«Είσαι κι εσύ ένα ύπουλο κουτάβι, όπως και όλοι εκείνοι που υποτάσσονται στο να κυβερνώνται από νόμους που έχουν θεσπίσει οι πλούσιοι για τη δική τους ασφάλεια· διότι τα δειλά κουτάβια δεν έχουν το θάρρος να υπερασπιστούν ό,τι αποκτούν με πονηριά· αλλά καταραμένοι να είστε όλοι εσείς: καταραμένοι να είναι αυτοί ως μια αγέλη πανούργων απατεώνων, αλλά και εσείς που τους υπηρετείτε, ως μια παρέα ηλιθίων».
              ~ Καπετάνιος-πειρατής Σάμιουελ Μπέλαμι «Μαύρος Σαμ» [1]

«…Μακρυμάλληδες ιεροκήρυκες βγαίνουν κάθε βραδιά, για να σου πουν ποια τα λάθη και ποια τα σωστά· μα όταν τους ρωτάς τι θα φας, αυτοί σου απαντούν τόσο γλυκά: θα φας ένα γεια σου και γεια, σε αυτή τη δοξασμένη τ’ ουρανού γωνιά· δούλευε και προσευχήσου, πάνω στα άχυρα ζήσε τη ζωή σου· θα τρως καλά όταν πεθάνεις…»
               ~ Τζο Χιλ (ποιητής, τραγουδοποιός, αγκιτάτορας και χόμπο) [2]

Παρ’ όλο που το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας έχει περάσει μέσα από συνθήκες ιεραρχίας, εξουσίας και ετερονομίας, οι σπόροι αυτονομίας και πολιτικής από-τα-κάτω ήταν πάντοτε παρόντες σε κάθε ιστορική στιγμή – με διαφορετική δυναμική κάθε φορά, ανάλογα με το συγκεκριμένο κοινωνικο-ιστορικό πλαίσιο. Ανάμεσα στις ρωγμές του συστήματος, όπου οι κυρίαρχοι θεσμοί εξουσίας υποχωρούσαν ή είχαν χάσει σημαντικό επίπεδο κοινωνικής νομιμοποίησής τους, εμφανίστηκε η δυνατότητα ανάδυσης μιας ριζοσπαστικής πολιτικής, επιτρέποντας τη διαφορετική εμπειρία και οργάνωση της καθημερινής ζωής και των ανθρώπινων σχέσεων. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, παρότι τέτοιες ρωγμές παρέχουν γόνιμο έδαφος για ριζοσπαστική σκέψη και δράση, σε καμία περίπτωση δεν επαρκούν από μόνες τους για να υπάρξει μια τέτοια ανάδυση.

Σήμερα μπορούμε να σκεφτούμε πολλές τέτοιες περιπτώσεις: οι πιο διάσημες μεταξύ των οποίων είναι οι Ζαπατίστας και το κουρδικό απελευθερωτικό κίνημα. Και οι δύο αυτές κοινωνικές ομάδες έχουν βιώσει σαφή αποκλεισμό από τις λειτουργίες πρόνοιας του κράτους και έχουν υποβληθεί μόνο στις εκμεταλλευτικές και κατασταλτικές. Έτσι, μια πλήρης απονομιμοποίηση του κυρίαρχου συστήματος εδραιώθηκε στον τοπικό πληθυσμό, η οποία μαζί με τις συνεργατικές τοπικές παραδόσεις, ενεργοποίησε την απελευθέρωση του ριζοσπαστικού φαντασιακού.

Δύο σημαντικές περιπτώσεις του παρελθόντος θα μπορούσαν να εξεταστούν σε αυτή τη γραμμή σκέψης: οι πειρατές και οι αλήτες (χόμπος). Και οι δύο αυτές κοινωνικές ομάδες βρέθηκαν αποκλεισμένες από την ηγεμονική τάξη της εποχής τους, καθιστώντας τες περιττές και ως εκ τούτου κυνηγημένες και καταπιεσμένες. Αυτή η κατάσταση, ωστόσο, παρείχε πρόσφορο έδαφος για την ανάδυση μιας ριζικά διαφορετικής πολιτικής κουλτούρας, βασισμένης στις αρχές της άμεσης δημοκρατίας και στο commoning.

Πειρατές

Ο 17ος και 18ος αιώνας ήταν μια περίοδος κατά την οποία η πειρατεία άνθιζε, αφήνοντας στις μελλοντικές γενιές πλούσια κληρονομιά λογοτεχνίας και εμπειριών. Οι πειρατές ήταν, στο μεγαλύτερο μέρος τους, άνθρωποι χωρίς μέσα για να επιβιώσουν «νόμιμα», δραπέτες σκλάβοι, πολιτικοί φυγάδες, λιποτάκτες του ναυτικού κ.λπ. Διάφοροι λόγοι παρείχαν πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη του πειρατικού τρόπου ζωής σε αυτά τα «περιθωριακά» τμήματα της κοινωνίας. Σημαντικό ρόλο έπαιξαν τα νησιά της Καραϊβικής, όπου λάμβανε χώρα η πιο σημαντική πειρατική δραστηριότητα. Αυτή η περιοχή ήταν εξαιρετικά αχαρτογράφητη εκείνη την εποχή, προσφέροντας ένα κενό εξουσίας, με πολλά ανεκμετάλλευτα και ακατοίκητα νησιά, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη την αστυνόμευση από οποιοδήποτε ναυτικό της περιόδου. Έτσι, παρείχε αμέτρητες κρυψώνες, σπηλιές, όρμους, άγνωστα μονοπάτια κ.λπ. σε όλους όσοι ήθελαν να αποφύγουν τον μοναρχικό έλεγχο. Ταυτόχρονα, τα νησιά της Καραϊβικής βρίσκονταν στον εμπορικό δρόμο μεταξύ της Νότιας Αμερικής αφενός και της Ισπανίας και της Πορτογαλίας αφετέρου, δηλαδή έναν δρόμο μέσω του οποίου μεταφέρονταν σημαντικοί θησαυροί.

Σε αντίθεση με την πειθαρχία των εμπορικών και στρατιωτικών πλοίων, οι πειρατές, αν και σίγουρα δεν ήταν άγιοι, ήταν συνήθως οργανωμένοι με αντιεξουσιαστικό τρόπο. Τα πειρατικά πληρώματα αποφάσιζαν τους κανόνες βάσει των οποίων θα έπλεαν στις θάλασσες σε συνελεύσεις στις οποίες κάθε μέλος έπρεπε να συμφωνήσει και να τους υπογράψει. [3]

Συχνά αυτοί οι κανόνες ήταν εξαιρετικά ισότιμοι, θεωρώντας την αποκτηθείσα λεία, καθώς και τις προμήθειες, ως κοινά αγαθά. Ιδιαίτερα ενδεικτικά γι’ αυτό είναι τα άρθρα των πληρωμάτων του Βαρθολομαίου Ρόμπερτ, σύμφωνα με τα οποία κάθε μέλος είχε δικαίωμα ψήφου στις κοινές υποθέσεις, ίσο μερίδιο των νέων προμηθειών και των ποτών ανά πάσα στιγμή και μπορούσε να τα χρησιμοποιήσει όπως επιθυμούσε, εκτός εάν ολόκληρο το πλήρωμα ψήφιζε περικοπές λόγω ελλέιψεων [4]. Παρόμοια ισότιμα ​​χαρακτηριστικά μοιράζονταν και άλλα πληρώματα, όπως αυτό του Τζον Γκόου. [5]

Αυτές οι ελευθεριακές τάσεις μεταξύ των πειρατών δεν πέρασαν απαρατήρητες από τις μοναρχικές αρχές. Ο Ολλανδός κυβερνήτης του Μαυρικίου, εντυπωσιασμένος από τον δημοκρατικό χαρακτήρα ενός πειρατικού πληρώματος που συνάντησε, σημείωσε ότι «κάθε άνδρας είχε τόση επιρροή όσο και ο καπετάνιος και κάθε άνδρας κουβαλούσε τα δικά του όπλα στην κουβέρτα του». [6]

Ο ισότιμος χαρακτήρας τους ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο από τις μορφές αλληλεγγύης που εφάρμοζαν αυτά τα πληρώματα. Συχνά οι πειρατές είχαν κανόνες, βασισμένους στην αλληλοβοήθεια, που όριζαν ότι οι τραυματισμένοι συνάδελφοί τους, ανίκανοι να πολεμήσουν, θα λάμβαναν το μερίδιό τους. Άρθρα τόσο του πληρώματος του Βαρθολομαίου Ρόμπερτ [7] όσο και αυτού του George Lowther [8] το επιβεβαιώνουν αυτό, χαρακτηρίζοντας μάλιστα τα αποθέματα και τις προμήθειές τους ως δημόσια.

Συχνά, οι ισχυρισμοί για τις αντιεξουσιαστικές τάσεις μεταξύ των πειρατών αντιμετωπίζονται με σκεπτικισμό λόγω του γεγονότος ότι οι περισσότερες ιστορίες και μύθοι που μιλούν γι’ αυτούς αναφέρονται σε περιπέτειες γενναίων καπετάνιων που ηγούνταν των συντρόφων τους. Αλλά αυτό δεν ίσχυε απαραίτητα. Εκτός από τους κανόνες του πλοίου, στους οποίους έπρεπε να συμφωνεί όλο το πλήρωμα, οι καπετάνιοι ήταν επίσης συχνά εκλεγμένοι και μπορούσαν να ανακληθούν ανά πάσα στιγμή εάν οι ναύτες αποφάσιζαν ότι καταχρώνται την εξουσία, έχοντας αυτή τη θέση. [9] Ο καπετάνιος έπρεπε να παρακολουθεί την κατάσταση του πλοίου και την πορεία που ακολουθούσε, καθώς και να διοικεί εν μέσω της μάχης. Για όλα τα άλλα, όλο το πλήρωμα του πλοίου έπρεπε να μαζευτεί και να αποφασίσει.

Η στάση των πειρατών απέναντι στη δουλεία διέφερε, αλλά πολλοί δεν συμμετείχαν στο δουλεμπόριο. Υπήρχαν πολλοί πρώην σκλάβοι σε πειρατικά πλοία, που αναζητούσαν την ελευθερία τους μακριά από τις αρχές. Στην πραγματικότητα, μεταξύ των πειρατικών πληρωμάτων το ποσοστό των μαύρων ήταν πολύ υψηλότερο από αυτό μεταξύ των εμπορικών ή ναυτικών πληρωμάτων. [10]

Κάπως παρόμοια ήταν και η περίπτωση των γυναικών. Την περίοδο που άκμαζε η πειρατεία, ήταν δύσκολο για μια γυναίκα να εισέλθει νόμιμα σε ένα πλοίο. Υπάρχουν πολλές ιστορίες για γυναίκες που ντύνονταν άνδρες, ώστε να μπορούν να εισέλθουν και να ταξιδέψουν με ένα πλοίο. Έτσι, πολλές έβλεπαν στην πειρατεία έναν τρόπο να επαναστατήσουν ενάντια στους επιβαλλόμενους έμφυλους ρόλους, αν και οι γυναίκες εξακολουθούσαν να αποτελούν μειοψηφία πειρατών. [11] Μερικές γυναίκες πειρατές δημιούργησαν ένα αρκετά μεγάλο όνομα για τον εαυτό τους, όπως η Mary Read και η Anne Bonny.

Παρ’ όλο που κάθε πειρατικό πλήρωμα έπλεε στις θάλασσες ξεχωριστά, υπήρξαν πολλές περιπτώσεις στις οποίες πολλά από αυτά ένωναν τις δυνάμεις τους, όπως το 1695, όταν τα πλοία των Καπετάνιων Avery, Faro, Want, Maze, Tew και Wake συναντήθηκαν για μια συνδυασμένη επιδρομή στον ετήσιο μουσουλμανικό στόλο προσκυνητών προς τη Μέκκα. [12] Είναι ενδεικτικός της σύνδεσης που μοιράζονταν μεταξύ τους ο τρόπος με τον οποίο αποκαλούσαν οι ίδιοι οι αρχικοί πειρατές τον εαυτό τους – «Αδέλφια της ακτής». [13] Τα πειρατικά πληρώματα επέστρεφαν συνεχώς σε διάφορα «ελεύθερα λιμάνια» όπου συναντιόντουσαν μεταξύ τους, καθώς και με εμπόρους της μαύρης αγοράς με τους οποίους εμπορεύονταν. Οι πειρατές αναγνώριζαν ο ένας τον άλλον και δεν επιτίθεντο ο ένας στον άλλον. Αυτή η σύνδεση μεταξύ των διάφορων πειρατικών πυρήνων καθώς και τα στοιχεία για την ύπαρξη μιας μοναδικής πειρατικής γλώσσας είναι και τα δύο σημάδια για την ανάδυση μιας διακριτής κουλτούρας.

Ένας από τους πιο διάσημους πειρατικούς οικισμούς ήταν η Λιμπερτάτια. Ιδρύθηκε από τον Captain Mission και το πλήρωμά του στη βόρεια Μαδαγασκάρη τον 18ο αιώνα. [14] Οι ιδρυτές της Λιμπερτάτια αποκήρυξαν τις εθνικότητές τους και αυτοαποκαλούνταν λίμπερι [Liberi]. Δημιούργησαν τη δική τους γλώσσα, η οποία αποτελούνταν από ένα πολύχρωμο μείγμα αγγλικών, γαλλικών, πορτογαλικών, ολλανδικών, μαδαγασκαριανών και άλλων αφρικανικών γλωσσών. Η γη ήταν κοινή, ενώ οι θησαυροί που αποκτούνταν στη θάλασσα μεταφέρονταν στο κοινό θησαυροφυλάκιο και οι αποφάσεις λαμβάνονταν συλλογικά από όλους τους αποίκους. Υπάρχουν διαφωνίες για το αν η Λιμπερτάτια υπήρξε κάτι περισσότερο από ένας απλός μύθος, αλλά το ίδιο το γεγονός ότι εμφανίστηκε ένα τέτοιο όραμα υποδηλώνει τις ριζικά δημοκρατικές και ισότιμες τάσεις μεταξύ των πειρατών.

Η παρακμή της πειρατείας ξεκίνησε στις αρχές του 18ου αιώνα, όταν εισήχθησαν νέα μέτρα για την αντιμετώπιση των πολλών πειρατικών πληρωμάτων που έπλεαν στις θάλασσες. Δόθηκαν αμοιβές σε όποιον αντιμετώπιζε τους πειρατές. Ένας νέος νόμος, που εγκρίθηκε το 1700, επέτρεπε την εκτέλεση των πειρατών όπου κι αν βρίσκονταν, ενώ πριν από αυτό έπρεπε να μεταφέρονται πίσω στο Λονδίνο, όπου θα δικάζονταν. [15] Ταυτόχρονα, για την περίπτωση των δικών, εισήχθη ένα νέο ειδικό δικαστήριο που ασχολούνταν αποκλειστικά με την πειρατεία, το οποίο αποτελούνταν κυρίως από αξιωματικούς του ναυτικού. [16]

Xόμπος

Το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, κατά τη διάρκεια της λεγόμενης Μακράς Ύφεσης, είδε την άνοδο των λεγόμενων hobos στις ΗΠΑ – άνεργων άστεγων (που μερικές φορές εγκατέλειπαν οικειοθελώς τα σπίτια τους σε αναζήτηση εργασίας). Σε αντίθεση με το πολύχρωμο αμάλγαμα των πειρατών, οι hobos ήταν κυρίως λευκοί και άνδρες, αν και δεν έλειπαν οι εξαιρέσεις. [17] Αυτό που χαρακτήριζε τον τρόπο ζωής τους ήταν το πώς αντιλαμβάνονταν το εκτεταμένο αμερικανικό σιδηροδρομικό δίκτυο. Για τους hobos, αυτό ήταν ένα κοινό αγαθό που χρησιμοποιούσαν ώστε να ταξιδεύουν σε όλη τη χώρα, χωρίς να πληρώνουν εισιτήριο, αναζητώντας εργασία.

Σε αντίθεση με άλλες «μεταναστευτικές» ομάδες στις ΗΠΑ εκείνης της εποχής (όπως οι Μεξικανοί, οι Κινέζοι και οι Ευρωπαίοι), οι hobos συνήθιζαν να ταξιδεύουν κατά μόνας. Αλλά, όπως και οι πειρατές, διατηρούσαν στενούς δεσμούς με άλλους συνταξιδιώτες μέσω ελεύθερων καταυλισμών που έφτιαξναν και ονόμαζαν ζούγκλες [jungles][18]. Αυτοί οι καταυλισμοί βρίσκονταν σε κοντινή απόσταση από τον σιδηρόδρομο, κοντά σε σημεία όπου τα τρένα έπρεπε να σταματούν για κάποιο λόγο (όπως αλλαγή πληρώματος, σύνθεση βαγονιών κ.λπ.) Οι ζούγκλες αποτελούσαν καταφύγιο για τους πεινασμένους αλήτες, καθώς τους προσέφεραν σχετική ασφάλεια για να καθαρίζονται, να τρώνε, να κοιμούνται, να μοιράζονται πληροφορίες και να κοινωνικοποιούνται. Λόγω του νομαδικού τρόπου ζωής των χόμπος, τις περισσότερες φορές αυτοί οι καταυλισμοί είχαν προσωρινό χαρακτήρα, κι ακόμη και σε αυτούς όπου υπήρχε συνεχή παρουσία, άλλαζε ο πληθυσμός τους.

Όπως τα πειρατικά πλοία και τα ελεύθερα λιμάνια, ένα βασικό χαρακτηριστικό των ζουγκλών των χόμπος ήταν ο δημοκρατικός και ισότιμος χαρακτήρας τους. [19] Οι κάτοικοι διαμόρφωσαν συλλογικά τους κανόνες με τους οποίους έπρεπε να συνυπάρχουν οι ίδιοι, ενώ μοιράζονταν φαγητό, σκεύη, κουβέρτες κ.λπ. Όλοι έπρεπε να επιβλέπουν για την τήρηση των κανονισμών τους και έπρεπε να συμμετέχουν από κοινού στην άμυνα του καταυλισμού σε περίπτωση επίθεσης από την αστυνομία, έμμισθους μπράβους ή ακροδεξιές ομάδες όπως οι Αμερικανοί Λεγεωνάριοι [20]. 

Ζωτικό μέρος αυτών των δημοκρατιών ήταν η θεσμοθέτηση Επιτροπών στις ζούγκλες, των οποίων το κύριο καθήκον ήταν η επιβολή ποινών καθώς και η αντιμετώπιση των καθημερινών προστριβών στον καταυλισμό. [21] Τα μέλη και ο πρόεδρός τους ψηφίζονταν από τους κατοίκους των καταυλισμών. Συχνά οι ποινές που επέβαλαν θεωρούνταν πολύ αυστηρές από την κοινότητα, με την τελευταία να μην προσφέρει εναλλακτικές λύσεις.

Κατά τη διάρκεια της ύπαρξής τους και της μεταξύ τους αλληλεπίδρασης, οι χόμπος ανέπτυξαν τη δική τους γλώσσα-αργκό και ένα σύστημα από δικά τους σύμβολα [22]. Παρότι ταξίδευαν μόνοι τους, οι περισσότεροι από αυτούς άφηναν σημάδια στους τοίχους για τους άλλους συνταξιδιώτες τους, όπως για παράδειγμα αν ένα μέρος ήταν ασφαλές για να περιφέρονται, αν υπήρχε κάποια φασιστική απειλή κοντά (της οποίας οι χόμπος συχνά έπεφταν θύματα), αν υπήρχαν διαθέσιμες θέσεις εργασίας κ.λπ. Έτσι, οι χόμπος επικοινωνούσαν μεταξύ τους και εκτός των ζουγκλών τους.

