμενο βιώνει. Και αυτή είναι, σε μεγάλο βαθμό, η κριτική που απευθύνει η Mokhtareizadeh στους υπογράφοντες της επιστολής. 

Όσον αφορά όλα τα παραπάνω, θα υιοθετήσω πρώτα τη θέση που λέει: ως πολίτης ενός κράτους, η βασική μου πολιτική ευθύνη συνδέεται άμεσα με την εξουσία και με τις σχέσεις κυριαρχίας που αναπαράγονται στη χώρα στην οποία ζω και εργάζομαι. Αν το κράτος είναι συνένοχο και συμμετέχει άμεσα ή έμμεσα σε πολέμους επιθετικούς σε άλλες χώρες, στις επεμβάσεις μέσα από τους μηχανισμούς επιβολής του, τότε η αντίθεση σε αυτές τις πολιτικές ξεκινά τοπικά, εσωτερικά. Η αντίθεση στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο σημαίνει αντίσταση στους κατασταλτικούς μηχανισμούς του κράτους στο οποίο ζεις, δεδομένου και του γεγονότος ότι αυτό μπορεί να συμβάλλει στην επέκταση ενός ιμπεριαλιστικού πολέμου ως σύμμαχος. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όποιος συγκρούεται με τη Δύση είναι γι’ αυτόν τον λόγο και πολιτικός μου σύμμαχος.

Ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία είναι ίσως το πιο καθαρό παράδειγμα αυτής της οπτικής. Στον πόλεμο αυτό, είναι κατανοητό ότι σχεδόν όλη η αριστερά και όχι μόνο θα ήθελαν την ήττα του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι θα σιωπάς για τα εγκλήματα και την καταστολή που έσπειρε το καθεστώς του Μιλόσεβιτς. Αντίστοιχα, η υπεράσπιση της Κούβας απέναντι στον αμερικανικό αποκλεισμό δεν σημαίνει ότι πρέπει να ερμηνευτεί ως  υπεράσπιση του κουβανικού κράτους ή να ξεχνιούνται οι άνθρωποι που εγκαταλείπουν τη χώρα όχι μόνο εξαιτίας της οικονομικής ασφυξίας που προκαλεί ο αποκλεισμός, αλλά και εξαιτίας της εσωτερικής καταστολής. Οπότε, το ζήτημα δεν είναι μόνο απέναντι σε ποιον συγκρούεται ένα κράτος, αλλά και τι σχέσεις αναπαράγει στο εσωτερικό του και επιδιώκει να επιβάλει. Και αυτό σημαίνει ότι η ήττα της ιμπεριαλιστικής επίθεσης δεν συνεπάγεται να σιωπούμε απέναντι στην εξουσία και την καταστολή του κράτους που δέχεται την επίθεση. 

Για να ξεκαθαρίσω, όμως, τι σημαίνει για μένα αυτή η θέση, χρειάζεται πρώτα να σταθώ στην ίδια την εικόνα της «Δυτικής Αυτοκρατορίας». Με τα σημερινά δεδομένα, θεωρώ ότι δεν είναι ιδιαίτερα πειστική η εικόνα μιας ενιαίας, δυτικοκεντρικής «Αυτοκρατορίας», με τις ΗΠΑ στο κέντρο και γύρω τους το ΝΑΤΟ, το χρηματοπιστωτικό σύστημα και τους συμμάχους τους, ενώ απέναντι τοποθετούνται τα κράτη που δεν έχουν ακόμη «απορροφηθεί» από αυτήν ή που αντιστέκονται στην κυριαρχία της. Μπορούμε και πρέπει να μιλάμε για αμερικανική και δυτική ηγεμονία, για ιμπεριαλιστικές πολιτικές, για επεμβάσεις, πολέμους και τεράστιες ασυμμετρίες ισχύος. Δεν είμαι όμως βέβαιος ότι όλες αυτές οι διαφορετικές σχέσεις, συμμαχίες και μηχανισμοί εξουσίας μπορούν να αντιμετωπίζονται ως μία ενιαία «Δυτική Αυτοκρατορία».

Σε ένα παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα, τα κράτη διαθέτουν δικές τους άρχουσες τάξεις, δικά τους οικονομικά συμφέροντα και κρατικούς μηχανισμούς. Ασκούν εξωτερική πολιτική, διαπραγματεύονται, συμμαχούν, ανταγωνίζονται, επενδύουν, εξάγουν κεφάλαιο και, ανάλογα με τη δύναμή τους, ασκούν πολιτική, οικονομική ή στρατιωτική πίεση. Η Ελλάδα αποτελεί ένα κοντινό παράδειγμα. Μετά την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού», το ελληνικό κεφάλαιο επεκτάθηκε έντονα στα Βαλκάνια, μέσα από επενδύσεις και ιδιαίτερα μέσω του τραπεζικού συστήματος κυρίως στην Αλβανία, ενώ το ελληνικό κράτος διεκδίκησε το δικό του πολιτικό και οικονομικό ρόλο στην περιοχή. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα διαθέτει την ισχύ των ΗΠΑ ή της Γερμανίας. Η θέση των διαφορετικών κρατών είναι άνιση και ιεραρχική. Ένας μικρότερος κρίκος μπορεί να κινείται μέσα στα όρια που θέτει ένας ισχυρότερος, αλλά δεν παύει γι’ αυτό να έχει δικά του ταξικά συμφέροντα και δικές του επιδιώξεις.

Παράδειγμα είναι ο ελληνικός ιμπεριαλισμός στα Βαλκάνια μετά την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού»: η εισβολή των επενδύσεων και κυρίως του τραπεζικού συστήματος στην Αλβανία, αλλά και η στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας το 1997 στην Αλβανία, στο πλαίσιο της πολυεθνικής επιχείρησης Alba, η οποία είχε εξουσιοδοτηθεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Βέβαια, η Ελλάδα θα απλώσει τα πόδια της μέχρι εκεί που θα την αφήσει το μεγάλο σκυλί, που στην καλύτερη περίπτωση θα της αφήσει κάποιο κόκαλο. Στη συνέχεια, με το μεγάλο σκυλί μπορεί να διαπραγματευτεί για να εξασφαλίσει μια θέση και να απολαμβάνει κέρδη, όντας το μικρό κουτάβι. Αυτό όμως δεν αναιρεί ότι διαθέτει δικά της ταξικά συμφέροντα και δικές της επιδιώξεις. Εδώ μου φαίνεται πιο χρήσιμη η εικόνα της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας. Τα καπιταλιστικά κράτη συνδέονται μεταξύ τους μέσα από άνισες και ιεραρχικές σχέσεις. Δεν αποτελούν όμως απλώς πιόνια μιας μοναδικής δύναμης. Στο εσωτερικό κάθε κρίκου υπάρχουν άρχουσες τάξεις, εργαζόμενοι, κοινωνικές συγκρούσεις και συγκεκριμένοι πολιτικοί συσχετισμοί.

Βέβαια, το τι συμβαίνει στο εσωτερικό μίας κοινωνίας και έθνους κράτους δεν είναι ξεχωριστό και ανεξάρτητο από το παγκόσμιο γίγνεσθαι. Για παράδειγμα, το χρέος, οι επενδύσεις, οι κυρώσεις ενάντια σε ένα σύμμαχο κράτος, οι  διεθνείς συμμαχίες ασκούν ουσιαστική επίδραση στο εσωτερικό των κοινωνιών και αυτή η επίδραση διαπερνάει τις ίδιες τις ταξικές συγκρούσεις, τις κοινωνικές και πολιτικές σχέσεις. Το διεθνές και το τοπικό αλληλοδιαμορφώνονται· το ένα δεν καταργεί το άλλο. Αυτή η εικόνα δεν αφορά μόνο τη σχέση ανάμεσα στα κράτη. Κάτι αντίστοιχο ισχύει και για τον εθνικισμό. Ένας εθνικισμός που γεννιέται μέσα σε πραγματικές συνθήκες καταπίεσης μπορεί, όταν αλλάξουν οι υλικοί και πολιτικοί συσχετισμοί, να μετασχηματιστεί σε μορφή κυριαρχίας πάνω σε άλλους. Δεν έχουν όλοι οι εθνικισμοί την ίδια ισχύ ή την ίδια ιστορική θέση. Διαφορετικά θα μιλήσει ένας Σέρβος που έζησε τους νατοϊκούς βομβαρδισμούς, διαφορετικά ένας Αλβανός του Κοσόβου ή ένας Βόσνιος που βίωσε τον σερβικό εθνικισμό και διαφορετικά ένας άνθρωπος που βρέθηκε μέσα στις αντιφάσεις των ίδιων των αποσχιστικών κινημάτων. Αν θέλουμε να καταλάβουμε τι συνέβη, πρέπει να ακούσουμε και αυτούς.

Συγκεκριμένα, η Γιουγκοσλαβία δεν έπεσε επειδή έτσι το ήθελε απλώς η Δύση, και οι αποσχίσεις δεν προήλθαν μόνο από τη δική της προπαγάνδα, αλλά και από τις ίδιες τις συγκρούσεις. Ναι, διαμορφώθηκε βόσνιος και αλβανόκοσοβάρικος εθνικισμός, όχι όμως μέσα σε αίθουσες, αλλά από τις ίδιες τις υλικές συνθήκες, όταν άνθρωποι έβλεπαν τις περιοχές τους παραμελημένες, την περιουσία και τον πλούτο τους να χρησιμοποιούνται για να φτιαχτεί μια καλύτερη ζωή του Σέρβου ή του Κρόατη, ενώ οι πιο αδικημένοι πεινούσαν ή αναζητούσαν διέξοδο στις χώρες της Ευρώπης. Υπήρξε μια πολιτική άμεσου και έμμεσου εκτοπισμού. Θα έπρεπε όμως γι’ αυτό να επικροτήσουν την εισβολή της Δύσης; Προφανώς όχι. Αυτό το «όχι», όμως, δεν απαιτεί να σβήσουμε τη δική τους εμπειρία καταπίεσης και διωγμού. Αυτό το όχι απαιτεί υψηλό βαθμό ταξικής συνείδησης, ώστε από τη μία να αντιστέκεται στη δική του καταπίεση και εκτοπισμό από τον κυρίαρχο εθνικισμό, χωρίς να αναζητά την απελευθέρωσή του από μεγαλύτερες δυνάμεις.

Στη Γιουγκοσλαβία, οι εσωτερικές συγκρούσεις, οι ανισότητες, οι εθνικισμοί και οι υλικές αντιθέσεις ήταν πραγματικές. Η δυτική παρέμβαση τις αξιοποίησε, τις επηρέασε και τελικά επενέβη στρατιωτικά, αλλά δεν τις εφηύρε από το μηδέν. Ακριβώς γι’ αυτό μπορούσαμε να είμαστε κατηγορηματικά ενάντια στην επέμβαση του ΝΑΤΟ χωρίς να χρειάζεται να μετατρέψουμε τον Μιλόσεβιτς σε αντιιμπεριαλιστικό ή χειραφετητικό υποκείμενο. Η καταστολή του καθεστώτος δεν έκανε το ΝΑΤΟ απελευθερωτή· αλλά ούτε οι βόμβες του ΝΑΤΟ έκαναν την εσωτερική καταστολή απλή «άμυνα» απέναντι στη Δύση. Αν ερμηνεύσουμε κάθε κρατική βία στη Γιουγκοσλαβία ως αναγκαστικό αποτέλεσμα της δυτικής πίεσης, τότε δεν εξηγούμε πλέον την καταστολή: αρχίζουμε να τη δικαιολογούμε.

Αυτή τη λογική μπορούμε να την εντοπίσουμε και σε άλλες συνθήκες πολέμου. Για παράδειγμα, ο πόλεμος Ρωσίας – Ουκρανίας, ναι μεν έχει τις δικές τις ιδιαιτερότητες, ωστόσο υπάρχουν στοιχεία που δεν μπορούν να μην ληφθούν υπόψη. Το ένα είναι η διεύρυνση του ΝΑΤΟ που προκαλεί την αντίδραση της Ρωσίας, η οποία θεωρεί (ενδεχομένως ο κίνδυνος αυτός να είναι υπαρκτός) ότι διαμορφώνεται ένας γεωπολιτικός συσχετισμός δυνάμεων εις βάρος της. Όμως η σύγκρουση αυτή δεν γίνεται με αφορμή μόνο τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ. Η Ουκρανία υπήρξε για μεγάλο διάστημα η «αποθήκη» της Ρωσίας. Ο λιμός της δεκαετίας του ’30 έσπρωξε Ουκρανούς ακόμη και στον κανιβαλισμό, γράφοντας έτσι τη δική τους ιστορία, η οποία δεν περιορίζεται μόνο σε ζώνες επιρροής και γεωπολιτικά συμφέροντα. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αναγνωρίσουμε πως η ουκρανική κοινωνία έχει τη δική της ιστορία καταπίεσης και συγκρούσεων, και αυτή η ιστορία δεν μπορεί να αγνοείται μόνο και μόνο επειδή τοποθετούμαστε εναντίον του ΝΑΤΟ. Η ύπαρξη δυτικού ιμπεριαλισμού δεν αποκλείει την ύπαρξη ρωσικών ιμπεριαλιστικών συμφερόντων. Το γεγονός ότι η Ρωσία συγκρούεται με τη δυτική ηγεμονία δεν τη μετατρέπει από μόνο του σε αντιιμπεριαλιστική δύναμη.

Και πάλι, σε αυτή τη σύγκρουση θα πρέπει να δούμε τι λένε όχι η θεσμική εξουσία της Ουκρανίας, αλλά οι εργαζόμενοι, οι ακτιβιστές, τα συνδικάτα και οι πολιτικές οντότητες που εκφράζουν διαφορετικές προοδευτικές και ριζοσπαστικές αντιλήψεις. Εκτός και αν θεωρούμε ότι δεν υπάρχουν. Διόλου απίθανο. Και ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, δεν θα καταδίκαζα τη διάθεση μιας κοινωνίας να ξεφύγει από την επιρροή της Ρωσίας, ακόμη κι αν αυτό την οδηγεί στην αγκαλιά της Δύσης, αλλά ούτε και θα το επικροτούσα. Απεναντίας, θα αναζητούσα εκείνο το πολιτικό υποκείμενο που στρέφεται προς μια διαφορετική κατεύθυνση και εκφράζει την αξίωση για ελευθερία, δικαιοσύνη, αυτονομία και ανεξαρτησία. Για αυτό το λόγο, δεν μπορούμε να επιλέξουμε ανάμεσα σε δύο εξουσίες, ασχέτως της ισχύος τους. Μπορεί ένα κράτος να αντιδρά σε μια πραγματική απειλή για τη θέση του στο διεθνές σύστημα και ταυτόχρονα να επιχειρεί να επιβάλει τη δική του κυριαρχία σε έναν ασθενέστερο γείτονα. 

Υπό αυτή την οπτική, δεν υπάρχει μόνο ένας πόλος που δρα και όλοι οι υπόλοιποι απλώς αντιδρούν. Υπάρχουν ανταγωνιστικά καπιταλιστικά κέντρα ισχύος, με τεράστιες βέβαια διαφορές μεταξύ τους. Η περίπτωση της Κίνας εδώ είναι αποκαλυπτική. Είναι μια μεγάλη οικονομική δύναμη που προωθεί τα δικά της συμφέρονται, διέπεται από τους δικούς της εσωτερικούς και εξωτερικούς ανταγωνισμούς, τις ταξικές σχέσεις, με τις δικές της επενδύσεις και στρατηγικές. Μια δύναμη που ανταγωνίζεται την αμερικάνικη ηγεμονία και που είναι βαθιά ενσωματωμένη στον παγκόσμιο καπιταλισμό. 

Μετά από όλα αυτά, το ζήτημα επιστρέφει αναγκαστικά και στο πρόβλημα των «στρατοπέδων» [καμπισμός]. Όλη αυτή η συζήτηση —για τον ιμπεριαλισμό, τον διεθνισμό, την αλληλεγγύη, τη γεωπολιτική— μου θυμίζει ένα ερώτημα που πολλές φορές μας έκαναν, εμάς τους μετανάστες που μόλις είχαμε έρθει στην Ελλάδα,  άνθρωποι του ΚΚΕ και των πολιτικών του απογόνων: «Ήταν καλύτερα τότε στην Αλβανία ή τώρα, στον καπιταλισμό, στην Ελλάδα;» Καλείσαι έτσι να κοιτάξεις προς τα πίσω και να ζυγίσεις δύο διαφορετικές πραγματικότητες: τότε ήταν καλύτερα ή τώρα; Όμως η ίδια η κίνησή μας αποτελεί ήδη ένα μέρος της απάντησης. Εγκαταλείψαμε τη χώρα μας. Και δεν φύγαμε απλώς επειδή κάποια στιγμή κατέρρευσε το σύστημα· πολλοί θα είχαμε φύγει νωρίτερα αν μπορούσαμε, όπως προσπάθησαν να κάνουν χιλιάδες άνθρωποι στα χρόνια της δικτατορίας του «προλεταριάτου», συχνά πληρώνοντας αυτή την προσπάθεια με τη ζωή τους.

Υπό αυτή την έννοια, είχα ήδη κάνει μια επιλογή: έφυγα. Το ότι αργότερα, μέσα στη νέα συνθήκη, βρέθηκα αντιμέτωπος με άλλες μορφές κυριαρχίας, ταξικής εκμετάλλευσης και καταστολής δεν ακυρώνει την προηγούμενη εμπειρία μου. Ούτε χρειαζόμουν κάποιον να μου εξηγήσει εκ των υστέρων ότι η καταπίεση που είχα ζήσει δεν ήταν πραγματική επειδή υπήρχε κάπου αλλού ένας ισχυρότερος αντίπαλος. Ίσως γι’ αυτό δυσκολεύομαι τόσο με τα διλήμματα των στρατοπέδων. Για αυτό, πριν διασχίσουμε τον δρόμο, κοιτάμε και προς τις δύο κατευθύνσεις. Αν από τη μία έρχεται ένα φορτηγό και από την άλλη ένα ΙΧ, δεν σημαίνει ότι τα δύο οχήματα έχουν το ίδιο βάρος, την ίδια ταχύτητα ή την ίδια καταστροφική δύναμη. Σημαίνει απλώς ότι, αν αποφασίσουμε εκ των προτέρων πως οφείλουμε να κοιτάμε μόνο προς τη μία πλευρά, κινδυνεύουμε να μην αντιληφθούμε τι έρχεται από την άλλη. Κάπως έτσι αντιλαμβάνομαι και τις διαφορετικές μορφές κυριαρχίας. 

Γι’ αυτό έχει σημασία να στρέφουμε το βλέμμα, όπως μας προτείνει και η Mokhtareizadeh, στους ανθρώπους που έχουν ζήσει μέσα σε αυτά τα συστήματα και καθεστώτα: στις φωνές τους, στις βιωμένες εμπειρίες τους, στους ανθρώπους που βρίσκονται στις φυλακές, στα κινήματα, στους δρόμους, στους χώρους εργασίας. Μόνο έτσι θα καταφέρουμε να είμαστε λιγότερο δογματικοί στη σκέψη μας. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν βιώσει πάνω στο ίδιο τους το σώμα πολλαπλές μορφές εξουσίας και έχουν μάθει να στρέφουν τα βέλη τους προς περισσότερες από μία κατευθύνσεις.

Έχουν κάτι να μας πουν. Και σίγουρα γνωρίζουν καλύτερα για τη δική τους καταπίεση περισσότερα από μια δυτική Αριστερά που έχει συνηθίσει να μιλά μέσα από έτοιμα γεωπολιτικά στρατόπεδα. Δεν έχει σημασία αν πολλοί έχουν διαβάσει Μαρξ, Λένιν, Τρότσκι ή Μπακούνιν. Ας τους ακούσουμε αντί να τους πουλάμε έτοιμη γνώση περί της Αλήθειας. Γνωρίζουν και εκείνοι τι σημαίνει έμφυλη βία, αστυνομία, φυλακή, βασανιστήριο, πείνα, εκμετάλλευση. Είναι συχνά γυμνά σώματα απέναντι στην εξουσία — αλλά σώματα με ιστορία, μνήμη και πολιτικό λόγο. Εδώ βρίσκεται για μένα και το νόημα της αλληλεγγύης. Η αλληλεγγύη δεν αντιμετωπίζει τον άλλον ως ένα παθητικό θύμα που περιμένει σωτήρες. Προϋποθέτει την αναγνώρισή του ως ενεργού πολιτικού υποκειμένου: κάποιου που αντιστέκεται, αρνείται, οργανώνεται, μιλά, διεκδικεί και ορίζει ο ίδιος τους όρους της αντίστασης. Η αλληλεγγύη δεν υπακούει στη λογική «για» τον άλλον, αλλά σε μια σχέση που συγκροτείται «με» τον άλλον. Όταν εμείς αποφασίζουμε τι χρειάζεται, τι πρέπει να λέει και ποια μορφή αγώνα δικαιούται να έχει, τότε η αλληλεγγύη κινδυνεύει να γίνει προστασία και από την προστασία περνάμε στην κηδεμονία.

Και εδώ επιστρέφουμε στο Ιράν. Τις πραγματικές προοπτικές δεν τις καθορίζουν οι κυβερνήσεις, οι στρατοί και οι γεωπολιτικοί συσχετισμοί. Τις διαμορφώνουν οι άνθρωποι που βρίσκονται σε κίνηση και αντίσταση. Στις κινητοποιήσεις του 2025 στο Ιράν εμφανίστηκαν φωνές που προσπαθούν να χαράξουν έναν λόγο έξω τόσο από την Ισλαμική Δημοκρατία όσο και από τη μοναρχική ή άλλη δεξιά αντιπολίτευση που επιχειρεί να καρπωθεί την κοινωνική δυσαρέσκεια. Υπάρχουν άνθρωποι που γνωρίζουν από πρώτο χέρι τι σημαίνουν η φτώχεια, οι ελλείψεις, η καταστολή και οι ταξικές ανισότητες, όπως γνωρίζουν επίσης τι σημαίνουν οι κυρώσεις, η εξωτερική απειλή και η ιμπεριαλιστική επίθεση.

Οι ίδιοι οι άνθρωποι έχουν γνωρίσει τι σημαίνει πυρηνικό πρόγραμμα, χρηματοδότηση συμμαχιών και δορυφόρων του καθεστώτος, και αυτοί μπορούν να μας πουν τι σημαίνει αυτό στην καθημερινή τους ζωή. Φίλοι μου από το Ιράν, που πρόσφατα είχαν εγκαταλείψει τη χώρα, μεταφέρουν τις εμπειρίες τους για την κατάσταση και τις συνθήκες, καθώς καθόμασταν και μιλούσαμε σε ένα Πατόγκ. Γνωρίζουν πολύ καλά ότι οι γεωπολιτικοί συσχετισμοί ισχύος δεν θα φέρουν γάλα για τα παιδιά τους, γι’ αυτό και βάζουν τα πράγματα από μια ταξική σκοπιά: ούτε Ισλαμική Δημοκρατία, ούτε μοναρχία, ούτε ΗΠΑ και οι δορυφόροι τους εκτός και εντός Ιράν. Γι’ αυτό βρισκόμαστε παντού στην αναζήτηση εκείνου του πολιτικού υποκειμένου —άνδρες, γυναίκες, ακτιβιστές, φοιτητές— που εξεγείρεται και γνωρίζει πολύ καλά ότι ακόμη και οι δυτικές κυρώσεις και τα εμπάργκο δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως λόγος αναστολής των διεκδικήσεων απέναντι στην εσωτερική ταξική και ισλαμική κυριαρχία. Γνωρίζουν ότι η γεωπολιτική σύγκρουση δεν μπορεί από μόνη της να φέρει κοινωνική χειραφέτηση.

Αυτή είναι ίσως η θέση από την οποία αξίζει να ξεκινάμε: όχι από το ερώτημα αν είμαστε με το Ιράν ή όχι, αλλά από το τι λένε οι ίδιοι οι άνθρωποι που ζουν μέσα σε αυτές τις αντιθέσεις.

Εκεί αναζητώ κι εγώ την ελπίδα: στους ανθρώπους που δεν επιτρέπουν στη γεωπολιτική σύγκρουση να αποφασίσει για λογαριασμό τους ποια καταπίεση δικαιούνται να καταγγείλουν. Γιατί το γεγονός ότι ένα καθεστώς συγκρούεται με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν αλλάζει το γεγονός ότι παραμένει καθεστώς απέναντι στους ανθρώπους που καταπιέζει. Και, αντίστροφα, το γεγονός ότι άνθρωποι εξεγείρονται εναντίον αυτού του καθεστώτος δεν σημαίνει ότι ο αγώνας τους ταυτίζεται νομοτελειακά με τις επιδιώξεις των δυτικών δυνάμεων.

Επιστρέφοντας στην αφετηρία αυτού του προβληματισμού, σκέφτομαι ξανά την Αλβανία από την οποία έφυγα. Τότε η Δύση μου φαινόταν σαν ένας άλλος κόσμος, κυρίως επειδή ο κόσμος μέσα στον οποίο ζούσα ήταν το λιγότερο ασφυκτικός. Η επιθυμία για αλλαγή δεν ήταν μόνο προϊόν κάποιας δυτικής προπαγάνδας· γεννιόταν από μια πραγματική εμπειρία φόβου, έλλειψης ελευθερίας και ανέχειας. Το ότι κοιτάζαμε προς τη Δύση δεν σήμαινε ότι αγνοούσαμε την ιστορία της, παρά την εξαντλητική προπαγάνδα του Κόμματος. Ή, για την ακρίβεια, γνωρίζαμε πολλά γι’ αυτήν· όμως η πραγματικότητα μέσα στην οποία ζούσαμε ήταν τέτοια ώστε συχνά μας έκανε να παραμερίζουμε αυτή τη γνώση, ακόμη και να την «ξεχνάμε». Η εμπειρία της μετανάστευσης και όσα ακολούθησαν με έκαναν αργότερα να δω πολύ πιο καθαρά ότι και η Δύση βρίσκεται βαθιά μέσα στις σχέσεις κυριαρχίας. Έχει τις δικές της μορφές εκμετάλλευσης, τις δικές της ιεραρχίες, τα δικά της σύνορα και, βέβαια, τη δική της ιστορία επεμβάσεων και ιμπεριαλιστικής ισχύος. Το ότι αργότερα γνώρισα αυτές τις μορφές κυριαρχίας δεν αναιρεί όμως αυτό που είχα ζήσει πριν: ότι η καταπίεση στην Αλβανία ήταν πραγματική και ότι η επιθυμία μου να φύγω από αυτήν ήταν εξίσου πραγματική.

