Το δημόσιο ενδιαφέρον στις μέρες μας για το Μακεδονικό, θυμίζει κάτι από τα παλιά. Παρότι δεν βρισκόμαστε στο 1991-1994, ακόμα παρελαύνουν εθνικιστικές φανφάρες, ενδεικτικές για ένα κράτος που θεμελιώθηκε πάνω σε εθνικούς μύθους.

Πέραν όμως από τη διαστρέβλωση της ιστορίας και την απόκρυψη ιστορικών γεγονότων, η μελέτη του παρελθόντος μας αποκαλύπτει την πραγματικότητα, μία πραγματικότητα που δεν σχετίζεται με τον σφαγέα ή όχι, Μέγα Αλέξανδρο. Το αν ήταν σφαγέας ή όχι, όχι μόνο δεν αποτελεί την απαρχή του ζητήματος αλλά συσκοτίζει και το σημερινό αδιέξοδο. Αρκεί να εξετάσουμε την ιστορία των δύο προηγούμενων αιώνων, τον καιρό της γέννησης της «αρχής των εθνικοτήτων» και της «αυτοδιάθεσης των λαών».

Τι μας δείχνει η ιστορία

Στην ευρύτερη μακεδονική γεωγραφική περιοχή διαδέχτηκαν συνεχώς ιστορικά η μια αυτοκρατορία την άλλη. Από τον Μ. Αλέξανδρο στους Ρωμαίους και από εκεί στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, μέχρι τον 15^ο αι. και την κατάληψή της από τους Οθωμανούς. Με τη βυζαντινή διοίκηση και την τουρκική κατάκτηση, σημειώνονται τεράστιες πληθυσμιακές μεταβολές ακόμη και αναγκαστικές μετακινήσεις πληθυσμών από μέρους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Το 1870 η Υψηλή Πύλη για λόγους πολιτικού συμφέροντος και θέλοντας να εκτονώσει τη διένεξη μεταξύ Βουλγάρων και ελληνικού Πατριαρχείου με ζήτημα την ανεξαρτησία της βουλγαρικής εκκλησίας, ιδρύει με σουλτανικό φιρμάνι τη Βουλγαρική Εξαρχία (αυτοκέφαλη ορθόδοξη Εκκλησία της Βουλγαρίας), η οποία ενσωματώνει δεκατρείς επαρχίες. Το 10^ο άρθρο του φιρμανιού προβλέπει εξάπλωση της δικαιοδοσίας της Εξαρχίας, αναφέροντας πως, το σύνολο ή τα δύο τρίτα του πληθυσμού μιας επαρχίας, αν το ζητούσε, μπορούσε να περάσει στην Εξαρχία.

Το γεγονός αυτό θα αποτελέσει την απαρχή της διαμόρφωσης των όρων του μακεδονικού ζητήματος. Με αυτό ξεκινά η προσπάθεια προσεταιρισμού των εδαφών καθώς και του πληθυσμού της περιοχής της Μακεδονίας.

Η διάσκεψη της Κωνσταντινούπολης το 1876 σχεδιάζει την ίδρυση ενός μελλοντικού βουλγαρικού κράτους μέσω της απόδοσης σε αυτό μεγάλου τμήματος της Μακεδονίας. Τα σχέδια της διάσκεψης επικυρώνονται από τη συνθήκη ειρήνης του Αγίου Στεφάνου το 1878, με την οποία ιδρύεται η «Μεγάλη Βουλγαρία». Ωστόσο, τα προβλεπόμενα της συνθήκης ανατρέπονται από τις αντιδράσεις των Μ. Δυνάμεων και των Βαλκανικών χωρών, με αποτέλεσμα τη συνθήκη του Βερολίνου που πραγματοποιείται το ίδιο έτος, η οποία αναθεωρεί την προκαταρκτική συνθήκη και δημιουργεί μία νέα κατάσταση στα Βαλκάνια. Το συνέδριο ανατρέποντας τις ρυθμίσεις που προβλέπονταν, περιορίζει τα σύνορα της Βουλγαρίας, διαλύει τη «Μεγάλη Βουλγαρία» και θεσπίζει την ίδρυση της βουλγαρικής ηγεμονίας υπό την τουρκική υποτέλεια με δικαίωμα εκλογής ηγεμόνα. Η Ανατολική Ρωμυλία γίνεται αυτόνομη επαρχία και η Μακεδονία, η Θράκη και η Ήπειρος παραμένουν στην Τουρκία. Η Βοσνία και η Ερζεγοβίνη παραχωρούνται στην Αυστρία.

Το συνέδριο του Βερολίνου προκάλεσε πολιτική αναστάτωση και αποτέλεσε αφορμή για την κύρια διαμόρφωση του μακεδονικού ζητήματος. Οι εκκρεμότητες που άφησε για τα συνοριακά ζητήματα και τη διευθέτηση των υπόλοιπων θεμάτων για τις επαρχίες, υποδαυλίζουν συνεχώς την επανάσταση στη Δυτική Μακεδονία και αναταραχές στον μακεδονικό χώρο.

Εκδηλώνονται εξεγέρσεις με βουλγαρική και ελληνική συμμετοχή, που προσδοκούν την οριστική κατάργηση της οθωμανικής εξουσίας και προτάσσουν την απελευθέρωση της Μακεδονίας από τις οποιεσδήποτε εθνικές διαφορές των χριστιανών.