Βασικό χαρακτηριστικό τους ήταν ο τρόπος με τον οποίο έβλεπαν τους σιδηροδρόμους – ως κοινό αγαθό. Εκατοντάδες χιλιάδες από αυτούς διέσχιζαν τη χώρα ετησίως, με τις ζούγκλες τους να διασπείρονται στον σιδηροδρομικό χάρτη. Η προσπάθειά τους να επανοικειοποιήσουν τις σιδηροδρομικές μεταφορές και τη γη ήταν τις περισσότερες φορές μη συνειδητή, καθοδηγούμενη από καθαρή ανάγκη. Ωστόσο, πολλοί χόμπος ήταν έντονα πολιτικοποιημένοι και η πλειονότητά τους υποστήριζε ή συνδεόταν με κάποιον τρόπο με τους Βιομηχανικούς Εργάτες του Κόσμου (IWW). [23]

Η τεράστια παρουσία των χόμπος σε εθνικό επίπεδο δεν έμεινε απαρατήρητη για πολύ. Η προσπάθειά τους για επανάκτηση και χρήση του σιδηροδρομικού δικτύου τούς έφερε σε σύγκρουση με μία από τις πιο αναπτυγμένες βιομηχανίες της εποχής –η οποία εκτεινόταν σε 254.037 μίλια το 1916. [24] Επιπλέον, οι ζούγκλες των χόμπος έθεταν σε αμφισβήτηση τις τότε αντιπαροχές γης και περιφράξεις. Έτσι, μια πολυπλοκότητα αρκετών παραγόντων οδήγησε στην παρακμή των χόμπος.

Στις αρχές του 20ού αιώνα ξεκίνησε ένα κύμα βάναυσης καταστολής, με τους φύλακες των σιδηροδρόμων να υιοθετούν τη στάση του «πυροβολισμού επί τόπου». Για να αντιμετωπίσουν τον πολυάριθμο «εχθρό» τους, ένωσαν τις δυνάμεις τους με την αστυνομία και την ακροδεξιά, η οποία θεωρούσε τον τρόπο ζωής των χόμπο έκφυλο. Έτσι, ο αριθμός των «παραβατών» που πυροβολήθηκαν αυξήθηκε δραματικά – 2.553 σκοτώθηκαν το 1919 και 2.166 το 1920. [25] Αυτό το κύμα καταστολής εξαπλώθηκε και σε άλλες πολιτικές ομάδες που αμφισβήτησαν τους καθιερωμένους κανόνες – μεταξύ των οποίων και οι IWW που έγιναν αντικείμενο φυσικής εξόντωσης πολύτιμων στελεχών από τις αρχές. Η δεκαετία του 1930 ήταν η τελευταία δεκαετία κατά την οποία οι χόμπος είχαν σημαντική παρουσία στις ΗΠΑ, λόγω της Μεγάλης Ύφεσης. [26]

Παράλληλα με αυτό, μια νέα εποχή μεταφορών ξεδιπλωνόταν στην ήπειρο – αυτή των αυτοκινήτων, των λεωφορείων και των φορτηγών. Αυτός ο βαθιά ιδιωτικοποιημένος τρόπος μεταφοράς άλλαξε εντελώς τις συνθήκες που κάποτε ήταν ευνοϊκές για την άνοδο της κουλτούρας των χόμπος. Σε έναν κόσμο όπου οι αυτοκινητόδρομοι επρόκειτο να αντικαταστήσουν τους σιδηροδρόμους ως κύριο μέσο μετακίνησης, υπήρχε ίσως ο χώρος για κάποιο σπάνιο ωτοστόπ, αλλά όχι για ένα μαζικό κίνημα commoning.

Επίσης, αναδύθηκε ένα στερεότυπο που παρουσίαζε τους χόμπος ως τεμπέληδες και ως αναλφάβητα παράσιτα της κοινωνίας, που έχουν απογυμνωθεί από κάθε αξιοπρέπεια, καθώς δεν περιορίζονταν πλέον από το «σπίτι» και την «οικογένεια». [27] Αυτό το αφήγημα βοήθησε στην «κανονικοποίηση» της βίας που ασκούσε το κράτος εναντίον τους. Η εικόνα των χόμπος ως εκφυλισμένων, αυτοκαταστροφικών αλλά και κοινωνικά διαβρωτικών στοιχείων έχει αναπαραχθεί έκτοτε μέσω ταινιών, λογοτεχνίας, μουσικής κ.λπ.

Αναδιαμορφώνοντας την καθημερινότητα

Παρότι οι πειρατές και οι αλήτες παρέμειναν στην ιστορία, χώροι για ριζοσπαστική πολιτική μπορούν να βρεθούν και σήμερα. Και ενώ οι Ζαπατίστας και οι Κούρδοι αναπτύσσουν τις αυτονομίες τους σε μακρινές από τις ΗΠΑ χώρες, παρόμοια μοτίβα μπορούν να βρεθούν και στην ίδια μας την αυλή. Με την εξέλιξη της πολυδιάστατης κρίσης της τελευταίας δεκαπενταετίας, υπάρχουν πολλές ρωγμές στο σύστημα στις οποίες θα μπορούσε ενδεχομένως να καλλιεργηθεί η ριζοσπαστική πολιτική.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αναζητούμε ένα επαναστατικό υποκείμενο που μπορεί να μας οδηγήσει προς ένα «λαμπρότερο μέλλον», αλλά ότι μπορούμε να βρούμε πολλά τέτοια υποκείμενα γύρω μας και ότι μπορούμε να μετατρέψουμε την καθημερινή μας πραγματικότητα σε εργαστήριο άμεσης δημοκρατίας και κοινών δραστηριοτήτων.

Θα πρέπει για άλλη μια φορά να καταστεί σαφές ότι ο αποκλεισμός από τις λειτουργίες πρόνοιας του κυρίαρχου συστήματος δεν αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την εμφάνιση δημοκρατικών και ισότιμων εγχειρημάτων. Από την ιστορία γνωρίζουμε κοινωνίες που σε τέτοιες περιπτώσεις έχουν στραφεί προς φασιστικές και αυταρχικές μορφές, ενώ άλλες, βυθισμένες στον πολυτελή καταναλωτισμό, έχουν γεννήσει συμμετοχικές και οικολογικές τάσεις. Έτσι, αυτό που καθιστά μια πραγματικά σημαντική προϋπόθεση για την άνθηση τέτοιων ριζοσπαστικών πολιτικών εγχειρημάτων είναι η απελευθέρωση του φαντασιακού, κάτι που ενθαρρύνθηκε στις συγκεκριμένες περιπτώσεις μέσω του περιπετειώδους τρόπου ζωής τόσο των πειρατών όσο και των αλήτων. Αυτό που πρέπει να επιδιώξουμε είναι να κάνουμε την εμπειρία της καθημερινής ζωής πιο διαδραστική, εμπλέκοντας κάθε μέλος της κοινωνίας στη διαμόρφωση του κοινού μέλλοντος.

Σημειώσεις:

[1] Τα λόγια του Captain Samuel “Black Sam” Bellamy αναφέρονται από τον Captain Charles Johnson στο βιβλίο A General History of the Pyrates (1724). 

[2] Ο Joe Hill, διάσημος χόμπο και ακτιβιστής της IWW, στο The Preacher and the Slave (1911).

[3] https://web.archive.org/web/20230603134639/https://www.mentalfloss.com/article/23673/democracy-high-seas-how-pirates-rocked-vote

[4] Ένας συγκεκριμένος Κώδικας Δεοντολογίας Πειρατών συμφωνήθηκε από τον Bartholomew Roberts στα Άρθρα Πλοίων του 1721 https://pennocle.com/the-pirate-code-were-pirate-ships-the-first-democracies/

[5] http://www.exclassics.com/newgate/ng182.htm

[6] “Pirate Utopias: Under the Banner of King Death”, Do or Die magazine, Issue 8: https://web.archive.org/web/20170312090253/http://www.eco-action.org/dod/no8/pirate.html

[7] Bartholomew Roberts’ Articles https://web.archive.org/web/20170606162710/https://beej.us/bartart.html

[8] Captain George Lowther’s Pirate Code Articles https://web.archive.org/web/20190722113430/https://owlcation.com/humanities/Captain-George-Lowthers-Pirate-Code-Articles

[9] John Ward, Barbary Pirate, The History Press 2010, σελ. 42.

[10] http://thepirateempire.blogspot.gr/2016/01/black-pirates.html

[11] https://web.archive.org/web/20160306051129/http://www.pantherbay.com/bio_womenpirates.php

[12] E. T. Fox, King of the Pirates: The Swashbuckling Life of Henry Every, Tempus Publishing 2008.

[13] Peter Kemp and Christopher Lloyd, Brethren of the Coast: The British and French Buccaneers of the South Sea, St. Martin’s Press 1960.

[14] Rediker, Marcus, Villains of All Nations: Atlantic Pirates in the Golden Age, Beacon Press 2004.

[15] John Raithby, Statutes of the Realm: volume 7: 1695-1701, Great British Record Commision 1820, σελ. 590-94.

[16] Max Boot, Pirates, Then and Now in “Foreign Affairs” vol. 88/4 2009, σελ. 94-107.

[17] Δείτε την ταινία Riding the Rails (1997), σε σενάριο και σκηνοθεσία των Lexy Lovell και Michael Uys.

[18] http://xroads.virginia.edu/~ma01/White/hobo/thejungle.html

[19] Todd Depastino, Citizen Hobo, University of Chicago Press 2005, σελ. 81-85.

[20] Benedict Giamo, The Homeless of Ironweed, University of Iowa Press 1996, σελ. 82.

[21] George Caffentzis, In letters of Blood and Fire, PM Press 2013, σελ. 92.

[22] https://web.archive.org/web/20210211033130/http://cyberhobo.com/signs/hobosigns.html

[23] An excerpt from Citizen Hobo: How a Century of Homelessness Shaped America by Todd DePastino http://www.press.uchicago.edu/Misc/Chicago/143783.html

[24] William Greenleaf, American Economic Development Since 1860, University of South Carolina Press 1968, σελ. 79.

[25] Nels Anderson, The Hobo: The Sociology of the Homeless Man, University of Chicago Press 1923, σελ. 161-62.

[26] William A. Darity, Jr, International Encyclopedia of the Social Sciences, 2η Έκδοση, Macmillan Reference 2008, σελ. 494. 

[27] Charles Elmer Fox: Tales of an American Hobo, University of Iowa Press 1989, σελ. xvii.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:

Το φαινόμενο των χόμπος και ο «Δρόμος» του Τζακ Λόντον

Στο περιθώριο του περιθωρίου: Οι γυναίκες χόμπος στην Αμερική του 19ου αι.

The post Πειρατές και Αλήτες (χόμπος): Ριζοσπαστική πολιτική στο περιθώριο της κοινωνίας first appeared on Aυτολεξεί.

Φίλες και φίλοι,

Σήμερα συζητάμε για το νερό, τη λειψυδρία, αλλά και την εμπορευματοποίηση του νερού. Δεν συζητάμε απλώς για ένα περιβαλλοντικό ζήτημα. Συζητάμε για ένα βαθιά κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα: ποιος αποφασίζει για το νερό, με ποια κριτήρια και προς όφελος ποιου.

Το νερό δεν είναι ένα προϊόν σαν όλα τα άλλα. Δεν είναι εμπόρευμα. Είναι όρος για την ύπαρξη της ζωής. Είναι προϋπόθεση για τη δημόσια υγεία, την αξιοπρεπή διαβίωση, την αγροτική παραγωγή και την περιβαλλοντική ισορροπία.

Ακόμη και το ίδιο το σχέδιο για την Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, που βρίσκεται μέχρι τις 22/7 σε διαβούλευση, αναγνωρίζει —εμείς λέμε ότι αναγκάστηκε να το κάνει— ότι το νερό είναι «αδιαπραγμάτευτο δημόσιο αγαθό» και «στρατηγικό εθνικό απόθεμα», κρίσιμο για τη δημόσια υγεία, την επισιτιστική ασφάλεια και την περιβαλλοντική ισορροπία.

Ακριβώς επειδή το νερό είναι τόσο σημαντικό, βρίσκεται διαρκώς στο στόχαστρο των κερδοσκοπικών ιδιωτικών συμφερόντων.

Α’ ΦΑΣΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ

Τα τελευταία δεκαπέντε και πλέον χρόνια, κυβερνήσεις, μνημονιακοί μηχανισμοί και ιδιωτικά συμφέροντα προσπάθησαν επανειλημμένα να ανοίξουν τον δρόμο για την ιδιωτικοποίηση και εμπορευματοποίηση της δημόσιας περιουσίας και των δημόσιων επιχειρήσεων.

Το πέτυχαν σε πολλούς τομείς: στην ενέργεια, στις τηλεπικοινωνίες, στους δρόμους, στα λιμάνια, στα αεροδρόμια.

Στο νερό, όμως, δεν το πέτυχαν.

Η ιστορία αυτή έχει συγκεκριμένους σταθμούς. Εν συντομία:

Το 1999-2001 έγινε η πρώτη μεγάλη τομή: ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ μπήκαν στο Χρηματιστήριο. Το Δημόσιο έπαψε να κατέχει το 100% της ιδιοκτησίας και κράτησε την πλειοψηφία. Ήταν η πρώτη μερική ιδιωτικοποίηση.

Μετά, στα χρόνια των μνημονίων, επιχειρήθηκε η πλήρης ιδιωτικοποίηση μέσω ΤΑΙΠΕΔ.

Η απάντηση ήρθε το 2014, όταν η Ολομέλεια του ΣτΕ ακύρωσε τη μεταβίβαση μετοχών της ΕΥΔΑΠ στο ΤΑΙΠΕΔ ως αντισυνταγματική.

Το ΣτΕ αναγνώρισε στην πράξη ότι το νερό, ως απολύτως αναγκαίο αγαθό για την ανθρώπινη ζωή, δεν μπορεί να παραδίδεται στη λογική του ιδιωτικού κέρδους.

Το 2016, στο πλαίσιο του 3ου μνημονίου, ψηφίσθηκε η υπαγωγή των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ στο Υπερταμείο.

Το 2017 εμφανίστηκε νέα μορφή επίθεσης: όχι απευθείας πώληση, αλλά τιμολόγηση. Η ΚΥΑ για τους κανόνες τιμολόγησης του νερού επικαλέστηκε την ευρωπαϊκή Οδηγία και την «ανάκτηση κόστους». Το ΣτΕ, με την απόφαση 2519/2022, ακύρωσε και αυτή την υπουργική απόφαση.

Το 2021 επιχειρήθηκε η παραχώρηση της διαχείρισης του Εξωτερικού Υδροδοτικού Συστήματος της Αθήνας σε ιδιωτικές εταιρείες. Δηλαδή δεν πουλούσαν ευθέως την ΕΥΔΑΠ, αλλά επιχειρούσαν να αφαιρέσουν από αυτήν τη διαχείριση της καρδιάς του υδροδοτικού συστήματος. Και αυτό ακυρώθηκε με την απόφαση 1886/2022 του ΣτΕ ως παράνομη μορφή έμμεσης ιδιωτικοποίησης.

Την ίδια χρονιά ήρθε και η νέα μεγάλη ανατροπή. Οι αποφάσεις 190 και 191 του 2022 της Ολομέλειας του ΣτΕ έκριναν αντισυνταγματική την ένταξη των δημόσιων επιχειρήσεων ύδρευσης και αποχέτευσης στο Υπερταμείο.

Όμως η κυβέρνηση δεν συμμορφώθηκε. Με τα άρθρα 114 και 115 του ν. 4964/2022 επιχείρησε να κρατήσει τις ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ στο Υπερταμείο, ακυρώνοντας στην πράξη το αποτέλεσμα των αποφάσεων του ανώτατου δικαστηρίου.

Δηλαδή δεν είχαμε απλώς μία εμμονή στην ιδιωτικοποίηση. Είχαμε και απόπειρα παράκαμψης των ίδιων των αποφάσεων του ΣτΕ.

Ακολούθησε προσφυγή στην Επιτροπή Συμμόρφωσης του Συμβουλίου της Επικρατείας. Με τις αποφάσεις 7 και 8 του 2023, η Επιτροπή διαπίστωσε τη μη συμμόρφωση της κυβέρνησης και έδωσε προθεσμία για την επιστροφή των μετοχών της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ από το Υπερταμείο στο Δημόσιο.

Η νίκη του κινήματος για το δημόσιο νερό επιβεβαιώθηκε πανηγυρικά τον Απρίλιο του 2023. Την ώρα που δεκάδες χιλιάδες πολίτες συγκεντρώνονταν στη Θεσσαλονίκη, στη μεγάλη συναυλία «Υπερασπίσου το Νερό», που διοργάνωσε το Σωματείο Εργαζομένων της ΕΥΑΘ στην Πλατεία Αριστοτέλους, το πολιτικό μήνυμα ήταν σαφές: το νερό δεν πωλείται, δεν παραχωρείται, δεν γίνεται εμπόρευμα.

Λίγες ημέρες μετά, κάτω από το βάρος των αποφάσεων του ΣτΕ και της μεγάλης κοινωνικής πίεσης, ο ίδιος ο πρωθυπουργός αναγκάστηκε να δηλώσει ότι το νερό είναι και θα παραμείνει δημόσιο αγαθό και ότι οι ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ θα επιστρέψουν στον έλεγχο του Δημοσίου, φεύγοντας από το Υπερταμείο.

Αυτό δεν ήταν κυβερνητική γενναιοδωρία. Ήταν αποτέλεσμα αγώνα. Ήταν η απόδειξη ότι όταν οι εργαζόμενοι, οι τοπικές κοινωνίες, τα σωματεία, οι κινήσεις πολιτών και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις συγκρούονται οργανωμένα και επίμονα, μπορούν να επιβάλουν ρωγμές ακόμη και σε κεντρικές κυβερνητικές επιλογές.

Χωρίς τις κινητοποιήσεις των εργαζομένων, με ιδιαίτερη μνεία στο ΣΕΚΕΣ, στο Σωματείο Εργαζομένων της ΕΥΑΘ και στην Πρωτοβουλία για τη Διασφάλιση της Δημόσιας Διαχείρισης του Νερού, χωρίς τις προσφυγές, χωρίς τις συμμαχίες με την κοινωνία, χωρίς τις κινήσεις πολιτών και τις περιβαλλοντικές οργανώσεις, η κατάσταση σήμερα θα ήταν πολύ διαφορετική.

Άρα το συμπέρασμα είναι καθαρό:

Το νερό μέχρι σήμερα δεν ιδιωτικοποιήθηκε επειδή δεν μπόρεσαν. Όχι επειδή δεν το επιδίωξαν.

Και δεν μπόρεσαν γιατί υπήρξε κίνημα. Υπήρξαν κοινωνικές αντιστάσεις, κινητοποιήσεις, νομικές μάχες, συνδικαλιστικές παρεμβάσεις, κινήσεις πολιτών, περιβαλλοντικές οργανώσεις και αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας που έβαλαν φραγμό.

Αυτό είναι η μεγάλη νίκη του κινήματος για το δημόσιο νερό. Και πρέπει να το λέμε καθαρά.

Β’ ΦΑΣΗ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

Όμως, ακριβώς επειδή δεν πέρασε η άμεση ιδιωτικοποίηση, τώρα περνάμε σε άλλη φάση.

Η νέα φάση δεν λέει ευθέως «πουλάμε το νερό». Λέει:

ρυθμίζουμε,
κοστολογούμε,
τιμολογούμε,
ανακτούμε κόστος,
συγχωνεύουμε παρόχους,
φτιάχνουμε μεγάλα έργα,
βάζουμε ΣΔΙΤ,
φέρνουμε επενδυτές,
κάνουμε την ΕΥΔΑΠ και τις ΔΕΥΑ πιο ισχυρές και κυρίαρχες σε βάρος των Δήμων.

Η γλώσσα άλλαξε. Ο στόχος όχι.

Το 2023, με τον νόμο 5037, η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας μετονομάστηκε σε Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων και απέκτησε αρμοδιότητες στις υπηρεσίες ύδατος.

Το κείμενο της Εθνικής Στρατηγικής παρουσιάζει τη ΡΑΑΕΥ ως «καθοριστική θεσμική πρόοδο» και ως ανεξάρτητη αρχή που αξιολογεί τους παρόχους με ενιαία κριτήρια, ελέγχει την οικονομική βιωσιμότητα, τυποποιεί διαδικασίες και ασκεί εποπτεία.

Εδώ πρέπει να είμαστε ακριβείς. Δεν αρκεί να λέμε γενικά «η ΡΑΑΕΥ είναι ιδιωτικοποίηση». Το πραγματικό ζήτημα είναι πιο σύνθετο και πιο επικίνδυνο.