Ίσως γι’ αυτό δυσκολεύομαι να αποδεχτώ έναν αντιιμπεριαλισμό που απαιτεί να επιλέξουμε εκ των προτέρων ποια καταπίεση δικαιούμαστε να βλέπουμε και ποια πρέπει να «παραβλέψουμε» επειδή δεν ταιριάζει στην εκάστοτε γεωπολιτική αφήγηση. Ίσως το δύσκολο, αλλά αναγκαίο, είναι ακριβώς να αντιληφθούμε τις πολλαπλές σχέσεις κυριαρχίας, χωρίς να είναι απαραίτητο τις σχέσεις αυτές να τις δούμε ως συμμετρικές. Να αναγνωρίζουμε ποιος διαθέτει τη μεγαλύτερη ισχύ, χωρίς να χαρίζουμε σε κανένα κράτος τους ανθρώπους που καταπιέζει· και, πάνω απ’ όλα, να αφήνουμε τον πρώτο λόγο σε εκείνους που βρίσκονται μέσα στον αγώνα, αντί να επιβάλλουμε εμείς, εκ του ασφαλούς, τη δική μας ερμηνεία για τη δική τους πραγματικότητα.

The post Ανάμεσα στη Σκύλλα και τη Χάρυβδη. Για την αλληλεγγύη και τον αντιιμπεριαλισμό με αφορμή μία επιστολή first appeared on Aυτολεξεί.

Προς τους συναδέλφους μας ακτιβιστές, φοιτήτριες, στοχαστές, εργαζόμενες, καλλιτέχνες και άλλους κρατούμενους συνείδησης που κρατούνται πίσω από τα τείχη όλων των κέντρων κράτησης σε όλο το Ιράν:

Σας γράφουμε από μια θέση βαθιάς αλληλεγγύης, με τις καρδιές μας βαριές, γνωρίζοντας τον αγώνα που αντιμετωπίζετε στις φυλακές του Ιράν: τα βασανιστήρια, τη συστηματική παραμέληση, την αναγκαστική σιωπή και τη βάναυση πραγματικότητα των ψεύτικων δικών και εκτελέσεων. Ως πρώην και νυν πολιτικοί κρατούμενοι, ακτιβίστριες και ακαδημαϊκοί αφοσιωμένοι-ες στον παγκόσμιο αγώνα για την κατάργηση της θανατικής ποινής, για τον αντι-αυταρχισμό και τον αντι-ιμπεριαλισμό, σας βλέπουμε πέρα ​​από τις αποστάσεις της γεωγραφίας, τη σιωπή της λογοκρισίας και των διακοπών του διαδικτύου. Και στεκόμαστε σε αλληλεγγύη μαζί σας, καθώς βρίσκεστε στη διασταύρωση δύο πηγών καταπίεσης.

Από τη μία πλευρά, αντιμετωπίζετε την Ισλαμική Δημοκρατία που, από την ίδρυσή της, επέβαλε απόλυτο κοινωνικό και πολιτικό έλεγχο, βασισμένο σε μια ιδεολογία αποκλεισμού. Είναι ένα σύστημα που ισχυρίζεται ότι αντιτίθεται στην αυτοκρατορική εξουσία, ενώ χρησιμοποιεί την ίδια τη λογική της κυριαρχίας και συστήματα φυλάκισης, βασανιστηρίων και εκτελέσεων. Από την άλλη πλευρά, αντιμετωπίζετε την επιθετικότητα και τη βία των ίδιων των ιμπεριαλιστικών και σιωνιστικών δυνάμεων στις οποίες η Ισλαμική Δημοκρατία ισχυρίζεται ότι αντιτίθεται. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ υποκινούν βάναυσους πολέμους, καταστρέφουν πολιτικές υποδομές, σκοτώνουν αθώες μαθήτριες και σας αντιμετωπίζουν ως παράπλευρες απώλειες στην επιδίωξή τους για περιφερειακή κυριαρχία. Θυμόμαστε τη φρίκη της 23ης Ιουνίου 2025, όταν το Ισραήλ χτύπησε το συγκρότημα των φυλακών Evin, ισοπεδώνοντας τον θάλαμο του νοσοκομείου, το τμήμα για τα τρανς άτομα που κρατούνταν και το κέντρο επισκεπτών. Αποκαλύψατε καλύτερα αυτή τη διπλή καταπίεση όταν εκφράσατε ότι «αισθάνεστε κολλημένοι ανάμεσα στις δύο λεπίδες ενός ψαλιδιού, το κακό καθεστώς που σας φυλακίζει και σας βασανίζει και μια ξένη δύναμη που ρίχνει βόμβες στα κεφάλια σας στο όνομα της ελευθερίας».

Τον περασμένο χρόνο, είδαμε και τις δύο λεπίδες του ψαλιδιού να ακονίζονται. Βλέπουμε τις αυθαίρετες συλλήψεις και το φρικτό κύμα κρατικών εκτελέσεων. Βλέπουμε την επιδείνωση της ποινικοποίησης της εργατικής τάξης και των ανέργων, τη στοχοποίηση Κούρδων, Αράβων και Μπαλούχων, και την αποδιοπομπαία μεταχείριση των Αφγανών μεταναστών: όλες απεγνωσμένες προσπάθειες να σκοτώσουν το πνεύμα των ανθρώπων που δεν μπορούν να συγκρατήσουν. Αυτή είναι η λογική των σωφρονιστικών κρατών παντού: όταν αποτυγχάνουν να αντιμετωπίσουν τις κρίσεις που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι, απλώς προσπαθούν να ποινικοποιήσουν ή να εξαφανίσουν τους ίδιους τους ανθρώπους.

Βλέπουμε την ίδια λογική κυριαρχίας όταν το Ισραήλ χρησιμοποιεί τη «διοικητική κράτηση» για να κρατά Παλαιστίνιους πολιτικούς κρατούμενους για χρόνια χωρίς κατηγορία. Το βλέπουμε όταν οι ισραηλινές αρχές γιορτάζουν έναν νέο νόμο που τους επιτρέπει να εκτελούν τους Παλαιστίνιους πολιτικούς κρατούμενους που δεν μπορούν να ελέγξουν. Το βλέπουμε στα κέντρα κράτησης της ICE όπου η κυβέρνηση των ΗΠΑ φυλακίζει τον λαό μας, επιδιώκοντας μια πολιτική ατζέντα ρατσιστικού αποκλεισμού ή κρατά υπό κράτηση τους πολιτικούς μας ακτιβιστές επειδή τολμούν να μιλήσουν κατά της ισραηλινής γενοκτονίας που υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ. Το βλέπουμε στην ιστορία των ΗΠΑ που στοχοποιούν μαχητές της ελευθερίας, ιδιαίτερα μαύρους, ιθαγενείς, Πορτορικανούς και άλλους αντιαποικιακούς διοργανωτές, φυλακίζοντάς τους για δεκαετίες ώστε να συντρίψουν τα εθνοτικά κινήματα για απελευθέρωση και κυριαρχία. Και βλέπουμε τις συνδέσεις μεταξύ αυτών των σωφρονιστικών συστημάτων που μοιράζονται τεχνικές πληροφοριών και διακυβέρνησης, όπως όταν η φυλακή USP Marion στο Ιλινόις αποτέλεσε το πρότυπο σχέδιο για φυλακές που χτίστηκαν στο Ιράν και το Ισραήλ τη δεκαετία του 1960. Είτε πρόκειται για συνοριακό τείχος είτε για πύλη φυλακής, ο στόχος είναι ο ίδιος: να φιμώσουν τους ανθρώπους μέσω του φόβου, της κυριαρχίας και της απομόνωσης.

Ο αγώνας σας είναι τόσο παγκόσμιος όσο και τα συλλογικά μας όνειρα για ελευθερία και αξιοπρέπεια. Είμαστε στο πλευρό σας και απορρίπτουμε το ψευδές δίπολο του ιμπεριαλισμού και του κούφιου αντι-ιμπεριαλισμού. Καλούμε την παγκόσμια κοινωνία των πολιτών και τους αντιιμπεριαλιστές ακτιβιστές και οργανώσεις να επεκτείνουν την άνευ όρων υποστήριξη και αλληλεγγύη τους σε όλους-ες τους-ις φυλακισμένες-ους συγγενείς μας που αγωνίζονται για τη συλλογική μας απελευθέρωση, να οικοδομήσουν σχέσεις με τους Ιρανούς πολιτικούς κρατούμενους και να δυναμώσουν τις φωνές τους, να ασκήσουν πίεση στην Ισλαμική Δημοκρατία αμφισβητώντας την αφήγησή της και να καλέσουν την κυβέρνηση να σταματήσει αμέσως όλες τις εκτελέσεις και να απελευθερώσει όλους τους πολιτικούς κρατούμενους.

Οι ιρανικές αρχές πρέπει να σταματήσουν τώρα την απάνθρωπη πρακτική του θανάτου και της φυλάκισης. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ πρέπει να τερματίσουν τους βάρβαρους πολέμους και τις βάναυσες κυρώσεις τους που εν γνώσει τους καταστρέφουν τις κοινότητές μας.

Με αλληλεγγύη και αγάπη,

Alberto Toscano, ομότιμος καθηγητής κριτικής θεωρίας, Goldsmiths, *Πανεπιστήμιο του Λονδίνου

Angela Davis, πρώην πολιτική κρατούμενη, διακεκριμένη ομότιμη καθηγήτρια, *Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, Σάντα Κρουζ

Bernardine Dohrn, συνταξιούχος καθηγήτρια νομικής, *Πανεπιστήμιο Northwestern

Bill Ayers, καθηγητής, *College Unbound

Cherríe L Moraga, διακεκριμένη ομότιμη καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, Σάντα Μπάρμπαρα, φεμινίστρια συγγραφέας και ακτιβίστρια από την Τσικάνα

Dan Berger, καθηγητής συγκριτικών εθνοτικών σπουδών, *Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον, Μπόθελ

Jairus Banaji, ιστορικός, ερευνητής καθηγητής, SOAS, *Πανεπιστήμιο του Λονδίνου

Jason Stanley, καθηγητής φιλοσοφίας, *Πανεπιστήμιο του Τορόντο

Judith Butler, διακεκριμένη καθηγήτρια στη Μεταπτυχιακή Σχολή, *Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, Μπέρκλεϊ

Keeanga-Yamahtta Taylor, συγγραφέας, From #BlackLivesMatter to Black Liberation, καθηγήτρια Αφροαμερικανικών Σπουδών, *Πανεπιστήμιο Πρίνστον

Michael Löwy, επίτιμος ερευνητικός διευθυντής κοινωνιολογίας στο* Centre National de la Recherche Scientifique, Παρίσι

Michael Mansfield , δικηγόρος ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πολιτικών ελευθεριών

Mumia Abu-Jamal, νυν πολιτικός κρατούμενος, εκπαιδευτικός, δημοσιογράφος και ακτιβιστής

Ricardo Jiménez, κοινωνικός ακτιβιστής, πρώην πολιτικός κρατούμενος από το Πουέρτο Ρίκο

Ruha Benjamin, καθηγήτρια Αφροαμερικανικών Σπουδών, *Πανεπιστήμιο Πρίνστον

Ruth Wilson Gilmore, Κέντρο Μεταπτυχιακών Σπουδών, *CUNY

Walden F Bello, διεθνής επίκουρος καθηγητής κοινωνιολογίας, *Κρατικό Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης στο Μπίνγκχαμτον

Yasin al-Haj Saleh, Σύρος συγγραφέας, πολιτικός αντιφρονούντας και πρώην πολιτικός κρατούμενος στη Συρία

* Οργανισμοί μόνο για σκοπούς ταυτοποίησης

**Οι υπογράφοντες ταξινομούνται αλφαβητικά

The post Ανοιχτή επιστολή στους πολιτικούς κρατούμενους του Ιράν, παγιδευμένους «ανάμεσα σε δύο λεπίδες ενός ψαλιδιού» first appeared on Aυτολεξεί.

Στον ελληνικό δημόσιο διάλογο, η λέξη «πρόσφυγας» δεν έχει την ίδια σημασία για όλους. Σήμερα, οι Έλληνες πρόσφυγες της Μικράς Ασίας παρουσιάζονται στην εθνική μνήμη ως θύματα μιας ιστορικής καταστροφής. Στην αρχή αντιμετώπισαν ρατσισμό και απόρριψη. Αργότερα, όμως, ενσωματώθηκαν στην εθνική αφήγηση ως Έλληνες που διέφευγαν από έναν αναγνωρισμένο εχθρό.

Οι σημερινοί πρόσφυγες αντιμετωπίζονται μέσα από ένα διαφορετικό λεξιλόγιο. Η λέξη «λαθρομετανάστης» εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ευρέως στον ελληνικό πολιτικό λόγο. Περιγράφει κάποιον ως παράνομο μετανάστη. Από την πρώτη στιγμή, δηλαδή, ο ίδιος ο άνθρωπος μετατρέπεται σε «παράνομο». Η διαφορά δεν αφορά μόνο το παρελθόν και το παρόν. Η πολιτική αποφασίζει επίσης ποιος μπορεί να θεωρηθεί αποδεκτός πρόσφυγας.

Η Ρωσία επιτέθηκε στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022. Στις 4 Μαρτίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενεργοποίησε την Οδηγία για την Προσωρινή Προστασία. Η Οδηγία υπήρχε από το 2001, αλλά αυτή ήταν η πρώτη φορά που η ΕΕ την έθετε σε εφαρμογή. Οι Ουκρανοί απέκτησαν δικαίωμα διαμονής, άδεια εργασίας και πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες, χωρίς να χρειάζεται προηγουμένως να ολοκληρώσουν ατομική διαδικασία ασύλου. Η αντίδραση αυτή ήταν σωστή.

Απέδειξε, όμως, και κάτι σημαντικότερο. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μπορούν να αναγνωρίσουν έναν κίνδυνο χωρίς να αντιμετωπίζουν κάθε εκτοπισμένο άνθρωπο ως ύποπτο ψεύτη. Μπορούν να ξεκινούν από την προστασία και όχι από την καχυποψία. Όσοι φτάνουν από το Ιράν, τη Συρία, το Αφγανιστάν και άλλες κοινωνίες της Ανατολής σπάνια αντιμετωπίζονται με αυτόν τον τρόπο. Προτού ακόμη ακουστεί η εμπειρία τους, αυτή εντάσσεται σε μια πολιτική αντιπαράθεση. Υποστηρίζει η μαρτυρία τους τη Δυτική πολιτική; Βλάπτει τη φήμη μιας κυβέρνησης που ισχυρίζεται ότι αντιστέκεται στη Δύση;

Μόνο αργότερα τίθεται το ερώτημα τι πραγματικά τους συνέβη. Το δικαίωμα ενός ανθρώπου στην ασφάλεια αρχίζει να εξαρτάται από το ποια κυβέρνηση τον καταδίωξε. Ο κίνδυνος πρέπει να προέρχεται από τον «σωστό» εχθρό. Και το θύμα πρέπει να ταιριάζει στο «σωστό» πολιτικό αφήγημα.

Μία μέθοδος, δύο γλώσσες

Η ισλαμοφοβία στη Δύση μιλά μία γλώσσα. Ορισμένοι αντιιμπεριαλιστές χρησιμοποιούν μια άλλη. Μπορεί να μοιάζουν αντίπαλοι, αλλά και οι δύο πλευρές μπορούν να αγνοούν την πολιτική πολυμορφία των κοινωνιών της Ανατολής. Και οι δύο μπορούν να φιμώνουν ανεξάρτητες φωνές. Η ισλαμοφοβία αντιμετωπίζει τον πρόσφυγα ως πολιτισμική απειλή ή ως απειλή για την ασφάλεια. Η θρησκεία, η εθνικότητα και η καταγωγή αρκούν από μόνες τους για να προκαλέσουν καχυποψία.

Η άλλη πλευρά ισχυρίζεται ότι υπερασπίζεται τις κοινωνίες της Ανατολής απέναντι στη Δυτική αποικιακή ισχύ. Παραμερίζει, όμως, τις πολιτικές απόψεις των ανθρώπων που ζουν μέσα σε αυτές τις κοινωνίες. Οι εμπειρίες τους αποκτούν σημασία μόνο όταν επιβεβαιώνουν την προτιμώμενη γεωπολιτική θέση. Ορισμένοι στη Δυτική Αριστερά χρησιμοποιούν τον όρο «καμπισμός» για να περιγράψουν αυτήν ακριβώς τη συμπεριφορά. Τον χρησιμοποιούν για όσους υπερασπίζονται τον ρατσισμό, τον αυταρχισμό ή ακόμη και τον φασισμό στο εξωτερικό, επικαλούμενοι ως δικαιολογία την πολιτισμική διαφορά.

Δεν θα χρησιμοποιήσω εδώ αυτόν τον όρο καθώς δεν είναι αρκετά ακριβής και απομακρύνει τη συζήτηση από τις πραγματικές της ρίζες. Η συμπεριφορά αυτή αποτελεί συνέχεια μιας παλαιότερης αποικιακής και ιμπεριαλιστικής παράδοσης. Η αποικιακή εξουσία δεν αντιμετώπισε ποτέ τους ανθρώπους άλλων κοινωνιών ως ισότιμα πολιτικά υποκείμενα. Τους ταξινομούσε από-τα-πάνω. Αποφάσιζε ποιανού η μαρτυρία άξιζε να γίνει πιστευτή.

Ορισμένοι επικριτές της Δύσης αλλάζουν απλώς τον κατάλογο των «καλών» και των «κακών» κυβερνήσεων. Ο άνθρωπος εξακολουθεί να κρίνεται από κάποιον άλλον, από-τα-πάνω. Άνθρωποι από το Ιράν, τη Συρία ή την Παλαιστίνη μετατρέπονται σε αποδεικτικά στοιχεία στις συγκρούσεις μεταξύ κρατών. Οι δικοί τους αγώνες εξαφανίζονται. Η ανθρώπινη ασφάλεια δεν αποτελεί το βασικό κριτήριο. Το πραγματικό ερώτημα γίνεται ποια πολιτική πλευρά ωφελείται από τον πόνο τους.

Ο εχθρός του εχθρού αντικαθιστά τα δικαιώματα του ανθρώπου. Αυτό, όμως, δεν αποτελεί απλώς μια λανθασμένη πολιτική ανάλυση. Δεν είναι απλώς άγνοια για το Ιράν, τη Συρία ή την Παλαιστίνη. Όταν τμήματα της Δυτικής Αριστεράς φιμώνουν έναν Ιρανό σοσιαλιστή, δεν πρόκειται για νεανική πολιτική σύγχυση. Πρόκειται για μια σαφή πολιτική μέθοδο. Μια μέθοδο που καταργεί κάθε διάκριση ανάμεσα στην πολιτική διαφωνία, την υποστήριξη του πολέμου και την υποστήριξη της καταπίεσης. Μπορεί ακόμη και να εξαλείψει τη διαφορά ανάμεσα στην κριτική και την υποστήριξη μιας γενοκτονίας.

Η αντίθεση στην Ισλαμική Δημοκρατία παρουσιάζεται σαν υποστήριξη του πολέμου. Ή σαν αδιαφορία απέναντι στην Παλαιστίνη. Οι πολιτικοί και ταξικοί λόγοι αυτής της αντίθεσης παύουν να έχουν σημασία. Όσοι ακολουθούν αυτή τη μέθοδο υπερασπίζονται στη χώρα τους το δικαίωμα στη διαμαρτυρία, την ελευθερία του λόγου και την πολιτική οργάνωση. Αρνούνται, όμως, τα ίδια δικαιώματα σε άλλους. Μπορεί ακόμη και να αλλοιώνουν τα γεγονότα για να δικαιολογήσουν αυτή την άρνηση. Στο πλαίσιο αυτής της μεθόδου, η καταπίεση των Ιρανών εξυπηρετεί έναν πολιτικό σκοπό. Δεν αποτελεί απλώς μια πολιτισμική περιπλοκή που οι Δυτικοί παρατηρητές δεν κατάφεραν να κατανοήσουν.

Τι συνέβη σε μένα

Αυτή δεν είναι μια αφηρημένη συζήτηση. Κατά τη διάρκεια της δημόσιας αντιπαράθεσης γύρω από την Παλαιστίνη, έγινα στόχος μιας προσωπικής εκστρατείας. Επειδή αντιτίθεμαι στην Ισλαμική Δημοκρατία, με κατηγόρησαν ότι υποστηρίζω το Ισραήλ και τον πόλεμο. Επειδή ασκώ κριτική σε ισλαμιστικές οργανώσεις, με χαρακτήρισαν εχθρό της Παλαιστίνης. Περίμεναν από εμένα να υπερασπιστώ είτε την Ισλαμική Δημοκρατία είτε τη Χαμάς. Ορισμένοι επιχείρησαν να παρουσιάσουν την κριτική μου στον θρησκευτικό φονταμενταλισμό και τη θεοκρατία ως εχθρότητα απέναντι στο Ισλάμ, ακολουθώντας την ίδια λογική με την ακροδεξιά στη Δύση και αποδίδοντάς μου δηλώσεις που δεν είχα κάνει ποτέ. Η πραγματική μου θέση δεν είχε καμία σημασία. Ούτε η κάθετη αντίθεσή μου στην κατοχή και τον πόλεμο. Οι επιθέσεις αυτές περιλάμβαναν προσβολές, ψέματα και απόπειρες καταστροφής της δημόσιας αξιοπιστίας μου και ασφάλειας. Ορισμένοι από όσους συμμετείχαν σε αυτές ζούσαν με ασφάλεια ως πολίτες Δυτικών κρατών. Οι ίδιοι άνθρωποι, όταν πραγματοποιούνταν εκλογές στις δικές τους κοινωνίες, δεν λάμβαναν υπόψη τους πιο ευάλωτους. Δεν αναρωτιούνταν τι συνέπειες θα μπορούσαν να έχουν γι’ αυτούς η πολιτική αδιαφορία, η αποχή ή το λευκό ψηφοδέλτιο. Επαναλάμβαναν γενικά συνθήματα, αγνοώντας την πραγματική πολιτική ισχύ και τις υπάρχουσες δυνατότητες αλλαγής.

Μιλούσαν σαν να επρόκειτο να εμφανιστεί ξαφνικά μια ολοκληρωτική αλλαγή, ακριβώς με τους δικούς τους όρους. Εξαφάνιζαν τη διαφορά ανάμεσα σε μια δεξιά κυβέρνηση και στις πιθανές εναλλακτικές της. Το έκαναν ακόμη και όταν η κυβέρνηση αυτή εφάρμοζε ρατσιστικές και αντιμεταναστευτικές πολιτικές, επιτιθόταν στους εργαζομένους και επέβαλλε επιθετικά νεοφιλελεύθερα μέτρα.

Στη συνέχεια, οι ίδιοι άνθρωποι περίμεναν από εμένα να εγκαταλείψω την πολιτική μου ανεξαρτησία. Εξαιτίας των δικών τους ηθικών επιλογών, αναμενόταν να υποστηρίξω τον ίδιο μου τον καταπιεστή.

Δυτικοί δημοσιογράφοι και ακτιβιστές σπάνια υφίστανται συνέπειες επειδή συναντούν αξιωματούχους της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Μπορούν να πραγματοποιούν συναντήσεις και να φωτογραφίζονται με τους πρεσβευτές της. Μπορούν να ταξιδεύουν επανειλημμένα στο Ιράν. Οι κυβερνήσεις τους συνήθως δεν τους ανακρίνουν ούτε τους επιβάλλουν περιορισμούς. Δεν χάνουν τη δουλειά τους. Δεν αντιμετωπίζουν αποκλεισμό. Οι υπηρεσίες ασφαλείας συνήθως δεν τους απειλούν. Οι ζωές τους δεν καταρρέουν. Ένας Ιρανός πρόσφυγας, όμως, μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με τις πιο βρόμικες κατηγορίες, απλώς και μόνο επειδή αρνείται να υπηρετήσει το αφήγημά τους για το Ιράν. Αυτή η πολιτική κουλτούρα πρέπει να κατονομαστεί καθαρά.

Ένας πολίτης Δυτικού κράτους απολαμβάνει τα οφέλη της δικής του φιλελεύθερης δημοκρατίας. Στη συνέχεια χρησιμοποιεί αυτά τα οφέλη εναντίον ενός πρόσφυγα που επικρίνει μια ξένη κυβέρνηση. Προσπαθεί να τον φιμώσει και να καταστρέψει την αξιοπιστία του. Αυτό δεν αποτελεί μόνο προσωπική σκληρότητα. Ακολουθεί μια αποικιακή μορφή βίας. Η άρνηση τού να μοιραστεί κανείς τα δικά του πολιτικά δικαιώματα με τους άλλους και, ταυτόχρονα, η τοποθέτηση της ηθικής και της κρίσης του πάνω από τους «άλλους» είναι λευκή υπεροχή. Είναι ρατσισμός.