Μετά τη συνθήκη του Βερολίνου, επόμενο γεγονός που οξύνει τις διαβαλκανικές σχέσεις, αποτελεί η πραξικοπηματική κατάληψη της Ανατολικής Ρωμυλίας το 1885, από βουλγαρικά στρατεύματα. Συχνά παρουσιάζονται βουλγαρικά αντάρτικα σώματα και στον μακεδονικό χώρο, όπου παράλληλα διεκδικεί εδάφη και η Σερβία αλλά και η Ελλάδα. Μετά το 1885 το μακεδονικό ζήτημα δημιουργεί σκληρό ανταγωνισμό.

Το 1893 δημιουργείται η Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση (ΕΜΕΟ ή ВМРО) με βουλγαρομακεδονική πρωτοβουλία. Σύμφωνα με το καταστατικό της, μέλος της θα μπορούσε να γίνει κάθε κάτοικος της ευρωπαϊκής Τουρκίας χωρίς εθνικές, θρησκευτικές ή πολιτικές διακρίσεις. Στόχοι της ήταν η κατάργηση της οθωμανικής εξουσίας, το μοίρασμα της γης των τσιφλικάδων στους ακτήμονες και η δημιουργία μιας ελεύθερης και ανεξάρτητης Μακεδονίας. Μέλη της ΕΜΕΟ, όπως ο Γιάνε Σαντάνσκι που άνηκε στην αναρχική-σοσιαλιστική τάση και ο Χρίστο Τσερνοπέεφ με σοσιαλιστικό παρελθόν, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στο αυτονομιστικό μακεδονικό κίνημα.

Το 1895, όμως, παρουσιάζεται το Κομιτάτο των Βερχοβιστών ή Εξωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση, που δημιουργείται από τον βασιλιά Φερδινάνδο και τους ανθρώπους του, Μ. Σαράτωφ και Ι. Γκαρβάνωφ. Πρόκειται για μία δεύτερη, εθνικιστική όμως αυτή τη φορά, τάση που επιθυμεί μετά την εκδίωξη των Οθωμανών, την ενσωμάτωση της Μακεδονίας στη Βουλγαρία.

Η ΕΜΕΟ προετοιμάζει την εξέγερση του Ίλιντεν. Η επανάσταση που ξεσπά στις 20 Ιουλίου του 1903, κυρίως στις περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας, ήταν σχεδόν καθολική με τη συμμετοχή του αγροτικού πληθυσμού που αγανακτούσε από την οθωμανική κακοδιοίκηση. Η επανάσταση γενικεύεται και τα βουνά γεμίζουν με χιλιάδες ένοπλους μακεδόνες αγρότες. Το ελληνικό κράτος, εχθρικό προς το Ίλιντεν, συνεργάζεται με τους Οθωμανούς για την κατάπνιξή του με τον πατριαρχικό κλήρο και με πράκτορες της ελληνικής κυβέρνησης να τίθενται στην υπηρεσία του οθωμανικού στρατού. Πυρπολήσεις χωριών, φόνοι και πλιάτσικο ήταν η απάντηση του οθωμανικού κράτους προς την εξέγερση.

Οι Τσεντραλιστές (η αυτονομιστική πτέρυγα της ΕΜΕΟ) πιστεύουν ότι πρέπει να στηριχθούν για βοήθεια στις δικές τους δυνάμεις χωρίς να εξαπατώνται από τις ξένες. Τελικός στόχος των Τσεντραλιστών ήταν η ανεξαρτησία και η βαλκανική ομοσπονδία. Στις 30 Ιουλίου όμως, η εξέγερση πνίγεται στο αίμα και ο οθωμανικός στρατός διώκει τους επαναστάτες.

Η εξέγερση του Ίλιντεν, μία σημαντική προσπάθεια του λαϊκού επαναστατικού μακεδονικού κινήματος, προκαλεί την αντεπαναστατική επέμβαση των ελλήνων μισθοφόρων, η παρουσία των οποίων είχε ήδη ξεκινήσει από τον Μάιο του 1903, όταν ο μητροπολίτης Καστοριάς Καραβαγγέλης ζήτησε με επιστολή του από τον Παύλο Μελά την αποστολή μιας ομάδας ελλήνων μισθοφόρων για να χτυπήσει τα εξαρχικά χωριά της περιοχής του.

Τουρκαλβανοί στρατιώτες, γραικομάνοι, αρβανίτες και κρητικοί μισθοφόροι ενώνονται κάτω από τις διαταγές του Καραβαγγέλη. Τα σώματα περνούν από χωριά στα οποία ο μητροπολίτης εγκαθίσταται με ένοπλη συνοδεία και λειτουργεί με τη βία. Μετά την περιοδεία του Καραβαγγέλη, οι Κρητικοί ακολουθούν τη συμμορία του Βαγγέλη Γεωργίου. Με την εξέγερση του Ίλιντεν όμως, που ξεσπά τον Ιούλιο του 1903, οι άντρες του Καραβαγγέλη και οι κρητικοί κατευθύνονται προς την πόλη της Καστοριάς. Οι κρητικοί έπειτα θα ακολουθήσουν τον οθωμανικό στρατό για να καταδιώξουν τους μακεδόνες επαναστάτες.