Η ΡΑΑΕΥ δεν πουλάει από μόνη της το νερό.

Δημιουργεί όμως το θεσμικό περιβάλλον μέσα στο οποίο το νερό αντιμετωπίζεται ως ρυθμιζόμενη υπηρεσία με οικονομικούς δείκτες, κοστολόγηση, τιμολόγηση, συγκριτική αξιολόγηση και υποχρέωση ανάκτησης κόστους.

Αυτό ακριβώς είναι το έδαφος πάνω στο οποίο μπορεί να πατήσει η εμπορευματοποίηση.

Η ίδια λογική υπάρχει και στη νέα ΚΥΑ τιμολόγησης του 2024. Η ΚΥΑ 103755, ΦΕΚ Β’ 5438/27.09.2024, καθορίζει γενικούς κανόνες κοστολόγησης και τιμολόγησης υπηρεσιών ύδατος και διαδικασίες ανάκτησης κόστους.

Από τη θεσμική ρύθμιση περνάμε στην οικονομική πειθάρχηση των παρόχων και τελικά των πολιτών.

Η Εθνική Στρατηγική το λέει με τεχνοκρατική γλώσσα: προωθείται η πλήρης και δίκαιη ανάκτηση του κόστους των υπηρεσιών ύδατος, με εφαρμογή των αρχών «ο ρυπαίνων πληρώνει» και «ο χρήστης πληρώνει».

Προβλέπονται επίσης οικονομικά εργαλεία, διαφοροποίηση τιμολόγησης ανά χρήση, προοδευτική τιμολόγηση και κοινωνικά τιμολόγια.

ΛΕΙΨΥΔΡΙΑ

Η λειψυδρία δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Η ξηρασία είναι φυσικό φαινόμενο. Η λειψυδρία είναι κυρίως ζήτημα διαχείρισης: όταν η ζήτηση, η σπατάλη, οι απώλειες, το μοντέλο ανάπτυξης και η κακή κατανομή ξεπερνούν τη δυνατότητα των υδατικών πόρων.

Στα δίκτυα χάνονται μεγάλες ποσότητες νερού. Στην άρδευση υπάρχουν τεράστιες σπατάλες. Σε νησιά και τουριστικές περιοχές προωθείται ένα μοντέλο ανάπτυξης που καταναλώνει το νερό σαν να είναι ανεξάντλητο.

Στην Αττική προστίθενται πιέσεις από real estate, μεγάλες πολεοδομικές επεκτάσεις, τουρισμό, data centers και γενικά υδροβόρες επενδύσεις.

Το πρόβλημα δεν είναι λοιπόν μόνο ότι «δεν βρέχει». Το πρόβλημα είναι και τι ανάπτυξη κάνουμε, ποιες χρήσεις προτεραιοποιούμε και ποιος έχει δικαίωμα να καταναλώνει χωρίς πραγματικό έλεγχο.

Εδώ εντάσσονται και τα μεγάλα έργα, όπως ο «Εύρυτος», οι εκτροπές και οι αφαλατώσεις.

Όταν η λειψυδρία παρουσιάζεται αποκλειστικά ως φυσική καταστροφή, τότε η απάντηση εμφανίζεται δήθεν αυτονόητη: περισσότερα έργα, περισσότερες μεταφορές νερού, περισσότερες αφαλατώσεις, περισσότερες εργολαβίες.

Όταν όμως τη δεις ως κρίση διαχείρισης, τότε προκύπτουν άλλες προτεραιότητες:

μείωση απωλειών,
συντήρηση δικτύων,
επαναχρησιμοποίηση,
εξοικονόμηση,
αλλαγή αρδευτικών πρακτικών,
περιορισμός υδροβόρων χρήσεων,
δημοκρατικός δημόσιος σχεδιασμός.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι: ποιος πληρώνει τελικά; Γιατί άλλο πράγμα είναι να πληρώνει ο μεγάλος ρυπαντής, ο υπερκαταναλωτής, ο τουριστικός και βιομηχανικός όμιλος, η υδροβόρα δραστηριότητα.

Και άλλο πράγμα είναι να μεταφέρεται το κόστος των υποδομών, της κακοδιαχείρισης και των μεγάλων έργων στους οικιακούς καταναλωτές.

Αν η «ανάκτηση κόστους» σημαίνει αυξήσεις στους λογαριασμούς, τότε δεν μιλάμε για περιβαλλοντική δικαιοσύνη. Μιλάμε για ξεκάθαρη ταξική μεροληψία στη μεταφορά του οικονομικού βάρους.

Στην Ελλάδα η δημόσια συζήτηση εστιάζει σχεδόν πάντα στον πολίτη: να μην αφήνει τη βρύση ανοιχτή, να κάνει οικονομία, να πληρώσει περισσότερο.

Όμως η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σκληρή.

Η λειψυδρία είναι υπαρκτό πρόβλημα, αλλά δεν είναι μόνο ζήτημα καιρού. Είναι και ζήτημα διαχείρισης, απωλειών, σπατάλης και μοντέλου ανάπτυξης. Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι «δεν βρέχει», αλλά και το πού πηγαίνει το νερό, ποιος το καταναλώνει, ποιος το σπαταλά και ποιος πληρώνει τελικά το κόστος.

Γι’ αυτό η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο μεγάλα έργα, εκτροπές, αφαλατώσεις και εργολαβίες. Χρειάζονται επενδύσεις στα δίκτυα, εξοικονόμηση, επαναχρησιμοποίηση, αλλαγή αρδευτικών πρακτικών, περιορισμός υδροβόρων χρήσεων και δημόσιος δημοκρατικός σχεδιασμός.

ΔΕΥΑ, ΕΥΔΑΠ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ

Το ίδιο ισχύει και για τις ΔΕΥΑ.

Η Εθνική Στρατηγική καταγράφει πάνω από 700 παρόχους υπηρεσιών ύδατος, μεταξύ των οποίων 129 ΔΕΥΑ, 190 δημοτικές υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης και πάνω από 450 παρόχους άρδευσης.

Το επίσημο πρόβλημα το ονομάζουν «κατακερματισμός». Η προτεινόμενη κατεύθυνση είναι ο «εξορθολογισμός» και η «ενδυνάμωση» των παρόχων, η μετάβαση από το σημερινό κατακερματισμένο μοντέλο σε νέο σύστημα παροχής υπηρεσιών, με κριτήρια επιχειρησιακής ικανότητας, οικονομικής βιωσιμότητας και δυνατότητας πλήρους ανάκτησης κόστους.

Στην πράξη, αυτό ανοίγει τον δρόμο για συγχωνεύσεις ΔΕΥΑ, συγκεντροποίηση, απομάκρυνση από τον τοπικό κοινωνικό έλεγχο και λειτουργία με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια.

Το πρόβλημα των ΔΕΥΑ είναι πραγματικό: υποχρηματοδότηση, χρέη, ελλείψεις προσωπικού, κακή συντήρηση, αδυναμία κοστολόγησης.

Αλλά η απάντηση δεν μπορεί να είναι να γίνουν οι ΔΕΥΑ μικρές επιχειρήσεις νερού, πειθαρχημένες από τη ΡΑΑΕΥ και πιεσμένες να αυξάνουν τιμολόγια.

Η απάντηση πρέπει να είναι δημόσια χρηματοδότηση, τεχνική ενίσχυση, προσλήψεις μόνιμου προσωπικού, διαφάνεια, κοινωνικός έλεγχος, μείωση απωλειών, προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών και χρέωση των μεγάλων υδροβόρων χρήσεων με δίκαιο και αυστηρό τρόπο.

Το ίδιο ζήτημα υπάρχει και στην ΕΥΔΑΠ

Το ενδιαφέρον των ιδιωτικών ομίλων δεν είναι θεωρητικό. Φάνηκε καθαρά με την είσοδο της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ στη μετοχική σύνθεση της ΕΥΔΑΠ, με ποσοστό 12,7637%. Δεν πρόκειται για ουδέτερη χρηματιστηριακή κίνηση. Είναι ένδειξη ότι μεγάλοι επιχειρηματικοί όμιλοι βλέπουν το νερό ως πεδίο σταθερών αποδόσεων, κρίσιμων υποδομών και μελλοντικών έργων.

Και αυτό συνδέεται με τον τεράστιο επενδυτικό κύκλο που ανοίγει στον κλάδο. Οι ανάγκες για υποδομές νερού εκτιμώνται σε πάνω από 10 δισ. ευρώ έως το 2040. Άρα η μάχη για το νερό δεν αφορά μόνο τη βρύση του πολίτη. Αφορά έναν ολόκληρο κύκλο έργων, χρηματοδοτήσεων, εργολαβιών και ελέγχου κρίσιμων υποδομών.

Από μια επιχείρηση με χιλιάδες εργαζόμενους, τεχνογνωσία και δημόσιο ρόλο, οδηγείται σταδιακά σε μοντέλο εταιρείας-κέλυφος: λιγότερο μόνιμο προσωπικό, περισσότερες εργολαβίες, περισσότερη εξάρτηση από εξωτερικούς αναδόχους.

Όταν κρίσιμες λειτουργίες περνούν σε εργολάβους, τότε η ιδιωτικοποίηση δεν χρειάζεται πάντα να γίνει με πώληση μετοχών. Γίνεται μέσα από την καθημερινή λειτουργία.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Άρα σήμερα το δίλημμα είναι σαφές.

Από τη μία πλευρά υπάρχει το μοντέλο του νερού ως εμπορεύματος:

• ρυθμιστική αρχή,
• οικονομική βιωσιμότητα,
• πλήρης ανάκτηση κόστους,
• μεγάλα έργα,
• ΣΔΙΤ,
• εργολαβίες,
• συγχωνεύσεις,
• αυξήσεις τιμολογίων,
• εγγυημένες αποδόσεις.

Από την άλλη πλευρά υπάρχει το μοντέλο του νερού ως κοινού αγαθού:

• δημόσια διαχείριση
• κοινωνικός έλεγχος
• καθολική πρόσβαση
• ποιοτικό και οικονομικά προσιτό νερό
• προστασία των υδατικών οικοσυστημάτων
• επενδύσεις στα δίκτυα
• εξοικονόμηση
• επαναχρησιμοποίηση
• αγροτική αναδιάρθρωση
• περιορισμός υδροβόρων δραστηριοτήτων (data centers)

Και πρέπει να είμαστε καθαροί: δημόσιο δεν σημαίνει απλώς κρατικό στα χαρτιά.

Δημόσιο σημαίνει να υπηρετεί κοινωνικές ανάγκες. Σημαίνει λογοδοσία. Σημαίνει διαφάνεια. Σημαίνει εργαζόμενοι με δικαιώματα και τεχνογνωσία.

Σημαίνει ότι οι αποφάσεις για το νερό δεν λαμβάνονται με βάση τα μερίσματα, αλλά με βάση τη ζωή, την υγεία, το περιβάλλον και τις ανάγκες της κοινωνίας.

Ο αγώνας λοιπόν συνεχίζεται. Και μπαίνει σε νέα φάση.

Το νερό δεν είναι επενδυτικό πεδίο. Δεν είναι ευκαιρία για εγγυημένες αποδόσεις. Δεν είναι μηχανισμός μεταφοράς κόστους στους πολίτες.

Είναι δικαίωμα.

Και γι’ αυτό το μήνυμα πρέπει να είναι καθαρό:

Η λειψυδρία είναι υπαρκτό πρόβλημα. Αλλά δεν θα επιτρέψουμε να γίνει πρόσχημα για την εμπορευματοποίηση του νερού.

Η απάντηση στη λειψυδρία δεν είναι να πληρώσει περισσότερο ο πολίτης.

Δεν είναι να παραδοθούν τα δίκτυα στους εργολάβους.

Δεν είναι να βαφτιστεί η ιδιωτικοποίηση «μεταρρύθμιση».

Δεν είναι να γίνουν οι ΔΕΥΑ και η ΕΥΔΑΠ μηχανισμοί αγοράς.

Η απάντηση είναι δημόσιο νερό, δημοκρατικός σχεδιασμός, κοινωνικός έλεγχος, επενδύσεις στις υποδομές, προστασία των φυσικών πόρων και αλλαγή του υδροβόρου μοντέλου ανάπτυξης.

Γιατί το νερό δεν είναι εμπόρευμα.

Είναι ζωή.

Και η ζωή δεν κοστολογείται με όρους αγοράς.

The post Ο Αγώνας για το Νερό: Από την απόπειρα ιδιωτικοποίησης στη νέα φάση εμπορευματοποίησης first appeared on Aυτολεξεί.

Pishë Poro-Narta: Ούτε γή, ούτε νερό

Η αλβανική κυβέρνηση ξεπουλάει τη γη της Αλβανίας! Από τα τέλη Απριλίου έχουμε γίνει μάρτυρες μιας συνεχούς διαδικασίας ξεπουλήματος και καταστροφής ενός από τους σημαντικότερους παράκτιους οικοτόπους της Ευρώπης!

Ένα project που προχωράει χωρίς μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων, χωρίς άδειες και φυσικά με τις ευχές και την κάλυψη της αλβανικής κυβέρνησης η οποία παρέχει μόνο παραπλανητικές εξηγήσεις στο κοινοβούλιο.

Οι καταστροφές λαμβάνουν χώρα στην Προστατευόμενη Περιοχή Pishë Poro-Narta, εντός του Προστατευόμενου Τοπίου Vjosa (Αώος)- Narta, που αποτελεί μέρος του δέλτα του ποταμού Βιόσα (Αώος), του τελευταίου άγριου ποταμού της Ευρώπης. Στην ίδια περιοχή έχει σχεδιαστεί η ανάπτυξη ενός πολυτελούς τουριστικού θερέτρου που υποστηρίζεται από τον Jared Kushner, γαμπρό του Donald Trump. Ο πρωθυπουργός Edi Rama έχει επιβεβαιώσει ότι οι κατασκευαστικές εργασίες συνδέονται άμεσα με το έργο.

Οι εκατοντάδες πολίτες που επιχείρησαν να διαμαρτυρηθούν ειρηνικά αντιμετώπισαν βίαιη καταστολή από μπράβους των “επιχειρηματιών”, ενώ συρματοπλέγματα εμποδίζουν πλέον τη δημόσια πρόσβαση στην ακτογραμμή. Χιλιάδες άνθρωποι έχουν διαδηλώσει και συνεχίζουν να διαδηλώνουν στα Τίρανα.

Η τροποποίηση του νόμου για τις προστατευόμενες περιοχές από την αλβανική κυβέρνηση τον Φεβρουάριο του 2024, επέτρεψε την κατασκευή πολυτελών θερέτρων σε ζώνες που μέχρι τότε προστατεύονταν αυστηρά. Άλλωστε το ίδιο βιώνουν και οι κάτοικοι του χωριού Rrjoll στη βόρεια Αλβανία.

Το σενάριο είναι γνωστό και επαναλαμβανόμενο σε πολλά μέρη των Βαλκανίων.

Η δημόσια γη χαρίζεται στους ξένους και ντόπιους “στρατηγικούς επενδυτές” οι οποίοι υπόσχονται σε αντάλλαγμα χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας σε βάρος της φύσης και των ντόπιων ιδιοκτητών. Αλβανοί και ξένοι ολιγάρχες, μαφιόζοι και πλαστογράφοι τίτλων ιδιοκτησίας, διεφθαρμένοι κυβερνητικοί παράγοντες και κατευθυνόμενα μέσα ενημέρωσης έχουν ενωθεί για να προωθήσουν μια άλλου τύπου αφήγηση που μιλάει για “στρατηγική επένδυση” και “ανάδειξη της φυσικής ομορφιάς της χώρας στον κόσμο”. Ταυτόχρονα σε αλβανικά ΜΜΕ αναπαράγονται θεωρίες συνομωσίας για υποκινούμενες διαδηλώσεις από ξένο δάκτυλο (ελληνικό, σερβικό κ.λπ.)

Προβληματικός είναι ωστόσο και ο τρόπος που καλύπτονται οι διαμαρτυρίες από τα ελληνικά ΜΜΕ και η στάση διαφόρων κομμάτων στην Ελλάδα για την υπόθεση, που εργαλειοποιούν τους Έλληνες ομογενείς. Όντως υπάρχουν κάτοικοι της περιοχής που ανήκουν στην ελληνική ομογένεια, των οποίων ιδιοκτησίες έχουν υφαρπαχτεί, όπως και των Αλβανών κατοίκων της περιοχή. Αλβανοί πολίτες, αλβανικής και ελληνικής καταγωγής βιώνουν την ίδια αδικία από τα ίδια μεγάλα συμφέροντα που ξεκινάνε από την Ιβάνκα Τραμπ και το σύζυγό της Τζάρεντ Κούσνερ, περνάνε από ομίλους Ισραηλινών, Εμιρατιανών και άλλων συμφερόντων, συντονίζονται με το Ράμα και την αλβανική ολιγαρχία και καταλήγουν σε μαφιόζους και μπράβους που δρουν στο πεδίο.

Ο πρωθυπουργός Ράμα είπε σε συνέντευξή του ότι δεν έχει τίποτα η Αλβανία να ζηλέψει από την Ελλάδα και το Costa Navarino. Έχει δίκιο. Δεν έχει τίποτα να ζηλέψει, αλλά έχει αντιθέτως να μάθει πολλά. Τα μεγάλα αυτά τουριστικά πρότζεκτ έχει αποδειχτεί ήδη στην Ελλάδα ότι προκαλούν τεράστιες οικολογικές καταστροφές και εμποδίζουν την πρόσβαση των ντόπιων στις ακτές και σε πολλά στρέμματα γης. Όσο για τις θέσεις εργασίας, τα κέρδη από αυτές τις επενδύσεις δεν περνάνε στον λαό. Κερδίζουν λίγοι και οι υπόλοιποι αναγκάζονται να δουλεύουν σε κακοπληρωμένες θέσεις, εξυπηρετώντας πλούσιους πάνω στη γη που τους έκλεψαν.

Ενώνουμε τις φωνές μας με όσους και όσες μέρες τώρα διαδηλώνουν ενάντια στο ξεπούλημα της γης τους στην Αλβανία.

Καλούμε συμπατριώτισσες/ες και αλληλέγγυες/ους σε διαδήλωση για την άμεση ακύρωση του έργου!

Να αποτρέψουμε την πλήρη οικολογική καταστροφή! Να αποτρέψουμε το ξεπούλημα της γης!

Αυτή η γη ανήκει στον λαό της!

The post Pishë Poro-Narta: Ούτε γη, ούτε νερό! Στην Αλβανία ξεπουλιέται ένας από τους σημαντικότερους παράκτιους οικοτόπους της Ευρώπης first appeared on Aυτολεξεί.