Πολλοί από αυτούς ισχυρίζονται επίσης ότι υπερασπίζονται το Ιράν. Ο ισχυρισμός αυτός είναι εξαρχής κενός περιεχομένου. Το Ιράν, ως χώρα και γεωπολιτική οντότητα, δεν ταυτίζεται με το καθεστώς που το κυβερνά. Η Ισλαμική Δημοκρατία διαθέτει ένα σαφές ιστορικό παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Έχει απαγορεύσει ανεξάρτητα κόμματα και οργανώσεις, ιδιαίτερα αριστερές και αναρχικές ομάδες. Οι άνθρωποι αυτοί παρουσιάζονται ως υπερασπιστές του Ιράν. Στην πράξη, όμως, τέτοιες φωνές δεν υπερασπίζονται το Ιράν απέναντι στον ιμπεριαλισμό και την αποικιοκρατία. Υπερασπίζονται την πολιτική μορφή της σημερινής του κυβέρνησης. Αυτή η αντικατάσταση εξηγεί και τη σιωπή τους απέναντι στους Ιρανούς πρόσφυγες.

Ένας πρόσφυγας που έχει διαφύγει από το καθεστώς αποτελεί άμεση μαρτυρία εναντίον του ιστορικού του καθεστώτος αυτού στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ένας τέτοιος άνθρωπος γίνεται πρόβλημα για το σχέδιο υπεράσπισης του καθεστώτος. Δεν αποτελεί πρόβλημα για την υπεράσπιση του Ιράν. Μια εκστρατεία ψεμάτων και προσωπικών επιθέσεων αρκεί τότε για να παραμεριστεί. Οι άνθρωποι αυτοί απαιτούν δικαιώματα για τους ίδιους στη χώρα τους. Απορρίπτουν, όμως, τα ίδια δικαιώματα στο εξωτερικό, χρησιμοποιώντας ψευδείς ισχυρισμούς περί αποικιοκρατίας.

Ο άνθρωπος παύει να παραμένει απλώς άνθρωπος. Μετατρέπεται σε Ανατολικό ή Δυτικό. Πρόκειται για επανάληψη μιας μεθόδου που χρησιμοποίησε η Εκκλησία τον 15ο αιώνα, διαχωρίζοντας το υποτιθέμενα «καθαρό αίμα» από το αίμα των άλλων. Οι άνθρωποι αυτοί επιθυμούν δημοκρατία και ανθρώπινα δικαιώματα για τον εαυτό τους. Για όλους τους υπόλοιπους, προτείνουν «ιδιαίτερα συμφραζόμενα» και δικαιολογίες. Και όταν οι δυτικές κυβερνήσεις περιορίζουν τα δικά μας δικαιώματα, παραμένουν σιωπηλοί.

Όταν οι δημόσιες επιθέσεις συναντούν την κρατική εξουσία

Η Ελληνική Υπηρεσία Ασύλου έχει αναστείλει ένα σημαντικό μέρος της διαδικασίας εξέτασης των αιτημάτων ασύλου Ιρανών πολιτών. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η αναστολή άρχισε μετά τη νέα έναρξη επιθέσεων του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον του Ιράν, στα τέλη Φεβρουαρίου του 2026. Μια διοικητική εντολή εστάλη στις περιφερειακές υπηρεσίες, ζητώντας τους να σταματήσουν, μέχρι νεωτέρας, την έκδοση και την επίδοση αποφάσεων ασύλου για Ιρανούς. Αρχικά, το μέτρο αφορούσε τις θετικές αποφάσεις, τις άδειες διαμονής και τα ταξιδιωτικά έγγραφα.

Αργότερα, η αναστολή διευρύνθηκε. Σταμάτησε η έκδοση σχεδόν όλων των αποφάσεων, με εξαίρεση όσες συνδέονταν με τη διαδικασία της ασφαλούς τρίτης χώρας. Η κατάσταση αυτή έχει επηρεάσει και τη δική μου ζωή. Έπειτα από χρόνια αναμονής, πρέπει και πάλι να αντιμετωπίσουμε μόνοι μας το κράτος. Όσοι προηγουμένως μας αποκαλούσαν ψεύτες ή πράκτορες ξένων δυνάμεων έχουν τώρα ελάχιστα να πουν. Πρώτα υπονόμευσαν την αξιοπιστία μας. Έπειτα, το κράτος ανέστειλε τις υποθέσεις μας.

Οι δύο αυτές πράξεις δεν είναι ίδιες. Ενισχύουν, όμως, η μία την άλλη. Οι προσωπικές επιθέσεις καλλιεργούν στην κοινωνία την ιδέα ότι οι πρόσφυγες δεν είναι αξιόπιστοι. Στέλνουν επίσης ένα μήνυμα στο κράτος: ο περιορισμός των δικαιωμάτων των προσφύγων μπορεί να συναντήσει μικρότερη δημόσια αντίσταση.

Το κράτος γνωρίζει ήδη ποιες είναι οι σωστές ερωτήσεις

Οι ευρωπαϊκοί και ελληνικοί κανόνες για το άσυλο εξηγούν με σαφήνεια τον σκοπό της προστασίας. Ένας άνθρωπος μπορεί να αναγνωριστεί ως πρόσφυγας όταν κινδυνεύει να υποστεί δίωξη εξαιτίας των πολιτικών του πεποιθήσεων, της θρησκείας, της εθνικότητας ή της συμμετοχής του σε μια συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα. Τα ερωτήματα πρέπει να επικεντρώνονται στον κίνδυνο.

Δεν θα έπρεπε να εξετάζεται κατά πόσο οι αρμόδιοι συμφωνούν με τις πολιτικές απόψεις του αιτούντος. Η πραγματική πολιτική ζωή δεν χωρά σε δύο αντιμαχόμενα «καμπς» [στρατόπεδα]. Ακόμη και οι αναγνωρισμένοι πρόσφυγες αντιμετωπίζουν σοβαρά εμπόδια στην Ελλάδα.

Τον Απρίλιο του 2026, η Refugee Support Aegean και η Pro Asyl δημοσίευσαν σχετική έκθεση. Σύμφωνα με αυτήν, η Ελλάδα χορήγησε καθεστώς διεθνούς προστασίας σε 27.181 ανθρώπους κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους. Μέχρι το τέλος του έτους παρέμεναν σε ισχύ 96.438 άδειες διαμονής, ενώ άλλες 19.398 πρώτες άδειες διαμονής δεν είχαν ακόμη εκδοθεί. Χωρίς αυτά τα έγγραφα, η πρόσβαση στη στέγαση και την υγειονομική περίθαλψη γίνεται εξαιρετικά δύσκολη.

Η αναγνώριση στα χαρτιά δεν εγγυάται δικαιώματα στην καθημερινή ζωή. Για έναν άνθρωπο που ζει μέσα σε αυτό το σύστημα, μια διοικητική αναστολή δεν αποτελεί τεχνικό ζήτημα. Επηρεάζει την εργασία, τα ταξίδια και την ιατρική περίθαλψη. Καταστρέφει επίσης τη δυνατότητα να σχεδιάσει τη ζωή του.

Οι ζωές μας δεν ανήκουν σε κανένα κράτος

Η αντίθεση στη Δυτική αποικιοκρατία δεν σημαίνει υπεράσπιση κάθε κράτους που συγκρούεται με τη Δύση. Η αντίθεση στην Ισλαμική Δημοκρατία δεν σημαίνει υποστήριξη των κυρώσεων ή των βομβαρδισμών. Η υπεράσπιση της Παλαιστίνης δεν απαιτεί σιωπή απέναντι στον αυταρχισμό, τον ισλαμισμό ή τη θεοκρατία. Οι θέσεις αυτές μπορούν να συνυπάρχουν. Για πολλούς από εμάς, ΗΔΗ συνυπάρχουν.

Ο Hamid Dabashi [Χαμίντ Νταμπάσι] είναι Ιρανός στοχαστής που ασχολείται με τον πολιτισμό και τις ισλαμικές σπουδές. Σε ένα βιβλίο του για τη Γάζα, που εκδόθηκε πέρυσι, έγραψε ότι «το Ισραήλ είναι η Δύση και η Δύση είναι το Ισραήλ». Μπορούμε να κατανοήσουμε αυτή τη φράση ως κριτική στον κοινό τους ρόλο σε ένα αποικιακό σχέδιο.

Τα προβλήματα αρχίζουν, όμως, όταν ο ισχυρισμός αυτός μετατρέπεται σε κανόνα για την αξιολόγηση κάθε ανθρώπου. Τότε δεν απομένει χώρος για συνεργασία, διάλογο ή αλληλεγγύη. Κάθε άνθρωπος γίνεται απλώς η αντανάκλαση ενός κράτους ή ενός πολιτισμού που του αποδίδεται. Κανείς δεν μπορεί να υπάρχει ως ανεξάρτητο ανθρώπινο ον.

Κανείς δεν μπορεί να σταθεί ανεξάρτητα από την κυβέρνηση που κυβερνά τη χώρα με την οποία συνδέεται η ταυτότητά του. Το άσυλο δεν είναι ανταμοιβή για πολιτική υπακοή. Είναι το δικαίωμα διαφυγής από τη δίωξη, τη φυλάκιση και τα βασανιστήρια. Είναι το δικαίωμα να συνεχίσει κανείς να ζει. Όταν τα κράτη θέτουν αυτό το δικαίωμα υπό όρους, καταστρέφουν το ίδιο το νόημα του ασύλου. Η εθνικότητα μετατρέπεται σε στοιχείο ενοχής. Η θρησκεία γίνεται αιτία καχυποψίας. Η πολιτική άποψη δημιουργεί ένα ακόμη σύνορο.

Ο άνθρωπος πρέπει να βρίσκεται στην πρώτη θέση. Θα φέρει μαζί του διαφωνίες, αντιφάσεις και πολιτικές εντάσεις. Παρ’ όλα αυτά, η προστασία πρέπει να ξεκινά από τον ίδιο. Δεν πρέπει να προσφέρεται ως ανταμοιβή μόνο αφού περάσει επιτυχώς μια πολιτική δοκιμασία.

The post Η αποικιακή λογική πίσω από τον «αποδεκτό πρόσφυγα» first appeared on Aυτολεξεί.

«Ο αμυντικός πόλεμος της Ρωσίας ενάντια στην επέκταση του ΝΑΤΟ» — μία αντίληψη που έχει γίνει σχεδόν αξίωμα για πολλούς Δυτικούς αριστερούς. Αυτή η ιδέα εξυπηρετεί βολικά τους τελευταίους και στο να εκλογικεύουν τις πράξεις της Ρωσίας και στο να ριζοσπαστικοποιούν την κριτική απέναντι στις δικές τους κυβερνήσεις. Αλλά ποιον ρόλο αποδίδει ο ίδιος ο Πούτιν στην υποτιθέμενη ΝΑΤΟϊκή απειλή;

Μία προσεκτική ανάγνωση των βασικών του ομιλιών αποκαλύπτει ότι ο Πούτιν αρνείται ρητά κάθε κίνδυνο επίθεσης του ΝΑΤΟ προς τη Ρωσία. Αντιθέτως, όλη η προσοχή και το πάθος του ηγεμόνα επικεντρώνονται αλλού — στο ερώτημα της αρχέγονης «ιστορικής δικαιοσύνης». Ο Πούτιν ξεσκονίζει χρονικά χιλιετιών, βρίσκοντας σε αυτά αποδείξεις για την αντιδραστική του ουτοπία, το φανταστικό του ιστορικό δικαίωμα στο να κατέχει την Ουκρανία.

Ας μιλήσουμε, λοιπόν, για την πιο υποτιμημένη αιτία αυτού του πολέμου — την ιδεολογική εμμονή. Τη ρωσική έμμονη ιδέα.

1.300 χιλιόμετρα. Αυτό είναι το πόσο μακρύτερα έγιναν το 2022 τα σύνορα της Ρωσίας με το στρατιωτικό μπλοκ του ΝΑΤΟ αφότου δύο προηγουμένως ουδέτερες χώρες —η Σουηδία και η Φινλανδία— μπήκαν στη συμμαχία. Η Βαλτική Θάλασσα ουσιαστικά μετατράπηκε σε μία εσωτερική θάλασσα του ΝΑΤΟ. Η Αγία Πετρούπολη, η βόρεια πρωτεύουσα της Ρωσίας, βρίσκεται τώρα μόλις 148 χιλιόμετρα από τα σύνορα ενός εχθρικού μπλοκ. Ποια ήταν η αντίδραση της Ρωσίας; Εξέδωσε ο Πούτιν στρατιωτικό τελεσίγραφο; Απείλησε με προληπτική επιχείρηση; Συγκέντρωσε στρατιώτες στα σύνορα; Όχι. Τίποτα από αυτά δεν συνέβη.

Κι όμως, στο συγκείμενο της Ουκρανίας, το ζήτημα του ΝΑΤΟ συνεχίζει να ανακύπτει στον ρωσικό δημόσιο διάλογο. Κι ένας ακόμη μεγαλύτερος ρόλος αποδίδεται στο ΝΑΤΟ στον δημόσιο διαλόγο της Δυτικής αριστεράς. Και αυτό παρά το γεγονός ότι η Ουκρανία δεν έγινε δεκτή ως μέλος, το 2008. Η Γερμανία, η Γαλλία και πολλά άλλα κράτη αντιτάχθηκαν ανοιχτά στην ένταξη της Ουκρανίας — όταν το βέτο έστω και ενός μέλους είναι αρκετό για να την μπλοκάρει. Εξάλλου, η ίδια η παρουσία της ναυτικής βάσης της Ρωσίας στη Σεβαστούπολη καθιστούσε ήδη την ένταξη της Ουκρανίας στη συμμαχία σχεδόν αδύνατη. Μετά την προσάρτηση της Κριμαίας και το ξέσπασμα του πολέμου στο Ντονμπάς, η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ έγινε ακόμη πιο αδιανόητη – η ύπαρξη εδαφικών διαφορών και συνεχιζόμενων συγκρούσεων κλείνει αυτόματα τις πόρτες της συμμαχίας σε κάθε υποψήφιο.

Προκύπτει, έτσι, ότι η ένταξη του βόρειου γείτονα της Ρωσίας στο ΝΑΤΟ δεν αποτελεί απειλή γι’ αυτήν – ενώ η Ουκρανία, η οποία δεν είχε καμία πιθανότητα ένταξης, έγινε στόχος μιας πλήρους κλίμακας εισβολής. Πώς μπορεί να εξηγηθεί κάτι τέτοιο; Ας δώσουμε τον λόγο στον ίδιο τον Βλαντιμίρ Πούτιν.

Ποιος είναι ο κύριος Ρούρικ;

Πάμε πίσω στον Φεβρουάριο του 2024. Μόσχα. Έπειτα από δύο χρόνια μποϊκοτάζ από τα Δυτικά μέσα ενημέρωσης, ένας Αμερικανός δημοσιογράφος φτάνει στην καλυμμένη από χιόνι πρωτεύουσα της Ρωσίας για να πάρει συνέντευξη από τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Ο δημοσιογράφος αυτός είναι ο Τάκερ Κάρλσον — ένας συντηρητικός μπλόγκερ, υποστηρικτής του Ντόναλντ Τραμπ.

Σκεπτικός απέναντι στις εξηγήσεις των φιλελεύθερων μέσων ενημέρωσης για τους λόγους πίσω από την εισβολή της Ρωσίας, θέλει να ακούσει από πρώτο χέρι τι ώθησε τον Πούτιν να εξαπολύσει τον μεγαλύτερο χερσαίο πόλεμο στην Ευρώπη από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Άλλωστε, ο ηγέτης της μεγαλύτερης πυρηνικής δύναμης στον κόσμο δεν θα μπορούσε να στείλει φάλαγγες αρμάτων μάχης προς μια γειτονική πρωτεύουσα χωρίς σοβαρούς λόγους. Ίσως να υπήρχε κάτι που ώθησε τον Πούτιν να πάρει αυτή τη δύσκολη απόφαση – κάτι που το Δυτικό κοινό δεν γνωρίζει; Επιπλέον, ο Κάρλσον είχε ήδη τις δικές του εικασίες για το θέμα: πιθανότατα, όλα εξαρτώνται από την κυβέρνηση των Δημοκρατικών και την πολιτική τους προς το ανατολικό ΝΑΤΟ, η οποία, υποψιάζεται, προκάλεσε τη Ρωσία σε αυτή την απεγνωσμένη κίνηση, χωρίς να της αφήνει άλλη επιλογή.

– «Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, απευθυνθήκατε στη χώρα σας στην πανεθνική σας ομιλία όταν ξεκίνησε η σύγκρουση στην Ουκρανία και είπατε ότι ενεργούσατε επειδή είχατε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μέσω του ΝΑΤΟ θα μπορούσαν να ξεκινήσουν μια, παραθέτω, “αιφνιδιαστική επίθεση στη χώρα μας”. Και στα αμερικανικά αυτιά αυτό ακούγεται παρανοϊκό. Πείτε μας γιατί πιστεύετε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να χτυπήσουν τη Ρωσία ξαφνικά. Πώς καταλήξατε σε αυτό;» — Ο Τάκερ Κάρλσον θέτει την πρώτη του ερώτηση.

Το ερώτημα είναι τόσο ακριβές όσο και δίκαιο. Άλλωστε, στον 21ο αιώνα, κανένα κράτος δεν μπορεί να διεξάγει ανοιχτά έναν κατακτητικό πόλεμο χωρίς να τον παρουσιάσει ως άμυνα εναντίον μιας εξωτερικής απειλής. Κάθε επιτιθέμενος -από τον Χίτλερ μέχρι τον Νετανιάχου- έχει χαρακτηρίσει τον πόλεμό του αναγκαστικό, αμυντικό, προκλημένο από έξω, μια απάντηση στον κίνδυνο που αντιμετωπίζει το κράτος και οι πολίτες του. Κι αν η Ρωσία θεωρεί τον εαυτό της ως αμυνόμενη, τότε σίγουρα πρέπει να έχει τα ισχυρότερα δυνατά επιχειρήματα για να το πράξει. Τι απειλούσε τη Ρωσία; Ποιον κίνδυνο προσπαθούσε να αποτρέψει ο Πούτιν;

– «Δεν είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ετοιμάζονταν να εξαπολύσουν μια αιφνιδιαστική επίθεση στη Ρωσία, δεν το είπα ποτέ», αποκρούει ο Πούτιν. «Κάνουμε κάποιο talk show εδώ ή μια σοβαρή συζήτηση; Θα αφιερώσω μόνο 30 δευτερόλεπτα ή ένα λεπτό από τον χρόνο σας για να σας δώσω μια σύντομη ιστορική αναδρομή. Δεν σας πειράζει;»

Σε μια προσπάθεια να εξηγήσει στο δυτικό κοινό τα πραγματικά του κίνητρα για την επίθεση στην Ουκρανία, ο Πούτιν εκφωνεί μια ψευδο-ιστορική διάλεξη 25 λεπτών. Από αυτήν, οι έκπληκτοι Αμερικανοί ακούν για πρώτη φορά ονόματα όπως ο αρχαίος Ρώσος πρίγκιπας Ρούρικ, οι πρίγκιπες Όλεγκ και Γιαροσλάβ ο Σοφός, οι Μογγόλοι ηγέτες Τζένγκις Χαν και Μπατού Χαν, ο κοζάκος αταμάνος Μπογκντάν Χμελνίτσκι και η αυτοκράτειρα Αικατερίνη Β’. Ο Πούτιν μιλά για το αίμα και την πνευματική ενότητα Ουκρανών και Ρώσων, αποκαλώντας τους «έναν λαό». Προσπαθεί μάλιστα να δώσει στον Κάρλσον μια στοίβα αρχειακών επιστολών του 17ου αιώνα που υποτίθεται ότι αποδεικνύουν ότι οι Ουκρανοί είναι αχώριστοι από τους Ρώσους.

Οποιεσδήποτε προσπάθειες του Κάρλσον να διακόψει και να επιστρέψει στο κύριο ερώτημα –τι ακριβώς είναι αυτό που απείλησε τη Ρωσία το 2022;– αποτυγχάνουν. Ο Πούτιν συνεχίζει να σέρνει τον Αμερικανό πίσω στους αιώνες, προσπαθώντας να εξηγήσει πώς οι εχθροί της Ρωσίας «τεχνητά χώρισαν» τους Ουκρανούς από τον ενιαίο ρωσικό λαό. Όλα αυτά, επιμένει ο Πούτιν, πρέπει να γίνουν κατανοητά προκειμένου να κατανοηθούν οι βαθύτερες αιτίες της εισβολής.

Για μισή ώρα, ο Ρώσος ηγέτης, αναφερόμενος σε αρχαία χρονικά και μεσαιωνικά διατάγματα, προσπαθεί να πείσει τον Αμερικανό ότι τα ουκρανικά εδάφη ανήκουν στη Ρωσία από αμνημονεύτων χρόνων. Το ουκρανικό έθνος και η κρατική του υπόσταση, υποστηρίζει, είναι τεχνητά – ένα ιστορικό ατύχημα, ένα αδέξιο λάθος που τώρα είναι καιρός να διορθωθεί.

«Θέλουν να επιτεθούν στη Ρωσία», «Θέλουν να καταστρέψουν τη Ρωσία», «Η χώρα αντιμετωπίζει στρατιωτική εισβολή», «Οι πολίτες μας θα μπορούσαν να γίνουν θύματα επιθετικότητας», «Η διεθνώς αναγνωρισμένη επικράτειά μας καταλαμβάνεται» — ούτε μία από αυτές τις φράσεις δεν ειπώθηκε, ούτε θα μπορούσε να είχε ειπωθεί.

Ο ίδιος ο Πούτιν παραδέχεται: Η Ρωσική Ομοσπονδία ως κράτος δεν αντιμετώπιζε καμία απειλή. Ο κίνδυνος υψωνόταν πάνω από μια άλλη Ρωσία – τη μυθολογική, χιλιόχρονη Ρωσία που περιλάμβανε ευρύτερες «ιστορικές» χώρες. Η Ρωσική Ομοσπονδία εντός των συνόρων της πρώην Ρωσικής Σοβιετικής Ομοσπονδιακής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας (RSFSR) που κάποτε είχε οριστεί από τους Μπολσεβίκους, είναι απλώς ένα κομμάτι της πρώην μεγάλης ρωσικής επικράτειας, συμπεριλαμβανομένης της Λευκορωσίας και της Ουκρανίας. Ο διαχωρισμός και η τελική αποχώρηση της Ουκρανίας από τον φανταστικό πνευματικό και πολιτικό χώρο του «Ρωσικού Κόσμου» – αυτή είναι η απειλή που ο Πούτιν επιδιώκει να αποτρέψει. Και στο τέλος της συνομιλίας, δηλώνει ευθέως στον Κάρλσον τα εξής:

«Η επανένωση [του ενός λαού] θα συμβεί. Δεν πήγε ποτέ πουθενά», καταλήγει με σιγουριά ο Πούτιν.

Δικαίωμα στην Ουκρανία

Ας αναρωτηθούμε: Αν ο ηγέτης μιας εμπόλεμης χώρας δώσει μια μακροσκελή διάλεξη για τα βάθη της ιστορίας για να εξηγήσει τα κίνητρά του, έχει σημασία γι’ αυτόν; Ναι, έχει. Τίποτα δεν έχει μεγαλύτερη σημασία. Είναι «μια σοβαρή συζήτηση».

Ο Πούτιν είχε δύο ώρες στον αέρα για να εξηγήσει στον κόσμο ότι δεν είναι κακός και απλώς υπερασπίζεται τη Ρωσία από την απειλή του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, αντ’ αυτού, αφιερώνει το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου του στον αέρα σε αυτό που θεωρεί ως το πιο σημαντικό πράγμα – μια αρχέγονη δικαιολόγηση του υποτιθέμενου «δικαίου» του να κατέχει την Ουκρανία.

Πώς να το αποκαλέσουμε αυτό; Μία ιδεολογική εμμονή — μία ‘idée fixe’.

Σε αντίθεση με τους χιλιάδες Δυτικούς μαρξιστές που επιμένουν ότι η Ρωσία αντιμετωπίζει απειλή από το ΝΑΤΟ, ο ίδιος ο Πούτιν δεν ισχυρίζεται τίποτα τέτοιο. Αντιθέτως, το αρνείται κατηγορηματικά. Κανείς δεν σχεδίαζε -ούτε σχεδιάζει- να επιτεθεί στη Ρωσική Ομοσπονδία. Ο λόγος για τον πόλεμο, λέει ο Πούτιν, είναι η «παράνομη», «βλάσφημη» και «ιστορικά εγκληματική» απομάκρυνση του μυθικού λίκνου της Ρωσίας -του Κιέβου και των γύρω νότιων ρωσικών εδαφών- από τη σφαίρα επιρροής της.

Δεν είναι περίεργο που ο Πούτιν δείχνει πλήρη αδιαφορία για την ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ. Ο λόγος είναι απλός: δεν ανήκουν στον φανταστικό αρχέγονο χώρο που είναι γνωστός ως «Ρωσικός Κόσμος». Οι άνθρωποι εκεί δεν μιλούν ρωσικά. Δεν υπάρχουν αρχαίες ρωσικές εκκλησίες, ούτε τόποι μεγάλων μαχών, ούτε ιερά αντικείμενα εθνικιστικής μυθολογίας. Οι Φινλανδοί δύσκολα μπορούν να χαρακτηριστούν «ένας λαός» με τους Ρώσους. Αλλά η Ουκρανία είναι μια διαφορετική ιστορία – η κατοχή της οποίας είναι η έμμονη ιδέα του ρωσικού αυτοκρατορικού εθνικισμού και του Βλαντιμίρ Πούτιν προσωπικά.