Με τον Μακεδονικό Αγώνα (1904-1908), το ελληνικό κράτος προσπαθεί να καταπνίξει το αυτονομιστικό κίνημα των Μακεδόνων και συμμαχεί με το οθωμανικό καθεστώς. Διατίθενται κονδύλια και ποσότητες όπλων για τη δημιουργία σωμάτων και την αποστολή συμμοριών σε μη ελληνόφωνα μακεδονικά εδάφη για να τρομοκρατήσουν τον πληθυσμό. Έλληνες αξιωματικοί αρχηγοί των συμμοριών σπέρνουν τον θάνατο σε μακεδονικά χωριά σφαγιάζοντας, βιάζοντας, πλιατσικολογώντας. Το 1904 ο Μελάς διορίζεται επικεφαλής των μισθοφορικών σωμάτων με τα οποία περνά τα σύνορα, φθάνει στην Καστοριά και βάλλει ενάντια στους κομιτατζήδες που διεξήγαγαν ανταρτοπόλεμο κατά της οθωμανικής εξουσίας. Η δράση του Μελά, σύμβολο του ελληνικού εθνικισμού, των Ελλήνων οπλαρχηγών και των σωμάτων τους με την αντιμακεδονική πολιτική τους, χαρακτηρίζεται από σφαγές, σφοδρές επιθέσεις σε χωριά και βιαιότητες απέναντι στον μακεδονικό πληθυσμό.

Ο αγώνας συνεχίζεται ως το 1908, όταν θεσπίζεται το τουρκικό σύνταγμα με το κίνημα των Νεότουρκων και επέρχεται παροδική διακοπή των αναταραχών στη Μακεδονία. Από την άνοιξη του 1909, που μπαίνει σε εφαρμογή το θεσμικό έργο των Νεότουρκων, οι οποίοι απέβλεπαν στον εκτουρκισμό όλων των μειονοτήτων της οθωμανικής αυτοκρατορίας, ξεσπούν απεργίες από τη Θεσσαλονίκη ως την Κωνσταντινούπολη και από το Αϊδίνι ως τη Βηρυτό. Αρχίζουν να περνούν αντιδραστικά νομοσχέδια όπως ο αφοπλισμός και η διάλυση των χριστιανικών αντάρτικων σωμάτων και η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία για όλους τους Οθωμανούς υπηκόους.

Η δράση των Νεότουρκων μέχρι τον Ιούλιο του 1912, όταν και καταρρέει η κυβέρνησή τους έπειτα από σφοδρή λαϊκή αντίδραση, πλήττει τους κατοίκους της Μακεδονίας με αυθαιρεσίες, κακοποιήσεις και γενικότερη επιβάρυνση του, αγροτικού κυρίως, πληθυσμού.

Στον πρώτο Βαλκανικό Πόλεμο του 1912, ο οθωμανικός στρατός ηττάται από τα συμμαχικά στρατεύματα της Βουλγαρίας, της Σερβίας, της Ελλάδας και του Μαυροβουνίου και επέρχεται η διάλυση της Τουρκίας στην Ευρώπη, γεγονός που προκαλεί αναστάτωση μεταξύ των βαλκανικών κρατών όσον αφορά τον καθορισμό των συνόρων τους. Με τη Συνθήκη του Λονδίνου, τον Μάιο του 1913, αρχίζουν οι διενέξεις εντός του πρώην βαλκανικού συνασπισμού, με τη δυσαρέσκεια της Βουλγαρίας λόγω της μικρής της κατάκτησης (10%) από το έδαφος της Μακεδονίας. Τον Ιούνιο του 1913, ο βουλγαρικός στρατός επιτίθεται εναντίον των  παλαιών του συμμάχων (Ελλάδα, Σερβία) και ξεσπά ο δεύτερος Βαλκανικός (ή Διασυμμαχικός) Πόλεμος. Στον δεύτερο αυτόν  πόλεμο παίρνουν μέρος ρουμανικά και τουρκικά στρατεύματα, που εισβάλουν στα βουλγαρικά εδάφη ανεξάρτητα από τους συμμάχους.

Οι βουλγαρικές στρατιωτικές δυνάμεις χάνουν και αποσύρονται από τη Δυτική και Ανατολική Θράκη. Τον Αύγουστο του 1913 υπογράφεται στο Βουκουρέστι Συνθήκη Ειρήνης, ερήμην του πληθυσμού, με το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης να παραβιάζεται καθώς η Βουλγαρία διατηρεί τη Δυτική Θράκη και οι Σέρβοι βελτιώνουν τις θέσεις τους στην Άνω Μακεδονία και στην περιοχή του Κοσυφοπεδίου. Στην Ελλάδα δίνεται ένα τμήμα της Θράκης και η λεγόμενη Αιγαιακή Μακεδονία (ακτές Αιγαίου Πελάγους με τη Θεσσαλονίκη), περιοχή στην οποία κατοικούσαν σύμφωνα με τις απογραφές του 1906, 1.150.000 μουσουλμάνοι, 623.000 ελληνορθόδοξοι και 627.000 βουλγαρορθόδοξοι.

Η εθνογραφική αυτή σύνθεση των πληθυσμών θα ανατραπεί άνωθεν με τη διαδικασία της ανταλλαγής πληθυσμών και τον καταναγκαστικό εξελληνισμό.

Μετά τους Βαλκανικούς και το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου ακολουθεί η τριχοτόμηση του ιστορικού και γεωγραφικού χώρου της Μακεδονίας. Οι δύο περιοχές που δεν προσαρτήθηκαν στην Ελλάδα ονομάστηκαν Νοτιοσλαβική Μακεδονία (ή Μακεδονία του Βαρδάρη) και Βουλγαρική Μακεδονία (ή Μακεδονία του Πίριν), κάτι που οι σημερινοί πολιτικοί και θρησκευτικοί ηγέτες επίμονα αποκρύπτουν.