15 & 16 𝚳𝛂ΐ𝛐𝛖 𝟐𝟎𝟐6 𝚷𝚬𝚫𝚰𝚶 𝚻𝚶𝚼 𝚨𝚸𝚬𝛀𝚺 (𝚷𝚲𝚨𝚻𝚬𝚰𝚨 𝚷𝚸𝛀𝚻𝚶𝚳𝚨𝚪𝚰𝚨𝚺)

Ενώνουμε ροές, γινόμαστε ποτάμι! | #Νερό #ΚοινάΑγαθά #ΌχιΣτηνΙδιωτικοποίηση #2οΦεστιβάλΝερόΚοινάΑγαθά

Αναλυτικό πρόγραμμα φεστιβάλ:

(Το πρόγραμμα μπορεί να ανανεώνεται για τυχόν αλλαγές)

𝝥𝝖𝝦𝝖𝝨𝝟𝝚𝝪𝝜 15/𝟬𝟱/𝟮𝟬𝟮𝟱

18.30 Κεντρική σκηνή
Έναρξη Φεστιβάλ: Καλωσόρισμα από την Συλλογικότητα Εμείς στο Πεδίον του Άρεως.
18.35 Για ένα κεραμίδι πάνω απ’ το κεφάλι μας. Ουτοπία ή δικαίωμα;
Α’ Κύκλος: Οργάνωση σε επίπεδο γειτονιάς
● Νίκος Βραντσής – Ένωση Ενοικιαστών Θεσσαλονίκης
● Γειτονιές απέναντι στον εξευγενισμό. Κώστας Βουρεκάς, 4Σ – Συντονισμός σωματείων – συλλογικοτήτων για τη στέγη / Ανκα Αρβανιτίδη, Μαχαλάς Μεταξουργείου / Μαρίνα Σιούτη, Πρωτοβουλία Αγώνα για το Πάρκο της Ακαδημίας Πλάτωνος / εκπρόσωπος από το Όχι μετρό στα Εξάρχεια
● Τόνια Κατερίνη, Ενωτική πρωτοβουλία κατά των πλειστηριασμών
● Προτάσεις για τα κενά κτίρια. Μαρία Πετεινάκη, Architects Climate Action Network / Εκπρόσωπος από Ομάδα χαρτογράφησης Εξαρχείων
Β’ Κύκλος : Κοινωνική κατοικία – εναλλακτικές
● Κατερίνα-Shelagh Μπουκογιάννη – CoHab Athens – Urban Habitat in Common
● Εκπρόσωπος από Κοινότητα Κατειλημμένων Προσφυγικών Αλεξάνδρας
Συντονισμός: Αφροδίτη Τζιαντζή, δημοσιογράφος
Παρεμβαίνουν: Περιβαλλοντικές κινήσεις και συλλογικότητες που συμμετέχουν στο Φεστιβάλ
21.00- 24.00 Συναυλία
Νένα Βενετσάνου
Δημήτρης Μητσοτάκης
Radio Sol

𝚺𝚨𝚩𝚩𝚨𝚻𝚶 16/𝟎𝟓/𝟐𝟎𝟐6

18.30, Κεντρική σκηνή
Για να μην πούμε το νερό νεράκι: προτάσεις για μια οικολογική και δημόσια διαχείριση του νερού.
Ομιλήτριες/ες:
● Νικήτας Μυλόπουλος, καθηγητής Πολιτικών Μηχανικών, Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Δ/ντης Εργαστηρίου Υδρολογίας και ανάλυσης υδατικών συστημάτων.
● Σοφία Παυλάκη, Δικηγόρος, M.Sc. Δασική – περιβαλλοντική πολιτική, υπ. Δρ. Παν/μίου Αιγαίου, μέλος Επιστ. Συμβουλίου Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας
● Δημήτρης Θεοδοσόπουλος, Αγρονόμος- Τοπογράφος ΕΜΠ, μέλος Συλλόγου ΡΟΗ- Πολίτες υπέρ των Ρεμάτων
Συντονισμός: Άκης Ζαρκαδούλας, Πρωτοβουλία για τη διασφάλιση της δημόσιας διαχείρισης του νερού
Παρεμβαίνουν: Σύλλογος Αιγιναία (Αίγινα), Επιτροπή αγώνα ενάντια στο σχέδιο Εύρυτος (Καρπενήσι) και άλλες περιβαλλοντικές κινήσεις και συλλογικότητες που συμμετέχουν στο Φεστιβάλ
21.00- 24.00 Συναυλία
Ναχεντ Μπισάρα (Παλαιστίνια τραγουδίστρια)
Μανώλης Φάμελλος
Αγία Φανφάρα (χάλκινα)
Ρεμπέτικο – παραδοσιακό γλέντι

𝝥𝝖𝝦𝝖𝝠𝝠𝝜𝝠𝝚𝝨 𝝚𝝟𝝙𝝜𝝠𝝮𝝨𝝚𝝞𝝨:

ΠΕΜΠΤΗ 14/5
18:00 – 20:00. Ακολουθώντας τη ροή, μια βιωματική βόλτα στη διαδρομή του Κυκλοβόρου χειμάρρου από την Οικοφεμινιστική ομάδα. Εκκίνηση: Πλατεία Γκύζη έως Πεδίο του Άρεως με ενδιάμεση στάση στην Πλ. Πρωτομαγιάς

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 15/5
17:30 – 19:30. Δράσεις για παιδιά με θέμα τη στέγαση και το νερό. Εκδήλωση από τη Παιδαγωγική Ομάδα «Το Σκασιαρχείο»
18.30 – 21.30. Κατασκευή παλαιστινιακών σημαιών με ραπτομηχανή, στο τραπεζάκι του Μαχαλά Μεταξουργείου

ΣΑΒΒΑΤΟ 16/5
11.00-13.00, Πεδίο Άρεως. Εργαστήριο συνειδητής κίνησης : «Εγώ είμαι νερό», από την Οικοφεμινιστική ομάδα μέσα στο Πεδίο του Άρεως. Δηλώστε συμμετοχή στη σελίδα του Φεστιβάλ στο fb καθώς ο αριθμός των συμμετεχουσων/όντων είναι περιορισμένος.
17.00- 18.30, Αμφιθέατρο πλατείας Πρωτομαγιάς. Τα ρέματα ως κοινό αγαθό. Εμπειρίες, κατακτήσεις και προβλήματα. Συνάντηση συντονισμού συλλογικοτήτων για τα ρέματα της Αττικής.

Ευχαριστούμε τους καλλιτέχνες που συμμετέχουν χωρίς αμοιβή

Τι άλλο να ξέρετε για το Φεστιβάλ
Στο χώρο και τις δύο ημέρες θα βρίσκονται τραπεζάκια με τα υλικά και την παρουσία περιβαλλοντικών, κινηματικών και συνδικαλιστικών συλλογικοτήτων.
Θα υπάρχει τραπέζι Γραμματείας.
Και τις δύο ημέρες θα λειτουργεί BAR με ποτά, αναψυκτικά, σνακ
Η είσοδος είναι ελεύθερη – θα υπάρχουν κουτιά οικονομικής ενίσχυσης
Το Φεστιβάλ τελειώνει καθημερινά στις 12 μ.μ. Μετά από αυτή την ώρα, κλείνει ο ήχος και οι επισκέπτες καλούνται να βοηθήσουν στην αποκατάσταση του χώρου.
Στο Φεστιβάλ προσπαθούμε να κάνουμε πράξη τις αρχές μας!
Ενισχύουμε τον αγώνα.
Τα έσοδα από το Φεστιβάλ θα δοθούν για την ενίσχυση του αγώνα ενάντια στην ιδιωτικοποίηση του νερού και των κοινών αγαθών. Οι καλλιτέχνες και οι διοργανωτές συμμετέχουν εθελοντικά
Μειώνουμε το οικολογικό μας αποτύπωμα – συνεισφέρουμε στην εξοικονόμηση νερού.
Δεν θα πωλείται πλαστικό μπουκάλι νερού, αλλά και φέτος θα τοποθετήσουμε προσωρινές δημόσιες βρύσες. Το εμφιαλωμένο νερό είναι υποβαθμισμένο σε σχέση με το νερό της βρύσης και η κατανάλωσή του συμβάλει στην εμπορευματοποίηση του νερού, ενισχύει την αγορά ακριβού νερού, αυξάνει την σπατάλη και τα απορρίμματα.
Δεν θα υπάρχουν ποτήρια και υλικά μιας χρήσεως για να συνεισφέρουμε στη μείωση των αποβλήτων, της σπατάλης νερού, ενέργειας και φυσικών πόρων. Οι επισκέπτες του φεστιβάλ μπορούν να φέρουν ποτήρια μαζί τους ή να προμηθευτούν ποτήρια πολλαπλών χρήσεων από το BAR με μικρό αντίτιμο.
Για τους ίδιους λόγους θα υπάρχουν κάδοι ανακύκλωσης για τις υπόλοιπες συσκευασίες. Επίσης θα υπάρχουν κάδοι κοινών απορριμμάτων που θα θέλαμε να δεχτούν τα λιγότερα δυνατά σκουπίδια.
Μετά το τέλος του φεστιβάλ ο χώρος καθαρίζεται από εθελοντές. Παρακαλούμε τους επισκέπτες να μην τον λερώσουν και να παραμείνουν μαζί μας για τον καθαρισμό των χώρων.
Προωθούμε την συμπερίληψη
Διευκολύνεται η προσβασιμότητα ατόμων με αναπηρία
Συμμετέχουν κοινότητες μεταναστών και προσφύγων
Στηρίζουμε την Ειρήνη και την Αλληλεγγύη των λαών
Το φεστιβάλ είναι Apartheid Free Zone. Δεν πουλά και δεν χρησιμοποιεί προϊόντα του στηρίζουν το Ισραήλ και υιοθετεί τις αρχές του διεθνούς κινήματος BDS (Μποϊκοτάζ – Αποεπένδυση – Κυρώσεις)

Το φεστιβάλ στηρίζουν οι συλλογικότητες (η λίστα ανανεώνεται):

Αγωνιστική Συσπείρωση Μηχανικών Ομίλου ΔΕΗ-ΑΔΜΗΕ ┃Αντιπυρηνική Πρωτοβουλία ┃Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ Αθήνας ┃Απάνω Μεριά Σύρου ┃ΑΡΑΓέΣ Μηχανικών – Παράταξη ΤΕΕ ┃Αφάντων Επανεκκίνηση ┃Γειτονιές για το Δικαίωμα στη Στέγη ┃Δίκτυο Πολιτών για τη διάσωση του ρέματος της Πικροδάφνης ┃Δίκτυο Πολιτών Χολαργού – Παπάγου ┃Δυτικό Μέτωπο ┃Εμείς στο Πεδίον του Άρεως ┃Ενωτική Πρωτοβουλία κατά των Πλειστηριασμών ┃Επιτροπή Αγώνα Εύρυτος┃ Επιτροπή Αγώνα για το Μητροπολιτικό Πάρκο Γουδή ┃Επιτροπή Αγώνα Παύλιανης κατά του υδροηλεκτρικού ┃Επιτροπή για τη λίμνη των Κρεμαστών ┃Επιτροπή για την Ανάδειξη και την Υπεράσπιση της Κοινότητας Κατειλημμένων Προσφυγικών και της Συλλογικής τους Μνήμης-Save Prosfygika ┃Θάσος – νερό SOS ┃Κίνηση για την Προστασία & Ανάδειξη του Μεγάλου ρέματος Ραφήνας ┃Κίνηση Πολιτών 6ου διαμερίσματος ┃ΚΟΦΙΨΥ Κίνηση Οικογενειών και Φίλων για την Ψυχική Υγεία ┃Λαϊκή συνέλευση Γκύζη-Πολυγώνου ┃Μαχαλάς του Μεταξουργείου ┃Οικοφεμινιστική Ομάδα ┃Ομάδα Χαρτογράφησης Εξαρχείων ┃Περιβαλλοντικό Δίκτυο Αθήνας ┃Περιβαλλοντικός Σύλλογος Πεντέλης ┃Ποδονίφτης-Ρε(ύ)μα κριτικής των καιρών και δράσης ┃Πρωτοβουλία «Close Souda Base» ┃Πρωτοβουλία για Δημόσιο, Ασφαλή και Ποιοτικό Σιδηρόδρομο ┃Πρωτοβουλία για τη Διασφάλιση της Δημόσιας Διαχείρισης του Νερού ┃Πρωτοβουλία για την Προστασία του Ερασίνου ┃Πρωτοβουλία Κατοίκων Ν. Φιλαδέλφειας Ν. Χαλκηδόνας για την προστασία των Ρεμάτων και του Περιβάλλοντος ┃Πρωτοβουλία πολιτών SOS για το ρέμα Βριλησσού ┃ΡΟΗ, Πολίτες υπέρ των ρεμάτων ┃ΣΕΚΕΣ για Δημόσια ΕΥΔΑΠ στην Υπηρεσία της Κοινωνίας ┃Σκασιαρχείο ┃Σύλλογος Ενεργών Πολιτών Ερέτριας, η Μέδουσα ┃Σύλλογος Επιστημονικού Προσωπικού ΕΥΔΑΠ ┃Σύλλογος Προστασίας Περιβάλλοντος και Ρεματιάς Πεντέλης-Χαλανδρίου ┃Συνέλευση Αρμένων για τις πηγές ┃Συντονιστικό Αθήνας για την Ευρυτανία και τα Άγραφα┃Σωματείο Εργαζομένων ΕΥΑΘ ┃Το Μυρμήγκι – Στέκι Αλληλεγγύης Κυψέλης ┃Φίλοι της Φύσης | Nature of Friends ┃ACAN GREECE – Πρωτοβουλία Αρχιτεκτον(ισσ)ων και επαγγελματιών του δομημένου περιβάλλοντος για την Κλιματική Δικαιοσύνη ┃BDS Greece ┃Camp Κλιματικής Δικαιοσύνης┃Save Tinos, Η Τήνος κατά των ανεμογεννητριών┃TRISE-Αυτοδιαχειριζόμενος Κοινωνικός Χώρος
_______________________________________

Ακολουθεί το Δελτίο Τύπου:

Το νερό είναι κοινωνικό αγαθό. Χωρίς επαρκή ποσότητα καθαρού νερού δεν υπάρχει ζωή. Το νερό δεν μπορεί να υπάγεται στους νόμους της αγοράς ούτε να αντιμετωπίζεται ως πεδίο επιχειρηματικής εκμετάλλευσης. Η ζωή δεν αγοράζεται και δεν πουλιέται.

Διαδοχικές κυβερνήσεις επιχειρούν εδώ και δεκαετίες να ανοίξουν τον δρόμο για την ιδιωτικοποίηση του νερού. Η προσπάθεια αυτή ανακόπηκε κινηματικά και μετά από προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας που έκρινε ότι το νερό πρέπει να παραμείνει υπό δημόσια διαχείριση.

Παρ’ όλα αυτά η κυβέρνηση της ΝΔ επιμένει. Με νόμο του 2023 όρισε Ρυθμιστική Αρχή για το νερό και αποφάσισε την τιμολόγηση του νερού με κριτήρια αγοράς!

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο προωθούνται φαραωνικά σχέδια που εμφανίζονται δήθεν ως λύσεις στην κρίση νερού, αλλά στην πραγματικότητα ανοίγουν πεδία τεράστιας κερδοφορίας για το ιδιωτικό κεφάλαιο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το σχέδιο «Εύρυτος», με την καταστροφή των ποταμών της Ευρυτανίας για την μεταφορά νερού στην Αττική.

Απέναντι σε αυτή την πολιτική, εμείς δεν λέμε απλώς ένα γενικό «όχι». Με επιστημονική τεκμηρίωση προβάλλουμε μια εντελώς διαφορετική κατεύθυνση: αξιοποίηση των νερών της βροχής, μέτρα εξοικονόμησης, αυστηρό περιορισμό υδροβόρων χρήσεων, ανακύκλωση νερού, εκσυγχρονισμό των δικτύων άρδευσης και ύδρευσης, εμπλουτισμό και αξιοποίηση του υπόγειου υδάτινου πλούτου.

Η λειψυδρία δεν είναι μόνο ζήτημα μειωμένης προσφοράς νερού. Είναι, πάνω απ’ όλα, ζήτημα διαχείρισης. Συνδέεται με το ποιος αποφασίζει, για ποιον σκοπό, με ποια κριτήρια και προς όφελος ποιων.

Περιβαλλοντικές, κοινωνικές και συνδικαλιστικές συλλογικότητες διοργανώνουμε και φέτος, το 2ο Φεστιβάλ για το Νερό και τα Κοινά Αγαθά, συνεχίζοντας την περσινή πετυχημένη εμπειρία. Στόχος μας είναι να οργανώσουμε ένα ακόμη μεγαλύτερο γεγονός, έναν ανοιχτό χώρο συνάντησης, έκφρασης και συνεργασίας, όπου ο δημόσιος διάλογος θα συναντά την τέχνη, τον πολιτισμό και την αλληλεγγύη.

Στη σημερινή συγκυρία, όπου οι διεθνείς εξελίξεις και οι κυρίαρχες κυβερνητικές πολιτικές επιλογές οδηγούν στην όξυνση της κοινωνικής ανισότητας, εντείνουν την ανασφάλεια γύρω από βασικά αγαθά, αυξάνουν το κόστος ζωής και μετατοπίζουν πόρους μακριά από τις κοινωνικές ανάγκες, η υπεράσπιση των κοινών αγαθών είναι πιο αναγκαία από ποτέ. Υγεία, παιδεία, νερό, ενέργεια, στέγη, διαχείριση απορριμμάτων, δεν είναι εμπορεύματα και δεν μπορεί να μετατρέπονται σε πεδία λεηλασίας της κοινωνίας στο όνομα της «ανάπτυξης» και της «αγοράς».

Με αυτές τις σκέψεις, οι συλλογικότητες που διοργανώνουμε το 2ο Φεστιβάλ για το Νερό και τα Κοινά Αγαθά σας καλούμε στις 15 και 16 Μαΐου 2026, στην πλατεία Πρωτομαγιάς, στο Πεδίο του Άρεως, για να συμμετάσχετε ενεργά σε συζητήσεις, συναυλίες και δρώμενα.

Να μην γίνει η λειψυδρία άλλοθι για την ιδιωτικοποίηση του νερού.
Αγωνιζόμαστε για κοινά αγαθά προσβάσιμα σε όλη την κοινωνία.
Ενώνουμε ροές, γινόμαστε ποτάμι.
ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ ΚΑΙ ΤΑ ΚΟΙΝΑ ΑΓΑΘΑ

The post 2ο Φεστιβάλ για το Νερό και τα Κοινά Αγαθά | 15-16 Μάη (Αναλυτικό πρόγραμμα & κείμενο καλέσματος) first appeared on Aυτολεξεί.

Πόσο εκτός πραγματικότητας μας φαίνεται να αναλάβουμε την ευθύνη να περάσουμε μερικές ώρες ή και μέρες σε μια ακροθαλασσιά, μαζεύοντας εκατομμύρια πολύχρωμα μικροσκοπικά πλαστικά και θρυμματισμένο φελιζόλ;

Πόσο ξεκάθαρα μπορεί να καθρεφτίσει την αρρώστια του πολιτισμού μας ένα απομακρυσμένο ακρογιάλι;

Πόσο πρέπει να διαστρεβλωθούν οι έννοιες, ώστε να εκδιώκονται ως καταπατητές και καταστροφείς της φύσης οι άνθρωποι που πραγματικά φροντίζουν έναν τόπο;

Τελικά, ποια ή ποιος θα κάνει μια δουλειά σαν αυτή, αν δεν την κάνουν οι «τρελοί» και οι «τρελές» αυτού του κόσμου;

Τους τελευταίους δύο μήνες, περιμένοντας την εκτέλεση της εντολής κατεδάφισης των πρόχειρων καταλυμάτων του Λαυρακά και της εκκένωσης των παραλιών που ανακοινώθηκε μέσα στο χειμώνα, εμείς συνεχίσαμε να κάνουμε αυτό που ξέρουμε να κάνουμε καλά: να φροντίζουμε αυτό το δάσος και αυτές τις παραλίες, όπως κάνουμε 25 χρόνια τώρα. Το αποτέλεσμα είναι η μετατροπή, για μια ακόμα χρονιά, ενός απέραντου σκουπιδότοπου σε έναν φροντισμένο τόπο.

Αυτή είναι μια δουλειά που ποτέ δεν έχει γίνει και ποτέ δεν θα μπορούσε να γίνει από ανθρώπους που το κάνουν απλά ως δουλειά.

Είναι μια δουλειά που απαιτεί ειλικρινές ενδιαφέρον για τη φροντίδα της γης, βιωματική γνώση του πεδίου, και ατέλειωτες ώρες σκληρής και επίμονης δουλειάς για να βγουν όλα αυτά τα σκουπίδια που είναι σφηνωμένα ανάμεσα στα βράχια, θαμμένα στην άμμο και μπλεγμένα μέσα στους κέδρους, να συγκεντρωθούν, να μεταφερθούν με βάρκα μέχρι το δρόμο και μετά να φορτωθούν σε αγροτικό για να μεταφερθούν στο σημείο περισυλλογής.

Αυτή η δουλειά γίνεται απόλυτα εθελοντικά και αυτοοργανωμένα και, αντί να αγκαλιάζεται από τον δήμο, ακόμα και αυτή απολύτως παράλογα συναντά αντίδραση, αλλά και ταυτόχρονα καμία κίνηση για τον καθαρισμό από μεριάς του! Ακόμα και στην προ ημερών παράκλησή μας για σακούλες, επειδή λόγω πολυήμερου απαγορευτικού δεν μπορούσαν να έρθουν αυτές που είχαμε αγοράσει, είχαμε αρνητική απάντηση!