Πράγματι, ο ηγεμόνας της Ρωσίας βλέπει τον πόλεμο ως αμυντικό. Αλλά με ποια έννοια; Με απλά λόγια, δεν «υπερασπίζεται» τη Ρωσική Ομοσπονδία εντός των συνόρων του 1991, αλλά μάλλον τα σύνορα μιας αρχαίας Αυτοκρατορίας που, κατά τη βαθύτερη πεποίθησή του, αποσπάστηκαν παράνομα και τεχνητά από εχθρούς από τους κόλπους της χιλιόχρονης κρατικής υπόστασης της Ρωσίας.

Όπως ακριβώς οι σιωνιστές ηγέτες πιστεύουν ακράδαντα ότι «το δικαίωμά τους στην Ιουδαία και τη Σαμάρεια είναι γραμμένο στη Βίβλο», η ρωσική ηγεσία έχει καταλήξει να πιστεύει ότι το δικαίωμά της να κατέχει την Ουκρανία επιβεβαιώνεται από τα χρονικά των Ρως του Κιέβου και τις επιστολές του Μπογκντάν Χμελνίτσκι.

Τόσο για το Ισραήλ όσο και για τη Ρωσία, η έννοια του διεθνούς δικαίου είναι πολύ νέα και δεν έχει αντέξει ακόμη στη δοκιμασία του χρόνου. Το σύστημα διεθνούς δικαίου που βασίζεται στον ΟΗΕ είναι μόλις ογδόντα ετών· η ευρωπαϊκή συνθήκη για το απαραβίαστο των συνόρων – μόλις πενήντα. Τι είναι αυτή η ανοησία σε σύγκριση με χιλιετίες από παλιά χρονικά και ιερά κείμενα;

Αν το διεθνές δίκαιο ταπεινώνει τη Ρωσία αρνούμενο τις «νόμιμες αξιώσεις» της στο λίκνο του ρωσικού πολιτισμού, τότε πρέπει να είναι ένα κακό διεθνές δίκαιο! Αν δεν επιτρέπει την επιστροφή ιστορικών εδαφών, εξυπηρετεί τους εχθρούς της Ρωσίας. Αν διαιωνίζει τον διαμελισμό της κάποτε ενωμένης Ρωσικής Αυτοκρατορίας, αν επιτρέπει στους Ουκρανούς να εγκαταλείψουν τους κόλπους του «Ρωσικού Κόσμου», τότε η τήρηση ενός τέτοιου νόμου δεν είναι μόνο επιβλαβής αλλά και εγκληματική. Αυτή είναι περίπου η λογική των γηραιών του Κρεμλίνου.

Λίγοι θα αμφέβαλλαν για τα βαθιά ιδεολογικά κίνητρα που ωθούν τους ηγέτες του Ισραήλ στον διαρκή πόλεμό τους για εδαφική επέκταση. Γιατί, λοιπόν, η διεθνής αριστερά αρνείται να δει τις παρόμοιες ιδεολογικές παρορμήσεις πίσω από την ηγεσία της Ρωσίας;

Το να αγνoεί κανείς πόσο εμμονικός είναι ο Πούτιν με την κατάκτηση της Ουκρανίας απαιτεί ένα εξαιρετικό είδος τύφλωσης.

Η έννοια ενός διαιρεμένου λαού

Ίσως μία συνέντευξη να μην είναι αρκετή για να βγάλουμε συμπεράσματα; Ας στραφούμε στις άλλες βασικές ομιλίες και δηλώσεις του Πούτιν.

Έξι μήνες πριν από την εισβολή, τον Ιούλιο του 2021 –καθώς ο κόσμος μόλις άρχιζε να ανακάμπτει από την πανδημία και κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί έναν επερχόμενο πόλεμο πλήρους κλίμακας– ο Βλαντιμίρ Πούτιν δημοσίευσε το διαβόητο άρθρο «Σχετικά με την Ιστορική Ενότητα Ρώσων και Ουκρανών». Σε αυτό, για πρώτη φορά παρουσίασε μια ολοκληρωμένη δήλωση της δέσμευσής του στον αρχέγονο μύθο, προετοιμάζοντας το ιδεολογικό έδαφος για τη μελλοντική του εισβολή.

Σε αυτό το εντελώς ψευδοεπιστημονικό άρθρο, γεμάτο με χειρισμούς και ψευδείς ισχυρισμούς, ο Πούτιν δηλώνει ότι οι Ρώσοι, οι Λευκορώσοι και οι Ουκρανοί δεν είναι ξεχωριστά έθνη, αλλά παρακλάδια ενός ρωσικού λαού. Η κύρια ιδέα που διατρέχει ολόκληρο το άρθρο είναι σαφής: η ουκρανική ταυτότητα κατασκευάστηκε και καλλιεργήθηκε τεχνητά από τους εχθρούς της Ρωσίας ώστε να διαιρέσουν έναν λαό και να φέρουν τα μέρη του το ένα εναντίον του άλλου.

Οι Ουκρανοί στερούνται ξεχωριστής εθνικής ταυτότητας, δικής τους κρατικής υπόστασης και της δυνατότητας άσκησης κυριαρχίας όπως αυτοί κρίνουν σωστό. Για πρώτη φορά, ο Βλαντιμίρ Πούτιν εκθέτει συστηματικά τις απόψεις του για την ορθή παγκόσμια τάξη: Η Ουκρανία πρέπει να υπάρχει αποκλειστικά εντός του ρωσικού «πνευματικού και πολιτικού χώρου». Οποιαδήποτε προσπάθεια των Ουκρανών να εγκαταλείψουν αυτή τη σφαίρα θα θεωρηθεί ως παραβίαση της ακεραιότητας της αρχέγονης αρμονίας.

Τι είναι αυτό, αν όχι μία άμεση δήλωση των ιδεολογικών κινήτρων πίσω από τον πόλεμο;

Κάποιοι μπορεί να πουν: «Ίσως αυτή να είναι μόνο μία από τις πολλές δηλώσεις. Σίγουρα θα υπάρχουν και άλλες στις οποίες ο Πούτιν περιγράφει ρεαλιστικά τις απειλές για τη Ρωσία από τον Δυτικό ιμπεριαλισμό». Κι όμως, όχι – ο Πούτιν δεν έχει γράψει κανένα άλλο προγραμματικό άρθρο. Το άρθρο του «Για την Ιστορική Ενότητα…» παραμένει το μοναδικό και καθοριστικό μανιφέστο της εισβολής.

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν επανέλαβε τις ίδιες θέσεις στην κεντρική του ομιλία στις 21 Φεβρουαρίου 2022, τρεις ημέρες προτού ξεκινήσει η εισβολή.

«Από την αρχαιότητα, οι κάτοικοι των νοτιοδυτικών ιστορικών εδαφών των Ρως του Κιέβου αυτοαποκαλούνταν Ρώσοι και Ορθόδοξοι», με αυτό ξεκινά μια ακόμη ψευδοϊστορική του εκδρομή.

Ακριβώς η μισή ομιλία του είναι αφιερωμένη στο ιδεολογικό επιχείρημα ότι η Ουκρανία είναι ένα τεχνητό κράτος, που δημιουργήθηκε από τους μπολσεβίκους. Ότι το εγκληματικό λάθος του Λένιν στην εθνική πολιτική είχε ως αποτέλεσμα την αποκοπή από την ενωμένη Ρωσική Αυτοκρατορία ενός «άσχημου πλάσματος» – μιας ανεξάρτητης Ουκρανίας. Και, προφανώς, τώρα εναπόκειται στον Βλαντιμίρ Πούτιν να διορθώσει αυτό το μοιραίο λάθος.

Ναι, αυτή η ομιλία αναφέρεται επίσης στην επέκταση της στρατιωτικής επιρροής του ΝΑΤΟ σε ολόκληρη την Ουκρανία. Αλλά αυτό που έχει σημασία είναι το πλαίσιο στο οποίο αναφέρεται. Το πρόβλημα, από την οπτική γωνία του Πούτιν, είναι αυτό: Οι παράκτιες πόλεις της Ουκρανίας κατακτήθηκαν τον 18ο αιώνα από Ρώσους τσαρικούς πολέμαρχους με κόστος το αίμα των Ρώσων στρατιωτών και, ως εκ τούτου, η παρουσία βάσεων του ΝΑΤΟ εκεί θα αποτελούσε χλεύη της μνήμης των ηρωικών Ρώσων αποικιοκρατών.

Για λόγους δικαιοσύνης, θα πρέπει να σημειωθεί ότι σε δύο σύντομες παραγράφους, ο Βλαντιμίρ Πούτιν αναφέρει μια πιθανή απειλή του ΝΑΤΟ για το διεθνώς αναγνωρισμένο έδαφος της Ρωσίας. Προειδοποιεί ότι εάν οι Αμερικανοί αναπτύξουν τους πυραύλους και τα στρατηγικά βομβαρδιστικά τους στην Ουκρανία, θα είναι σαν «μαχαίρι στο λαιμό».

Αλλά… Πρώτον, αυτά τα σύντομα αποσπάσματα χάνονται εντελώς στο φόντο της εκτεταμένης αρχέγονης δικαιολογίας του για τον πόλεμο. Αν η άμυνα ενάντια σε μια υποθετική στρατιωτική επιθετικότητα του ΝΑΤΟ ήταν πραγματικά το κύριο κίνητρο, θα ήταν σαφώς υψηλότερης προτεραιότητας. Δεύτερον, το σενάριο της ανάπτυξης πυρηνικών όπλων στην Ουκρανία και της επίθεσης των Αμερικανών στη μεγαλύτερη πυρηνική δύναμη στον κόσμο είναι εντελώς απίθανο – κάτι που ο ίδιος ο Πούτιν θα αναγνώριζε δύο χρόνια αργότερα στη συνέντευξη του Κάρλσον που αναφέρθηκε παραπάνω. Τρίτον, όπως ήδη αναφέρθηκε, όταν το «μαχαίρι στο λαιμό» ήρθε από τη Φινλανδία, ο Πούτιν δεν έκανε… τίποτα!

Τι μας μένει; Οι δύο κύριες εγκύκλιοι του Πούτιν σχετικά με την εισβολή αποτελούν καθαρά αποστάγματα ιδεολογίας.

Το βασικό επιχείρημα

Ίσως, έπειτα από 4 χρόνια πολέμου –μετά τις τεράστιες θυσίες που έκανε ο ουκρανικός λαός αντιστεκόμενος στην εισβολή, αφού οι Ουκρανοί έχουν δείξει με κάθε δράση τους ότι αρνούνται να ζήσουν υπό ρωσική κυριαρχία– ίσως, μετά από όλα αυτά, ο Βλαντιμίρ Πούτιν να έχει υιοθετήσει μια πιο ρεαλιστική στάση και να έχει εγκαταλείψει την ιδεολογική του έμμονη ιδέα για «επανένωση του διχασμένου λαού»; Όχι, παραμένει πιστός στην αντιδραστική του ουτοπία.

«Έχω πει πολλές φορές ότι θεωρώ τον ρωσικό και τον ουκρανικό λαό ως έναν λαό, στην πραγματικότητα. Υπό αυτή την έννοια, όλη η Ουκρανία είναι δική μας», δήλωσε ο Πούτιν το καλοκαίρι του 2025.

Το ίδιο καλοκαίρι, ο Ντόναλντ Τραμπ αποφάσισε να βγάλει τη Ρωσία από τη διεθνή απομόνωση και κάλεσε τον Πούτιν σε μια σύνοδο κορυφής στην Αλάσκα. Προσφέροντας αρκετά γενναιόδωρες παραχωρήσεις, ήλπιζε ότι ο Ρώσος ηγέτης, ως πραγματιστής πολιτικός, θα κατάφερνε μια συμφωνία και θα έκλεινε ειρήνη. Αλλά ο Τραμπ έκανε λάθος. Δεν υπήρξε συμφωνία. Οι Financial Times περιγράφουν τις λεπτομέρειες της συνάντησης, κεκλεισμένων των θυρών, ως εξής:

«Ο Πούτιν απέρριψε την προσφορά των ΗΠΑ της άρσης των κυρώσεων για μία κατάπαυση του πυρός, επιμένοντας ότι ο πόλεμος θα τελείωνε μόνο εάν η Ουκρανία συνθηκολογούσε […]. Ο Ρώσος πρόεδρος, στη συνέχεια, έδωσε μια περιττή ιστορική ομιλία που κάλυπτε μεσαιωνικούς πρίγκιπες όπως ο Ρούρικ του Νόβγκοροντ και ο Γιαροσλάβ ο Σοφός, μαζί με τον αρχηγό των Κοζάκων του 17ου αιώνα, Μπογκντάν Χμελνίτσκι – πρόσωπα που συχνά επικαλείται για να υποστηρίξει τον ισχυρισμό του ότι η Ουκρανία και η Ρωσία είναι ένα έθνος. Έκπληκτος, ο Τραμπ ύψωσε τη φωνή του αρκετές φορές και σε κάποιο σημείο απείλησε να αποχωρήσει. Τελικά, διέκοψε τη συνάντηση και ακύρωσε ένα προγραμματισμένο γεύμα…»

Ας επαναλάβουμε αυτό το σημείο. Στις πρώτες κιόλας συνομιλίες, από το 2022, μεταξύ των ηγετών των δύο μεγαλύτερων πυρηνικών δυνάμεων στον κόσμο, ο Βλαντιμίρ Πούτιν δεν συζητά με τον ομόλογό του για την «περικύκλωση της Ρωσίας από βάσεις του ΝΑΤΟ», ούτε για τα αμερικανικά πυρηνικά όπλα στην Ευρώπη, ούτε τις «ανησυχίες ασφαλείας της Ρωσίας», ούτε τους πυραύλους μεσαίου βεληνεκούς ή την αντιπυραυλική άμυνα – εν ολίγοις, δεν συζητά για κανένα από τα ζητήματα που επικαλούνται συνεχώς οι δυτικοί αριστεροί όταν μιλούν για τον υποτιθέμενο αμυντικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της επέκτασης του ΝΑΤΟ.

Όχι, ο Πούτιν ασχολείται με εντελώς διαφορετικά ζητήματα. Σε μια συνάντηση υψηλού επιπέδου με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, επικαλείται μεσαιωνικούς θρύλους ως το πιο σημαντικό επιχείρημα για την αναγνώριση του «δικαιώματός του στην Ουκρανία». Ξανά και ξανά, ξεκινά μακροσκελείς διαλέξεις, ελπίζοντας ότι οι Δυτικοί ηγέτες θα κατανοήσουν επιτέλους την έννοια του «ενός λαού» που έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα και θα αναγνωρίσουν την ορθότητά του.

Αν αυτό δεν είναι ιδεολογική εμμονή, τότε τι είναι;

Πράξη

Θα μπορούσε κανείς, φυσικά, να υποθέσει ότι αυτή η αρχέγονη ιδεολογική παγίδα της «επανένωσης ενός διαιρεμένου λαού» δεν πάει παραπέρα από τις ημι-ιστορικές διαλέξεις του Βλαντιμίρ Πούτιν σε δημόσιες εκδηλώσεις – ότι στην πράξη, η Ρωσία απλώς ενεργεί πραγματιστικά για να εξαλείψει τις εξωτερικές απειλές. Αλλά αυτό δεν ισχύει.

Οι ιδεολογικές αρχές της αντιδραστικής ουτοπίας της Ρωσίας υλοποιούνται πλήρως κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου.

Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, η Ρωσία έχει σαρωθεί από μια μαζική ιδεολογική εκστρατεία που στοχεύει στην άρνηση της ίδιας της ύπαρξης της Ουκρανίας. Οι μαθητές σε όλα τα ρωσικά σχολεία από την πρώτη δημοτικού και μετά παρακολουθούν πλέον «Συζητήσεις για σημαντικά πράγματα» – εβδομαδιαία μαθήματα κρατικής σοβινιστικής προπαγάνδας. Το 2023, τα σχολικά εγχειρίδια ξαναγράφηκαν προσωπικά από τον υπουργό Πολιτισμού Βλαντιμίρ Μεντίνσκι –έναν από αυτούς που ασκούσαν ισχυρή ιδεολογική επιρροή στον Πούτιν– ώστε να περιγραφεί η Ουκρανία ως ένας τεχνητός σχηματισμός που δημιουργήθηκε από τους μπολσεβίκους.

Ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ, ένας κορυφαίος αξιωματούχος, ζητά δημόσια την «εξαφάνιση για πάντα» της ουκρανικής ανεξαρτησίας με φόντο έναν γιγάντιο χάρτη που δείχνει τα δύο τρίτα των ουκρανικών εδαφών προσαρτημένα από τη Ρωσία. Τηλεοπτικοί προπαγανδιστές, όπως ο Βλαντιμίρ Σολοβιόφ, πηγαίνουν πολύ πέρα από την απλή άρνηση της Ουκρανίας, ζητώντας ακόμη και την καταστροφή των ουκρανικών μεγαλουπόλεων εάν οι κάτοικοί τους δεν παραδοθούν στον ρωσικό στρατό και δεν αποδεχτούν μια ρωσική ταυτότητα. Ο ακροδεξιός φιλόσοφος Αλεξάντρ Ντούγκιν, που συνδέεται άμεσα με το Κρεμλίνο, αποκαλεί την Ουκρανία «τοξικό λεκέ στην επικράτειά μας», υποστηρίζοντας ότι μετά την πλήρη κατοχή η ουκρανική ταυτότητα θα πρέπει να εξαλειφθεί για δεκαετίες, ώστε να αποφευχθεί η αναβίωσή της.

Αλλά η πιο αποκαλυπτική ενσάρκωση των αρχέγονων ιδεών του Βλαντιμίρ Πούτιν είναι η πολιτική που ακολουθείται στα κατεχόμενα εδάφη. Η έκθεση της Επιτροπής του ΟΗΕ για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα του 2025 αναγνώρισε μια συστηματική εκστρατεία για την εξάλειψη της ουκρανικής πολιτιστικής ταυτότητας στις περιοχές που προσαρτήθηκαν από τη Ρωσία:

«…[Ο]ι άνθρωποι σε περιοχές υπό τον ισχύων έλεγχο της Ρωσίας εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρούς περιορισμούς στην άσκηση του δικαιώματός τους να συμμετέχουν στην πολιτιστική ζωή, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος χρήσης και διδασκαλίας μειονοτικών γλωσσών, ιστορίας και πολιτισμού. [Υπάρχει] μια μεγάλης κλίμακας εκστρατεία για να διαγραφεί συστηματικά η ουκρανική ιστορία, ο πολιτισμός, η πολιτιστική ταυτότητα και γλώσσα, να ξαναγραφούν τα ιστορικά προγράμματα σπουδών και να κατασταλούν τα τοπικά πολιτιστικά σύμβολα, καθώς και η γενική υπονόμευση της γλωσσικής ταυτότητας των εθνοτικών μειονοτήτων σε περιοχές υπό τον ισχύων έλεγχο της Ρωσίας».

Αλλά το βασικό ιδεολογικό έργο της εξάλειψης της ουκρανικής ταυτότητας πραγματοποιείται μεταξύ παιδιών στα κατεχόμενα εδάφη. Η ουκρανική γλώσσα έχει αφαιρεθεί από τα σχολικά προγράμματα. Τα παιδιά που συνεχίζουν να μιλούν ουκρανικά υφίστανται εκφοβισμό ενώ ασκείται πίεση στους γονείς. Οι Ουκρανοί έφηβοι στρατολογούνται σε παραστρατιωτικές ομάδες όπου δέχονται κατήχηση ρωσικού σοβινισμού και εχθρότητας προς την ουκρανική ταυτότητα. Επιπλέον, ένα ολόκληρο δίκτυο «στρατιωτικο-πατριωτικών» στρατοπέδων εκπαιδεύει εφήβους από τις κατεχόμενες περιοχές σε χειρισμό όπλων, τακτικές μικρών μονάδων, επιχειρήσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και ιατρική μάχης – προετοιμάζοντάς τους να πολεμήσουν ενάντια στην Ουκρανία.

Οι συστηματικές πρακτικές απαγωγής, αναγκαστικής υιοθεσίας και επανεκπαίδευσης παιδιών από κατεχόμενες ζώνες οδήγησαν στην έκδοση εντάλματος σύλληψης κατά του Βλαντιμίρ Πούτιν από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο το 2023.

Είναι υποτίθεται όλα τα παραπάνω επίσης «προκληθέντα αμυντικά μέτρα κατά της εξωτερικής απειλής του ΝΑΤΟ»; Φυσικά και όχι! Αυτό που βλέπουμε είναι μια συνεπής πολιτική εδαφικής επέκτασης και εθνικής αφομοίωσης των Ουκρανών – η κυριολεκτική εφαρμογή του δόγματος του «ενός λαού» του Πούτιν.

Η Καρχηδόνα πρέπει να καταστραφεί (Carthago delenda est)

Οι μαρξιστές συνήθως βλέπουν τα ιδεολογικά κίνητρα του πολέμου με καχυποψία, καταφεύγοντας συχνά στον οικονομικό ντετερμινισμό ή σε πραγματιστικές εξηγήσεις, όπως η τρέχουσα δημοφιλής θεωρία του «επιθετικού ρεαλισμού».

Παρ ‘όλα αυτά, όταν έχουμε να κάνουμε με ένα σύστημα στο οποίο ο ανώτατος ηγεμόνας συγκεντρώνει ουσιαστικά απεριόριστη εξουσία και κατέχει το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο, οι ιδεολογικές του εμμονές γίνονται ένας κρίσιμος παράγοντας που διαμορφώνει την πραγματικότητα.

Ένα κοντινό παράδειγμα μπορεί να βρεθεί στην προαναφερθείσα αντιδραστική ουτοπία της ισραηλινής ακροδεξιάς, η οποία αναμφίβολα χρησίμευσε ως βάση για τη γενοκτονία στη Γάζα και τη μόνιμη εθνοκάθαρση στη Δυτική Όχθη. Λίγοι αριστεροί παρατηρητές θα αρνηθούν τη σημασία των σιωνιστικών δογμάτων στη διαμόρφωση της πολιτικής της Μέσης Ανατολής.

Γιατί, λοιπόν, η αρχέγονη ιδεολογία του ρωσικού επεκτατισμού αγνοείται σχεδόν εντελώς από τους αριστερούς σχολιαστές; Μπορούμε να συζητήσουμε εκτενώς πώς ο Βλαντιμίρ Πούτιν κατέληξε στις ιδέες του, σε ποιο στάδιο και για ποιους λόγους ριζοσπαστικοποιήθηκαν, μετατρέποντάς τες σε κινητήρια δύναμη πίσω από τον πόλεμο. Αλλά το να αρνηθούμε την επιρροή τους στην υλική πραγματικότητα ισοδυναμεί με αμαρτία κατά της αλήθειας.

Η αριστερά επικρίνει τον Ευρωκεντρισμό. Ωστόσο, συχνά πέφτουν οι ίδιοι στην παγίδα του, προτιμώντας να πιστεύουν ότι οι ελίτ των δυτικών χωρών φέρουν αποκλειστικά την ευθύνη για κάθε πρόβλημα στον κόσμο. Αυτή ακριβώς η υπόθεση αποτελεί τη βάση της έννοιας του «αμυντικού πολέμου της Ρωσίας κατά της επέκτασης του ΝΑΤΟ». Μια τέτοια Ευρωκεντρική άποψη απογυμνώνει εντελώς τη Ρωσία από κάθε αυτενέργεια, αγνοώντας τα δικά της εσωτερικά κίνητρα και φιλοδοξίες.

Η Ρωσία του Πούτιν είναι αναμφισβήτητα ένας παράγοντας στην παγκόσμια σκηνή. Δεν ανταποκρίνεται απλώς στις εξωτερικές προκλήσεις, αλλά επιβάλλει τη θέλησή της. Έχει το δικό της όραμα για την ορθή παγκόσμια τάξη – την αντιδραστική της ουτοπία. Ένα κεντρικό στοιχείο αυτής της ουτοπίας, του «ενός λαού», είναι η υποδούλωση της Ουκρανίας και η ριζική αναδιαμόρφωση των ταυτοτήτων των πολιτών της, ένα εργαστήριο της οποίας μπορεί να παρατηρηθεί στα προσαρτημένα εδάφη.

Η ύπαρξη ενός ξεχωριστού και ανυπότακτου ουκρανικού έθνους έγινε, για τον Βλαντιμίρ Πούτιν, ένα είδος «Καρχηδόνας που πρέπει να καταστραφεί» – η ρωσική έμμονη ιδέα. Χωρίς να κατανοήσουμε αυτό το γεγονός, η 24η Φεβρουαρίου 2022 παραμένει ανεξήγητη – όπως και η επαναλαμβανόμενη αινιγματική φράση για την «εξάλειψη των βαθύτερων αιτιών της σύγκρουσης».

——————————————————————

Σημείωση του συγγραφέα:

Ας κλείσουμε οριστικά τη συζήτηση για την «επέκταση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς». Υπάρχει ένα απλό γεγονός: η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ δεν ήταν ποτέ ρεαλιστική ήδη από τη στιγμή που πρωτοαναφέρθηκε.

Αυτό ίσχυε ήδη πολύ πριν από το 2014. Ο λόγος είναι απλός: Η Ρωσία είχε ναυτική βάση στη Σεβαστούπολη. Όσο υπήρχε αυτή η βάση, η Ουκρανία δεν μπορούσε να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ. Μετά την προσάρτηση της Κριμαίας και την έναρξη του πολέμου στο Ντονμπάς, η ένταξη στο ΝΑΤΟ έγινε εντελώς μη ρεαλιστική.

Αυτό ήταν σαφές σε όλους – στο Κίεβο και τη Μόσχα, στις Βρυξέλλες, στο Βερολίνο και το Παρίσι, στο Λονδίνο και την Ουάσιγκτον.