Έκτοτε οι Μακεδόνες υφίστανται βίαιο εξελληνισμό, φυλακίσεις και εξοντωτικούς διωγμούς. Υποχρεώνονται να αλλάξουν τα ονόματά τους και τη γλώσσα τους ενώ πάνω από 1.000 χωριά και πόλεις μετονομάζονται στην ελληνική.

Εν τέλει, οι πραγματικές αιτιάσεις του μακεδονικού ζητήματος υπερβαίνουν ονόματα και ‘ιστορικές συνέχειες’. Αυτά αποτελούν απλώς συμπληρώματα δικαίωσης της επιδίωξης για πλήρη κυριαρχία και οικονομική εκμετάλλευση των Βαλκανίων.

——————————————————————–

*Κείμενο επικαιροποιημένο για το Αυτολεξεί. Πρώτη δημοσίευση: Περιoδικό ContAct, τεύχος 10, Νοέμβριος 2007.

**Φωτογραφία κειμένου: Συνάντηση στην οροσειρά του Αίμου των οπλαρχηγών (βοεβόδες) της εξέγερσης του Ίλιντεν, 1903.

ΒΛ. ΕΠΙΣΗΣ:

Κομμάτι της εξέγερσης του Ίλιντεν αποτέλεσε και η δημιουργία της Κομμούνας της Στράντζας:

Η Κομμούνα της Στράντζας και ο Μιχαήλ Γκερτζίκοφ

ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΚΑΙ ΚΟΜΜΟΥΝΕΣ. Επαναστατικά προτάγματα στη Βουλγαρία του 19ου & 20ού αιώνα

The post Η εξέγερση του Ίλιντεν το 1903: Για την (προ)ιστορία του Μακεδονικού Ζητήματος first appeared on Aυτολεξεί.

Και εκεί που καθόμασταν χθες και συζητούσαμε μέχρι αργά στα κοινωνικά δίκτυα για τον χαρακτήρα και την πορεία των διαμαρτυριών στη Σερβία, οι οποίες πυροδοτήθηκαν από το δυστύχημα-έγκλημα στο Νόβι-Σαντ, «σκάει» τα ξημερώματα η είδηση του τραγικού χαμού 59 (έως τώρα) νέων ανθρώπων και του τραυματισμού… 150 ατόμων σε κλαμπ που κάηκε ολοσχερώς στη Βόρεια Μακεδονία.

Πώς προκλήθηκε; Από πυροτεχνήματα που ερρίφθησαν σε κλειστό χώρο… Άρπαξε φωτιά η στέγη, καθώς ήταν φτιαγμένη από φτηνά και εύφλεκτα υλικά, λαμπαδιασε όλο το κλαμπ και οι…1.500 άνθρωποι που ήταν μέσα έπρεπε να βγουν από μια και μοναδική έξοδο κινδύνου… Προφανώς δεν πληρούσε τους στοιχειώδεις κανόνες ασφαλείας και προφανώς η άσκηση ελέγχου από τις αρμόδιες αρχές ήταν κάτι λιγότερο από πλημμελής… Και συνειρμικά πήγε το μυαλό μου σε μια πανομοιότυπη τραγωδία-έγκλημα στο κλαμπ Colectiv στη Ρουμανία τον Νοέμβριο του 2015…

Και όλα αυτά ενώ εδώ στα καθ΄ημάς ρίχνει για πάνω από δύο χρόνια βαριά τη σκιά του το έγκλημα των Τεμπών (του οποίου προηγήθηκαν και άλλα εγκλήματα, όπως στο Μάτι και τη Μάνδρα, για να μην ξεχνιόμαστε) και για το οποίο ακόμα προσπαθούμε να βγάλουμε άκρη… Πόσα μέτρησα έως τώρα; Ένα, δύο, τρία, τέσσερα… Τέμπη στα Βαλκάνια…

Στα Βαλκάνια, των οποίων οι μνημονικοί-συμβολικοί τόποι και οι κυρίαρχες αφηγήσεις φέρουν ακόμα έντονη τη σφραγίδα του αλληλοσπαραγμού και των εθνοκαθάρσεων… Στα Βαλκάνια των ωμών ξένων επεμβάσεων και των διεφθαρμένων εγχώριων ελίτ, οι οποίες τάισαν τους λαούς τόσο με μπόλικες δόσεις νοσηρής εθνικοφροσύνης όσο και με επαγγελίες για οικονομική ανάπτυξη (sic!) και σύγκλιση με τη Δύση, προκειμένου αυτές να λυμαίνονται ανενόχλητες τους πλουτοπαραγωγικούς πόρους και να ξεπουλούν τα δημόσια αγαθά των χωρών-προτεκτοράτων τους… Και προκειμένου να αλώσουν ανενόχλητες τους θεσμούς και τους κρατικούς μηχανισμούς, ώστε να λογοδοτούν μόνο στις ξένες εταιρείες και να κλείνουν επιτυχημένα… επιχειρηματικά deals με τους πάντα πρόθυμους ”προστάτες” τους…

Έλα όμως που τώρα οι φούσκες που δημιούργησαν τα απόνερα είτε της «ερήμου του μετασοσιαλισμού»- για να παραφράσω τον εύστοχο τίτλο του βιβλίου των Igor Stiks και του Srećko Horvat- είτε της πλαστής ευημερίας της Ελλάδας ως… ηγέτιδας δύναμης της ΕΕ στα Βαλκάνια (sic!) σκάνε η μία μετά την άλλη πάνω στους πολίτες…

Και οι πολίτες θα αρχίσουν αργά ή γρήγορα να διαπιστώνουν ότι αυτός ο… Άλλος, αυτός που απειλεί τη ζωή, την ασφάλεια, την αξιοπρέπεια και την ποιότητα ζωής τους δεν είναι ο… «μοχθηρός» Βαλκάνιος γείτονας… Ο «εχθρός» δεν είναι εκτός των τειχών, είναι εντός των τειχών. Και δεν υπάρχει περίπτωση αυτή η τόσο οδυνηρή διαπίστωση να μην πυροδοτήσει αντιδράσεις και εξελίξεις.