Οι εικόνες που βλέπουμε περιέχουν κάποια μόνο από τα σκουπίδια που ξέβρασε η θάλασσα τον φετινό χειμώνα στις παραλίες του Λαυρακά, της Στραβολίμνης και του Πύργου στη Γαύδο και με τον άνεμο είχαν διασκορπιστεί και σε μεγάλο κομμάτι του δάσους. Επίσης, περιέχουν ένα κομμάτι μόνο από τα ξύλα του σκάφους που έσπασε στα βράχια και διασκορπίστηκε σε όλες τις παραλίες της περιοχής.

Επόμενος στόχος είναι ο καθαρισμός της παραλίας της Τρυπητής, στην οποία συντελείται ένα έγκλημα στο οποίο θα αναφερθούμε σε επόμενο ποστ.

Εμείς δηλώνουμε για μια ακόμη φορά ότι, παρά την εμμονική προσπάθεια εκδίωξης αυτού του τρόπου ζωής από τη Γαύδο, είμαστε και θα είμαστε εδώ και θα στεκόμαστε χαρούμενα απέναντι σε κάθε προσπάθεια λεηλασίας της γης και της θάλασσας, σε κάθε προσπάθεια μετατροπής του νησιού σε ένα ακόμα εξευγενισμένο τουριστικό πάρκο και σε όποιον ή όποια επιθυμεί οτιδήποτε διαφορετικό από τη συλλογική φροντίδα της γης και των ανθρώπων.

21/04: ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΣΤΗ ΓΑΥΔΟ

Σήμερα, στην παραλία του Λαυρακά έφτασαν 7 άνθρωποι. Ένας αστυνομικός μαζί με συνεργείο εξοπλισμένο με τσεκούρια και σκύλες. Στόχος τους να εκτελέσουν την εντολή κατεδάφισης των μικρών ξύλινων κατασκευών και εκκένωσης, που εμμονικά προωθεί η δήμαρχος Γαύδου με στόχο να εκδιωχθεί αυτός ο τρόπος ζωής από το νησί. Μετά από διαπραγματεύσεις και παθητική αντίσταση έφυγαν προσωρινά. Αναμένουμε τις επόμενες μέρες τη συνέχεια με ψυχραιμία και υπομονή.

Λίγες προτάσεις πάνω στην απειλή εκκένωσης και κατεδάφισης των καλυβών της Γαύδου:

Το ακριτικό νησί της Γαύδου μόνο φαινομενικά παραμένει ένας μικρός παράδεισος, αδιατάρακτος στο πέρασμα του χρόνου.

Τα πολεμικά αεροσκάφη σκίζουν τον ουρανό ουρλιάζοντας και θυμίζοντας ότι βρισκόμαστε σε πόλεμο και τον χρηματοδοτούμε.

Οι μετανάστες-πρόσφυγες ξεβράζονται στην ακτή και αρπάζονται απ’ την Frontex και το λιμενικό ή πνίγονται και βουλιάζουν στον βυθό.

Σκουπίδια ξεβράζονται απ’ τη θάλασσα, σκουπίδια που παράγουμε όλοι και όλες καθημερινά και δεν θα διαλυθούν ποτέ.

Τρυπάνια απειλούν την απέραντη θάλασσα και τα πλάσματά της.

Πέρα από όλα αυτά, κάτι ακόμα συμβαίνει. Εκδιώκεται με βίαιο τρόπο ένας τρόπος ζωής που δεκαετίες υπάρχει στο νησί, έχει υπάρξει αποδεδειγμένα θετικός για την προστασία της άγριας φύσης του και έχει διαμορφώσει την ταυτότητά του.

Εκδιώκονται οι άνθρωποι που δίνουν ζωή στο νησί, που αποτελούν το εργατικό δυναμικό του, που βοηθούν όπου χρειαστεί και έχουν χτίσει σχέσεις ζωής με τους ντόπιους, που προστατεύουν τους αμμόλοφούς του από το να γίνουν χωματερή και το δάσος του από πυρκαγιές και από την απειλή να ανεγερθούν στη θέση των δέντρων του τουριστικά μεγαθήρια.

Κάποιες και κάποιοι επιλέξαμε να είμαστε εδώ, να υπερασπιστούμε αυτά τα καλυβάκια και αυτόν τον τρόπο ζωής όχι γιατί απλά μας αρέσει να ζούμε έτσι, αλλά γιατί οι εστίες αυτοοργάνωσης και φροντίδας είναι παραδείγματα μιας ζωής ενάντια στον ατομικισμό της εποχής μας, ενάντια στην εμπορευματοποίηση της ίδιας μας της ύπαρξης, ενάντια στην κοινωνία του θεάματος, τον εξευγενισμό και τη λεηλασία της γης. Και πιστεύουμε ότι αυτά τα παραδείγματα είναι απαραίτητα στη σημερινή ασφυκτική συνθήκη της ανθρωπότητας και προσφέρουν έστω μια μικρή ανάσα σε όποια και όποιον έρχεται σε επαφή μαζί τους.

Ας αντιστεκόμαστε με χαρά, ενάντια στους «ισχυρούς» αυτού του κόσμου και σε όσους επιθυμούν κάτι διαφορετικό απ’ τη συλλογική φροντίδα ανθρώπων και φύσης.

———————————————————————————–

ΒΛ. ΣΧΕΤΙΚΑ

Η επίθεση στις καβάτζες της Γαύδου: Όταν η επιλεκτική νομιμότητα κατεδαφίζει την πραγματική οικολογία

The post ΓΑΥΔΟΣ: Ανάμεσα σε πολύχρωμα μικροπλαστικά & στην απειλή κατεδάφισης των καλυβιών first appeared on Aυτολεξεί.

Η Εναλλακτική δράση για ποιότητα ζωής διοργάνωσε εκδήλωση στο Πνευματικό κέντρο του Δήμου Αθήνας την Τετάρτη 18 Μαρτίου 2026 με ομιλητές τον καθηγητή Αρχαιολογίας Δημήτρη Πλάντζο, το μέλος ΔΣ του συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων Δήμητρα Κουτσούμπα και τον Ιστορικό Μάκη Σταύρου. Συντόνισε την εκδήλωση η Ελεονόρα Πολυδούρη.

Εκδήλωση 18 Μαρτίου 2026.” Τα ιστορικά μνημεία είναι κοινά αγαθά” 1ο μέρος

2ο μέρος:

3ο μέρος:

4ο μέρος:

Τελευταίο μέρος:

Το κάλεσμα ήταν το εξής:

Μετά από την «εξαφάνιση» του αρχαιολογικού χώρου του Ελληνικού (από 3300τμ έμειναν τα σε 250τμ), προκειμένου να εξυπηρετηθούν οι κερδοσκόποι “επενδυτές” της Lamda Development, μετά από το τσιμέντωμα του Ιερού Βράχου της Ακρόπολης, για να εξυπηρετηθούν οι μεγάλοι τουριστικοί όμιλοι, μετά από την μετατροπή των πέντε μεγαλύτερων μουσείων της χώρας σε νομικά πρόσωπα, προκειμένου να ξεκινήσει η ιδιωτικοποίηση των μουσείων και των αρχαιολογικών χώρων, μετά από την ψήφιση από την κυβέρνηση της ΝΔ του νόμου για την μεταφορά των εκθεμάτων των μουσείων για 50 χρόνια σε εμπορικού χαρακτήρα εκθέσεις στο εξωτερικό τώρα η κυβέρνηση ετοιμάζεται να βάλει «το κερασάκι στην τούρτα» για την πλήρη ιδιωτικοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Όπως καταγγέλλει ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων (ΕΦ ΣΥΝ 28/1/2026) ετοιμάζεται νομοσχέδιο για τη δημιουργία Ανώνυμης Εταιρείας που θα δι­αχειρίζεται τα έσοδα, , από τους χώ­ρους της πολιτιστικής κληρο­νομιάς. Είναι ολοφάνερο συνεχίζει η ανακοίνωση του Συλλόγου ότι «Η ιδιωτικοποίηση των μνη­μείων και των αρχαιολογικών χώρων προχωρά με γοργούς ρυθ­μούς»

Σαν Εναλλακτική Δράση που, όπως είναι γνωστό, από την ίδρυσή της συλλογικότητας μας αγωνιζόμαστε για την προστασία των ιστορικών μνημείων και της πολιτιστικής κληρονομιάς, για μια ακόμη φορά καλούμε τους φίλους και τις φίλες της συλλογικότητας μας και όλους τους πολίτες, τα κινήματα και τις υπόλοιπες συλλογικότητες να αγωνιστούμε, για να αποδείξουμε το αυτονόητο, ότι δηλαδή τα ιστορικά μνημεία ανήκουν στην κοινωνία και αποτελούν κοινά αγαθό. Επομένως μόνο οι πολίτες οργανωμένα, μέσα από τις τοπικές συνελεύσεις, τους συλλόγους και τα κινήματα στα οποία συμμετέχουμε, μπορούμε όχι μόνο να προστατέψουμε αλλά και να διαχειριστούμε την πολιτική κληρονομιά σε όφελος της κοινωνίας.

Για το σκοπό αυτό θα πραγματοποιήσουμε εκδήλωση με θέμα: «Τα ιστορικά μνημεία ως δημόσια και κοινά αγαθά», στην οποία θα μιλήσουν οι:

Δημήτρης Πλάντζος, καθηγητής αρχαιολογίας στο πανεπιστήμιο της Αθήνας «Τα ιστορικά μνημεία ως κοινά αγαθά».

Δέσποινα Κουτσούμπα, μέλος ΔΣ Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων «Πολιτιστική πολιτική στην εποχή της εμπορευματοποίησης».

Μάκης Σταύρου, ιστορικός «Η συμμετοχή των πολιτών στη διαχείριση των ιστορικών μνημείων».

Παρέμβαση θα κάνει ο Λάμπης Κατσιάπης, ακτιβιστής εκπαιδευτικός και μέλος του ΔΣ της Εναλλακτικής Δράσης, για την ανάγκη συντονισμού των συλλογικοτήτων και την ανάπτυξη κινήματος υπεράσπισης της πολιτιστικής κληρονομιάς και συμμετοχής στη διαχείρισή της.

Τον συντονισμό θα κάνει η Νόρα Πολυδούρη, μέλος του ΔΣ της Εναλλακτικής Δράσης και υπεύθυνη για το τμήμα πολιτισμού.

Τετάρτη, 18 Μαρτίου, 7μμ, στο Πνευματικό κέντρο του Δήμου Αθήνας, Ακαδημίας 50, αμφιθέατρο “ΑΝΤΩΝΗΣ ΤΡΙΤΣΗΣ.

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ

The post Τα ιστορικά μνημεία είναι κοινά αγαθά! (Βίντεο εκδήλωσης) – Παγκόσμια Μέρα Μνημείων first appeared on Aυτολεξεί.

Η πρόσφατη απόφαση επιχείρησης κατεδαφίσεων από την ΤΑΛΩΣ ΑΤΕ των λιγοστών καλυβιών στις παραλίες της Γαύδου υπό τις εντολές της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης και με τη στήριξη της δημάρχου είναι ένα ακόμα τρανταχτό παράδειγμα νομικού παραλογισμού της εποχής μας και μία κατάφωρη παρανόηση της έννοιας της οικολογίας. Είναι η στιγμή που η τυφλή προσήλωση στο γράμμα του νόμου χρησιμοποιείται εξοντώνοντας το πνεύμα του. Την ουσιαστική προστασία της φύσης.

Με πρόσχημα την προστασία του περιβάλλοντος, το κράτος εξαντλεί την αυστηρότητά του, χαρακτηρίζοντας ως αυθαίρετα μικροσκοπικές κατασκευές που είναι η επιτομή της αρχιτεκτονικής μηδενικού αποτυπώματος, φτιαγμένες εξ ολοκλήρου από φυσικά υλικά (ξύλα που ξεβράζει η θάλασσα, καλάμια και ξερά κλαδια) και ταυτόχρονα αποτελούν βασικό στοιχείο της ταυτότητας του νησιού. Όμως ένα προσωρινό κατάλυμα που αποσυντίθεται πλήρως στη φύση χωρίς να αφήσει ίχνος τσιμέντου υπηρετεί το πνεύμα της προστασίας του οικοσυστήματος πολύ περισσότερο από τις “νόμιμες” γιγάντιες τσιμεντένιες υποδομές που προωθεί η τουριστικοποίηση και που βιάζουν τη γη και το τοπίο.

Την ίδια στιγμή που στην Κρήτη ο κανόνας είναι η συστηματική καταπάτηση του αιγιαλού από ξενοδοχειακές μονάδες με πισίνες πάνω στο κύμα, οι εξπρές νομιμοποιήσεις και τα πρόστιμα-χάδια που αποτελούν στην πραγματικότητα το λειτουργικό κόστος της παρανομίας, και τελεσίδικα πρωτόκολλα κατεδάφισης παραμένουν στα συρτάρια για χρόνια, το κράτος ξεσπάει στους αμμόλοφους της Γαύδου προτεραιοποιώντας την κατεδάφιση ελαφριών κατασκευών από καλάμια και ξύλα υπονομεύοντας το πνεύμα της ισονομίας, αγνοώντας την κοινωνική και γεωγραφική ιδιαιτερότητα της Γαύδου και ουσιαστικά επιτίθεται σε μια εναλλακτική κουλτούρα δεκαετίων που ενσαρκώνει την αρμονική συνύπαρξη ανθρώπου και φύσης έξω από τη λογική της άκρατης ανάπτυξης με μοναδικό στόχο το κέρδος.

Αποδεικνύει, με αυτό τον τρόπο, ότι ο στόχος δεν είναι η νομιμότητα αλλά η προσπάθεια σταδιακής μετατροπής και της Γαύδου σε ακόμα ένα εξευγενισμένο τουριστικό πάρκο.

Η απόδραση των ανθρώπων από την πίεση του σύγχρονου τρόπου ζωής και η αναζήτηση μιας απομακρυσμένης παραλίας για μια απλή ζωή κάτω από τα αστέρια, για λιγότερο ή περισσότερο καιρό, δεν είναι πρακτική κάποιων περιθωριακών αλλά κομμάτι μιας κουλτούρας και μιας παράδοσης που μας ακολουθεί από τα παιδικά μας χρόνια και ταυτόχρονα είναι βασικό συστατικό της εμπειρίας του ελληνικού καλοκαιριού και ως τέτοιο οφείλει να προστατευτεί.

Οι κάτοικοι των παραλιών της Γαύδου, λόγω της βαθιάς αγάπης για τον τόπο που διάλεξαν για σπίτι τους ή και για ισόβιο τόπο των καλοκαιρινών διακοπών τους, στην πραγματικότητα λειτουργούν ως η άτυπη δομή προστασίας αυτού του ευαίσθητου οικοσυστήματος αναγνωρίζοντας την αντικειμενική αδυναμία του δήμου εξαιτίας της έλλειψης πόρων και της δυσκολίας προσέγγισης των παραλιών και των δασών του νησιού, αλλά και της έλλειψης διάθεσης από την πλευρά του για διάλογο και συνεργασία για την φροντίδα ενός τόσο διαφορετικού και ξεχωριστού τόπου:

~ Καθαρίζουν συστηματικά τις παραλίες από τόνους πλαστικών που φέρνουν τα θαλάσσια ρεύματα αλλά και από αυτά που μπορεί να μένουν από τον καλοκαιρινό τουρισμό αποτρέποντας τη μετατροπή ενός σπάνιου οικοσυστήματος σε χωματερή. Είναι αυτοί που καθάρισαν τις βορειοδυτικές παραλίες του νησιού από τόνους πίσσας μεταφέροντας τη με βάρκες και κανό. Η εκδίωξη των ανθρώπων που προσέχουν την κάθε σπίθα και το κάθε σκουπίδι σημαίνει ότι ο Λαυρακάς και ο Αη-Γιάννης μένουν ουσιαστικά απροστάτευτοι. Ποιος θα μαζέψει τα σκουπίδια και αν υπάρχει γιατί δεν το κάνει τόσες δεκαετίες;

~ Λειτουργούν ως πυροσβεστική έχοντας αγοράσει και κατανήμει γεωγραφικά πυροσβεστήρες και αποτελούν ουσιαστικά τα μάτια του δάσους. Είναι αυτοί που, λόγω της εμπειρικής γνώσης του χώρου, θα εντοπίσουν και θα κατασβέσουν μια εστια φωτιάς προτού πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις, προστατεύοντας το σπάνιο κεδροδάσος που είναι και ο βασικός πόλος έλξης επισκεπτών οι οποίοι είναι και η μοναδική πηγή εισοδήματος των ανθρώπων που θέλουν να ζήσουν στο νησί και να βιοποριστούν μέσω μιας ήπιας τουριστικής ανάπτυξης. Τον Αύγουστο, όταν η πίεση κορυφώνεται, ποιος θα αποτρέψει το άναμμα μιας φωτιάς μέσα στο δάσος;

~ Η ύπαρξη μιας οργανωμένης κοινότητας με οικολογική συνείδηση αποτρέπει την ανεξέλεγκτη και ανεύθυνη χρήση του δάσους από τον μαζικό ανώνυμο τουρισμό που μπορεί να μην γνωρίζει την ευαισθησία του οικοσυστήματος και τις πρακτικές προστασίας των αμμόλοφων και του κεδροδάσους. Με πρωτοβουλία της κοινότητας τοποθετούνται ξύλινες πινακίδες για την ενημέρωση των επισκεπτών που συμπληρώνονται από προφορική καθοδήγηση.

~ Ταυτόχρονα η ύπαρξή τους έχει βοηθήσει ένα νησί με ελάχιστους μόνιμους κατοίκους να έχει κοινωνική ζωή, οικονομική δραστηριότητα και εργατικά χέρια όλο το χρόνο, συμβάλλοντας έτσι στην αποφυγή της πλήρους ερήμωσης του τους χειμερινούς μήνες, και οι σχέσεις τους με τον ντόπιο πληθυσμό χαρακτηρίζονται από αμοιβαίο σεβασμό και αλληλοβοήθεια. Το νησί δεν έχει σπίτια για να κατοικήσουν αυτοί οι άνθρωποι οπότε οι παραλίες είναι το μόνο μέρος όπου μπορούν να μείνουν.

Η επιχείρηση εκκαθάρισης της Γαύδου από την κοινότητα των κατοίκων των παραλιών δεν είναι απλώς μια πράξη κρατικής αυστηρότητας. Είναι ένα στρατηγικό λάθος που θα οδηγήσει στην υποβάθμιση του νησιού.

Καμία άλλη δημοτική αρχή στο παρελθόν δεν έχει αντιμετωπίσει με τόσο σκληρό τρόπο αυτή τη μικρή κοινότητα αλλά, αντιθέτως, αναγνώριζαν την πολυεπίπεδη συμβολή της στο νησί. Η Γαύδος υπήρξε ιστορικά τόπος εξορίας και ελευθεριακής δημιουργίας. Οι “καβάτζες” της Γαύδου αποτελούν στοιχείο της πολιτισμικής κληρονομιάς του νησιού και πόλο έλξης ανθρώπων από όλο τον κόσμο που αναζητούν το διαφορετικό. Παρόμοια παραδείγματα παγκοσμίως καταδεικνύουν την πολιτισμική τους σημασία και την ανάγκη για διαφοροποιημένες προσεγγίσεις στη ρύθμισή τους. Η βίαιη επιβολή μιας αποστειρωμένης νομιμότητας ισοπεδώνει την ιδιαίτερη πολιτισμική ταυτότητα του τόπου και διαλύει την κοινωνική συνοχή μιας κοινότητας που λειτουργεί εκτός του κλασικού αστικού πλαισίου.