Γι’ αυτό και ο ισχυρισμός της Ρωσίας ότι «το ΝΑΤΟ πλησιάζει τα σύνορά μας» είναι μια σκόπιμη χειραγώγηση. Από την αρχή, αυτό δεν ήταν μια πραγματική πιθανότητα. Δεν υπήρχε πραγματική απειλή για τη Ρωσία. Το ΝΑΤΟ εισβάλλει στη μεγαλύτερη πυρηνική δύναμη του κόσμου; Σχεδιάζει έναν πυρηνικό πόλεμο; Αυτό δεν έχει νόημα.

Παρ’ όλα αυτά, η Ρωσία χρησιμοποίησε αυτό το επιχείρημα πολύ αποτελεσματικά στην προπαγάνδα της. Παρουσίασε την «επέκταση του ΝΑΤΟ» ως την αιτία του πολέμου στον Παγκόσμιο Νότο, σε τμήματα της παγκόσμιας αριστεράς και σε δεξιούς λαϊκιστές – σε όλους εκείνους, δηλαδή, που οι ίδιοι ήθελαν να πιστέψουν ότι η Ρωσία ενεργούσε αμυντικά και όχι επιθετικά.

Όταν οι Ουκρανοί πολιτικοί μιλούσαν για το ΝΑΤΟ, ήταν κυρίως μια προσπάθεια να λάβουν εγγυήσεις ασφαλείας από τις δυτικές χώρες, χωρίς καμία πραγματική προσδοκία επίσημης ένταξης.

Τώρα αναρωτηθείτε το εξής: θα είχε δεχτεί η Ρωσία μια συμφωνία όπου η Ουκρανία δεν θα είχε καθόλου βάσεις του ΝΑΤΟ, αλλά θα προστατευόταν από το Άρθρο 5; Αν η ανησυχία της Ρωσίας ήταν πραγματικά η προστασία από μια υποθετική εισβολή, αυτός θα ήταν ένας λογικός συμβιβασμός. Αλλά όχι — η Ρωσία δεν θα μπορούσε ποτέ να συμφωνήσει σε αυτό.

Αυτός είναι ο πραγματικός πυρήνας της σύγκρουσης.

Το πρόβλημα της Ρωσίας δεν είναι μια υποθετική εισβολή του ΝΑΤΟ στο έδαφός της από την Ουκρανία. Σίγουρα όχι! Το πραγματικό «πρόβλημα» για τη Ρωσία είναι η πιθανή απώλεια της ικανότητάς της να εισβάλει στην Ουκρανία — μια χώρα που θεωρεί «νόμιμη σφαίρα επιρροής» της. Τελεία και παύλα.

—————————————————————-

*Ο Άντριι Μοβτσάν (Andriy Movchan) είναι ένας Ουκρανός αριστερός ακτιβιστής που είχε αναγκαστεί να φύγει από την Ουκρανία λόγω πολιτικών διώξεων από την ακροδεξία. Τώρα κατοικεί στη Βαρκελώνη όπου αφιερώνει τον εαυτό του στον ακτιβισμό των μέσων ενημέρωσης, στην τέχνη και τη δημοσιογραφία. Το έργο του επικεντρώνεται στο Σοβιετικό και μετα-Σοβιετικό πλαίσιο. Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί του στο andriyko22@gmail.com

ΦΑΚΕΛΟΣ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ: ΟΥΚΡΑΝΙΑ

The post Η ρωσική έμμονη ιδέα: Η υποτιμημένη αιτία αυτού του πολέμου | Του Andriy Movchan first appeared on Aυτολεξεί.

Διαδηλώσεις και πορείες κατακλύζουν τους δρόμους ευρωπαικών πόλεων, με τις αναταραχές να αυξάνονται ενώ ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι είναι πρόθυμοι να πάρουν θέση ή απλά να δείξουν πόσο έχουν κουραστεί από το σύστημα στο οποίο είμαστε μπλεγμένοι. Αυτή η διεύρυνση της συνειδητοποίησης μεγαλώνει το οπτικό μας πεδίο και αυτό που κάποτε αποτελούσε μια περιορισμένη διαπραγμάτευση ανάμεσα σε ολιγάριθμα κινήματα που οργανώνονταν σε μικρούς χώρους στο κέντρο της Αυτοκρατορίας, είναι τώρα μέρος ενός μεγαλύτερου και ευρύτερου διαλόγου.

Στη Δανία, όπου και δραστηριοποιούμαι αυτή τη στιγμή της ζωής μου, τα διεθνιστικά κινήματα αλληλεγγύης δεν υπήρξαν ποτέ πολύ μεγάλα. Γι’ αυτό θεωρώ πως φταίνε οι προηγούμενες γενιές κινημάτων που υπήρξαν στις σκανδιναβικές χώρες και επικεντρώνονταν περισσότερο στον περιβαλλοντισμό και στο κυρίαρχο έργο των συνδικάτων. Ωστόσο, η γενοκτονία στην Παλαιστίνη το 2023 έδωσε το έναυσμα ώστε πολλαπλές διαφορετικές ομάδες αντίστασης και διεθνιστικής αλληλεγγύης να ξεπεταχτούν σε όλη τη χώρα. Ο αριθμός τους έχει μεγαλώσει εκθετικά τα τελευταία δύο χρόνια, ενθαρρύνοντας ανθρώπους να οργανώσουν τις δικές τους ομάδες, όταν η δυνατότητα ένταξης σε ήδη υπάρχουσες εξαντλείται.

Η επέκταση αυτής της κινηματικής “φούσκας” υπήρξε ταχύτατη, ίσως ακόμη και υπερβολικά γρήγορη, πιάνοντάς μας απροετοίμαστους-ες. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την εμφάνιση πολλαπλών ομάδων που, ενώ αγωνίζονται για τον ίδιο σκοπό, δεν συμφωνούν απαραίτητα ως προς τις βασικές πολιτικές αρχές. Αυτό δεν είναι, φυσικά, απαραίτητα αρνητικό, αλλά μπορεί να χαρακτηριστεί ως τέτοιο όταν φτάνει να προκαλεί διχοτομήσεις και ο αγώνας μας παύει να είναι διαθεματικός.

Στο όνομα του αντιιμπεριαλιστικού αγώνα πάνω απ’ όλα, ορισμένα τμήματα των πιο πρόσφατων κινημάτων αλληλεγγύης έφτασαν να συντάσσονται με καθεστώτα κατατρομοκράτησης που στερούν την ελευθερία των πολιτών τους εδώ και αιώνες, ξεχνώντας ότι δύο πράγματα μπορούν να ισχύουν ταυτόχρονα, και ότι ο εχθρός του εχθρού μου δεν είναι απαραίτητα φίλος μου.

Αυτή η τάση είναι κάτι παραπάνω από ορατή σε όσους είναι πρόθυμοι να τη δουν: τα περισσότερα από τα πρόσφατα κινήματα αλληλεγγύης στη Δύση τείνουν να κατηγορούν τις ΗΠΑ για όλα τα κακά του κόσμου και να βασίζουν την πολιτική τους στην εσφαλμένη ιδέα ότι όποιος ενεργεί εναντίων των ΗΠΑ εφαρμόζει μια έγκυρη μορφή αντίστασης.

Με αυτό το σκεπτικό, συγχέεται η αρχή της αλληλεγγύης μεταξύ των λαών που αναζητούν ελευθερία και αξιοπρέπεια με μια υποτιθέμενη αλληλεγγύη που βασίζεται στην πίστη σε φατρίες κρατών και κυβερνήσεων.

Ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός είναι κακός: αυτό δεν σημαίνει ότι το καθεστώς του Μαδούρο στη Βενεζουέλα ήταν καλό, όπως δεν σημαίνει ότι το κράτος των Αγιατολάχ είναι το τελευταίο προπύργιο του αγώνα κατά του ιμπεριαλισμού. Το Ισραήλ έχει ανά τα χρόνια διεισδύσει σε διαμαρτυρίες για να προωθήσει τη δική του ιμπεριαλιστική και αποικιακή ατζέντα: αυτό όμως δεν κάνει τις διαμαρτυρίες στο Ιράν να αποτελούν μια επιχείρηση της Μοσάντ, ούτε επικυρώνει την υποστήριξη των δυτικών αριστερών κινημάτων προς τις δικτατορίες.

Γιατί δυσκολευόμαστε τόσο πολύ να δώσουμε προτεραιότητα στην αυτενέργεια των λαών έναντι αυτής των κρατών;

Αν και θα ήταν εύκολο να κατηγορήσουμε τους tankies και τα διαδικτυακά τρολ, νομίζω ότι αυτό που βιώνουμε είναι, σε ένα βαθύτερο επίπεδο, μια έλλειψη διαθεματικότητας στα κινήματα αλληλεγγύης. Πρόκειται για μια απώλεια της μεταβλητής της πολυπλοκότητας στη συζήτηση, κάτι που προκαλείται από την επείγουσα φύση των γεγονότων που βιώνουμε.

Μια από τις πρώτες μου δράσεις αλληλεγγύης ήταν για τη Ροζάβα, μια κουρδική περιοχή στη Βορειοανατολική Συρία και τη Γυναικεία Επανάσταση που λαμβάνει χώρα εκεί. Στο Δυτικό ακτιβιστικό περιβάλλον στο οποίο βρισκόμουν, η αλληλεγγύη προς τον λαό της Ροζάβα και την επανάστασή του σήμαινε αλληλεγγύη προς όλους τους καταπιεσμένους λαούς, ενώ παράλληλα ήταν και μια δράση φεμινισμού, αντικαπιταλισμού και οικολογίας. Χωρίς αυτά, οι άνθρωποι μπορεί να καταλήξουν να υποστηρίζουν τους καταπιεστές αντί των καταπιεσμένων, βασιζόμενοι σε μια απλοποιημένη Δυτική αντίληψη για τον αγώνα ενάντια στον ιμπεριαλισμό.

Η έλλειψη διαθεματικότητας εντός του κινήματος δεν βοηθά κανέναν εκτός από την Αυτοκρατορία, και εμείς που βρισκόμαστε στο επίκεντρό της, με όλα τα προνόμια που απορρέουν από αυτό, έχουμε την ευθύνη να διατηρούμε μια συζήτηση πολυδιάστατη και λεπτομερή. Η επαναφορά της πολυπλοκότητας στον τρόπο με τον οποίο μιλάμε για την αλληλεγγύη σημαίνει να καταφέρουμε να αποστασιοποιηθούμε από το δίπολο του “μαύρου ή άσπρου”, απορρίπτοντας όλες τις επιβεβλημένες διχοτομίες που μας κάνουν να σκεφτόμαστε “αν όχι αυτό, τότε εκείνο”.

Χρειαζόμαστε μια αλληλεγγύη που δεν θα είναι μόνο διεθνιστική αλλά και διαθεματική.

The post Όταν ο αντιιμπεριαλισμός δεν είναι διαθεματικός first appeared on Aυτολεξεί.

Με χαρά διαπιστώνουμε ότι εν λόγω συζήτηση συνεχίζει τον διάλογο πάνω σε μία ελευθεριακή βάση που απορρίπτει τη ρωσική κρατική προπαγάνδα και τις διαστρεβλώσεις που έχουν διαδοθεί τα προηγούμενα χρόνια σε εγχώρια εναλλακτικά μίντια. Αυτός είναι και ο λόγος που θεωρούμε χρήσιμη την παρακολούθηση αυτού του βίντεο.

Ακούμε τους-τις φίλους-ες και συντρόφους-ισσες μας στην αντιστεκόμενη και πολύπαθη Ουκρανία! Αλληλεγγύη και αξιοπρέπεια για όλους τους λαούς.

ΦΑΚΕΛΟΣ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΥΚΡΑΝΙΑ:

https://www.aftoleksi.gr/tag/oykrania/

——————————————–

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:

Aυτοκρατορική μετάλλαξη του αμερικανικού ιμπεριαλισμού; (Από το βιβλίο: «Ο πόλεμος από ανθρωπολογική σκοπιά»)

The post Ο πόλεμος από ανθρωπολογική σκοπιά (για τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία) – Συζήτηση με τον Ελευθεριακό first appeared on Aυτολεξεί.

«Ζούμε σε έναν κόσμο που κυβερνάται από τη δύναμη, που κυβερνάται από τη βία, που κυβερνάται από την εξουσία», δήλωσε ο Stephen Miller στον παρουσιαστή του CNN, Jake Tapper, στις 5 Ιανουαρίου 2026, διευκρινίζοντας το φασιστικό πρόγραμμα καθώς δικαιολόγησε την κατάληψη της Γροιλανδίας με τη βία. «Αυτοί είναι οι σιδερένιοι νόμοι του κόσμου από την αρχή του χρόνου».

Νωρίς το πρωί της 3ης Ιανουαρίου, η κυβέρνηση Τραμπ πραγματοποίησε μια τηλεοπτική επιδρομή στη Βενεζουέλα, βομβαρδίζοντας τουλάχιστον επτά στόχους στο Καράκας και απαγάγοντας τον πρόεδρο Νικολάς Μαδούρο και τη σύζυγό του, Σέλια Φλόρες. Αυτό ήταν το αποκορύφωμα μιας εκστρατείας πίεσης διάρκειας ενός έτους, κατά την οποία η κυβέρνηση χαρακτήρισε τους Βενεζουελάνους μετανάστες στις ΗΠΑ ως «ναρκοτρομοκράτες», επιχείρησε να χρησιμοποιήσει τον Νόμο περί Ξένων Εχθρών, βομβάρδισε φερόμενα «σκάφη μεταφοράς ναρκωτικών», κατέσχεσε πετρελαιοφόρα και ανέπτυξε το ναυτικό των ΗΠΑ για να αποκλείσει τη Βενεζουέλα.

Το καθεστώς Τραμπ αρχικά κατηγόρησε τον Μαδούρο ότι ηγείται του “Cartel de los Soles”, μιας κατασκευής τόσο επινοημένης όσο η “antifa”. Αν και αναθεώρησαν αυτή την κατηγορία χθες προκειμένου να διατυπώσουν μια λιγότερο εύθραυστη νομική υπόθεση, είναι χαρακτηριστικό της μεθόδου τους ότι ξεκινούν με ένα ψευδές αφήγημα και αναζητούν τα μέσα για να το επιβάλουν στην πραγματικότητα. Ένας από τους κύριους στόχους του Ντόναλντ Τραμπ ήταν να δημοσιεύσει μια φωτογραφία του Νικολάς Μαδούρο αλυσοδεμένου, σε αντιστοιχία με τις φωτογραφίες που έχουν κυκλοφορήσει οι ομοσπονδιακές υπηρεσίες με άτομα που έχουν απαχθεί από την ICE. Αντί να προσφέρει βελτιώσεις στις οικονομικές συνθήκες οποιουδήποτε, ο Τραμπ προσφέρει στους υποστηρικτές του την έμμεση συγκίνηση της ταύτισης με τους δεσμοφύλακες και τους βασανιστές.

Στόχος του είναι να απανθρωποποιήσει τους αντιπάλους του και να απευαισθητοποιήσει τους πάντες στο είδος της βίας που θα απαιτηθεί για να διατηρηθεί η βασιλεία του και ο ίδιος ο καπιταλισμός σε μια εποχή μείωσης των κερδών.

Τα εταιρικά μέσα ενημέρωσης εκτελούν τον κλασικό τους ρόλο της πιστής αντιπολίτευσης, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με τη νομιμότητα της ενέργειας, ενώ δαιμονοποιούν τον Μαδούρο και λατρεύουν τη δεξιά αντίπαλό του, Μαρία Κορίνα Ματσάντο. Οι αναρχικοί και όσοι άλλοι στοχεύουν στην αντιπαράθεση με τον ιμπεριαλισμό είναι απαραίτητο να τοποθετήσουν την επίθεση στη Βενεζουέλα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, να σκεφτούν πώς θα μπορούσε να μοιάζει μια αποτελεσματική αντιπολίτευση και να προσδιορίσουν πώς μπορούμε να αναλάβουμε δράση ως απάντηση.

Το Εγχειρίδιο

Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών έχει μακρά ιστορία ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων στη Λατινική Αμερική, συμπεριλαμβανομένων επιχειρήσεων κατά της Κούβας που διήρκεσαν πάνω από έναν αιώνα, του αιματηρού στρατιωτικού πραξικοπήματος στη Χιλή το 1973 και της εισβολής του Τζορτζ Μπους στον Παναμά το 1989. Η επίθεση στη Βενεζουέλα συνεχίζεται από εκεί που σταμάτησε μια σειρά από πιο πρόσφατες προσπάθειες, από τις εισβολές του Τζορτζ Μπους στο Αφγανιστάν και το Ιράκ το 2002 και το 2003 έως την κατάργηση της διεθνούς «τάξης που βασίζεται σε κανόνες» από τον Τζο Μπάιντεν, ώστε να μπορέσει ο Μπενιαμίν Νετανιάχου να προβεί σε γενοκτονία στην Παλαιστίνη από το 2023.

Ταυτόχρονα, το πρόγραμμα της κυβέρνησης Τραμπ αντιπροσωπεύει μια απόκλιση από τα προηγούμενα πρότυπα. Επιδιώκοντας να πραγματοποιήσει την εξόρυξη πόρων με ωμή βία χωρίς την παραμικρή πρόφαση οποιασδήποτε άλλης ατζέντας, ο Τραμπ ενώνεται με τον Βλαντιμίρ Πούτιν και τον Μπενιαμίν Νετανιάχου στην εγκαινίαση μιας εποχής γυμνής απληστίας για τον εαυτό της.

Ενώ οι υφιστάμενοι του Τραμπ έχουν επικαλεστεί τις νοθευμένες εκλογές που πραγματοποιήθηκαν στη Βενεζουέλα το 2024 για να δικαιολογήσουν την επίθεση, ο Τραμπ δεν προσποιείται ότι φέρνει εκλογές ή «δημοκρατία» στη Βενεζουέλα. Ορισμένες πηγές αναφέρουν ότι η αντιπολίτευση με επικεφαλής τη Μαρία Κορίνα Ματσάντο υποστηρίζεται από σχεδόν το 80% του πληθυσμού της Βενεζουέλας, παρ’ όλα αυτά ο Τραμπ ισχυρίζεται ότι δεν έχουν αρκετή υποστήριξη για να κυβερνήσουν. Προφανώς, εννοεί ότι δεν έχουν την υποστήριξη του στρατού. Ο ίδιος ο Τραμπ θα προτιμούσε να συνεργαστεί με ένα αυταρχικό καθεστώς που είναι άμεσα υπόλογο σε αυτόν. Εξάλλου και ο ίδιος θα προτιμούσε να μην λογοδοτεί σε εκλογές, είτε στη Βενεζουέλα είτε στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο Τραμπ χρησιμοποιεί τον πόλεμο για να αποτρέψει την εσωτερική κρίση. Ενώ ο Τραμπ και μια ομάδα αντικομμουνιστών Ρεπουμπλικανών πιέζουν εδώ και καιρό για αλλαγή καθεστώτος και η ναυτική συγκέντρωση στην Καραϊβική αυξάνεται από τον Αύγουστο, αυτό το πραξικόπημα καθορίστηκε χρονικά για να καταλάβει τον κύκλο των μέσων ενημέρωσης, προκειμένου να αποσπάσει την προσοχή από τις επιδεινούμενες δημοσκοπήσεις και μια σειρά από δικαστικές ήττες σχετικά με τις προσπάθειες του Τραμπ να αναπτύξει την Εθνοφρουρά. Ταυτόχρονα, τα στοιχεία για τη συνενοχή του Τραμπ στην υπόθεση του Τζέφρι Έπσταϊν για παιδική κακοποίηση και βιασμούς τελικά διασπούν τη βάση του Τραμπ.

Καθώς οι αυταρχικοί ηγέτες χάνουν την εξουσία, γίνονται πιο επικίνδυνοι και απρόβλεπτοι.

Οι ελιγμοί του Νετανιάχου για να μείνει μπροστά από το σκάνδαλο διαφθοράς του -συμπεριλαμβανομένης της ετοιμότητάς του να θυσιάσει ομήρους προκειμένου να συνεχίσει να διαπράττει γενοκτονία- είναι διδακτικοί εδώ. Όταν η κρίση τούς απειλεί, τέτοιοι ηγέτες δημιουργούν πρόσθετες κρίσεις για να αποσπάσουν την προσοχή αυτών που κυβερνούν. Οποιαδήποτε αποτελεσματική αντιπολίτευση θα πρέπει να θυμάται να κρατά τα φώτα της δημοσιότητας σε αυτό που προσπαθεί να κρύψει ο Τραμπ. Αυτό είναι που φοβάται περισσότερο.

Έχοντας γίνει κατανοητή ως μία επιχείρηση των μέσων ενημέρωσης, η επίθεση στη Βενεζουέλα είναι μια επίθεση εναντίον όλων μας: μια προσπάθεια εκφοβισμού όλων όσων μπορεί να αντισταθούν στο καθεστώς Τραμπ, να μας κάνουν να αποδεχτούμε ότι η κρατική βία θα συνεχίσει να κλιμακώνεται ό,τι κι αν κάνουμε, να μας πείσουν ότι δεν είμαστε οι πρωταγωνιστές της εποχής μας.

Όπως υποστηρίξαμε το 2025, ο Τραμπ έχει αντιγράψει μεγάλο μέρος του εγχειριδίου του από αυταρχικούς ηγέτες όπως ο Βλαντιμίρ Πούτιν. Όταν ο Πούτιν έγινε πρωθυπουργός τον Αύγουστο του 1999, τα ποσοστά αποδοχής του ήταν ακόμη χαμηλότερα από ό,τι είναι του Τραμπ τώρα. Έλυσε αυτό το πρόβλημα μέσω του δεύτερου πολέμου της Τσετσενίας, ο οποίος ανέτρεψε δραματικά τις δημοσκοπήσεις υπέρ του. Στη συνέχεια, κάθε φορά που η υποστήριξή του έπεφτε, επαναλάμβανε αυτό το κόλπο – εισβάλλοντας στη Γεωργία το 2008, στην Κριμαία και το Ντονμπάς το 2014 και στην Ουκρανία το 2022 – εδραιώνοντας σιγά σιγά τον έλεγχο του στη ρωσική κοινωνία μέχρι που μπορούσε να αντέξει οικονομικά να ταΐζει Ρώσους στον κρεατομηχανή του πολέμου, εκατό χιλιάδες κάθε φορά.

Ο Πούτιν χρησιμοποίησε τον πόλεμο στην Ουκρανία ως μέσο εσωτερικού ελέγχου – και στη Ρωσία, αυτό ξεπερνά κατά πολύ την καταστολή των διαμαρτυριών. Καθώς οι οικονομικές συνθήκες επιδεινώνονται, ο Πούτιν πρέπει να προβάλλει συνεχώς δύναμη και βιαιότητα, αλλά πρέπει επίσης να καταλάβει τι να κάνει με έναν ολοένα και πιο ανήσυχο και απελπισμένο πληθυσμό. Το να στέλνει νέους άνδρες από φτωχές οικογένειες της ενδοχώρας στα δόντια του πολέμου επιτρέπει στον Πούτιν να τους κρατά απασχολημένους. Αν μερικές εκατοντάδες χιλιάδες από αυτούς δεν επιστρέψουν ποτέ στην πατρίδα τους, τόσο το καλύτερο – δεν θα εμφανιστούν στις στατιστικές ανεργίας και η αστυνομία δεν θα χρειαστεί να καταστείλει τις διαμαρτυρίες τους.

Ομοίως, η στρατολόγηση έχει οδηγήσει όσους πιθανότατα θα ηγούνταν μιας επανάστασης να εγκαταλείψουν τη χώρα κατά χιλιάδες. Αυτή είναι μια στρατηγική που θα δούμε να επαναλαμβάνεται αλλού καθώς η παγκόσμια κρίση του καπιταλισμού εντείνεται.

Η κύρια διαφορά μεταξύ των δύο πλαισίων είναι ότι, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι πολύ πιο ισχυρές από τη Ρωσία, η εξουσία του Τραμπ δεν είναι τόσο ασφαλής όσο του Πούτιν. Ταυτόχρονα, μετά τις καταστροφικές κατοχές του Αφγανιστάν και του Ιράκ, οι Αμερικανοί ψηφοφόροι έχουν πολύ λιγότερη ανοχή σε επιχειρήσεις που θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή Αμερικανών στρατιωτών.

Ο Τραμπ δεν είναι ιδιαίτερα πειθαρχημένος στρατηγός, ούτε είναι ένας επικεντρωμένος τακτικιστής. Βασίζεται πάντα σε απειλές και εκφοβισμό για να επιτύχει τους στόχους του, εκμεταλλευόμενος τη δειλία και την αδυναμία των συγχρόνων του. Προφανώς, στοιχηματίζει ότι ο εκφοβισμός θα χρησιμεύσει για να υποτάξει τις κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής στις ιδιοτροπίες του χωρίς την ανάγκη περαιτέρω στρατιωτικής δράσης. Εάν αυτό δεν λειτουργήσει, πιθανότατα σκοπεύει να βασιστεί στη στρατιωτική τεχνολογία, σε ιδιώτες μισθοφόρους και σε άλλα μέσα άσκησης βίας χωρίς να χρειάζεται να στείλει αμερικανικά στρατεύματα για να καταλάβουν τη Βενεζουέλα ή άλλες χώρες. Αλλά ο πόλεμος, μόλις προκληθεί, επιβάλλει τη δική του λογική. Εάν η κυβέρνηση Τραμπ συνεχίσει σε αυτή την πορεία, οι αμερικανικές δυνάμεις ενδέχεται να εμπλακούν σε ανοιχτή σύγκρουση.