Ήδη γίνεται στη Σερβία και την Ελλάδα. Και στη Ρουμανία το 2015 είχε βγει πολύς κόσμος στους δρόμους για κάμποσες μέρες. Και μπορεί αυτές οι κινητοποιήσεις να μην είχαν θεαματικά αποτελέσματα πολιτικής ανατροπής σε βραχύ χρόνο (πάντως είχε πέσει τότε η κυβέρνηση), αποτέλεσαν όμως σημαντική παρακαταθήκη και έχουν χαραχτεί στη συλλογική μνήμη των Ρουμάνων. Δεν ξέρω τι μέλλει γενέσθαι με την ανείπωτη τραγωδία η οποία είναι ακόμα σε εξέλιξη στη Βόρεια Μακεδονία. Ανεβαίνει συνεχώς ο αριθμός των νεκρών. Μπορεί όλο αυτό να πυροδοτήσει εξελίξεις, μπορεί και όχι…

Αν αύριο-μεθαύριο βγουν και αυτοί στους δρόμους, τι θα πούμε; Ότι είναι και αυτοί υποκινούμενοι από ξένα κέντρα; Να το δεχτούμε και αυτό αλλά επαρκεί πλέον αυτό ως ερμηνεία;; Κινητήριοι μοχλοί των εν εξελίξει κινητοποιήσεων και των κινητοποιήσεων που θα έρθουν είναι οι πολιτικές του κέρδους, η διαφθορά, η παντελής έλλειψη λογοδοσίας και οι αυταρχικές πρακτικές. Γενεσιουργός αιτία είναι το νοσηρό υπόστρωμα που διαμορφώθηκε στις σχέσεις πολίτη-κράτους τα τελευταία χρόνια και περιέγραψα παραπάνω. Και ναι, οι διεθνοτικές εντάσεις και οι εύθραυστες γεωπολιτικές ισορροπίες (τώρα ειδικά με τον Τραμπ στην εξουσία και το ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον η όποια πρόβλεψη καθίσταται εξαιρετικά δυσχερής) είναι δύο παράμετροι που πρέπει πάντοτε να έχουμε υπόψη μας.

Σε αυτές όμως τις παραμέτρους έρχεται να προστεθεί ένας νέος καταλύτης. Είναι η νέα γενιά και τα κοινωνικά κινήματα. Στην περίπτωση π.χ. της Σερβίας τα βασικά δρώντα υποκείμενα είναι οι φοιτητές, οι οποίοι δεν έχουν βιωμένες μνήμες των εθνικιστικών παθών της δεκαετίας του ’90 και δεν χειραγωγούνται από τα τοξικά εθνικιστικά αφηγήματα του Βούτσιτς. Αυτό που βιώνουν όμως είναι μια καθημερινότητα που τους συνθλίβει. Το ότι μέχρι τώρα έχουν καταφέρει να κρατήσουν το κίνημα ακηδεμόνευτο είναι ένα τεράστιο κατόρθωμα από μόνο του. Και συνιστά ήδη ένα case study.

Υ.Γ. 1. Case study για εμάς που ασχολούμαστε με τα Βαλκάνια συνιστούν και οι… αμοιβάδες που κάτω από την τραγική είδηση για τον χαμό νέων ανθρώπων στη Βόρεια Μακεδονία έβγαλαν όλον τους τον οχετό για τη γείτονα χώρα…

Υ.Γ. 2. Χθες μαζί με όλα τα άλλα προσπαθούσα να τελειώσω ένα κείμενο για τις τραυματικές και διαιρεμένες μνήμες στη Βοσνία… Και για τους πολέμους στην πρώην Γιουγκοσλαβία κατά τη δεκαετία του ’90. Και ταυτόχρονα «σκάγανε» στην αρχική μου σελίδα ειδήσεις και αναρτήσεις Κροατών, Σλοβένων και Βόσνιων Μουσουλμάνων συναδέλφων, φοιτητών και άλλων που εκδήλωναν την αμέριστη στήριξή τους στον αγώνα των Σέρβων φοιτητών…

The post Ένα, δύο, τρία πολλά Τέμπη στα Βαλκάνια… first appeared on Aυτολεξεί.

Χιλιάδες κόσμου έχουν κατέβει στο δρόμο ζητώντας δικαίωση για την εικοσάχρονη κοπέλα. Μέσα στην αναμπουμπούλα των εξελίξεων, συντηρητικές φωνές έχουν εμφανιστεί στους δρόμους, ζητώντας περισσότερη αστυνόμευση και μεγαλύτερη ασφάλεια, κάτι που η κυβέρνηση έχει επιλέξει να ξεχωρίσει και να φέρει σε συζήτηση.

Το παρακάτω κείμενο, έχει γραφτεί και διανέμεται από τον κοινωνικό χώρο Dunja που στεγάζεται στο κέντρο της πόλης. Η φωτογραφία του κειμένου είναι από τις συνεχιζόμενες διαδηλώσεις στην πόλη των Σκοπίων και στο πλακάτ αναγράφεται «Το σύστημα δεν θα μας σώσει». Μετάφραση: Ευθύμης Χατζηθεοδώρου.