Η σχεδιαζόμενη κατεδαφιση των καλυβιών της Γαύδου αποτελεί μια πράξη οικολογικής και κοινωνικής οπισθοδρόμησης και μια επίθεση στην ιδέα ότι ο άνθρωπος μπορεί να ζει χωρίς να κατέχει, ελεύθερα κάτω από τον ουρανό. Δεν είναι απλώς ένα θέμα πολεοδομικής εφαρμογής, αλλά μια βαθιά πολιτική και ηθική σύγκρουση. Ο αγώνας για τη σωτηρία τους δεν είναι ένας αγώνας για τη διατήρηση του τρόπου ζωής δέκα ανθρώπων καθώς οι καλύβες δεν έχουν ιδιοκτήτες αλλά λειτουργούν σαν καταφύγια, αφού είναι ελεύθερες για χρήση όταν είναι κενές και οι κάτοικοί τους εναλλάσσονται οργανικά. Είναι ένας αγώνας για να παραμείνει η Γαύδος ένας τόπος στον οποίο ζουν άνθρωποι και να μην γίνει άλλο ένα real estate project. Η Γαύδος δεν είναι Κυκλάδες και ούτε μπορεί να γίνει. Ο λόγος που προσελκύει ανθρώπους από όλο τον πλανήτη είναι η διαφορετικότητά της, η φύση της, οι άνθρωποί της και ο γεμάτος αστέρια ουρανός της και αυτά πρέπει να αγκαλιάσει και να φροντίσει.

Ο δήμος Γαύδου οφείλει να ανοίξει έναν ειλικρινή διάλογο με τους λιγοστούς κατοίκους του νησιού (ανάμεσά τους και οι κάτοικοι των παραλιών) με σκοπό την προστασία του περιβάλλοντος και την κοινωνική ευημερία και όχι τη στοχοποίηση και την εκδίωξή τους, έχοντας υπόψη την ιστορική, κοινωνική και γεωγραφική ιδιαιτερότητα του νησιού. Όσοι και όσες έτυχε να ζήσουμε και να αγαπήσουμε αυτόν τον τόπο (ντόπιοι και μη) είμαστε εδώ για να προσφέρουμε τις γνώσεις μας και την ενέργειά μας για αυτόν τον σκοπό.

Καταγγέλλουμε την τακτική της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης και της αναδόχου εταιρείας ΤΑΛΩΣ ΑΤΕ να εμφανίζονται ως θεματοφύλακες της νομιμότητας μόνο εκεί που το πολιτικό κόστος είναι μηδαμινό και οι στόχοι τους δεν έχουν “πλάτες”.

Απαιτούμε:

~ Την άμεση αναστολή του πλάνου κατεδαφίσεων μέχρι να υπάρξει ένα ενιαίο και δίκαιο σχέδιο για όλη την επικράτεια που δεν θα χαρίζεται στους ισχυρούς και δεν θα εξαντλείται στους αδύναμους.
~ Την αναγνώριση του κοινωνικού και περιβαλλοντικού ρόλου της κοινότητας των παραλιών.
~ Τη στροφη της κρατικής προσοχής στα πραγματικά αυθαίρετα-τέρατα της Κρήτης και της υπόλοιπης Ελλάδας.
~ Τον τερματισμό της στοχοποίησης ανθρώπων που επιλέγουν να ζουν έξω από το πλαίσιο του καταναλωτικού προτύπου.
~ Τον σεβασμό στην ιδιαιτερότητα της Γαύδου ως τόπου ελευθερίας και εναλλακτικής διαβίωσης.

Η Γαύδος δεν ανήκει στους εργολάβους και στις μπουλντόζες.

Ανήκει στους κέδρους, στην άμμο και στο φως και σε όσους και όσες περπατούν πάνω της χωρίς να την πληγώνουν.

ΦΑΚΕΛΟΣ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ: ΠΑΡΑΛΙΕΣ

———————————————————————————-

THE ATTACK ON THE KAVATZES OF GAVDOS
WHEN SELECTIVE LEGALITY “DEMOLISHES” REAL ECOLOGY

The recent decision to carry out demolitions by TALOS ATE of the few huts on the beaches of Gavdos, under the orders of the Decentralized Administration of Crete and with the support of the mayor, is yet another glaring example of the legal absurdity of our times and a flagrant misunderstanding of the concept of ecology. It is the moment when blind adherence to the letter of the law is used to destroy its spirit. The substantive protection of nature.

Under the pretext of environmental protection, the state exhausts its severity by labeling as “unauthorized” tiny structures that are the epitome of zero-footprint architecture, made entirely from natural materials (driftwood, reeds, and dry branches) and at the same time are a fundamental element of the island’s identity. Yet a temporary shelter that fully decomposes in nature without leaving a trace of cement serves the spirit of ecosystem protection far more than the “legal” giant concrete infrastructures promoted by touristification that violate the land and the landscape. At the very same time that in Crete the norm is the systematic encroachment on the shoreline by hotel complexes with pools right on the waterfront, express legalizations and slap-on-the-wrist fines that are in reality the operating cost of illegality, and final demolition orders remain in drawers for years, the state lashes out at the sand dunes of Gavdos, prioritizing the demolition of lightweight structures made of reeds and wood — undermining the spirit of equal treatment under the law, ignoring the social and geographic uniqueness of Gavdos, and essentially attacking a decades-old alternative culture that embodies the harmonious coexistence of humans and nature outside the logic of unbridled development with profit as the sole objective. In doing so, it proves that the goal is not legality but the attempt at the gradual transformation of Gavdos, too, into yet another gentrified tourist park.

The escape of people from the pressure of modern life and the search for a remote beach for a simple life under the stars, for shorter or longer periods, is not the practice of a few marginals but part of a culture and a tradition that has followed us since childhood and is at the same time an essential ingredient of the Greek summer experience — and as such, it deserves to be protected.

The residents of Gavdos’s beaches, because of their deep love for the place they have chosen as their home or as their lifelong summer holiday destination, effectively function as the informal structure for protecting this fragile ecosystem, recognizing the objective inability of the municipality due to lack of resources and the difficulty of accessing the beaches and forests of the island, but also its lack of willingness for dialogue and cooperation for the care of such a different and unique place.

– They systematically clean the beaches of tons of plastics brought by sea currents and those that may be left behind by summer tourism, preventing the transformation of a rare ecosystem into a landfill. They are the ones who cleaned the northwestern beaches of the island of tons of tar, transporting it by boats and canoes. The expulsion of the people who watch over every spark and every piece of trash means that Lavrakas and Ai-Giannis are left essentially unprotected. Who will collect the garbage — and if there is anyone, why haven’t they been doing so for all these decades?

– They act as a fire brigade, having purchased and geographically distributed fire extinguishers, and they are essentially the eyes of the forest. They are the ones who, thanks to their experiential knowledge of the area, will detect and extinguish a fire before it gets out of control, protecting the rare cedar forest, which is also the main attraction for visitors — who are the sole source of income for the people who want to live on the island and make a living through mild tourist development. In August, when pressure peaks, who will prevent someone from lighting a fire inside the forest?

– The existence of an organized community with ecological consciousness prevents the uncontrolled and irresponsible use of the forest by mass anonymous tourism, which may not be aware of the ecosystem’s sensitivity and the practices for protecting the dunes and the cedar forest. On the community’s initiative, wooden signs are placed to inform visitors, complemented by oral guidance.

– At the same time, their presence has helped an island with very few permanent residents to have social life, economic activity, and working hands year-round, helping prevent its complete desertion during the winter months, and their relationships with the local population are characterized by mutual respect and mutual aid. The island does not have houses for these people to live in, so the beaches are the only place they can stay.

The “cleansing” operation of Gavdos from the beach residents’ community is not merely an act of state severity. It is a strategic mistake that will lead to the degradation of the island. No other municipal authority in the past has treated this small community in such a harsh way; on the contrary, they recognized its multi-layered contribution to the island. Gavdos has historically been a place of exile and libertarian creation. The “kavatzes” (shelters) of Gavdos are an element of the island’s cultural heritage and an attraction for people from all over the world who seek something different. Similar examples worldwide demonstrate their cultural significance and the need for differentiated approaches in their regulation. The violent imposition of a sterilized legality levels the unique cultural identity of the place and dissolves the social cohesion of a community that operates outside the classic urban framework.

The planned demolition of the huts of Gavdos constitutes an act of ecological and social regression and an attack on the idea that a person can live without possessing, freely under the sky. It is not merely a matter of urban planning enforcement but a deep political and moral conflict. The struggle to save them is not a struggle to preserve the way of life of ten people, since the huts have no owners but function as shelters, as they are free for use when vacant and their inhabitants rotate organically. It is a struggle for Gavdos to remain a place where people live and not become yet another real estate project. Gavdos is not the Cyclades, nor can it become them. The reason it attracts people from all over the planet is its distinctiveness, its nature, its people, and its star-filled sky — and these are what it must embrace and care for.

The Municipality of Gavdos must open an honest dialogue with the island’s few residents (including the beach residents) with the aim of environmental protection and social well-being, not their targeting and expulsion, bearing in mind the historical, social, and geographic uniqueness of the island. All of us who have had the chance to live in and love this place (locals and non-locals alike) are here to offer our knowledge and energy for this purpose.

We denounce the tactic of the Decentralized Administration of Crete and the contractor company TALOS ATE of appearing as guardians of legality only where the political cost is minimal and their targets have no one backing them.

We demand:
~ The immediate suspension of the demolition plan until there is a unified and fair plan for the entire territory — one that does not give favors to the powerful and does not target the weak.
~ The recognition of the social and environmental role of the beach community.
~ The redirection of state attention to the real monstrous unauthorized constructions of Crete and the rest of Greece.
~ The end of the targeting of people who choose to live outside the framework of the consumerist model.
~ Respect for the uniqueness of Gavdos as a place of freedom and alternative living.

Gavdos does not belong to contractors and bulldozers.
It belongs to the cedars, the sand, and the light — and to all those who walk upon it without harming it.

#saveGavdos #Gavdos_Island #ecology

ΦΑΚΕΛΟΣ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ: ΠΑΡΑΛΙΕΣ

The post Η επίθεση στις καβάτζες της Γαύδου: Όταν η επιλεκτική νομιμότητα κατεδαφίζει την πραγματική οικολογία first appeared on Aυτολεξεί.

Η γενοκτονία στην Παλαιστίνη έχει κανονικοποιηθεί. Την ίδια στιγμή που παρακολουθούμε ανθρώπους να πεθαίνουν, οι βόμβες που πέφτουν και η καταστροφή υποδομών, γεωργικών εκτάσεων και υδάτινων πόρων συνιστούν επίσης οικοκτονία σε αυτή την αρχαία γη. Το κείμενο αναδεικνύει γιατί η περιβαλλοντική καταστροφή αποτελεί κρίσιμη διάσταση της γενοκτονικής βίας που επιβάλλει η ισραηλινή στρατιωτική κατοχή — με συνέπειες όχι μόνο για την υγεία, τα μέσα διαβίωσης και την ασφάλεια των Παλαιστινίων, αλλά και για όλη τη ζωή στον πλανήτη.

Η αργή βία του περιβαλλοντικού πολέμου

Η τρέχουσα στρατιωτική επίθεση αποτελεί μέρος μιας μακράς, εσκεμμένης κλιμάκωσης, κατά την οποία ο ισραηλινός κατακτητής υποβάλλει την οικολογία της Παλαιστίνης σε πιο αργές, λιγότερο ορατές αλλά εξίσου καταστροφικές μορφές βίας. Η διαδικασία αυτή ξεκίνησε με τη φύτευση μη ιθαγενών δέντρων ώστε να καλυφθούν τα ερείπια αρχαίων χωριών που εγκαταλείφθηκαν βίαια στη Νάκμπα του 1948. Αν και η δάσωση θεωρείται σε άλλα μέρη του κόσμου θετική πρακτική για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, το Ισραήλ τη μετέτρεψε σε όπλο. Η συνεχής φύτευση ξένων ειδών έχει συμβάλει σε κύκλους ξηρασίας και πλημμυρών, καθώς και στην αύξηση των εποχιακών πυρκαγιών.

Το Ισραήλ εκμεταλλεύεται επίσης συστηματικά όποιες πηγές νερού βρίσκει. Από την επιβολή της στρατιωτικής πολιορκίας το 2007, το Ισραήλ έχει καταστρέψει τα νερά της Γάζας, συμπεριλαμβανομένων τόσο του εργοστασίου αφαλάτωσης και των υποδομών ύδρευσης, του αρχαίου παράκτιου υδροφορέα και των ευαίσθητων παράκτιων υγροτόπων του Wadi Gaza. Ωστόσο, σε μια θεαματική επίδειξη γνωστικής ασυμφωνίας και υποκρισίας, το Ισραήλ καυχιέται για τις καινοτόμες γεωργικές και υδατικές τεχνολογίες του και ισχυρίζεται ότι είναι παγκόσμιος ηγέτης στις μεθόδους διατήρησης. Το Ισραήλ είναι επίσης ένθερμος υποστηρικτής των τεχνολογιών αφαλάτωσης, οι οποίες είναι ρυπογόνες και καταναλώνουν πολλά ορυκτά καύσιμα.

Άλλες μορφές αργής βίας περιλαμβάνουν τη χρήση γεωργικών τοξινών από το Ισραήλ σε ημέρες με δυτικούς ανέμους, ώστε να μεταφέρονται στη Γάζα και να καταστρέφουν καλλιέργειες. Ώριμα οπωροφόρα δέντρα ξεριζώθηκαν σκόπιμα κατά τη διάρκεια της Επιχείρησης «Συμπαγής Μόλυβδος» το 2008 και το 2009 και οι επακόλουθες επιθέσεις εμπόδισαν την αναφύτευσή τους. Παράλληλα, ο βομβαρδισμός και η καταστροφή γεωργικών εκτάσεων στοχεύουν ευθέως στην επισιτιστική κυριαρχία της Παλαιστίνης.

Συνολικά, οι πρακτικές αυτές συνιστούν μια μεθοδική επίθεση στα συστήματα τροφής και στα μέσα διαβίωσης των Παλαιστινίων. Υπονομεύουν την ικανότητα των αγροτών να εφαρμόζουν τις παραδοσιακές μεθόδους διαχείρισης εδάφους και νερού, που μέχρι πρόσφατα εξασφάλιζαν επάρκεια σε φρέσκα φρούτα και λαχανικά στη Γάζα.

Αυτή η σκόπιμη υπονόμευση της επισιτιστικής κυριαρχίας της Γάζας και του «οικο-Σουμούντ» του παλαιστινιακού λαού (Shqair, 2023: 79), αποτελεί μέρος των διαχρονικών προσπαθειών του κατακτητή να υποσιτίσει τον πληθυσμό, κάτι που έχει πλέον κλιμακωθεί σε λιμό ως όπλο πολέμου. Η σκόπιμη λιμοκτονία ενός άμαχου πληθυσμού συνιστά έγκλημα πολέμου (Άρθρο 49 της Σύμβασης για τη Γενοκτονία). Πέρα από την άμεση σκληρότητά της, η αναγκαστική έλλειψη επαρκούς διατροφής θα έχει διαρκή αντίκτυπο, με εκτεταμένες και επί του παρόντος ανυπολόγιστες επιπτώσεις στη δημόσια υγεία, οι οποίες θα γίνουν αισθητές για τις επόμενες δεκαετίες.

Επιπτώσεις της στρατιωτικής βίας σε έναν πλανήτη που θερμαίνεται

Η γενοκτονική βία του Ισραήλ κατά των Παλαιστινίων εκτυλίσσεται σε μια περίοδο όπου τα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα – κύριος υπεύθυνος για τη θέρμανση του πλανήτη – έχουν φτάσει στο υψηλότερο σημείο που έχει καταγραφεί τον Μάιο του 2024, ακολουθούμενο από το πιο ζεστό καλοκαίρι που έχει καταγραφεί εδώ και 2.000 χρόνια. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πόσο η έντονη ζέστη πρόσθεσε στα βάσανα στα οποία υποβάλλει το Ισραήλ τους Παλαιστίνιους ή να προβλέψει πώς θα επιβιώσουν τον επερχόμενο χειμώνα.

Το Ισραήλ έχει μετατρέψει τα ακραία καιρικά φαινόμενα που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή σε όπλο. Η καταστροφή των υποδομών άφησε σκόπιμα τους Παλαιστίνιους εκτεθειμένους σε έναν βαρύ χειμώνα και στη συνέχεια στον καύσωνα του καλοκαιριού. Αν δεν υπάρξει άμεσα κατάπαυση του πυρός, οι κάτοικοι της Γάζας θα περάσουν ακόμη έναν χειμώνα υπό πλήρη στρατιωτική επίθεση, την οποία πολλοί δεν θα αντέξουν.

Ήδη, αναρίθμητοι ευάλωτοι άνθρωποι – βρέφη, ηλικιωμένοι, ασθενείς – έχουν χάσει τη ζωή τους από τον συνδυασμό έκθεσης στις καιρικές συνθήκες, κακής διατροφής και ενός σκόπιμα διαλυμένου συστήματος υγείας. Ακόμη και οι μονάδες νεογνών, που χτυπήθηκαν από τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου, με αποτέλεσμα να πεθάνουν πρόωρα βρέφη σε θερμοκοιτίδες, συνεχίζουν να αποτελούν στόχο. έχουν υποστεί συνεχείς επιθέσεις.

Η οικοκτόνος βία του Ισραήλ δεν περιορίζεται στη Γάζα που βρίσκεται υπό στρατιωτικό αποκλεισμό. Στην ανατολική Παλαιστίνη [Δυτική Όχθη], η κλιμάκωση των κατασχέσεων γης και νερού και η τρομοκρατία των εποίκων μειώνουν την ικανότητα των Παλαιστινίων να καλλιεργούν τρόφιμα και να φροντίζουν τα ζώα. Η αυξανόμενη ζέστη, σε συνδυασμό με την έκθεση σε γεωργικά πρόσθετα και τοξίνες που επιβάλλονται στους αγρότες από τον ισραηλινό γεωργικό τομέα, έχει πολλαπλές αρνητικές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία.

Ταυτόχρονα, καθώς κηρύσσει πόλεμο στην οικολογία της Παλαιστίνης, οι στρατιωτικές ενέργειες του Ισραήλ επιδεινώνουν την ευπάθεια ολόκληρης της περιοχής στην ξηρασία από έτος σε έτος. Η εποχική ξηρασία αυξάνεται ραγδαία, εξαντλώντας τις κυβερνητικές δυνατότητες για τον έλεγχο των καλοκαιρινών πυρκαγιών, και οι δασικές πυρκαγιές που προκαλούνται από τον πόλεμο μαίνονται στις φυτείες στα βόρεια σύνορα με τον Λίβανο. Αυτή η αποκαλυπτική σκηνή θα ήταν τρομακτική ακόμη και αν δεν υπήρχε γενοκτονία.

Εκτός από όλες τις άλλες σκληρότητές του, το Ισραήλ αρνείται σκόπιμα στους Παλαιστίνιους τη δυνατότητα να σχεδιάσουν στρατηγικές μετριασμού ή προσαρμογής για να τους βοηθήσουν να αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή.

Στα ανατολικά της Παλαιστίνης, η διαρκής επέκταση των παράνομων οικισμών υπονομεύει και διαλύει τις παλαιστινιακές πρακτικές διαχείρισης γης, ενώ μολύνει και υπερεκμεταλλεύεται τους υδάτινους πόρους προς όφελος των εποίκων. Τα τεράστια λατομεία που παρέχουν οικοδομικά υλικά – και κέρδη – για τον επεκτατισμό των εποίκων καταστρέφουν την ποιότητα του αέρα και την υγεία των εργαζομένων.

Οι παράνομοι έποικοι επιτίθενται ατιμώρητα: κλέβουν ζώα baladi – αυτόχθονες ράτσες που οι Παλαιστίνιοι διαχειρίζονται εδώ και αιώνες, ανθεκτικές στο ξηρό και άνυδρο τοπίο – και τρομοκρατούν τους βοσκούς. Υψώνουν εμπόδια που εμποδίζουν τους αγρότες να φτάσουν στις αρχαίες αναβαθμίδες και να φροντίσουν τους ελαιώνες, πυρήνα της παλαιστινιακής ευημερίας, διαβίωσης και πολιτισμού. Επιπλέον, η ανατολική Παλαιστίνη μολύνεται τόσο σοβαρά από τις δραστηριότητες των εποίκων που η κοινωνιολόγος Σοφία Σταματοπούλου – Ρόμπινς την περιγράφει ως κατάσταση Πολιορκίας Αποβλήτων (2020).