Μετά την επίθεση στη Βενεζουέλα, ο Τραμπ και οι μπράβοι του απείλησαν να αναλάβουν παρόμοιες ενέργειες με στόχο το Μεξικό, την Κούβα, την Κολομβία, τη Δανία και άλλα έθνη. Σίγουρα θα τις αναλάβουν εάν νιώσουν ότι ενεργούν από θέση ισχύος, αλλά ακόμη και αν τα πράγματα πάνε άσχημα γι’ αυτόν, ο Τραμπ μπορεί να επιχειρήσει να χρησιμοποιήσει τέτοια κόλπα για να αποσπάσει την προσοχή από την αδυναμία του.

Αυτοκίνητα περιμένουν σε ουρές για καύσιμα στη Βενεζουέλα μετά τις επιθέσεις. Και αυτό, στη χώρα με το 17% των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου.

Η Επιστροφή της Λεηλασίας

Ο καπιταλισμός ξεκίνησε εν μέσω αποικιακής λεηλασίας και, καθώς τα περιθώρια κέρδους μειώνονται σε ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία, οι κυβερνήσεις επιστρέφουν σε αυτή την παλιομοδίτικη στρατηγική συσσώρευσης. Αυτό εξηγεί την αρπαγή γης από τον Πούτιν στην Ουκρανία, τη συνεχιζόμενη προσπάθεια του Νετανιάχου να χρησιμοποιήσει τη γενοκτονία ως μορφή εξευγενισμού και την τελευταία περιπέτεια του Τραμπ στη Βενεζουέλα.

Σε ένα έγγραφο με τίτλο «Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας» του Νοεμβρίου 2025, η κυβέρνηση Τραμπ δεσμεύτηκε ρητά σε ένα «Επακόλουθο Τραμπ» του Δόγματος Μονρόε, με στόχο την «αποκατάσταση της αμερικανικής υπεροχής στο Δυτικό Ημισφαίριο» ως μέσο για να «στερηθούν οι ανταγωνιστές εκτός του Ημισφαίριου τη δυνατότητα να τοποθετούν δυνάμεις ή άλλες απειλητικές δυνατότητες ή να κατέχουν ή να ελέγχουν στρατηγικά ζωτικής σημασίας περιουσιακά στοιχεία στο Ημισφαίριό μας».

Ο Τραμπ έχει ασπαστεί την αυτο-εξιδανικευμένη μετονομασία αυτής της γεωπολιτικής στρατηγικής σε «Δόγμα Ντονρόε», δηλώνοντας ότι «η αμερικανική κυριαρχία στο Δυτικό Ημισφαίριο δεν θα αμφισβητηθεί ποτέ ξανά». Αυτό αφορά το πετρέλαιο, όπως έχει τονίσει ο Τραμπ – η Βενεζουέλα περιέχει το 17% των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου – αλλά είναι επίσης ένα μέσο για να διεκδικήσει την εξουσία με την Κίνα, η οποία είναι σημαντικός επενδυτής και εισαγωγέας της πετρελαϊκής βιομηχανίας της Βενεζουέλας, αγοράζοντας το 80% των εξαγωγών πετρελαίου της Βενεζουέλας και στηρίζοντας τη πετρελαϊκή βιομηχανία της Βενεζουέλας με δάνεια άνω των 60 δισεκατομμυρίων δολαρίων από το 2007. Αυτή η στρατηγική προηγείται του Τραμπ: μια ανανέωση του Δόγματος Μονρόε με επίκεντρο τον ανταγωνισμό με την Κίνα και τη Ρωσία στον Παγκόσμιο Νότο ήταν βασικό μέρος της Επιτροπής του 2024 για τη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας που δημιουργήθηκε υπό την κυβέρνηση Τζο Μπάιντεν. Η Επιτροπή του 2024 ζήτησε ρητά τον ανταγωνισμό με την Κίνα και τη Ρωσία για τη μόχλευση στη Λατινική Αμερική όσον αφορά την «ανάπτυξη και αξιοποίηση των φυσικών πόρων, καθώς και τις εγκαταστάσεις και τις δυνατότητες προβολής ισχύος». Ενώ ο Τραμπ αντιπροσωπεύει τη στροφή προς την απολυταρχία, η γεωπολιτική και οικονομική λογική βρισκόταν ήδη σε ισχύ.

Με άλλα λόγια, η ωμή βαρβαρότητα του Τραμπ προσφέρει στην άρχουσα τάξη μια λύση σε ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι καπιταλιστές όλων των αποχρώσεων – το πρόβλημα της εξαφάνισης των ευκαιριών.

Το σχέδιο του Τραμπ να αναλάβουν οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες τον έλεγχο της εξόρυξης πόρων στη Βενεζουέλα αποτελεί μέρος μιας νέας φάσης αποικιακής λεηλασίας, μιας επιστροφής στην άμεση κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων από άλλες χώρες. Πρέπει να το κατανοήσουμε αυτό στο ευρύτερο πλαίσιο της στασιμότητας και της χρηματιστικοποίησης. Ιστορικά, αυτό αντικατοπτρίζει προηγούμενες περιόδους «συστημικού χάους»,¹ όταν η μείωση των κερδών ανάγκασε τους καπιταλιστές να στραφούν προς την οικονομική κερδοσκοπία και ο μηχανισμός του καπιταλιστικού παγκόσμιου συστήματος αγωνίστηκε μέχρι να ανασυσταθεί σε μια νέα τάξη μέσω της μαζικής βίας. Το πιο σχετικό πρόσφατο παράδειγμα είναι η περίοδος από το 1914 έως το 1945, η οποία είδε και τους δύο παγκόσμιους πολέμους του 20ού αιώνα.

Δεν πρόκειται λοιπόν μόνο για το πετρέλαιο. Είναι ένα μέσο για να ενισχυθούν οι συνθήκες για την καπιταλιστική κερδοσκοπία γενικά, και μια πρόγευση μιας μεγαλύτερης κλίμακας βίας που θα έρθει. Μπαίνουμε σε μια φάση σχέσεων που βασίζονται στην καθαρή βία, όχι στο «κράτος δικαίου» ή τη διπλωματία, και αυτή η επίθεση -όπως και η ίδια η προεδρία Τραμπ- είναι ένα σύμπτωμα, όχι μια αιτία.

Αλλά αυτό αντιπροσωπεύει μια απόκλιση από τον εθνικιστικό και λαϊκιστικό ιμπεριαλισμό του παρελθόντος, όπου τα καθεστώτα έκλεβαν πόρους από την παγκόσμια περιφέρεια προκειμένου να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής στον αυτοκρατορικό πυρήνα. Η επίθεση του Τραμπ στη Βενεζουέλα έχει υπολογιστεί για να ωφελήσει ένα ολοένα και μικρότερο κλιμάκιο καπιταλιστών. Η μεσαία τάξη και η λευκή εργατική τάξη δεν είναι πλέον «μικρότεροι εταίροι» σε αποικιακές επιχειρήσεις και έχουν ολοένα και λιγότερους λόγους να ταυτίζονται μαζί τους.

Το Ζήτημα της Ηγεσίας

Αρχικά, η αντιπρόεδρος της Βενεζουέλας Ντέλσι Ροντρίγκες υιοθέτησε έναν προκλητικό τόνο, αλλά αμέσως υποχώρησε σε πιο συμφιλιωτική ρητορική. Αυτό έχει πυροδοτήσει εικασίες ότι η Ροντρίγκες μπορεί να είναι έτοιμη να συνεργαστεί με το καθεστώς Τραμπ ή ότι συνεργάζεται ήδη.

Διάφορα πιθανά σενάρια υπάρχουν και είναι δύσκολο να προσδιοριστεί η αλήθεια. Ίσως οι Ηνωμένες Πολιτείες να έχουν βάλει την Ντέλσι Ροντρίγκεζ σε μια τρομακτική κατάσταση, αλλά εκείνη να αντέχει με θάρρος. Ίσως το καθεστώς Τραμπ έχει ήδη διαπραγματευτεί κρυφά με την Ντέλσι Ροντρίγκεζ και εκείνη να σκοπεύει να μιλήσει σκληρά, διευκολύνοντας παράλληλα την αμερικανική ατζέντα για την εξόρυξη πόρων. Ίσως συμβαίνει κάτι άλλο. Ανεξάρτητα από αυτό, η ευαλωτότητα του Τσαβισμού² μέχρι την απαγωγή του ηγέτη του —και την πιθανότητα η Ροντρίγκεζ ή άλλα μέλη της κυβέρνησης της Βενεζουέλας να είναι συνένοχοι ή να γίνουν συνένοχοι στο σχέδιο του Τραμπ να αναλάβει τον έλεγχο των πόρων της Βενεζουέλας— υπογραμμίζουν το γεγονός ότι όλες οι ιεραρχίες αποτελούν σημείο αποτυχίας για τους αγώνες απελευθέρωσης.

Έχουμε ήδη δει πώς η ηγεσία προηγούμενων επαναστατικών αριστερών κινημάτων, όπως η κυβέρνηση του Ντανιέλ Ορτέγκα στη Νικαράγουα, έχει ενσωματωθεί βίαια στη λειτουργία του νεοφιλελευθερισμού και έχει αναγκαστεί να επιβάλει καπιταλιστικά μέτρα λιτότητας και κρατικό έλεγχο στους πληθυσμούς που βρίσκονται υπό την κυριαρχία τους. Αντιμέτωποι με αυτές τις ήττες, ορισμένοι καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ο μόνος τρόπος για να αποκτήσει κανείς κυριαρχία είναι να ελέγχει ένα ισχυρό έθνος-κράτος που διαθέτει πυρηνικά όπλα. Αυτή είναι η λογική που διέπει τον « καμπισμό », την υποστήριξη σε ιμπεριαλιστικές δυνάμεις όπως η Ρωσία και η Κίνα που ανταγωνίζονται τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ωστόσο, η Ρωσία και η Κίνα λειτουργούν σύμφωνα με την ίδια αυταρχική, καπιταλιστική λογική που λειτουργεί η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών σήμερα – και όσοι επιλέγουν να τις υποστηρίξουν δεν θα έχουν μεγαλύτερη επιρροή στις ενέργειες των ηγετών τους από ό,τι οι Βενεζουελάνοι στην κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών. Όσοι επιδιώκουν να ευθυγραμμιστούν με τον έναν ή τον άλλο γεωπολιτικό κρατικό παράγοντα, αναπόφευκτα θα καταλήξουν να υπερασπίζονται τους γενοκτονικούς αυταρχικούς ηγέτες από μια θέση απόλυτης αδυναμίας. Η πραγματική εναλλακτική λύση δεν είναι ο καμπισμός, αλλά μια διεθνής αντίσταση από-τα-κάτω που εκτείνεται πέρα ​​από τα σύνορα.

Αλλά για να αποτελέσει αυτό μια πειστική εναλλακτική λύση, οι άνθρωποι στις Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να αναπτύξουν την ικανότητα να αποτρέψουν την κυβέρνηση των ΗΠΑ από βομβαρδισμούς και λεηλασίες στο εξωτερικό.

Τι να περιμένετε, πώς να προετοιμαστείτε

Η επίθεση στη Βενεζουέλα σηματοδοτεί την κλιμάκωση ενός πολέμου δι’ αντιπροσώπων με την Κίνα. Η μετατόπιση της βιομηχανικής βάσης, συμπεριλαμβανομένης της τεχνολογικής βιομηχανίας, σε μια βιομηχανία σε καιρό πολέμου είναι ένας τρόπος αντιμετώπισης της στασιμότητας της οικονομίας, αλλά αυτό θα είναι δυνατό μόνο εάν η κυβέρνηση Τραμπ καταφέρει να ενισχύσει το «εθνικό πνεύμα» και τον πατριωτισμό. Αναμφισβήτητα, η βιασύνη για την ενοποίηση της χρηματοδότησης και του πολλαπλασιασμού της τεχνητής νοημοσύνης αποσκοπεί στη δημιουργία ενός πιο εύπιστου και ελεγχόμενου πληθυσμού προς την κατεύθυνση αυτού του τελικού σκοπού.

Βραχυπρόθεσμα, μπορούμε να περιμένουμε να δούμε την κυβέρνηση Τραμπ να επιχειρεί για άλλη μια φορά να χρησιμοποιήσει τον Νόμο περί Ξένων Εχθρών εναντίον Βενεζουελάνων και άλλων στόχων. Η προηγούμενη προσπάθεια του Τραμπ και του Μίλερ απορρίφθηκε στο δικαστήριο επειδή οι ΗΠΑ δεν βρίσκονταν, στην πραγματικότητα, σε πόλεμο. Τώρα που έχουν δημιουργήσει έναν πόλεμο, θα τον χρησιμοποιήσουν για να κηρύξουν μια σειρά από πρόσθετες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και να δικαιολογήσουν πρόσθετα μέτρα καταστολής. Μπορούμε επίσης να περιμένουμε περισσότερη ρατσιστική βία κατά των Λατινοαμερικανών και των Κινέζων, καθώς και αντίποινα κατά της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ από μη κρατικούς παράγοντες ή πληρεξούσιους παράγοντες, τα οποία η κυβέρνηση Τραμπ θα επιδιώξει να εκμεταλλευτεί για να προωθήσει την ατζέντα της.

Οι ενδιάμεσες εκλογές έχουν προγραμματιστεί για τον Νοέμβριο του 2026. Ο Ντόναλντ Τραμπ και οι Ρεπουμπλικάνοι δεν είναι ευνοημένοι. Αλλά ο Τραμπ έχει ήδη ξεπεράσει τόσες πολλές κόκκινες γραμμές που δεν μπορεί να ανεχθεί καμία απειλή για την εξουσία του. Είτε μέσω εκλογικών παρεμβάσεων, νοθείας, είτε, πιθανότατα, μεθοδευμένων κρίσεων που νομιμοποιούν μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης, μπορούμε να περιμένουμε ότι οι ενδιάμεσες εκλογές θα είναι οι λιγότερο «δημοκρατικές» εκλογές στην πρόσφατη ιστορία. Οι εκλογές από μόνες τους δεν θα μας βγάλουν από αυτό το χάος. 

Καθώς ο Τραμπ μαστίζεται από διάφορες κρίσεις, σκάνδαλα και εμπόδια, θα γίνει πιο βίαιος, απρόβλεπτος και επικίνδυνος. Αυτό είναι ένα σημάδι αδυναμίας, αλλά είναι μια αδυναμία που υποστηρίζεται από την πλήρη ισχύ του αμερικανικού στρατού. Θα πρέπει να αναμένουμε στρατιωτικές εμπλοκές σε μεγαλύτερη κλίμακα μέχρι τον Οκτώβριο του τρέχοντος έτους, συμπεριλαμβανομένων περαιτέρω αναπτύξεων της Εθνοφρουράς και ίσως ακόμη και στρατιωτικού νόμου.

Οι μη δημοφιλείς πόλεμοι χωρίς σαφή εντολή -ειδικά οι πόλεμοι που έχουν ως αποτέλεσμα θύματα στις ΗΠΑ ή άλλες θυσίες στο εσωτερικό- μπορούν να σημάνουν την πτώση ενός καθεστώτος. Είναι καθήκον μας να μετατρέψουμε αυτόν τον πόλεμο -μαζί με τα άλλα λάθη του Τραμπ και τους πολέμους που θα ακολουθήσουν- σε μυλόπετρα γύρω από το λαιμό ολόκληρης της άρχουσας τάξης. Θα χρειαστεί τόση λαϊκή δύναμη για να εκδιωχθεί ο Τραμπ, ώστε να διαδώσουμε παρόμοιες φιλόδοξες προτάσεις -όχι απλώς να απαιτήσουμε την επιστροφή σε ένα αντιδημοφιλές κεντρώο status quo. Οι επαναστάτες πρέπει να προετοιμαστούν να ξεπεράσουν τις κεντρώες προσπάθειες να αναδιαμορφώσουν το κράτος. Μπορεί να φαίνεται δύσκολο να το φανταστεί κανείς τώρα, αλλά οι εξεγέρσεις και οι επαναστάσεις εκτυλίσσονται γρήγορα. Οι επαναστάσεις της «Γενιάς Ζ» ανέτρεψαν καθεστώτα σε όλο τον κόσμο κατά τη διάρκεια του 2024.

Διαδηλώσεις σε όλες τις ΗΠΑ έχουν χρησιμοποιήσει γνωστά συνθήματα όπως «Όχι αίμα για πετρέλαιο». Δυστυχώς, ο Τραμπ έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι οπαδοί του θέλουν και τα δύο – πετρέλαιο και αίμα. Τα αντιπολεμικά κινήματα τείνουν να είναι εγγενώς συντηρητικά, καθώς επιδιώκουν να επηρεάσουν την κρατική πολιτική. Αλλά όπως και οι κυβερνήσεις πριν από αυτό, το καθεστώς Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι δεν ανησυχεί για την αντιπολίτευση. Αντί να παρουσιάζουμε αιτήματα μέσω συμβολικών διαμαρτυριών, πρέπει να οικοδομήσουμε οριζόντια κινήματα ικανά να αντιμετωπίσουν τις ανάγκες μέσω άμεσης δράσης. Αυτά θα πρέπει να επικεντρωθούν στις κοινές συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι απλοί άνθρωποι από το Καράκας μέχρι τη Μινεάπολη: φτώχεια, λιτότητα, λεηλασία βασικών πόρων, έλεγχος από βίαιους μισθοφόρους, διακυβέρνηση από ανεύθυνους μεγιστάνες. Η αντίσταση στη δραστηριότητα της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες αποτελεί ένα πολλά υποσχόμενο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.

Αν, πράγματι, όπως υπονοεί ο Stephen Miller, οι κυβερνήσεις δεν αντιπροσωπεύουν τις επιθυμίες ή την αυτονομία των ανθρώπων που κυβερνούν, αν -όπως θα έπρεπε τώρα να είναι προφανές σε όλους- δεν έχουν κατά νου τα συμφέροντά μας, αλλά απλώς ενεργούν για να αρπάξουν όσο το δυνατόν περισσότερο πλούτο για τον εαυτό τους, τότε κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να τις υπακούσει. Το μόνο ερώτημα είναι πώς να δημιουργήσουμε αρκετή συλλογική δύναμη -αρκετή δύναμη βάσης, αρκετή οριζόντια εξουσία- για να τις νικήσουμε.

Παράρτημα: Περαιτέρω Ανάγνωση

Αρχικά, οι αναγνώστες θα πρέπει να συμβουλευτούν το άρθρο « Καταδικάζουμε την Αυτοκρατορική Επίθεση στη Βενεζουέλα », μια διεθνή δήλωση λατινοαμερικανικών αναρχικών οργανώσεων που δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2025.

Για βαθύτερο ιστορικό της κατάστασης στη Βενεζουέλα, ενθαρρύνουμε τους ισπανόφωνους αναγνώστες να μελετήσουν το αρχείο της πλέον αναρχικής έκδοσης της Βενεζουέλας, El Libertario, όπου μπορεί κανείς να βρει, για παράδειγμα, μια κριτική αξιολόγηση των Μπολιβαριανών κοινωνικών οργανώσεων από το 2006 ή μια συλλογή κειμένων σχετικά με τον ρόλο της πετρελαϊκής βιομηχανίας στην υποταγή των λαϊκών κινημάτων βάσης στη Βενεζουέλα και στην ενσωμάτωσή τους στην παγκόσμια οικονομία:

«Η Βενεζουέλα αποτελεί μέρος της διαδικασίας οικοδόμησης νέων μορφών διακυβέρνησης στην περιοχή, οι οποίες έχουν αποκινητοποιήσει τα κοινωνικά κινήματα που ανταποκρίθηκαν στην εφαρμογή μέτρων διαρθρωτικής προσαρμογής τη δεκαετία του 1990, νομιμοποιώντας εκ νέου τόσο το κράτος όσο και την αντιπροσωπευτική δημοκρατία, προκειμένου να ικανοποιηθούν οι ποσοστώσεις εξαγωγής φυσικών πόρων προς τις κύριες αγορές του κόσμου».

-Ley Habilitante: dictadura para el capital energético (“The Enabling Law: Dictatorship for Energy Capital) στο El Libertario #62, Μάρτιος-Απρίλιος 2011

Θα μπορούσαμε να κατανοήσουμε την επίθεση του Τραμπ στη Βενεζουέλα ως έναν τρόπο συνέχισης αυτής της «διαδικασίας οικοδόμησης νέων μορφών διακυβέρνησης στην περιοχή» σήμερα.

The post «Ένας κόσμος που κυβερνάται από τη βία» Η επίθεση στη Βενεζουέλα & οι επερχόμενες συγκρούσεις | Crimethinc   first appeared on Aυτολεξεί.

Στο τελευταίο μου μάθημα, μελετώντας το διεθνές δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μοιράστηκα την εργασία μου που ανέλυε τον νόμο της Ουκρανίας για τους αυτόχθονες πληθυσμούς, ο οποίος, αν και ατελής, προστατεύει τα εδαφικά και γλωσσικά δικαιώματα των Τατάρων της Κριμαίας, των Καραϊτών και των Κριμτσάκ. Στη συζήτηση στην αίθουσα, ένας φίλος και αυτοαποκαλούμενος μαρξιστής που φορούσε κεφίγια με ρώτησε αν γνώριζα ότι η ρωσική γλώσσα καταπιέζεται ευρέως στην Ουκρανία. Παρά τη δίκαιη υποστήριξή του προς την Παλαιστίνη και την ορθή κριτική του προς τις αποικιακές κυβερνήσεις, έτεινε να είναι συμπαθής προς μια διαφορετική αποικιακή, αυτοκρατορική δύναμη, επαναλαμβάνοντας μια από τις παραποιημένες δικαιολογίες της Ρωσίας για την εμπλοκή σε έναν απρόκλητο επιθετικό πόλεμο.

Η επέκταση της κριτικής μας πέρα ​​από τη δυτική αποικιακή αυτοκρατορία είναι σημαντική καθώς αγωνιζόμαστε να βρούμε εναλλακτικές λύσεις σε οποιαδήποτε μορφή καταπιεστικής, συγκεντρωτικής εξουσίας. Καθώς ο φασισμός φουσκώνει στην αυλή μας, μπορούμε να μάθουμε από τον ουκρανικό λαό που αντιστέκεται ενεργά σε ένα φασιστικό αυταρχικό κράτος. Και καθώς προσπαθούμε να κατανοήσουμε πώς να διαλύσουμε μια αυτοκρατορία εδώ, μπορούμε κάλλιστα να μην ξεχνούμε ότι το πρόβλημα δεν είναι η μία αυτοκρατορία ή η άλλη. Αντίθετα, το πρόβλημα είναι η ίδια η αυτοκρατορία. Καθώς μια αυτοκρατορία εξαναγκάζει την Ουκρανία σε μια συμφωνία για τα ορυκτά, μια άλλη αυτοκρατορία εκτοξεύει αυτή τη στιγμή βαλλιστικούς πυραύλους σε εμπορικά κέντρα στην Ουκρανία. 

Οι ακόλουθες πηγές με βοήθησαν να κατανοήσω την ουκρανική αντίσταση ως την προσπάθεια απομάκρυνσή της από την ανάσα μιας αποικιακής δύναμης αιώνων.

Ρωσικός Αποικισμός 101 (2023)

Μέχρι να βρω το εικονογραφημένο βιβλίο, Russian Colonialism 101, του Ουκρανού δημοσιογράφου Μαξίμ Εριστάβι, δεν είχα ακούσει για μια ρωσική ιστορία που να εξηγείται ως αποικιακή δύναμη. Στους δυτικούς αντιαποικιακούς, αντικαπιταλιστικούς κύκλους στους οποίους βρισκόμουν, η Σοβιετική Ένωση γενικά είτε ήταν ανεκτή είτε παινευόταν, με τις βίαιες εκκαθαρίσεις του Ιωσήφ Στάλιν να θεωρούνται ένα από τα μόνα σκοτεινά σημεία που αμαυρώνουν αυτή την εναλλακτική λύση στον καπιταλισμό. Γνώριζα λίγα για τον προκάτοχό της, τη Ρωσική Τσαρική Αυτοκρατορία, ή τη σημερινή Ρωσική Ομοσπονδία.

Αυτός ο οδηγός (ουσιαστικά μια λίστα ανάγνωσης από μόνος του) εξηγεί ότι οι 3 τελευταίες εκδοχές της ρωσικής κυριαρχίας -από τους Τσάρους στους Μπολσεβίκους και στο καθεστώς του Βλαντιμίρ Πούτιν- έχουν χρησιμοποιήσει τις ίδιες αποικιακές τακτικές για να ελέγξουν και να καταπιέσουν τις αυτόχθονες εθνότητες που γειτνιάζουν και βρίσκονται εντός των συνόρων της Ρωσίας. Όταν οι Ρώσοι αιχμάλωτοι πολέμου απελευθερώνονται, συχνά φωτογραφίζονται κρατώντας σημαίες της Τσαρικής Ρωσίας, της Ένωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ) και της Ρωσικής Ομοσπονδίας ταυτόχρονα. Το βιβλίο καταδεικνύει ότι ο τρέχων πόλεμος στην Ουκρανία απέχει πολύ από το να είναι ένα μοναδικό σχέδιο ενός διψασμένου για εξουσία δικτάτορα, αλλά ένα ατυχές χαρακτηριστικό της ρωσικής αποικιακής κρατικής υπόστασης.