Τι σημαίνει μια ασφαλής πόλη;

Όταν ζητάμε ασφαλείς πόλεις, δεν ζητάμε αστυνομία.

Το να περιμένουμε ασφάλεια από κάποια αυξημένη αστυνομική παρουσία και επιτήρηση, σε ένα σύστημα που ποινικοποιεί πρωτίστως τους αδύναμους και ανίσχυρους, είναι παράλογο. Η αστυνομία δεν υπάρχει για να μας προστατεύει, αλλά για να προστατεύει τα συμφέροντα των ισχυρών και να μας ελέγχει.

Έχουμε ήδη πάνω από 500 αστυνομικούς για κάθε 100.000 κατοίκους, παρ’ όλα αυτά οι μεγαλύτεροι εγκληματίες κυκλοφορούν ελεύθεροι όπου θέλουν με όλα όσα μας έκλεψαν. Ενώ κάποιοι φυλακίζονται επειδή διέπραξαν μικροκλοπές από απόγνωση, οι ιδιοκτήτες σούπερ μάρκετ που μας απομυζούν και την τελευταία δεκάρα, ανακηρύσσονται ως οι “πιο επιτυχημένοι επιχειρηματίες”.

Η αστυνομία προστατεύει αυτούς που έχουν ήδη εξουσία – βοηθώντας τους να διατηρήσουν αυτή την εξουσία. Αυτό δεν συμβαίνει λόγω διαφθοράς, αυτός είναι ο ρόλος τους.

Αν η λύση ήταν να έχουμε αστυνομία παντού, το πρόβλημα θα είχε λυθεί εδώ και πολύ καιρό.

Είναι σαφές πώς η κυβέρνηση χρησιμοποιεί τη δημόσια κατακραυγή για να ενισχύσει τον αυταρχισμό και τον έλεγχο δημιουργώντας ένα αστυνομικό κράτος. Από τη στιγμή που η αστυνομία βγαίνει στο πεδίο της μάχης και εν μέσω μιας ξεκάθαρης και δικαιολογημένης λαϊκής εξέγερσης λαμβάνει οδηγίες να δράσει με μεγαλύτερη ένταση, σε ποιον θα επιδείξει τη δύναμή της; Ποιον θα τολμήσουν να τιμωρήσουν πρώτο; Η αστυνομία αποτελεί μέρος ενός κρατικού μηχανισμού που είναι ήδη προσαρμοσμένος στις ανάγκες των ισχυρών.

Χρειαζόμαστε ένα νέο μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης και αμοιβαίας προστασίας. Εμείς είμαστε αυτοί που πρέπει να βρούμε πώς να προστατεύσουμε τους εαυτούς μας αναλαμβάνοντας δράση από κοινού, αντί για μια συγκεντρωτική εξουσία και έναν μηχανισμό των πλουσίων που διαιωνίζει τη βία.

Δεν υπάρχουν ασφαλείς πόλεις σε ένα αστυνομικό κράτος.

Μια πραγματικά ασφαλής πόλη σημαίνει ανεπτυγμένες δημόσιες συγκοινωνίες, προσβάσιμοι δημόσιοι χώροι, κοινωνικοποίηση των αγαθών και επαρκείς υποδομές για τους ανθρώπους που ζουν εκεί. Μια πόλη ΓΙΑ τους ανθρώπους είναι θα ήταν αντίθετη με τα συμφέροντα του συστήματος, το οποίο αποκομίζει κέρδος μέσω της αλλοτρίωσης, της ιδιωτικοποίησης, του ελέγχου, του καταναλωτισμού και της συνεχούς κούρσας για το χρήμα.

Ασφαλείς πόλεις είναι οι πόλεις που δημιουργούμε μαζί και που φροντίζουμε μαζί.

Μην βασίζεστε στην αστυνομία – αυτοοργανωθείτε!

The post Όταν ζητάμε ασφαλείς πόλεις, δεν ζητάμε αστυνομία | Αυτόνομη προοπτική από τους δρόμους των Σκοπίων first appeared on Aυτολεξεί.

Στις 26 Ιανουαρίου του 1877, γεννιέται ο Βούλγαρος αναρχικός Μιχαήλ Γκερντζίκοφ, ιδρυτής της Κεντρικής Επαναστατικής Μακεδονικής Επιτροπής και μέλος της Εσωτερικής Μακεδονικής Αδριανουπολίτικης Επαναστατικής Οργάνωσης (αργότερα ΕΜΕΟ ή ВМРО). Υπήρξε από τους πρωτεργάτες του μακεδονικού απελευθερωτικoύ αγώνα του 19ου-20ού αιώνα. Κορυφαία στιγμή της δραστηριότητάς του αποτελεί η ενεργός συμμετοχή του στην ίδρυση της Κομμούνας της Στράντζας, γνωστής επίσης και ως Δημοκρατία της Στράντζας. Πρόκειται για άλλο ένα κομμάτι της βαλκανικής ιστορίας το οποίο θάβεται από την επίσημη ιστοριογραφία. Είναι άλλο ένα στιγμιότυπο από την ιστορία των από-τα-κάτω, όπως η άγνωστη περίπτωση του νησιού Άντα Καλέ. Τέτοιες στιγμές της ιστορίας είναι σημαντικές ώστε να μπορέσουμε να ξαναφανταστούμε τα Βαλκάνια, όχι ως το σημερινό προπύργιο των εθνικισμών και του σοβινισμού, αλλά ως μια δυνατότητα ειρηνικής και αλληλέγγυας συνύπαρξης.