Στη δυτική Παλαιστίνη, πλήρως περικυκλωμένη από τον ισραηλινό στρατιωτικό αποκλεισμό από το 2007, η Λωρίδα της Γάζας έχει μετατραπεί σε «μόνιμο απόθεμα» για «απόβλητα και τοξίνες» (Liboiron 2021: 96), έχοντας επανειλημμένα εκτεθεί σε στρατιωτικούς ρύπους, μεταξύ των οποίων είναι ο παράνομα χρησιμοποιούμενος λευκός φώσφορος και πιθανώς το απεμπλουτισμένο ουράνιο. Αυτές οι τοξίνες βιοσυσσωρεύονται σε σώματα, εδάφη και νερό, επηρεάζοντας τη μελλοντική υγεία όσων επιβιώσουν από την τρέχουσα επίθεση με τρόπους που δεν μπορούν ακόμη να κατανοηθούν (Nixon 2011).

Κλιματική αλλαγή σε μια κλιμακούμενη στρατιωτική κατοχή

Η λειψυδρία είναι μια καθημερινή πραγματικότητα για τους Παλαιστίνιους και ένα άμεσο και σωρευτικό αποτέλεσμα της στρατιωτικής κατοχής. Το Ισραήλ έχει περάσει τις τελευταίες πέντε δεκαετίες απορροφώντας κάθε πηγή νερού που μπορεί να κατακτήσει με στρατιωτικά μέσα, είτε στην ιστορική Παλαιστίνη είτε στις γειτονικές χώρες. Ταυτόχρονα, έχει διεξάγει μια προπαγανδιστική εκστρατεία μέσω της οποίας υποστηρίζει ότι έχει περισσότερο νερό από τους γείτονές του λόγω των ανώτερων τεχνολογιών διαχείρισης νερού, κρύβοντας το κόστος της εξόρυξης φυσικών πόρων για κέρδος και προωθώντας με επιτυχία τον εαυτό του ως «υπερδύναμη του νερού».

Αυτή η ιστορία κατέστη δυνατή επειδή το Ισραήλ κατάφερε, τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα, να συγκαλύψει την αποικιοκρατική – καπιταλιστική εξόρυξη και κερδοσκοπία από τους φυσικούς πόρους. Μια στρατηγική που πριν από μια δεκαετία του απέφερε 2,2 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως από τεχνολογίες σχετικές με το νερό. Την ίδια στιγμή επωφελήθηκε από την εξαγωγή υδροβόρων καλλιεργειών, ενώ οι Παλαιστίνιοι στερούνταν τους ελάχιστους πόρους νερού που είναι απαραίτητοι για την ίδια τη ζωή.

Η συστηματική εξάντληση της αποικιοποιημένης γης – η εξόρυξη, η κατάχρηση και η εμπορευματοποίηση των φυσικών και ανθρώπινων πόρων της – συνοδεύεται από μια προπαγανδιστική εκστρατεία που αρνείται και διαστρεβλώνει την πραγματικότητα. Όλα αυτά γίνονται με την πλήρη συνενοχή της διεθνούς κοινότητας δωρητών. Την ίδια ώρα, και παλαιστινιακές ελίτ έχουν ωφεληθεί: τόσο με την αδύναμη αντίκρουση της αφήγησης του κατακτητή όσο και με την υιοθέτηση παρόμοιας γλώσσας και πολιτικών προς ίδιον όφελος.

Υπό αυτές τις συνθήκες, όλα τα υποτιθέμενα μέτρα μετριασμού που οι Παλαιστίνιοι ενθαρρύνονται να εφαρμόσουν ως απάντηση στην κλιματική αλλαγή είναι μη πρακτικά και μη λειτουργικά. Παρά τις πολλές εκθέσεις που μιλούν για «βελτίωση» των παλαιστινιακών μηχανισμών αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής – συχνά μέσω της επιβολής τεχνολογιών του ίδιου του στρατιωτικού κατακτητή – καμία παρέμβαση δεν μπορεί να είναι ουσιαστικά αποτελεσματική. Όλες αυτές οι προσεγγίσεις αντιμετωπίζουν μια κατάσταση στρατιωτικοποιημένης αποικιοκρατίας σαν να ήταν απλώς ένα τεχνικό εμπόδιο προς διαχείριση. Δεν είναι. Είναι μια σκόπιμα παραγόμενη πολιτική, οικονομική και οικολογική κρίση, της οποίας η επίλυση απουσιάζει παντελώς από την παγκόσμια ατζέντα.

Απέναντι στην εικόνα που προβάλλει το Ισραήλ ως «πρωτοπόρου» στην πράσινη τεχνολογία και στις λύσεις για την κλιματική αλλαγή, ένα από τα βασικά καθήκοντα των Παλαιστινίων και των αλληλέγγυών τους είναι να καταδείξουν πως η ρητορική και οι πρακτικές που εφαρμόζονται στην Παλαιστίνη —με την ενθάρρυνση της διεθνούς κοινότητας— δεν είναι παρά ένα προπέτασμα καπνού. Πρόκειται για ακόμη μια προσπάθεια συγκάλυψης μιας φρικτά άδικης και βίαιης στρατιωτικής κατοχής ενός αυτόχθονου λαού και της γης του. Μια απτή συνέπεια είναι ότι οι Παλαιστίνιοι δυσκολεύονται να αναπτύξουν εμπειρογνωμοσύνη γύρω από έννοιες όπως η αναγέννηση, η προσαρμογή και άλλα μέτρα μετριασμού της κλιματικής αλλαγής. Δεν μπορούν να σχεδιάσουν, να παροτρύνουν ή να εφαρμόσουν ουσιαστικές δράσεις για τον μετριασμό και την προσαρμογή, εφόσον δεν έχουν πολιτική ελευθερία να αντιμετωπίσουν αυτά τα ζητήματα.

Ανάμεσα σε όλες τις μορφές αλληλεγγύης που μπορούν να προσφέρουν οι φεμινίστριες ακτιβίστριες για την ειρήνη στην Παλαιστίνη, κεντρικό ρόλο έχουν οι προσπάθειες υπεράσπισης που αναδεικνύουν τους Παλαιστίνιους ως αυτόχθονο λαό με μια μακρά, απτή πολιτιστική κληρονομιά πρακτικών που δίνουν έμφαση στη σύνδεση και την αμοιβαιότητα με τη γη. Μια κληρονομιά που στηρίζεται στον σεβασμό, στη συμπόνια και στην αλληλεξάρτηση με τον ιστό της ζωής.

Ωστόσο, ως κατεχόμενος λαός, οι Παλαιστίνιοι εμποδίζονται συστηματικά να έχουν πρόσβαση στα οφέλη που θα έδινε η συμμετοχή τους στις παγκόσμιες προσπάθειες για την κλιματική αλλαγή. Η δυνατότητα των Παλαιστίνιων επιστημόνων, μηχανικών και ακτιβιστών να υπερασπιστούν το έργο τους απέναντι σε διαρκώς εντεινόμενες ασυμμετρίες ισχύος, αποκλεισμούς και εισβολές στη γη, τον αέρα και τα νερά τους, υπονομεύεται συνεχώς. Την ίδια στιγμή, η διεθνής κοινότητα αποφεύγει να κατονομάσει ή να αντιμετωπίσει την πραγματική αιτία των επιταχυνόμενων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην Παλαιστίνη: τη γενοκτονική στρατιωτική κατοχή.

Είναι καιρός να αναγνωριστούν οι επιπτώσεις της οικοκτονίας που προκαλούν οι έποικοι – αποικιοκράτες, γιατί δεν αποτελούν μόνο μια τρομακτική πραγματικότητα για τους Παλαιστίνιους. Όλα τα συστήματα της Γης είναι αλληλένδετα. Αυτό σημαίνει ότι εκατομμύρια, δισεκατομμύρια άνθρωποι αναπνέουμε τον ίδιο τοξικό αέρα, ενώ τα νερά και τα εδάφη του πλανήτη μολύνονται με τρόπους που δεν μπορούμε ακόμη να κατανοήσουμε ή να αναστρέψουμε.

 Κατά εκατομμύρια, κατά δισεκατομμύρια, όλοι επηρεαζόμαστε από την ισραηλινή επίθεση εναντίον των Παλαιστινίων.

The post Η Οικοκτονία της Παλαιστίνης: μία άλλη όψη του πολέμου first appeared on Aυτολεξεί.

Ο Οδοντωτός δεν είναι απλώς ένα τουριστικό αξιοθέατο. Είναι το μοναδικό καθημερινό μέσο μεταφοράς της περιοχής, συνδεδεμένο με την ιστορία, την οικονομία και την επιβίωση των Καλαβρύτων. Κι όμως, τα τελευταία χρόνια απαξιώνεται συστηματικά.

Στις 28 Φεβρουαρίου 2025, ημέρα επετείου δύο χρόνων από το τραγικό δυστύχημα στα Τέμπη, η κοινωνία των Καλαβρύτων και των γύρω χωριών ανταποκρίθηκε σύσσωμη στο κάλεσμα των συγγενών των θυμάτων με μια πρωτοφανή κινητοποίηση χιλίων πολιτών, που κατέληξε — όχι τυχαία — στον σταθμό του Οδοντωτού σιδηρόδρομου.

Τα σημερινά προβλήματα του Οδοντωτού

Tα Καλάβρυτα στέκονται σήμερα μοιραία μάρτυρες μιας συνεχούς απαξίωσης, εγκατάλειψης και υποβάθμισης του Οδοντωτού σιδηρόδρομου, ενός συγκοινωνιακού αλλά και τουριστικού μέσου παγκοσμίου φήμης, με το οποίο η κοινωνία των Καλαβρύτων είναι άρρηκτα συνδεδεμένη ιστορικά, εμπορικά και πολιτισμικά.

Το τελευταίο διάστημα, οι βλάβες, οι εγκλωβισμοί επιβατών και οι κατολισθήσεις έχουν μετατρέψει το μέσο που από το 1896 υπερηφανευόταν ότι δεν είχε ποτέ του κανένα ατύχημα, σε μέσο που σήμερα δυσφημείται και εκπέμπει ισχυρό κώδωνα κινδύνου για την ασφάλεια των επιβατών.

Ο Οδοντωτός αποτελεί το μοναδικό καθημερινό συγκοινωνιακό μέσο της περιοχής προς τον έξω κόσμο, σε ένα περιβάλλον όπου η περιοχή είναι αποκομμένη από τα αστικά κέντρα του νομού και την πρωτεύουσα, καθώς δεν υπάρχει επαρκής στήριξη από άλλα μέσα μαζικής μεταφοράς.

Τα προβλήματα δεν περιορίζονται εδώ:

• Τα δρομολόγια δεν συνδέονται με τον προαστιακό σιδηρόδρομο, αφήνοντας τον Οδοντωτό πρακτικά απομονωμένο και χωρίς δυνατότητα διασύνδεσης με τα μεγαλύτερα μέσα σταθερής τροχιάς της χώρας.
• Η υψηλή τιμή εισιτηρίου απευθύνεται αποκλειστικά στον τουρίστα που θέλει να θαυμάσει τη διαδρομή, στοχεύοντας στη μεγιστοποίηση του εσόδου της Hellenic Train και αποκλείοντας ουσιαστικά τον κάτοικο που χρειάζεται το τρένο για να μετακινηθεί καθημερινά. Ο Οδοντωτός θα έπρεπε να είναι ένα μέσο ανοιχτό και προσβάσιμο πρωτίστως για τις τοπικές κοινωνίες.

Όλα αυτά θέτουν κρίσιμα ζητήματα για την ασφάλεια, την ευημερία και το δικαίωμα μετακίνησης των κατοίκων.

Πώς φτάσαμε εδώ

Η Hellenic Train, που διαχειρίζεται τον Οδοντωτό, είναι η ίδια εταιρεία που πλημμελώς και με ανευθυνότητα λειτουργεί τα τρένα σε όλη την Ελλάδα από το 2017 και έχει τεράστιο μέρος της ευθύνης για το έγκλημα στα Τέμπη.

Οι διαδοχικές κυβερνήσεις, κύριοι υπαίτιοι για την απαξίωση του ΟΣΕ, διόριζαν «δικά τους παιδιά» και παραμελούσαν το δίκτυο, ζημιώνοντάς το με πάνω από 1 δισ. ευρώ. Τελικά αποφάσισαν να «το σώσουν» ξεπουλώντας την ΤΡΑΙΝΟΣΕ στην ιταλική Ferrovie dello Stato Italiane έναντι 45 εκατομμυρίων ευρώ, χαρίζοντάς της ταυτόχρονα 500 εκατομμύρια ως επιδότηση για τα επόμενα 10 χρόνια.

Η σύμβαση αυτή υπογράφηκε επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, ξεπλένοντας μια για πάντα τις ευθύνες όσων επί δεκαετίες απαξίωναν τον ΟΣΕ. Έτσι, ένας τόπος που απώλεσε τις ενεργειακές του πηγές και τις δημόσιες μεταφορές του, βρέθηκε μετατρεπόμενος σε προτεκτοράτο, με τις δημόσιες υποδομές να γίνονται λεία ιδιωτικών συμφερόντων που ενδιαφέρονται αποκλειστικά για το κέρδος.

Η πρόταση της τοπικής κοινωνίας

Οι τοπικές κοινωνίες οφείλουν και πρέπει να έχουν τον έλεγχο στη λειτουργία του Οδοντωτού σιδηρόδρομου, διεκδικώντας να μπει τέλος στην πλημμελή και επικίνδυνη λειτουργία της Hellenic Train. Ο Οδοντωτός πρέπει να περάσει στα χέρια των κατοίκων με τη μορφή που εκείνοι θα αποφασίσουν.

Είτε μέσω των δήμων Καλαβρύτων–Αιγίου και της Περιφέρειας (όπως το Χιονοδρομικό Κέντρο), είτε ως εταιρεία λαϊκής βάσης, το νέο σχήμα οφείλει να δεσμευτεί στα εξής:

1. Ασφάλεια: Συντήρηση και αναβάθμιση συρμών και δικτύου.
2. Προσβασιμότητα: Αύξηση δρομολογίων με σύνδεση στον προαστιακό, και λογικό εισιτήριο με ειδικά πακέτα για τους ντόπιους.
3. Κοινωνικός έλεγχος: Αποφάσεις μέσα από συνελεύσεις, με ανακλητούς εκπροσώπους στο Διοικητικό Συμβούλιο.

Ο Οδοντωτός μπορεί να γίνει παράδειγμα αποαποικιοποίησης ενός δημόσιου μέσου μεταφοράς και απόδοσής του στους πολίτες. Η εξυγίανσή του από την τοπική κοινωνία — και όχι από κάποιον νέο «σωτήρα»,  θα αποδείξει ότι υπάρχει κι άλλος δρόμος για την υγιή λειτουργία των κοινών.

Ένα νέο δρομολόγιο

Ο Οδοντωτός μπορεί να γίνει ξανά καμάρι της περιοχής, όχι ως εργαλείο κέρδους μιας ξένης εταιρείας, αλλά ως δημόσιο μέσο μεταφοράς στην υπηρεσία της κοινωνίας.

Η ανάληψη και η λειτουργία του από τους κατοίκους θα αποδείξει ότι υπάρχει κι άλλος δρόμος για τη διαχείριση των κοινών: με ασφάλεια, με διαφάνεια και με τον κόσμο στο τιμόνι.

Η επιλογή είναι δική μας
ή συνεχίζουμε στο δρομολόγιο χωρίς επιστροφή,
ή χαράζουμε νέα πορεία, με τον Οδοντωτό ανοιχτό και χρήσιμο σε όλους.

The post Οδοντωτός – δρομολόγιο χωρίς επιστροφή first appeared on Aυτολεξεί.

Αλληλοβοήθεια, κοινά και η επαναστατική κατάργηση του καπιταλισμού

Έχει γίνει πολλή συζήτηση γύρω από τη διάκριση μεταξύ φιλανθρωπίας και αλληλοβοήθειας. Η φιλανθρωπία είναι ιεραρχική και μονόπλευρη, ενώ η αλληλοβοήθεια υποτίθεται πως βασίζεται στην οριζοντιότητα, την αμοιβαιότητα και τη συμμετοχικότητα. Στην πράξη, ωστόσο, η πλειονότητα των σημερινών πρωτοβουλιών που αυτοπροσδιορίζονται ως αλληλοβοήθεια παραμένουν λίγο-πολύ μονόπλευρες προσπάθειες παροχής αγαθών και υπηρεσιών σε άτομα που βρίσκονται σε ανάγκη.

Αυτό έχει οδηγήσει σε μια κατάσταση όπου παραδοσιακές μη κερδοσκοπικές οργανώσεις επανασυστήνονται χρησιμοποιώντας τη γλώσσα της «αλληλοβοήθειας», ενώ κάποιοι αναρχικοί έχουν εγκαταλείψει εντελώς την έννοια, απογοητευμένοι από μια ρητορική που, όπως λένε ορισμένοι, καταλήγει απλώς στο ότι «η αλληλοβοήθεια είναι καλή και ριζοσπαστική, ενώ η φιλανθρωπία είναι κακή και συντηρητική».

Υπάρχει, όμως, κάτι βαθύτερο σε αυτή τη διάκριση; Και πώς θα μπορούσαμε να απελευθερώσουμε το επαναστατικό δυναμικό της αλληλοβοήθειας;

Είναι αρκετά αμοιβαία;

Είναι άραγε η διαφορά μεταξύ φιλανθρωπίας και αλληλοβοήθειας απλώς το γεγονός ότι η δεύτερη προϋποθέτει αμοιβαιότητα; Υπάρχουν αρκετά προβλήματα με αυτή τη θεώρηση.

Καταρχάς, σε έναν κόσμο όπου οι πόροι κατανέμονται με τόσο άνισο τρόπο, είναι η αλληλοβοήθεια δυνατή μόνο μεταξύ όσων έχουν παρόμοια πρόσβαση σε χρόνο και μέσα, ώστε να μπορούν να ανταποδώσουν; Μήπως η αλληλοβοήθεια δεν είναι τελικά παρά ένα είδος ανταλλακτικής οικονομίας μεταμφιεσμένο; Φέρουν οι άνθρωποι που ωφελούνται από αυτήν ένα άτυπο χρέος; Και πώς μπορούμε να κρίνουμε αν η βοήθειά μας είναι αρκετά αμοιβαία;

Μια ηλικιωμένη γυναίκα που έχει αφιερώσει τη ζωή της στη φροντίδα της κοινότητάς της θα πρέπει να μπορεί να αποχωρεί από το Food Not Bombs^[1] με μια σακούλα με κουλούρια, χωρίς κανείς να κατηγορεί τους ανθρώπους που το οργανώνουν για απλή φιλανθρωπία. Το ίδιο ισχύει και για την πρόσβαση σε φροντίδα από εθελοντές με ιατρική γνώση ακόμη κι αν αυτός που τη λαμβάνει δεν μπορεί να προσφέρει μια αντίστοιχη υπηρεσία σε αντάλλαγμα. Η αλληλοβοήθεια δεν έχει ως στόχο να στήσει μια αγορά εθελοντικών υπηρεσιών αλλά να οικοδομήσει έναν κοινό χώρο, ένα πεδίο κοινών στο οποίο όλα τα άτομα που συμμετέχουν μπορούν να ικανοποιούν τις ανάγκες τους χωρίς να κρατιούνται λογαριασμοί. Σε βάθος χρόνου ο στόχος είναι να διαμορφωθεί μια συνθήκη όπου το κάθε άτομο θα είναι ελεύθερο να κάνει αυτό που επιθυμεί περισσότερο και να μοιράζεται τους καρπούς των πράξεών του με τα υπόλοιπα άτομα χωρίς να απαιτείται ανταμοιβή. Αυτό ονομάζουμε οικονομία του δώρου.

Όταν οι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα να ασχοληθούν με αυτό που αγαπούν πραγματικά, αντί να εξαναγκάζονται να σπαταλούν τη ζωή τους σε εργασίες που δεν τους αφορούν, χρειάζονται πολύ λιγότερα για να νιώσουν πως ευημερούν. Αντίθετα, όσοι επιδιώκουν το κέρδος εις βάρος των άλλων διαπιστώνουν πως καμία ποσότητα υλικού πλούτου δεν τους είναι αρκετή για να ικανοποιηθούν.