Ματριόσκα των Ψεμάτων: Το Τέλος της Αυτοκρατορίας (2024)

Το podcast “Matryoshka of Lies”, με παρουσιαστή τον Maksym Eristavi και το ειδησεογραφικό πρακτορείο Ukrainska Pravda, εμβαθύνει σε λιγότερο γνωστές ιστορίες της ρωσικής αποικιοκρατίας. Το φινάλε της πρώτης σεζόν, “Ending Empire”, αγγίζει την επέκταση της Ρωσίας στην Αλάσκα στα τέλη του 1700, όπου επέκτειναν τις ίδιες πολιτικές καταναγκασμού και υποδούλωσης που εφάρμοσαν στα αυτόχθονα έθνη της Βόρειας Ασίας. (Η αντίσταση των Tlingit σε αυτή τη ρωσική αποικιοκρατία αποτυπώνεται καλύτερα από τον Gord Hill στο κόμικ “The 500 Years of Indigenous Resistance: Revised and Expanded”).

Εν μέρει, ο σκοπός του επεισοδίου και του podcast στο σύνολό του είναι να επιτρέψει στο δυτικό κοινό να κατανοήσει καλύτερα τη ρωσική αποικιοκρατία ως κάτι παρόμοιο με τις γενοκτονικές φρικαλεότητες της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας με τις οποίες πολλοί Βορειοαμερικανοί μόλις πρόσφατα αρχίζουν να αντιμετωπίζουν. Όπως πολλοί ριζοσπάστες στη Βόρεια Αμερική που ζητούν τον τερματισμό της ηγεμονίας και της βίας των ΗΠΑ μέσω του τέλους της Αμερικανικής Αυτοκρατορίας, αυτό το επεισόδιο υποδηλώνει ότι μια “ολική επανεκκίνηση απέναντι σε αυτό που είναι τώρα η Ρωσική Ομοσπονδία” είναι ο μόνος τρόπος για να τερματιστούν αυτές οι συνεχιζόμενες αποικιακές επεκτατικές τακτικές.

Μια Σύντομη Ιστορία ενός Μακροχρόνιου Πολέμου: Ο Αγώνας της Ουκρανίας κατά της Ρωσικής Κυριαρχίας (2025)

Οι πολιτικές ελέγχου των τροφίμων και της αναγκαστικής λιμοκτονίας αποτελούν εδώ και καιρό μια γενοκτονική πολιτική των αποικιακών κυβερνήσεων, από τη σκόπιμη εξόντωση των ιθαγενικών πηγών τροφίμων στον Καναδά, έως την τρέχουσα ολοποίηση της τροφής στη Γάζα από το Ισραήλ. Το Χολοντόμορ (Holodomor=«θάνατος από λιμοκτονία») συνέβη το 1932-’33 στην Ουκρανία και οδήγησε στον θάνατο πάνω από το ένα πέμπτο όλων των Ουκρανών. Οι σοβιετικές πολιτικές επέβαλαν την κολεκτιβοποίηση των αγροκτημάτων, φυλάκισαν ή σκότωσαν ανθρώπους επειδή έκρυβαν ή «έκλεβαν» σιτηρά και θέσπισαν περιορισμούς στις μετακινήσεις, ώστε οι Ουκρανοί-ες να μην έχουν πρόσβαση σε άλλες πηγές τροφίμων.

Ενώ οι περισσότερες αφηγήσεις του πολέμου ξεκινούν το 2022 ή ίσως το 2014, το graphic novel της Mariam Naiem θέτει τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία σε μια προοπτική από τις αρχές της ουκρανικής εθνικότητας. Ξετυλίγει τη μακρά ιστορία πολιτικών που αποσκοπούσαν στην κατάσβεση των ουκρανικών κινημάτων κυριαρχίας που απείλησαν τον ρωσικό έλεγχο επί των πολύτιμων ουκρανικών φυσικών πόρων: από το Χολοντόμορ μέχρι τις πολιτικές που αποσκοπούσαν στην περιθωριοποίηση της ουκρανικής γλώσσας, έως την εισβολή της Ρωσίας με το που η Ουκρανία μετατοπίστηκε στην ευρωπαϊκή σφαίρα επιρροής. Αυτή η εισαγωγή στην ιστορία της περιοχής βοηθά να δοθεί ένα σημασιακό πλαίσιο στον πόλεμο, εξηγώντας τους αιώνες της ρωσικής αυτοκρατορίας και της ουκρανικής αντίστασης.

Hanna Perekhoda: «Ο αγώνας για την ελευθερία στην Ουκρανία είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τον παγκόσμιο αγώνα κατά των φασιστικών δυνάμεων» (2025)

Ενώ η δυτική αριστερά έχει γενικά εκφράσει την υποστήριξή της προς την Ουκρανία, σε ορισμένους αντιιμπεριαλιστικούς κύκλους, ο διάλογος συχνά ακινητοποιείται όταν κάποιος συνδέει την Ουκρανία με το ΝΑΤΟ, τους Ναζί ή τα πυρηνικά. Σε αυτή τη συνέντευξη, η Hanna Perekhoda, Ουκρανή σοσιαλίστρια και ιστορικός, αναφέρεται συνοπτικά σε μερικά από τα πιο αμφιλεγόμενα από αυτά τα εμπόδια. Εξηγεί ότι η υποτιθέμενη καταπίεση της ρωσικής γλώσσας και η ρωσοφοβία είναι παρόμοια με την αντι-λευκή ρατσιστική ρητορική που αυξάνεται στη Δύση. Η Perekhoda μιλά για τον ισχυρισμό του Πούτιν ότι η Ουκρανία έχει καταληφθεί από Ναζί, μια προπαγανδιστική δικαιολογία για τον πόλεμο που θυμίζει τη μυθολογία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αναγνωρίζει την ακροδεξιά της Ουκρανίας, σημειώνοντας ότι έχει επανειλημμένα αποδειχθεί ένα περιθωριακό κίνημα. Δεδομένου ότι προβλήματα με την ακροδεξιά υπάρχουν παντού, αμφισβητεί αν αυτό δικαιολογεί μια ολοκληρωτική εισβολή ή μια παρακράτηση στρατιωτικής υποστήριξης ή άλλης βοήθειας. Σημειώνει ότι αυτό που πραγματικά διακινδυνεύει μια άνοδο του φασισμού είναι ένας μακροχρόνιος πόλεμος που διεξάγεται από ένα φασιστικό ρωσικό καθεστώς όπου οι απλοί Ουκρανοί ριζοσπαστικοποιούνται από χρόνια στρατιωτικής κατοχής και συστηματικής καταπίεσης. Όπως ξεκαθαρίζει η Perekhoda, αυτό που χρειάζεται είναι υποστήριξη για τις ζωές των Ουκρανών, την αυτονομία και την αντίσταση.

Οι απλοί άνθρωποι δεν κουβαλούν πολυβόλα: Σκέψεις για τον πόλεμο (2025)

Ο Ουκρανός συγγραφέας Artem Chapeye δίνει μια σύγχρονη αφήγηση για το πώς είναι να βρίσκεσαι θύμα ενός αποικιακού επεκτατικού πολέμου. Ως αυτοαποκαλούμενος ειρηνιστής, αριστερός και φεμινιστής, ο Chapeye εντάχθηκε στον στρατό της Ουκρανίας το 2022. Αφού προσπαθεί να νουθετήσει ευγενικά τους δυτικούς αντιιμπεριαλιστές αριστερούς για την έλλειψη κριτικής τους σε άλλες δυνάμεις σε σύγκριση με τη σχολαστική κριτική που ασκούν στην Αμερικανική Αυτοκρατορία, ο Chapeye αναφέρεται στο προνόμιο του ειρηνισμού που κρίνει την ουκρανική (και άλλες) αντίσταση· στις αναρχικές παραδόσεις της ιστορικής αντίστασης της Ουκρανίας στην αυτοκρατορία· στην πλοήγηση στην ένταση του να είσαι ενάντια στους αυταρχικούς κινδύνους του εθνικισμού, ενώ αγωνίζεσαι για μια πολιτική -και όχι εθνική- κοινότητα που βρίσκεται υπό ένα έθνος-κράτος· και στο απίστευτο ψυχολογικό κόστος του πολέμου.

Μιλώντας στον εαυτό του όσο και στο δυτικό κοινό, ο Chapeye εξηγεί την ουκρανική αντίσταση ως εξής: «Μπορούμε είτε να αντισταθούμε τώρα, με τις απώλειες που αναγκαστικά συνοδεύουν αυτό, είτε να παραμείνουμε η αποικία μιας αυτοκρατορίας για άλλα εκατό χρόνια». Το βιβλίο του εξηγεί ότι η απόφασή του να πολεμήσει ενάντια στη ρωσική εισβολή δεν οφείλεται σε μια εγγυημένη νίκη, αλλά στην ηθική επιταγή να καταπολεμήσει τον φασισμό σε όλες τις μορφές του. 

ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΕΡΓΑ:

Όπου τελειώνει η Ρωσία (ταινία, 2024)

Μάχνο: Ουκρανός Μαχητής της Ελευθερίας (graphic novel, 2022)

Γεια σου, σερβιτόρα! – Έλεν Ποτρομπένκο

Τα τρολς του Πούτιν – Τζέσικα Άρο (2022)

Χωρίς το Κράτος – Emily Channell-Δικαιοσύνη

Πέντε κοτσάνια σιταριού (graphic novel, 2022)

The post Ουκρανική αντίσταση στον ρωσικό αποικισμό – Λίστα ανάγνωσης first appeared on Aυτολεξεί.

Δεν είναι κάποιο σπουδαίο μυστικό, ότι στον 21ο αιώνα, η εξουσία έχει εξελιχθεί και έχει αλλάξει μορφή. Δεν εδράζεται πια μονάχα σε στρατούς, εδαφικές κατακτήσεις ή φυσικούς πόρους, αλλά μετατοπίζεται ραγδαία στον χώρο του ψηφιακού, εκεί όπου η πληροφορία έχει αναχθεί στην πρώτη ύλη κάθε οικονομικής και πολιτικής διαδικασίας. Οι κοινωνίες δεν κατακτώνται πλέον με όπλα, αλλά με αλγορίθμους και χρήση δεδομένων. Η νέα μορφή εξάρτησης που προκύπτει από αυτή τη μετατόπιση περιγράφεται εύστοχα με τον όρο ψηφιακή αποικιοκρατία – έναν όρο που λειτουργεί ως εννοιολογικό εργαλείο για την κατανόηση των σύγχρονων μορφών της κυριαρχίας.

Σε αντίθεση με την κλασική αποικιοκρατία, η οποία στηριζόταν διαχρονικά στην άμεση βία και στον έλεγχο των φυσικών πόρων και των εδαφών, η ψηφιακή αποικιοκρατία θεμελιώνεται στην ιδιοποίηση της πληροφορίας (big data) και στην εκμετάλλευση της ανθρώπινης εμπειρίας. Οι τεχνολογικές πλατφόρμες – Google, Meta, Amazon, Apple, Microsoft κ.ο.κ. – από καπιταλιστικές επιχειρήσεις, έχουν αναχθεί σε υπερκρατικούς δρώντες που διαχειρίζονται και καθορίζουν τη ροή της γνώσης σε παγκόσμια κλίμακα. Η συσσώρευση των δεδομένων στα χέρια αυτών των εταιρειών έχει δημιουργήσει ένα καθεστώς γνωσιακής εξάρτησης, όπου οι πολίτες λειτουργούν ταυτόχρονα ως παραγωγοί αλλά και ως αντικείμενα εκμετάλλευσης της πληροφορίας.

Η Αμερικανίδα διανοήτρια Shoshana Zuboff περιγράφει αυτή τη διαδικασία ως surveillance capitalism, έναν καπιταλισμό της επιτήρησης που μετασχηματίζει την ανθρώπινη εμπειρία σε δεδομένα συμπεριφοράς τα οποία αναλύονται, προβλέπουν και τελικά καθοδηγούν μελλοντικές ενέργειες (Zuboff, 2019). Εδώ το κέρδος για το κεφάλαιο δεν προκύπτει από την παραγωγή υλικών αγαθών, αλλά από τον έλεγχο της πληροφορίας. Οι χρήστες συμμετέχουν άθελά τους σε έναν μηχανισμό εξόρυξης δεδομένων, όπου η συναίνεση είναι ψευδής και η ιδιωτικότητα αντικαθίσταται από μια μόνιμη, αόρατη επιτήρηση.

Αυτή η λογική επεκτείνεται πέρα από την οικονομία, σε όλο το φάσμα της κοινωνικής ζωής. Οι Nick Couldry και Ulises Mejias μιλούν για data colonialism, την επέκταση δηλαδή των αποικιακών λογικών εκμετάλλευσης στο ψηφιακό πεδίο (Couldry & Mejias, 2019). Όπως η κλασική αποικιοκρατία στηρίχθηκε στην εξόρυξη φυσικών πόρων, έτσι και η σημερινή στηρίζεται στην εξόρυξη δεδομένων. Η αποικιοκρατική σχέση αναπαράγεται: λίγοι δρώντες αποσπούν τον πλούτο που παράγουν οι πολλοί. Οι χρήστες αντιμετωπίζονται ως πηγές δεδομένων και προσφέρουν χωρίς αντάλλαγμα την πρώτη ύλη της νέας οικονομίας.

Ωστόσο, η ψηφιακή αποικιοκρατία αποκτά επίσης πολιτικές και στρατιωτικές διαστάσεις. Η περίπτωση της Γάζας αποκαλύπτει με τον πιο ωμό τρόπο τη βιοπολιτική διάσταση της ψηφιακής κυριαρχίας. Όπως επισημαίνει η Leila Katibah (2025) σε πρόσφατη έρευνα, η Λωρίδα της Γάζας έχει μετατραπεί σε ένα πειραματικό πεδίο επιτήρησης, όπου τεχνολογίες αναγνώρισης προσώπου, συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και αλγοριθμικά εργαλεία χρησιμοποιούνται για τη συλλογή, ανάλυση και αξιοποίηση δεδομένων πληθυσμών. Τα drones, τα δορυφορικά δεδομένα, οι βάσεις πληροφοριών και τα προγνωστικά μοντέλα συμπεριφοράς συνθέτουν ένα καθεστώς όπου ο άνθρωπος μετατρέπεται σε δεδομένο προς διαχείριση.

Αυτό που άλλοτε θα ονομάζαμε κατοχή, σήμερα εκφράζεται μέσω τεχνολογικής επιτήρησης, ενός ψηφιακού καθεστώτος ελέγχου που λειτουργεί με την ίδια λογική του καπιταλισμού της επιτήρησης, αλλά με στρατιωτικούς όρους. Με λίγα λόγια, οι κάτοικοι της Γάζας δεν ελέγχονται μονάχα γεωπολιτικά, ελέγχονται και πληροφοριακά. Το σώμα, η μετακίνηση, η φωνή και η επικοινωνία τους αποτελούν πεδία καταγραφής. Το παράδειγμα αυτό δείχνει καθαρά ότι η ψηφιακή αποικιοκρατία αποτελεί μια συγκεκριμένη και πολύ υπαρκτή μορφή κυριαρχίας πάνω σε πληθυσμούς. Όπως σημειώνουν οι Couldry και Mejias, η αποικιοκρατία των δεδομένων δεν αντικαθιστά την παλιά αποικιοκρατία, αλλά τη συνεχίζει με νέα μέσα (2019).

Η “ύπουλη” αυτή εξουσία αυτή είναι αόρατη, διότι δεν επιβάλλεται βίαια αλλά μέσω της κανονικότητας. Ο πολίτης – ή ο αποικιοκρατούμενος του ψηφιακού κόσμου – δεν αντιλαμβάνεται την καταστολή, γιατί η εξάρτηση του παρουσιάζεται ως δεδομένο, ως trend και ως αναγκαιότητα. Με Καστοριαδικούς όρους θα λέγαμε ότι η σύγχρονη κοινωνία είναι ετερόνομη, γιατί βιώνει τους θεσμούς της – και μαζί την τεχνολογία της – ως φυσικά και αναπόφευκτα. Σε αυτό το πλαίσιο, η τεχνολογία έχει “φυσικοποιηθεί” και παρουσιάζεται ως ουδέτερο μέσο, ενώ στην πραγματικότητα είναι φορέας εξουσίας και αξιών. Η τεχνολογική ορθολογικότητα έχει μετατραπεί σε κυρίαρχη ιδεολογία καθώς ό,τι είναι μετρήσιμο θεωρείται ορθολογικό και ό,τι δεν μετριέται, παύει να έχει σημασία. Στη συνθήκη αυτή ο αλγόριθμος λειτουργεί ως νέος γραφειοκράτης, ιεραρχώντας την ορατότητα και ορίζοντας τι μπορεί να υπολογιστεί, άρα και τι μπορεί να υπάρξει. Με τον τρόπο αυτόν, η τεχνολογική εξουσία αντικαθιστά τον πολιτικό έλεγχο.

Αυτή η μεταβολή αποτυπώνεται καθαρά και στην εξαφάνιση των ψηφιακών Κοινών. Το διαδίκτυο, που αρχικά δημιουργήθηκε ως χώρος ανοιχτής συμμετοχής, έχει πλέον συγκεντρωθεί στα χέρια λίγων πλατφορμών. Ο James Boyle περιγράφει αυτή τη διαδικασία ως “περίφραξη των Κοινών του νου” (enclosure of the commons of the mind), δηλαδή την ιδιωτικοποίηση της γνώσης και του πολιτισμού (Boyle, 2008). Όπως οι αγρότες εκδιώχθηκαν από τα χωράφια στη γένεση του καπιταλισμού, έτσι σήμερα οι πολίτες εκδιώκονται από τα κοινά της πληροφορίας.

Η απώλεια αυτή είναι τόσο θεσμική, όσο και φαντασιακή καθώς υπονομεύει την ίδια την ιδέα του συλλογικού αγαθού. Αν όμως η γνώση και η επικοινωνία αντιμετωπίζονται ως ιδιοκτησία, η δημοκρατία δεν μπορεί παρά να καθίσταται ως κενό σχήμα. Και φυσικά η έξοδος από αυτήν την κατάσταση δεν μπορεί να προέλθει από τις ίδιες τις δομές της αγοράς και των απολυταρχικών καθεστώτων. Απαιτείται πολιτική και πολιτισμική ανασυγκρότηση, δηλαδή αυτό που ο Καστοριάδης ονομάζει αυτονομία: η δυνατότητα μιας κοινωνίας να αναγνωρίζει τη δημιουργική της δύναμη και να αυτοθεσμίζεται συλλογικά (Καστοριάδης, 1978).

Από τη μεριά της η UNESCO (2022) προτείνει τον όρο digital sovereignty, επισημαίνοντας την ανάγκη για θεσμικό έλεγχο των δεδομένων από τα ίδια τα υποκείμενα και τις κοινότητές τους. Όμως η κυριαρχία δεν μπορεί να περιορίζεται σε κρατικό επίπεδο. Xρειάζεται να αποκτήσει κοινωνική διάσταση. Τα δίκτυα ανοιχτού λογισμικού, οι αποκεντρωμένες πλατφόρμες και οι κοινοτικές δομές διαχείρισης δεδομένων αποτελούν έμπρακτες μορφές αντίστασης στη συγκέντρωση εξουσίας. Δεν αρκούν ως λύσεις, αλλά αποδεικνύουν ότι είναι δυνατή μια διαφορετική τεχνολογική λογική, βασισμένη στη συλλογική θέσμιση και όχι στην ιδιωτική ιδιοποίηση.

Ωστόσο, όσο η πληροφορία παραμένει συγκεντρωμένη στα χέρια λίγων, κάθε έννοια ψηφιακής κυριαρχίας μένει κενή. Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι η κυριαρχία πάνω στα δεδομένα δεν είναι τεχνικό ζήτημα, αλλά μορφή εξουσίας με υπαρξιακές συνέπειες. Η διαχείριση της πληροφορίας καθορίζει πλέον ποιος λογαριάζεται ως πολιτικό υποκείμενο και ποιος παραμένει απλώς “δεδομένο” προς ανάλυση. Από τις εμπορικές πλατφόρμες έως τα πεδία πολέμου – όπως αποκαλύπτει η αλγοριθμική διαχείριση ζωών στη Γάζα που προαναφέραμε, βλέπουμε να διαμορφώνεται ένα καθεστώς όπου ο έλεγχος της πληροφορίας ισοδυναμεί με έλεγχο της ύπαρξης. Κοντολογίς, όταν η τεχνολογία αποσυνδέεται από τη δημοκρατική θέσμιση, μετατρέπεται σε μηχανισμό οντολογικής ιεράρχησης: αποφασίζει δηλαδή ποιοι μετρούν και ποιοι διαγράφονται.

Για την αποαποικιοποίηση του ψηφιακού

Η αναγκαία, λοιπόν, αποαποικιοποίηση του ψηφιακού δεν μπορεί να περιορίζεται στο “δικαίωμα στην ιδιωτικότητα” ή στην προστασία των προσωπικών δεδομένων. Απαιτεί ριζική επανανοηματοδότηση του τρόπου με τον οποίο παράγεται, κατανέμεται και νομιμοποιείται η πληροφορία. Ένας αποαποικιοποιημένος ψηφιακός κόσμος δεν θα οριζόταν από την ιδιοκτησία των δεδομένων, αλλά από τη συμμετοχή στη διαχείρισή τους. Αυτό σημαίνει δημοκρατικές, διαφανείς και συμμετοχικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων για τη χρήση των δεδομένων από τους ίδιους τους πολίτες και τις κοινότητές τους.

Αντί για συγκεντρωτικά μοντέλα εξουσίας, χρειάζονται αποκεντρωμένες, αυτοδιαχειριζόμενες δομές. Κάθε κοινότητα θα πρέπει να μπορεί να αποφασίζει, με ανοιχτές συνελεύσεις και διαβούλευση, πώς χρησιμοποιούνται τα δεδομένα που παράγει. Οι πλατφόρμες μπορούν να λειτουργούν ως ψηφιακά κοινά, με κανόνες που καθορίζονται συλλογικά και με λογοδοσία προς τους χρήστες. Όχι με όρους αγοράς, αλλά με όρους δημοκρατίας.

Στο οικονομικό επίπεδο, η αποαποικιοποίηση σημαίνει επανασύνδεση της καινοτομίας με το κοινό συμφέρον. Οι ψηφιακές υποδομές θα μπορούσαν να είναι συνεταιριστικές ή κοινοτικές, όπου οι χρήστες έχουν λόγο στη λήψη αποφάσεων ώστε να δημιουργήσουμε δικτυωμένες μορφές αυτοδιοίκησης, όπου η αξία διαχέεται και δεν συσσωρεύεται σε λίγα χέρια. Θεσμικά, αυτό σημαίνει ενίσχυση τοπικών και διακοινοτικών μηχανισμών διαχείρισης πληροφορίας, που λειτουργούν με διαφάνεια, ανοικτό λογισμικό και δημοκρατικό έλεγχο. Θα μπορούσαν να δημιουργηθούν ψηφιακά συμβούλια πολιτών, στα οποία εκπρόσωποι από διαφορετικές κοινότητες αποφασίζουν για τη χρήση συλλογικών δεδομένων, για τις ηθικές αρχές της τεχνητής νοημοσύνης και για τη διαφάνεια των αλγοριθμικών συστημάτων.

Η εκπαίδευση παίζει φυσικά καθοριστικό ρόλο. Η αποαποικιοποίηση του ψηφιακού απαιτεί κριτικό τεχνολογικό γραμματισμό και όχι απλώς “ψηφιακές δεξιότητες”. Χρειάζεται επίγνωση της σχέσης μεταξύ τεχνικής και εξουσίας. Οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν πώς λειτουργούν οι μηχανές, ποιον εξυπηρετούν, και κυρίως, πώς μπορούν να τις μετασχηματίσουν. Η τεχνολογία είναι ανθρώπινη δημιουργία και επομένως μπορεί να ανασχεδιαστεί πολιτικά, συλλογικά, δημιουργικά.

Στο πολιτισμικό πεδίο, χρειάζεται να αποβάλουμε τον φετιχισμό της καινοτομίας. Δεν είναι κάθε νέα εφαρμογή πρόοδος. Πρέπει να ρωτάμε: ποιον ενδυναμώνει; ποιον αποκλείει; ποιον καθιστά αόρατο; Ένας αποαποικιοποιημένος ψηφιακός πολιτισμός θα προκρίνει τη συμμετοχή, τη διαφάνεια και τη φροντίδα, όχι την ταχύτητα και την αποδοτικότητα.

Η αλήθεια είναι απλή αλλά και σκληρή. Όσο η τεχνολογία παρουσιάζεται ως ουδέτερη, θα παραμένει εργαλείο εξουσίας. Υπό αυτό το πρίσμα, η αποαποικιοποίηση ξεκινά όταν αναγνωρίσουμε ότι πίσω από κάθε αλγοριθμική διαδικασία κρύβεται μια πολιτική απόφαση που συνδηλώνει μια ολόκληρη κοσμοθεωρία.

Να αποαποικιοποιήσουμε το ψηφιακό σημαίνει να ξανακάνουμε την τεχνολογία θέμα δημόσιου διαλόγου. Να τη φέρουμε πίσω στα χέρια των ανθρώπων που τη ζουν και τη διαμορφώνουν.

Βιβλιογραφία
Boyle, James. The Public Domain: Enclosing the Commons of the Mind. New Haven: Yale University Press, 2008.

Καστοριάδης, Κορνήλιος. Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας. Αθήνα: Κέδρος, 1978.

Castoriadis, Cornelius. Philosophy, Politics, Autonomy: Essays in Political Philosophy. New York: Oxford University Press, 1991.

Couldry, Nick, and Ulises A. Mejias. The Costs of Connection: How Data Is Colonizing Human Life and Appropriating It for Capitalism. Stanford: Stanford University Press, 2019.