Η Κομμούνα της Στράντζας υπήρξε ένα βραχύβιο πείραμα, με ξεκάθαρα ελευθεριακά χαρακτηριστικά, στο εν λόγω βουνό που βρίσκεται στη σημερινή νοτιοανατολική Βουλγαρία και στο ευρωπαϊκό τμήμα της Τουρκίας. Η δημιουργία της ανακηρύχθηκε στα μέσα Αυγούστου του 1903, εν μέσω της εξέγερσης του Ίλιντεν –ενός αυτονομιστικού αγροτικού ξεσηκωμού ενάντια στην οθωμανική διοίκηση και υπέρ μιας αυτόνομης πολυεθνικής Μακεδονίας–, από αντάρτες της Εσωτερικής Μακεδονικής Αδριανουπολίτικης Επαναστατικής Οργάνωσης, της οποίας τότε διοικητής είναι ο μεγάλος και σπουδαίος αναρχικός Μιχαήλ Γκερντζίκοφ. Η Κομμούνα αυτή περιλάμβανε τις πόλεις Βασιλικό, Αγαθούπολη καθώς και άλλους μικρότερους οικισμούς και χωριά στο βουνό Στράντζα.

Έπειτα από μία σειρά επιτυχημένων μαζικών τοπικών εξεγέρσεων, υποστηριζόμενων από αντάρτικες ενέργειες, μεγάλο τμήμα της ανατολικής Θράκης βρίσκεται υπό τον έλεγχο των ανταρτών του Γκερτζίκοφ.

Γύρω από την ορεινή περιοχή της Στράντζας και για τρεις εβδομάδες ο κόσμος γιορτάζει.

Ιδρύεται μια νέα κοινότητα, βασισμένη στις αξίες της ελευθερίας, της ισότητας, της αδελφοσύνης. Όλα τα ζητήματα σε πόλεις και χωριά φέρονται σε λαϊκές ψηφοφορίες και οι παλιές διαμάχες μεταξύ των ντόπιων βουλγαρικών και ελληνικών πληθυσμών έχουν μείνει πίσω. Καίγονται τα όλα φορολογικά μητρώα. Για περισσότερο από 20 ημέρες η Κομμούνα της Στράντζας λειτουργεί με έναν εντελώς ελευθεριακό τρόπο, με την απουσία κάθε είδους κρατικής εξουσίας.

Αυτό γίνεται εμφανές και από τη στρατιωτική δομή των ανταρτών. Το ηγετικό της όργανο δεν είναι κάποιου είδους στρατιωτικό αρχηγείο, αλλά το «Κύριο Συντονιστικό Μαχητικό Σώμα». Με αυτόν τον τρόπο, οι αντάρτες υποδεικνύουν δύο πράγματα –ότι αυτό το όργανο έχει μόνο προσωρινό χαρακτήρα (δηλαδή όσο διαρκούν οι μάχες) και δεύτερον, ότι έχει καθαρά συντονιστικό ρόλο στην επανάσταση. Ο Hristo Silianov, μαθητής του Γκερτζίκοφ, αναφέρει πως οι αντάρτες δεν το ονόμασαν «αρχηγείο» γιατί δεν ήθελαν να «βρομάει» μιλιταρισμό.[1]

Ένα ελευθεριακό στοιχείο της εξέγερσης αυτής είναι το ότι δεν τίθεται ποτέ ζήτημα συγκεντρωτισμού της εξουσίας. Οι άνθρωποι των απελευθερωμένων οικισμών δημιουργούν συμβούλια/επιτροπές αντί της εκλογής δημάρχων/αντιπροσώπων. Ο ρόλος των πρώτων είναι να συντονίζουν, ενώ των δεύτερων να κυβερνούν. Αυτά τα συμβούλια και οι επιτροπές λειτουργούν υπό τον έλεγχο του επαναστατημένου λαού, καθώς η πραγματική εξουσία έχει ανακτηθεί από αυτόν.

Πρέπει να σημειωθεί ότι υπάρχουν πολλές ομοιότητες μεταξύ της στάσης του Γκερτζίκοφ για τη ριζική ενδυνάμωση του λαού και του μαχνοβίτικου κινήματος στην Ουκρανία που ξεσπά 15 χρόνια μετά. Και οι δύο βλέπουν τον ρόλο των ανταρτών τους ως υποστηρικτικό και προσωρινό. Το ζήτημα της δημόσιας διοίκησης επαφίεται στα συμβούλια των τοπικών πληθυσμών. Σε ένα από τα κάλεσματά τους [2], οι μαχνοβίτες γράφουν ότι «Ο επαναστατικός-εξεγερτικός στρατός στοχεύει στο να βοηθήσει τους αγρότες και τους εργάτες […] μην επεμβαίνοντας στην πολιτική ζωή […] (και) καλεί τους εργάτες στην πόλη και στα περίχωρά της να προχωρήσουν στην αυτοοργάνωση […]»

Όσον αφορά τον τρόπο αναδιανομής της Κομμούνας της Στράντζας, ο Γκερτζίκοφ, αφού περιέγραψε τις πρώτες στρατιωτικές νίκες της εξέγερσης, γράφει: «Αρχίσαμε να οργανωνόμαστε εσωτερικά με κάποιο τρόπο… Ο πληθυσμός ήταν χαρούμενος, στα χωριά οι άνθρωποι γιόρταζαν. Δεν υπήρχε “δικό μου-δικό σου”: στα δάση είχαμε ετοιμάσει αποθήκες. Όλες οι σοδειές συγκεντρώνονταν σε αυτά τα κοινά κτίρια. Και τα βοοειδή ήταν πλέον κοινά… Γράψαμε μια ανακοίνωση στα ελληνικά, στην οποία δηλώναμε ότι δεν πολεμάμε για να αποκαταστήσουμε το βουλγαρικό βασίλειο και να καταλάβουμε εδάφη, αλλά μόνο για τα ανθρώπινα δικαιώματα, και ότι οι Έλληνες χρειάζονται επίσης αυτά, ας μας στηρίξουν ηθικά και υλικά…»[3]

Στα απομνημονεύματά του [4] ο Γκερτζίκοφ θυμάται ένα συγκεκριμένο παράδειγμα απαλλοτρίωσης και αναδιανομής αγαθών: στην πόλη Αγαθούπολη υπήρχε ένα εργοστάσιο αλατιού, όπου εκείνη την εποχή αποθηκεύονταν πάνω από 200.000 κιλά αλάτι. Τα χωριά της περιοχής ήταν φτωχά και είχαν ανάγκη από αλάτι, και έτσι ο Γκερτζίκοφ και οι αντάρτες του εισέβαλαν στο εργοστάσιο και το άφησαν ανοιχτό για να πάρουν οι χωρικοί το αλάτι και να το μοιράσουν οι ίδιοι.

Η Κομμούνα της Στράντζας λειτούργησε από την αρχή της εξέγερσης και έως τα τέλη Αυγούστου 1903, όταν το τεράστιο κύμα του οθωμανικού στρατού αποτελούμενο από 40.000 στρατιώτες –καλά οπλισμένο με πεζικό, ιππικό και πυροβολικό– συντρίβει την αντίσταση του ντόπιου πληθυσμού.

Ο Γκερτζίκοφ, και κάποιοι από τους αντάρτες του, καταφέρνουν να διαφύγουν στη Βουλγαρία. Εκεί ο αναρχικός θα συνεχίσει να προπαγανδίζει τις ιδέες του μέσα από εφημερίδες που θα εκδώσει όπως η «Ελεύθερη Κοινωνία», η «Αντιεξουσία» και άλλες. Το 1910, ο Γκερτζίκοφ μαζί με έναν άλλο αναρχικό –τον Πάβελ Ντελιράντεφ– θα γράψουν την αντιμιλιταριστική μπροσούρα «Πόλεμος ή Επανάσταση». Το 1912 θα ηγηθεί και πάλι μιας αντάρτικης ομάδας στην περιοχή της Στράντζας, αυτή τη φορά κατά τη διάρκεια του Βαλκανικού Πολέμου. Αργότερα, το 1919, θα είναι μεταξύ των συνιδρυτών της Ομοσπονδίας Αναρχοκομμουνιστών στη Βουλγαρία.

Μετά την εγκαθίδρυση του μοναρχοφασιστικού πραξικοπήματος το 1923, αναγκάζεται να εγκαταλείψει τη χώρα και να ζήσει στο Βελιγράδι, τη Βιέννη και το Βερολίνο. Με την αλλαγή καθεστώτος στις 9 Σεπτεμβρίου 1944, ο Γκερτζίκοφ επιστρέφει στη Βουλγαρία και καλεί τους συντρόφους του να υποστηρίξουν το νέο σοσιαλιστικό σύστημα, μόνο για να απογοητευτεί πολύ σύντομα από αυτό και να ανακαλέσει την υποστήριξή του. Το 1947, μάλιστα, θα αρνηθεί κατηγορηματικά να προταθεί ο ίδιος από το καθεστώς για απονομή βραβείου για τη συμμετοχή του στην εξέγερση του Ίλιντεν.[5] Θεωρεί ανήθικο να βραβευτεί από μια εξουσία που κρατά τους συντρόφους του αναρχικούς υπό κράτηση. Η αποφυλάκισή τους θα ήταν η καλύτερη ανταμοιβή για αυτόν. Θα πεθάνει το 1947 στην πόλη της Σόφιας.

[1] http://www.savanne.ch/svoboda/anarchy/history/IlindPreobr.html

[2] „Към цялото трудещо се население на град Александровск и околността му“, 7 октомври 1919 г.

[3] http://www.savanne.ch/svoboda/anarchy/history/IlindPreobr.html

[4] http://macedonia.kroraina.com/ilpr1968/ilpr1968_5.html

[5] http://macedonia.kroraina.com/giliev/mg/mg_predg.htm

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

Георги Хаджиев: Националното освобождение и безвластният федерализъм (София: Артиздат-5, 1992).

Михаил Герджиков: “Въ Македония и Одринско: Спомени на Михаилъ Герджиковъ” в Материяли за историята на македонското освободително движение, книга IX (София: Македонски Наученъ Институтъ, 1927).

Христо Силянов: Спомени от Странджа. Бележки по Преображенското въстание в Одринско — 1903 г. (София: Полиграфи а.д., 1934).

Надежда Недкова, Евдокия Петрова (съст.): Михаил Γерджиков и подвигът на тракийци 1903 г. (София: Университетско издателство „Св. Климент Охридски“, 2002).

Φωτογραφία κειμένου: Η σημαία της Στραντζιανής Κομμούνας

The post Η Κομμούνα της Στράντζας και ο Μιχαήλ Γκερτζίκοφ first appeared on Aυτολεξεί.