Katibah, Leila. “Η γενοκτονία θα αυτοματοποιηθεί: Το Ισραήλ, η τεχνητή νοημοσύνη & το μέλλον των πολέμων.” Aυτολεξεί, 12 Ιουλίου 2025. (Έρευνα δημοσιευμένη στο Middle East Report, τεύχος 312, φθινόπωρο 2024). Πρόσβαση 6 Οκτωβρίου 2025. https://www.aftoleksi.gr/2025/07/12/genoktonia-tha-aytomatopoiithei-to-israil-techniti-noimosyni-to-mellon-polemoy/.

UNESCO. Addressing Digital Colonialism: A Path to Equitable Data Governance. Paris: UNESCO Publishing, 2022.

Zuboff, Shoshana. The Age of Surveillance Capitalism. New York: PublicAffairs, 2019.

The post Η ψηφιακή αποικιοκρατία των big data first appeared on Aυτολεξεί.

Στα καλαμποκοχώραφα της ζούγκλας Λακαντόνα στο Μεξικό, η συγκομιδή κάποτε κρατούσε τρεις μήνες. Σήμερα, όμως, με την οικολογική καταστροφή που προκάλεσε η «καπιταλιστική ύδρα», οι Ζαπατίστας δεν μπορούν πια να βασιστούν στον παλιό κύκλο, όπως έχει εξηγήσει ο Subcomandante Moisés, ένας από τους εκπροσώπους του Ζαπατιστικού Στρατού Εθνικής Απελευθέρωσης (EZLN). Αντιμέτωπες με τόσο σοβαρά προβλήματα, οι κοινότητες οργάνωσαν μια εκπαιδευτική πρωτοβουλία στην Τσιάπας [1], καλώντας επιστήμονες από όλο τον κόσμο να απαντήσουν σε ερωτήσεις και ανησυχίες των ιθαγενών Μάγια. Η ιδέα δεν ήταν οι νέοι να εγκαταλείψουν τα εδάφη τους για να πάνε στο πανεπιστήμιο, αλλά «το πανεπιστήμιο να αναδυθεί μέσα στις κοινότητές μας, να διδάσκει και να μαθαίνει ανάμεσα στους ανθρώπους μας», όπως το έθεσε ένας άλλος αναπληρωτής διοικητής.

Η ζαπατιστική εκπαίδευση έχει γίνει πηγή έμπνευσης για κινήματα και λαούς που διεκδικούν αυτονομία, καθώς έχει οικοδομήσει ένα εκπαιδευτικό σύστημα θεμελιωμένο στην αυτοοργάνωση, στη συνάντηση επιστημονικής και παραδοσιακής γνώσης και στον κοινό αγώνα για τη γη.

Τα τελευταία χρόνια, το κίνημα θέτει στον εαυτό του ένα κρίσιμο ερώτημα για την εποχή μας: πώς να αγωνιστούμε για αυτονομία απέναντι στην οικολογική κατάρρευση;

Μία από τις αρχές της ζαπατιστικής εκπαίδευσης είναι ότι «περπατάμε, κάνοντας ερωτήσεις». Αν δεν ρωτάμε, δεν μπορούμε να προχωρήσουμε, λένε. Στα αυτόνομα σχολεία, η μάθηση ξεκινά συνήθως με ερωτήματα. Έτσι κι εμείς ξεκινάμε με άλλα ερωτήματα: πώς μπορούμε να καλλιεργήσουμε εκπαιδευτικές πρακτικές που να αντιμετωπίζουν τη συλλογική απειλή της οικολογικής κατάρρευσης, χωρίς να παραγνωρίζουμε τις διαφορές των λαών; Μπορεί η αυτόνομη εκπαίδευση των Ζαπατίστας να υφανθεί σε άλλες γεωγραφίες; Είναι περιορισμένη στο τοπικό επίπεδο ή μπορεί να ανοίξει μεγαλύτερους ορίζοντες; Σε ποιον βαθμό η δημόσια εκπαίδευση συνδέεται με τον αγώνα για αυτονομία; Τι είδους ελευθερία υπερασπίζεται η αυτόνομη εκπαίδευση; Είναι η αυτονομία, ως αντιαποικιακή πρακτική, ένας δρόμος αντίστασης ή μήπως οδηγεί σε αποπολιτικοποίηση των εκπαιδευτικών διαδικασιών; Περισσότερο από το να δώσουμε οριστικές απαντήσεις –που είναι ένα πολύ ευρύτερο και πιο συλλογικό καθήκον– επιδιώκουμε να ανοίξουμε συζητήσεις. Σε διάλογο με τη ζαπατιστική εκπαίδευση και με τις προκλήσεις και τα μονοπάτια του Ιστού των Λαών [The Web of the Peoples].

Ζαπατιστική εκπαίδευση

Από το 1994, μια από τις μεγαλύτερες λαϊκές εξεγέρσεις της σύγχρονης ιστορίας βρίσκεται σε εξέλιξη στα βουνά της Τσιάπας, στο νοτιοανατολικό Μεξικό. Στα τριάντα αυτά χρόνια, οι λαοί Μάγια άσκησαν στην πράξη το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση, οργανώνοντας οι ίδιοι τους βασικούς τομείς της συλλογικής ζωής τους, ανάμεσά τους και την εκπαίδευση. Δεν είναι το κράτος ή το κεφάλαιο που ορίζει την εκπαίδευση των Ζαπατίστας, αλλά οι ίδιες οι κοινοτικές συνελεύσεις, με ουσιαστικό ρόλο για τις γυναίκες. Σήμερα, μέσα σε ένα τοπίο επιθέσεων από παραστρατιωτικές ομάδες, αυξανόμενης διακίνησης ναρκωτικών και κυβερνητικών σχεδίων για «αναπτυξιακά έργα» που απειλούν τις κοινότητες, η ζαπατιστική εκπαίδευση συνεχίζει να μετασχηματίζεται μαζί με το συνολικό εγχείρημα της αυτονομίας. Πρόσφατα, το κίνημα ανακοίνωσε μια αλλαγή στις δομές του: οι εκατοντάδες Αυτόνομοι Δήμοι αντικαθίστανται από χιλιάδες Τοπικές Αυτόνομες Κυβερνήσεις, οι οποίες θα μπορούν να ελέγχουν άμεσα τους αυτόνομους διοικητικούς τους χώρους, συμπεριλαμβανομένων των σχολείων.

Η ζαπατιστική εκπαίδευση έχει χαράξει ένα μονοπάτι γεμάτο δυσκολίες αλλά και δυνατότητες, διεκδικώντας τα σχολεία μέσα από τον αγώνα για αυτονομία. Το εκπαιδευτικό της σύστημα είναι ριζικά διαφορετικό από τα κρατικά και ιδιωτικά σχολεία της περιοχής. Οι δάσκαλοι δεν έρχονται «απ’ έξω», αλλά είναι μέλη των ίδιων των κοινοτήτων· άνθρωποι που διατηρούν τη σύνδεσή τους με τη γη. Ονομάζονται «προωθητές της αυτόνομης εκπαίδευσης» ή, στη γλώσσα των Τσοτσίλ (Tzotzil), jnikesvany – που σημαίνει «αυτός που κινείται». Οι jnikesvany κινούνται ανάμεσα στους ανθρώπους, προωθώντας τη σχέση με τη γνώση, βασιζόμενοι στις ανάγκες και τις ερωτήσεις των μαθητών και της κοινότητας.

Οι προωθητές αυτοί διορίζονται από τις συνελεύσεις και στηρίζονται από μια εκλεγμένη επιτροπή εκπαίδευσης, που καθοδηγεί και υποστηρίζει το έργο τους. Κάθε δάσκαλος είναι υπόλογος στην κοινότητα, ενώ και η κοινότητα έχει τις δικές της ευθύνες: όσο οι προωθητές αφιερώνονται στις εκπαιδευτικές δραστηριότητες της κοινότητας, η κοινότητα τούς ανταποδίδει άμεσα με καλαμπόκι, φασόλια ή με συλλογική εργασία στα χωράφια της οικογένειάς τους.

Λόγω του αντικρατικού της χαρακτήρα, ένας ανυποψίαστος παρατηρητής θα μπορούσε να φανταστεί κάποια ομοιότητα μεταξύ της ζαπατιστικής εκπαίδευσης και του homeschooling που προτείνεται από την ακροδεξιά στη Βραζιλία, αλλά στην πραγματικότητα οι προτάσεις αυτές είναι ανταγωνιστικές.

Η κατ’ οίκον εκπαίδευση είναι εξαιρετικά ιδιωτική και συντηρητική και αδειάζει την πιο συλλογική πτυχή της εκπαίδευσης, καθιστώντας αδύνατη την κοινωνικοποίηση και τις σχέσεις με διαφορετικές γνώσεις και κόσμους. Στον αντίποδα, η ζαπατιστική εκπαίδευση διευρύνει τη σχέση μεταξύ σχολείου και συλλογικής ζωής και έχει ως μία από τις κατευθυντήριες γραμμές της τη λαϊκή αυτοοργάνωση και το τέλος της ατομικής ιδιοκτησίας.

Τα αυτόνομα σχολεία αποτέλεσαν βαθύ μετασχηματισμό στην καθημερινή ζωή των Ζαπατίστας. Οι παλαιότεροι θυμούνται τις τρομερές εμπειρίες στα σχολεία πριν από την εξέγερση του 1994: χρόνια ολόκληρα να παρακολουθούν μαθήματα δίχως να καταλαβαίνουν τους ισπανόφωνους δασκάλους· ένας χώρος κενός νοήματος, γεμάτος καταπίεση για το γεγονός ότι ήταν ιθαγενείς. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ακραίου ρατσισμού, και μετά το ναυάγιο των διαπραγματεύσεων με το κράτος το 1997, οι Ζαπατίστας πήραν την οριστική απόφαση να φτιάξουν τη δική τους εκπαιδευτική οργάνωση.

Το κίνημα κάλεσε τότε τη βάση του να αποσύρουν τα παιδιά τους από τα κρατικά σχολεία και να οργανώσουν οι ίδιοι την εκπαίδευση των μελλοντικών δασκάλων. Έτσι, τα επίσημα σχολεία αντικαταστάθηκαν από αυτόνομα· και όπου δεν υπήρχαν καθόλου, χτίστηκαν καινούργια με συλλογική προσπάθεια.

Στην αρχή συμφωνήθηκαν συλλογικά ορισμένοι βασικοί προσανατολισμοί για να καθοδηγούν το αυτόνομο εκπαιδευτικό σύστημα. Στα ζαπατιστικά σχολεία, η κύρια γλώσσα είναι πάντα η μητρική γλώσσα της κοινότητας, ενώ τα ισπανικά και άλλες γλώσσες ενσωματώνονται οργανικά στην εκπαιδευτική διαδικασία. Η μάθηση δεν διαχωρίζεται ποτέ από τη ζωή της κοινότητας και τη γη. Η γνώση προκύπτει από τη συνάντηση –όχι πάντα αρμονική– της επιστήμης με την παραδοσιακή σοφία, με σημείο αναφοράς τον αγώνα για αυτονομία. Οι μαθητές δεν αντιμετωπίζονται ως «άδεια δοχεία» που πρέπει να γεμίσουν με πληροφορίες, αλλά ως ενεργά υποκείμενα που συμμετέχουν και στη λήψη αποφάσεων. Η ζαπατιστική εκπαίδευση είναι μια κραυγή ενάντια στην «τραπεζική εκπαίδευση» και ανθίζει μέσα από τα μικρά βήματα και τις σιωπές των κοινοτήτων.

Η πρόσφατη επέτειος των 100 χρόνων από τη γέννηση του παιδαγωγού Πάολο Φρέιρε, ενός σημαντικού συστηματοποιητή μιας παιδαγωγικής της αυτονομίας, υπενθυμίζει πόσο αντηχεί το έργο του στη ζαπατιστική εμπειρία, που οδηγεί την ιδέα της αυτονομίας στην εκπαίδευση στις έσχατες συνέπειές της. Η θεολογία της απελευθέρωσης, μια από τις πηγές του ζαπατισμού που μετασχηματίστηκε στην Τσιάπας σε «θεολογία των αυτόχθονων», διασταυρώθηκε με τα κινήματα λαϊκής εκπαίδευσης που συγκλόνισαν τη Λατινική Αμερική τη δεκαετία του ’60. Οι Μάγια απορρόφησαν αυτές τις ιδέες, τις μετασχημάτισαν μέσα στην αντίστασή τους και διαμόρφωσαν μια ισχυρή κριτική στον καπιταλισμό και την αποικιοκρατία.

Παράλληλα, υπάρχει ένα έντονο ιθαγενικό ρεύμα διανοούμενων που διαπερνά την καθημερινότητα των κοινοτήτων. Οι ζαπατίστας δάσκαλοι μελετούν παιδαγωγούς της λαϊκής εκπαίδευσης αλλά και στοχαστές της κλασικής και σύγχρονης Αριστεράς. Ωστόσο, οι ίδιοι τονίζουν ότι η θεωρία δεν αρκεί: η πραγματική εκπαίδευση γεννιέται από τον στοχασμό πάνω στη ζωή της κοινότητας. Στην καρδιά αυτής της κοσμοαντίληψης βρίσκεται το ch’ulel —η «ψυχή», η πνοή της ζωής που κατοικεί σε όλα τα όντα: στα δέντρα, τα ποτάμια, τη γη, τα ζώα και τους ανθρώπους. Όλα συνδέονται, όλα έχουν αξία. Αντίθετα, η εκπαίδευση «από τα πάνω» διδάσκει να υποτιμούμε αυτή τη σχέση, να βλέπουμε τα άλλα όντα ως κατώτερα. Εκεί ριζώνει ο ρατσισμός και η οικοκτονία.

Ο καπιταλισμός αποδυναμώνει το ch’ulel των όντων. Η αυτόνομη εκπαίδευση προσπαθεί να το δυναμώσει ξανά. Δεν υπόσχεται μια τέλεια ισορροπία· μιλά για ένα διαρκές περπάτημα, γεμάτο ερωτήσεις. Αυτή η «παιδαγωγική του περπατήματος» κάνει τα σχολεία χώρους πειραματισμού και ενίσχυσης των αγώνων, όπου η κοινότητα μπαίνει στο κέντρο και η μάθηση απαιτεί δέσμευση ολόκληρης της ύπαρξης, όχι μόνο του νου. Για να διδάξει και να μάθει κανείς, πρέπει να ανήκει στη γη. Η γη, θεμελιώδης απαίτηση του κινήματος ήδη από το 1994, δεν είναι ένας νεκρός πόρος, αλλά το θεμέλιο των θεών (yajval) και της συλλογικής ζωής.

Τρέχουσες προκλήσεις και ο Ιστός των Λαών

Στην 30ή επέτειο της εξέγερσης, οι Ζαπατίστας γιόρτασαν με ένα μεγάλο πάρτι γεμάτο μουσική και χορό. Μαζί όμως με τη γιορτή ήρθε και η πολιτική υπενθύμιση: ο Subcomandante Moisés, μιλώντας εκ μέρους της διοίκησης, τόνισε ότι «δεν υπάρχουν μοντέλα ή έτοιμες φόρμουλες»· η εποχή απαιτεί συλλογική πράξη. Η υπεράσπιση της κοινής ζωής, της συλλογικής οργάνωσης και της γης επανερχόταν ξανά και ξανά στην ομιλία του. Και ξεκαθάρισε: ο καπιταλισμός δεν μπορεί να εξανθρωπιστεί· όσοι έρχονται απ’ έξω πρέπει να βρουν τρόπους να οργανωθούν μέσα από τις δικές τους γεωγραφίες.

Η αυτονομία των Ζαπατίστας δεν σημαίνει απομονωμένο αγώνα. Η οικολογική κατάρρευση δείχνει ότι τα πάντα συνδέονται: μια πυρκαγιά που ανάβει η αγροτική βιομηχανία στη Βραζιλία επηρεάζει τη ζωή στο Μεξικό, όπως και το σχέδιο του «Τρένου των Μάγια» έχει αντίκτυπο στις κοινότητες της Νότιας Αμερικής. Για αυτό έχει σημασία να σκεφτούμε εκπαιδευτικές πρακτικές που υφαίνουν δεσμούς ανάμεσα σε διαφορετικούς αγώνες και γεωγραφίες. Όπως είπε ο Ζαπατίστας δάσκαλος Emiliano: «Ο ζαπατισμός δεν είναι μοντέλο που όλοι πρέπει να αντιγράψουν· είναι ένα κάλεσμα στους λαούς να αγωνιστούν με τον δικό τους τρόπο, στη δική τους γεωγραφία».

Κι αν οι Ζαπατίστας αποτελούν έμπνευση, αυτό δεν σημαίνει ότι το δικό τους εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να γίνει μέτρο για όλους. Αν το αντιμετωπίζαμε έτσι, θα αποκλείαμε άλλες μορφές αντίστασης που, χωρίς να αντιγράφουν τη ζαπατιστική αυτονομία, παλεύουν κι αυτές για την ελευθερία τους. Στη Βραζιλία, για παράδειγμα, οι απαλλοτριώσεις γης των μαγεμένων Tupinambá στην Ολιβένσα ή των Pataxó Hã Hã Hã Hãe στη νότια Μπαΐα, όπως και η αυτο-οριοθέτηση των εδαφών των Munduruku στην Παρά, δείχνουν πως ο αγώνας για τη γη είναι ταυτόχρονα και εκπαιδευτική διαδικασία.

Ο «Ιστός των Λαών» μιλά γι’ αυτή τη μετάβαση από τη γη στην επικράτεια ως μια παιδαγωγία της συλλογικής πράξης: «Η προοπτική μας δεν είναι να ζητάμε από το κράτος να μας παραχωρήσει οικόπεδα. Οι ίδιοι οι άνθρωποι πρέπει να κατακτήσουν τα εδάφη· μέσα από τον αγώνα γεννιούνται οι συμβολισμοί που μετατρέπουν τη γη σε έδαφος» (Ferreira & Felício, 2021, σ. 44). Αυτό δεν σημαίνει ότι η αυτονομία είναι απόλυτη. Στα εδάφη που βρίσκεται ο Ιστός των Λαών, υπάρχουν και χώροι αναγκαστικής συνύπαρξης με το κράτος.

Στον οικισμό Terra Vista, στη νότια Μπαΐα, λειτουργούν δύο δημόσια σχολεία –ένα του δήμου και ένα του κράτους– που, με όλες τους τις αντιφάσεις, αποτελούν σημαντικούς χώρους μάθησης και διαλόγου με την κοινότητα. Παράλληλα, υπάρχει το Universidade dos Povos (Πανεπιστήμιο των Λαών), το εκπαιδευτικό μέτωπο της Teia, που προωθεί μια παιδαγωγική κυριαρχία βασισμένη στην κοσμοαντίληψη του λαού, στις αρχές της αγρο-οικολογίας, στην παραδοσιακή γνώση και στον αγώνα για γη και έδαφος. Το ότι ονομάζεται «Πανεπιστήμιο» είναι πρόκληση από μόνο του: μια ανατροπή της συμβατικής ιδέας του πανεπιστημίου, σε ένα πείραμα εμβάθυνσης και ενίσχυσης της γνώσης του λαού.

Οι προκλήσεις, βέβαια, είναι μεγάλες. Ο καπιταλισμός και η αποικιοκρατία συχνά μετατρέπουν την έννοια της αυτονομίας σε μια ψευδαίσθηση ατομικής ελευθερίας. Ακόμη και σε ακτιβιστικούς χώρους κυκλοφορεί μια «αποαποικιοκρατία» κενή, αποπολιτικοποιημένη. Η Aymara στοχάστρια Silvia Cusicanqui ξεχωρίζει καθαρά ανάμεσα στον αντιαποικιακό αγώνα και την αποαποικιοκρατία:

«Από την εποχή της αποικιοκρατίας υπήρξαν αντιαποικιακοί αγώνες. Η αποαποικιοκρατία, όμως, είναι μια πρόσφατη μόδα που συχνά εκμεταλλεύεται και επανερμηνεύει αυτούς τους αγώνες, αποπολιτικοποιώντας τους. Δεν είναι δράση ούτε συνειδητή συμμετοχή. Ο αντιαποικιακός αγώνας υπάρχει στα ίδια τα γεγονότα, στην απονομιμοποίηση κάθε αντικειμενοποίησης και διακοσμητικής χρήσης των ιθαγενών μέσα στο κράτος». (Cusicanqui, 2019)

Μέσα σε αυτή τη λογική, η Mestra Mayá αφηγείται πώς έγινε δασκάλα μέσα από τον ίδιο τον αγώνα για την ανάκτηση της γης, πλάι στους μαγεμένους [2]:

«Οι γονείς πήγαιναν στις ανακτήσεις και κουβαλούσαν μαζί τα παιδιά τους. Εγώ έπρεπε να πάω. Είχα 396 αίθουσες διδασκαλίας. Και συμμετείχα και στις 396 ανακτήσεις. (…) Πήγαινα εκεί και ρωτούσα τα παιδιά αν ήξεραν γιατί βρίσκονταν σε εκείνο το μέρος. Με αυτόν τον τρόπο, μαθαίναμε και ξαναγράφαμε την ιστορία μας». (Mestra Mayá, 2022, σ. 63)

Για εκείνη, η παιδαγωγική των επανάκτησης περιλαμβάνει τη συλλογική αφήγηση και επαναδιήγηση των ιστοριών των ανθρώπων που εκτοπίστηκαν. Στην ιστορία του αποικισμού στην ήπειρο, η ταξική πάλη είναι ένας αγώνας για τη γη, που χαρακτηρίζεται από βίαιη οικειοποίηση. Το εκπαιδευτικό έργο των επανακτήσεων είναι απαραίτητο για να μάθουμε από τη γη, διατηρώντας ζωντανό το πνεύμα που συνδέεται με τους μαγεμένους σε έναν ανταρτοπόλεμο που ανανεώνεται συνεχώς:

«Μπορεί να έχουμε πολλές δυσκολίες με τον αγώνα. Όταν όμως βάζουμε τα πόδια μας στο έδαφος, όταν ακουμπάμε το αυτί μας στη γη και νιώθουμε το βογγητό της, ακούμε το κάλεσμά της και ξέρουμε πώς να ακολουθήσουμε τα βήματά μας. Γιατί ακούμε». (Mestra Mayá, 2022, σ. 74)

Το κάλεσμα της Mestra Mayá και η έμπνευση της ζαπατιστικής εκπαίδευσης δείχνουν έναν δρόμο που δεν είναι ούτε τοπικιστικός ούτε κλειστός σε μια ταυτότητα: είναι εκπαίδευση που διδάσκει το «ανήκειν» στη γη. Η παιδαγωγική κυριαρχία στοχεύει να οικοδομήσει αυτονομία στηριγμένη στην αλληλεξάρτηση: ανάμεσα στους ανθρώπους, ανάμεσα στους ανθρώπους και τα μη ανθρώπινα όντα που μοιράζονται τη Γη· ανάμεσα σε διαφορετικές γνώσεις που χρειάζονται για να αντιμετωπιστεί η οικολογική κατάρρευση.

Η αλληλεξάρτηση αντιμάχεται την εξάρτηση που παράγει ο καπιταλισμός, διασπώντας και αφοπλίζοντας τη συλλογική δράση. Η «τραπεζική εκπαίδευση», με την κάθετη λογική της, αναπαράγει αυτήν ακριβώς την εξάρτηση, νομιμοποιώντας μια ψευδή ιδέα «παγκόσμιου κοινού καλού» που σβήνει τις λαϊκές γνώσεις και τις κοινωνικές αντιφάσεις.

Η αυτόνομη εκπαίδευση, αντίθετα, καλλιεργεί την αλληλεξάρτηση και έτσι επιτρέπει την ενότητα χωρίς ομογενοποίηση· έναν κόσμο όπου χωράνε πολλοί κόσμοι, όπως λένε οι Ζαπατίστας. Στον καιρό της φωτιάς που καταστρέφει τα εδάφη παντού, οι συλλογικές αυτές συζητήσεις γίνονται όλο και πιο επείγουσες.

Και το ερώτημα που θέτει ξανά και ξανά ο ζαπατισμός ηχεί στο τέλος: «¿Y tú, qué?» (Κι εσύ, τι θα κάνεις;).

Σημειώσεις:

1.  Η συνάντηση L@s Zapatistas y las ConCiencias por la Humanidad πραγματοποιήθηκε στην Τσιάπας, το 2016 και το 2017.
2.  Προγονικές οντότητες που χτίζουν γέφυρες μεταξύ του γήινου κόσμου και του πνευματικού κόσμου μεταξύ ορισμένων ιθαγενών λαών.

Βιβλιογραφία

BARBOSA, L., & ROSSET, P. Concepções e exercícios da autonomia entre os movimentos indígenas e camponeses da América Latina. Revista Nera, v. 27, n. 2, 2024.

CUSICANQUI, S. “Tenemos que producir pensamiento a partir de lo cotidiano”. Entrevista de Kattalin Barber. Revista El Salto, 2019.

FERREIRA, J. & FELÍCIO, E. Por terra e território: o caminho da revolução dos povos no Brasil. Teia dos Povos, 2021.

FREIRE, Paulo. Pedagogia da Autonomia. Rio de Janeiro: Paz e Terra, 2011.

___________. Pedagogia do Oprimido. 17. ed. Rio de Janeiro: Paz e Terra, 1987.

MESTRA MAYÁ. A escola da reconquista. Teia dos Povos, 2022.

MUNDURUKU, Daniel. O caráter educativo do movimento indígena brasileiro (1970-1990). São Paulo: Paulinas, 2012.STENGERS, I. & DEBAISE, D. L’insistance des possibles. Pour un pragmatisme spéculatif. Multitudes, v. 65, p. 82-89, 2017.

The post Τι εκπαίδευση & αυτονομία να έχουμε σε περιόδους οικολογικής κατάρρευσης; (Η ζαπατιστική εμπειρία) first appeared on Aυτολεξεί.