Η οικονομία της ανταλλαγής παρουσιάζει τη ζωή ως έναν διαρκή ανταγωνισμό μεταξύ διαπραγματευτών που προσπαθούν να ξεγελάσουν ο ένας τον άλλον για να ελέγξουν αποσπασματικά κομμάτια ενός κατακερματισμένου κόσμου. Το “ελεύθερο εμπόριο”, η “ελεύθερη αγορά” – είναι οξύμωρα σχήματα: όταν η κερδοσκοπία μπορεί να υποτάσσει τους πάντες και τα πάντα στις επιταγές της, τελικά κανείς δεν είναι πραγματικά ελεύθερος να αφιερωθεί σε οτιδήποτε άλλο. Η οικονομία της ανταλλαγής επιβάλλει μια μονοδιάστατη κλίμακα αξίας, σύμφωνα με την οποία όλα μπορούν να αποτιμηθούν και να ανταλλαχθούν. Σήμερα, αυτό το πλαίσιο έχει διεισδύσει σε όλες μας τις σχέσεις και σε κάθε μέσο επιβίωσης. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο τόσοι πολλοί άνθρωποι βιώνουν υλική, κοινωνική και συναισθηματική ένδεια.

Η οικονομία του δώρου ευδοκιμεί όπου οι άνθρωποι μπορούν να μοιράζονται ελεύθερα, χωρίς να τηρούν λογαριασμό. Στο πλαίσιο αυτής της οικονομίας, οι συμμετέχοντες απολαμβάνουν περισσότερα όσο περισσότερα προσφέρουν – όχι μόνο επειδή η γενναιοδωρία γεννά συχνά ανταπόδοση αλλά και επειδή η ίδια η πράξη της προσφοράς αποτελεί ανταμοιβή. Όποιος έχει βιώσει μια αυθεντική φιλία ή έχει συμμετάσχει σε ένα επιτυχημένο κοινό γεύμα τύπου τραπέζι ρεφενέ, γνωρίζει καλά πως όταν τους δίνεται η ευκαιρία, οι άνθρωποι επιστρέφουν με ενθουσιασμό σε αυτόν τον τρόπο συσχέτισης.

Αυτό που είναι «αμοιβαίο» σε αυτό το πλαίσιο δεν είναι η ανταποδοτικότητα καθαυτή αλλά το γεγονός ότι οι δραστηριότητες επιτρέπουν στους ανθρώπους να δίνουν και να λαμβάνουν ελεύθερα, καλλιεργώντας σχέσεις χωρίς μέτρο.

Αν αυτός είναι πράγματι ο στόχος μας, τότε τίθεται ένας πολύ υψηλότερος πήχης από την απλή ανταποδοτικότητα. Για να φτάσουμε εκεί, δεν αρκεί η ανακατανομή των πόρων. Θα χρειαστεί να καλλιεργήσουμε μια διάχυτη αίσθηση αυτενέργειας, πρωτοβουλίας και πίστης στην αξία του διαμοιρασμού – και τελικά να ανακτήσουμε συλλογικό έλεγχο σε πτυχές της ζωής και του κόσμου μας που μάς έχουν αφαιρεθεί από τον καπιταλισμό. Αυτό προσφέρει ένα πιο ουσιαστικό κριτήριο για την αξιολόγηση της επιτυχίας των προσπαθειών αλληλοβοήθειας από το απλό μέτρημα των αγαθών που άλλαξαν χέρια.

Πέρα από τον ατομικισμό

Στη χειρότερη εκδοχή της, η σημερινή αλληλοβοήθεια καταλήγει να είναι ένας βρόχος στο Signal, όπου άγνωστοι δημοσιεύουν διαδοχικά ατομικά αιτήματα για χρήματα, ελπίζοντας σε ανώνυμες δωρεές. Οι φτωχοί άνθρωποι είναι συχνά πιο γενναιόδωροι αναλογικά με τα μέσα που διαθέτουν, σε σύγκριση με τους πλουσιότερους – όμως αν η αλληλοβοήθεια περιορίζεται στο να κυκλοφορεί το ίδιο πολυφορεμένο χαρτονόμισμα των πέντε δολαρίων σε έναν κύκλο, δύσκολα θα αρκέσει για την επίλυση των προβλημάτων μας. Παρομοίως, αν η αλληλοβοήθεια συλλέγει απλώς πόρους που καταλήγουν απευθείας στις τσέπες των ιδιοκτητών και των εισπρακτικών μηχανισμών χωρίς να συμβάλλει στον αγώνα ενάντια στην εξουσία τους, μπορεί μεν να μας βοηθά να επιβιώνουμε σε αυτήν την κοινωνία, αλλά δεν θα μας βοηθήσει να την αλλάξουμε.

Αν υπάρχει κάποια θεμελιώδης κριτική που μπορεί να ασκηθεί στο κυρίαρχο σήμερα πλαίσιο της αλληλοβοήθειας είναι ότι δεν αμφισβητεί αναγκαστικά τη βαθύτερη λογική του καπιταλιστικού ατομικισμού. Η ίδια η γλώσσα του πλαισίου αυτού φαίνεται να προϋποθέτει διακριτές οντότητες σε κάποιο είδος ανταλλακτικής σχέσης: «Εγώ σου στέλνω τους ακόλουθούς μου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κι εσύ μου στέλνεις χρήματα μέσω Venmo».

Ο καπιταλισμός μάς απομονώνει, μετατρέποντάς μας σε ανταγωνιστές σ’ ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος. Με το ένα, αόρατο χέρι, ιδιωτικοποιεί βίαια τους πόρους που κάποτε ήταν κοινοί και με το άλλο διαλύει τις κοινότητες, διαχωρίζοντάς μας σε απομονωμένα άτομα με ανάγκες που αλληλοαναιρούνται. Σήμερα πολλοί άνθρωποι δεν έχουν γνωρίσει τίποτα διαφορετικό από αυτή την κατάσταση. Έτσι είναι φυσικό να αντιλαμβάνονται την αλληλοβοήθεια απλώς ως έναν τρόπο αναδιανομής πόρων μεταξύ μεμονωμένων ατόμων και όχι ως έναν συλλογικό αγώνα για να αλλάξουμε τις ζωές μας. Όμως όσο ο καθένας επιδιώκει μια ατομική αντίληψη του πλούτου ποτέ δεν θα υπάρχει αρκετός για όλους.

Η αλληλοβοήθεια μπορεί να είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα πεδίο ανταγωνισμού όπου οι άνθρωποι προσπαθούν να συμπληρώσουν τους χαμηλούς μισθούς τους με δωρεές. Αυτή είναι μια μορφή συμπτωματικής αντιμετώπισης -μια ανακούφιση από τις συνέπειες του προβλήματος- ενώ αυτό που χρειαζόμαστε είναι η παρέμβαση στην ίδια την αιτία.

Στην καλύτερη εκδοχή της, η αλληλοβοήθεια δεν περιορίζεται στην κάλυψη αναγκών, αλλά μας μεταμορφώνει.^[2] Οφείλει να διευρύνει τις αντιλήψεις μας για το τι είναι δυνατό και να μετατοπίζει τις ιεραρχήσεις μας ως προς το πού εστιάζουμε την ενέργειά μας, δίνοντάς μας τη δυνατότητα να επιλύουμε συλλογικά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε. Αντί να ανταγωνιζόμαστε για επιδόματα και φιλανθρωπικές παροχές χρειάζεται να οικοδομήσουμε κοινά που μας επιτρέπουν να ευημερούμε μέσα από συλλογικές πρακτικές.

Ορθά κατανοημένα, τα κοινά δεν είναι ένα συγκεκριμένο σύνολο πόρων. Αντιθέτως, προκύπτουν ως αποτέλεσμα συλλογικής πρακτικής: τα κοινά αναδύονται οργανικά από τρόπους κοινωνικής σχέσης που δεν επιβάλλουν τεχνητές ελλείψεις ούτε ιεραρχίες πρόσβασης και ελέγχου. Από αυτή την άποψη, τα κοινά βρίσκονται εγγενώς έξω από τον έλεγχο της γραφειοκρατίας και του κράτους.^[3] Η έκταση των κοινών δεν καθορίζεται από την ποσότητα των πόρων που έχουν χαρακτηριστεί ως κοινοί αλλά από το πόσο αποτελεσματικά μια κοινότητα είναι σε θέση να παράγει και να διανέμει αυτούς τους πόρους μέσα από ισόνομες, συλλογικές διαδικασίες – και να υπερασπίζεται αυτές τις πρακτικές, ιδανικά με έναν τρόπο που να διαδίδεται και να εμπνέει.

Η δημιουργία κοινών θα πρέπει επίσης να συμβάλλει στην επίλυση ενός προβλήματος που ταλανίζει εδώ και δεκαετίες τις εθελοντικές συλλογικότητες και τον μη κερδοσκοπικό τομέα. Το να ζητάμε από τους ανθρώπους να αφοσιωθούν στον ακτιβισμό ή στην κοινοτική οργάνωση χωρίς καμία μορφή αποζημίωσης, περιορίζει αναγκαστικά τη συμμετοχή σε όσους έχουν ήδη οικονομική άνεση. Από την άλλη, η αμοιβή για τη συνεισφορά τους συχνά καταλήγει να δημιουργεί ένα τοξικό περιβάλλον, στο οποίο οι άνθρωποι ανταγωνίζονται για την πρόσβαση σε πόρους και, όπως και στην καπιταλιστική οικονομία, δεν υπάρχουν κίνητρα για πράγματα που δεν αποφέρουν άμεσο κέρδος. Το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται και στις μη κερδοσκοπικές οργανώσεις που εξαρτώνται από εξωτερική χρηματοδότηση: αναγκάζονται να ιεραρχούν τις δράσεις τους με βάση τα κριτήρια της αγοράς, να αναζητούν θεαματικά αποτελέσματα και να μονοπωλούν την αναγνώριση ακόμη και για έργα στα οποία συνέβαλαν πολλοί.

Η λύση είναι οι συλλογικές προσπάθειες να παράγουν κοινά που ωφελούν ταυτόχρονα τόσο τους συμμετέχοντες όσο και το σύνολο της κοινωνίας και που όσο περισσότεροι συμμετέχουν, τόσο περισσότερα να έχουν να προσφέρουν.

Είναι αυτό πραγματικά εφικτό; Ναι. Ας δούμε πώς.

Αυτοί που έχουν το πρόβλημα αποτελούν οι ίδιοι την λύση του

Η επαναστατική ιδέα στον πυρήνα της έννοιας της αλληλοβοήθειας είναι ότι εκείνοι που αντιμετωπίζουν ένα πρόβλημα μπορούν να το επιλύσουν οι ίδιοι μέσα από τη συνεργασία τους.

Η δύναμη αυτής της πρότασης αποτυπώνεται ξεκάθαρα στο παράδειγμα των Ανώνυμων Αλκοολικών, του κλασικού παραδείγματος μιας παλαιού τύπου κοινωνίας αλληλοβοήθειας. Εκ πρώτης όψεως, η ιδέα ότι οι ίδιοι οι αλκοολικοί μπορούν να βοηθήσουν ο ένας τον άλλον να σταματήσουν το ποτό μπορεί να φανεί στον μέσο άνθρωπο που δεν πίνει αλκοόλ ως υπεραισιόδοξη. Στην πράξη όμως, κανείς άλλος δεν είναι σε καλύτερη θέση να τους στηρίξει: κανείς δεν κατανοεί βαθύτερα τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν, ούτε διαθέτει το ίδιο ισχυρό κίνητρο για να συμβάλει. Εκατομμύρια άνθρωποι έχουν καταφέρει να παραμείνουν νηφάλιοι χάρη σε αυτή τη δομή.

Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι οι Ανώνυμοι Αλκοολικοί είναι οργανωμένοι ως ένα πλήρως εθελοντικό και αυτοσυντηρούμενο δίκτυο, χωρίς ιεραρχίες, χωρίς μηχανισμούς αστυνόμευσης και χωρίς εκπροσώπηση στα μέσα ή στον πολιτικό λόγο. Οι ιδρυτές του προγράμματος βασίστηκαν στα γραπτά του Πιότρ Κροπότκιν για την αλληλοβοήθεια κατά τη σύλληψη της δομής του προγράμματος, μια επιρροή που παραμένει εμφανής έως σήμερα.

«Όταν έρθουμε στους ΑΑ, ανακαλύπτουμε μια προσωπική ελευθερία μεγαλύτερη απ’ ό,τι γνωρίζει οποιαδήποτε άλλη κοινωνία. Δεν μπορεί κανείς να μας εξαναγκάσει να κάνουμε τίποτα. Από αυτή την άποψη, η Κοινότητά μας είναι μια καλοήθης αναρχία. Η λέξη “αναρχία” έχει αρνητική σημασία για τους περισσότερους από εμάς. Όμως πιστεύω ότι ο ιδεαλιστής που πρώτος υποστήριξε αυτή την έννοια ένιωθε πως, αν οι άνθρωποι αποκτούσαν απόλυτη ελευθερία και δεν υποχρεώνονταν να υπακούν σε κανέναν τότε θα συνεργάζονταν εθελοντικά με βάση το κοινό συμφέρον. Οι ΑΑ είναι ακριβώς το είδος της ευγενικά αναρχικής ένωσης που εκείνος είχε οραματιστεί.»

– Μπιλ Γουίλσον, συνιδρυτής των Ανώνυμων Αλκοολικών, από το «Καλοήθης Αναρχία και Δημοκρατία»

Ο εν λόγω “ιδεαλιστής” ήταν ο Κροπότκιν.

Οι Ανώνυμοι Αλκοολικοί ίσως φαίνονται σαν μια εξαίρεση σε σχέση με τις νεότερες ομάδες αλληλοβοήθειας. Κι όμως, στην πραγματικότητα είναι τα πιο πρόσφατα εγχειρήματα που έχουν απομακρυνθεί από το αρχικό πνεύμα των κοινοτήτων αλληλοβοήθειας. Όπως οι εργατικοί συνεταιρισμοί του 19^ου αιώνα, οι Ανώνυμοι Αλκοολικοί καθιστούν κάθε συμμετέχοντα πρωταγωνιστή. Αυτοί που έχουν το πρόβλημα αποτελούν οι ίδιοι την λύση του.

Οι Ανώνυμοι Αλκοολικοί προσφέρουν και άλλα διδάγματα. Αντί να απαιτούν από τους συμμετέχοντες ένα άμεμπτο παρελθόν, ξεκινούν από την παραδοχή ότι οι άνθρωποι μπορούν να αλλάξουν, αντιμετωπίζοντας την αλληλοβοήθεια ως εργαλείο που δίνει τη δυνατότητα να γίνουν καλύτεροι. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην εποχή μας, στην οποία -χάρη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στη νεοφιλελεύθερη οικονομία που τα διαμόρφωσε- έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε τους ανθρώπους ως αναλώσιμους. Σήμερα, ο καθένας βρίσκεται σε μια διαρκή διαδικασία διεκδίκησης, σε κάθε αλληλεπίδραση ψάχνει για εργασία, κύρος, σχέσεις και προσοχή – όλα αυτά που, με την παραμικρή ένδειξη τριβής, μπορούν να του αφαιρεθούν και να αποδοθούν σε κάποιον άλλον “υποψήφιο”.

Σε αντίθεση με το χρήμα, την απήχηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή ένα βιογραφικό, οι σχέσεις που οικοδομούμε μέσα από την αλληλοβοήθεια δεν είναι ανταλλάξιμες· δεν μπορούν απλώς να αντικατασταθούν ή να εξαργυρωθούν. Οπότε για να αξίζει να τις καλλιεργήσουμε, αυτές οι σχέσεις θα πρέπει να είναι πιο ανθεκτικές και αξιόπιστες από οτιδήποτε μπορεί να προσφέρει η αγορά. Χρειάζεται να βλέπουμε τόσο τον εαυτό μας όσο και τους άλλους ως ικανούς για αλλαγή και ταυτόχρονα ως αναντικατάστατους. Αντί να αξιολογούμε διαρκώς ο ένας τον άλλον για να αποφασίσουμε ποιος “αξίζει” στήριξη και ποιος όχι, ας ξεκινήσουμε από την παραδοχή ότι σκοπός μας είναι η οικοδόμηση ενός αμοιβαία επωφελούς πλαισίου στο οποίο μπορούμε να εξελιχθούμε συλλογικά και να δημιουργήσουμε σχέσεις με διάρκεια.

Όσο περισσότεροι άνθρωποι συμμετέχουν με ειλικρίνεια σε ένα δίκτυο αλληλοβοήθειας, τόσο το καλύτερο για όλους. Η αλληλοβοήθεια δεν είναι τιμή για λίγους “άξιους” αλλά μια μετασχηματιστική, μεταδοτική πρακτική που επιτρέπει στους ανθρώπους να ταυτίζονται μεταξύ τους και να φαντάζονται την ευημερία μέσα από συλλογικούς όρους.

Το κοινωνικό είναι υλικό

Στις συζητήσεις για την αλληλοβοήθεια, ακούμε συχνά μια ψευδή διχοτόμηση ανάμεσα στην κάλυψη των “υλικών” αναγκών και άλλες μορφές δραστηριότητας. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι το σημαντικό είναι να καλύπτονται οι υλικές ανάγκες των ανθρώπων κι όχι να καταπιανόμαστε με πολιτική ζύμωση ή με ψυχαγωγία. Άλλοι θεωρούν ότι η αλληλοβοήθεια είναι χάσιμο χρόνου επειδή δεν είναι αρκετά συγκρουσιακή ή επειδή δεν συμβάλλει στη συγκρότηση πειθαρχημένων πολιτικών υποκειμένων με κοινή συνείδηση.^[4]

Στην πραγματικότητα, τα όρια ανάμεσα σε αυτές τις κατηγορίες είναι θολά. Η μουσική, οι κοινωνικοί χώροι και οι σχέσεις, οι τρόποι κατανόησης του κόσμου και οι συζητήσεις για το τι έχει σημασία – όλα αυτά είναι αναγκαία. Οι άνθρωποι χρειάζονται χαρά, οικειότητα και νόημα όσο χρειάζονται τροφή και στέγη και συχνά είναι διατεθειμένοι να στερηθούν υλικές ανέσεις για να τα αποκτήσουν. Μπορεί να το ξεχάσει κανείς αυτό μόνο μέσα στον πιο χυδαίο και ωμό υλισμό.

Κι όμως, αυτή δεν είναι νέα ιδέα:

«Οὐκ ἐπ’ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος» – δεν ζει ο άνθρωπος μόνο με ψωμί

– Ματθ. δ΄4

Αν επικεντρωθούμε αποκλειστικά στην παροχή τροφής και υλικών αγαθών χωρίς ταυτόχρονα να καλλιεργούμε ένα ζωντανό κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο πλούσιο σε σχέσεις, φροντίδα και ιδέες τότε οι άνθρωποι που συμμετέχουν στα εγχειρήματά μας θα αναζητήσουν την κάλυψη των υπόλοιπων αναγκών τους αλλού – για παράδειγμα σε εκκλησίες, αυταρχικά πολιτικά κόμματα ή “απολιτίκ” κοινωνικούς χώρους. Η στενή προσήλωση στις υποτιθέμενες “υλικές” πτυχές της αλληλοβοήθειας παραβλέπει αυτό που πραγματικά διακυβεύεται σε όλες μας τις σχέσεις.

Αυτό που μετράει δεν είναι μόνο η πρόσβαση στα απαραίτητα αλλά και το τι σημαίνει αυτή η πρόσβαση. Ένα συλλογικό γλέντι στο οποίο όλοι οι συμμετέχοντες έχουν ρόλο και τρώνε μέχρι να χορτάσουν εκπέμπει το μήνυμα «είμαστε όλοι κομμάτι αυτής της κοινότητας». Η παραλαβή ενός μισθού με τον οποίο μπορεί κανείς να πληρώσει ενοίκιο και να αγοράσει τρόφιμα εκπέμπει ένα διαφορετικό μήνυμα «οι ώρες που θυσίασες σου εξασφάλισαν – σε εσένα και μόνο εσένα – το δικαίωμα να επιβιώσεις για έναν ακόμη μήνα. Τουλάχιστον αυτή τη φορά.»

Αλλαγή από τα κάτω

Η αλληλοβοήθεια δεν αποσπά την προσοχή από τον αγώνα για αλλαγή του κόσμου· αποτελεί θεμελιώδη όψη αυτής της αλλαγής, όπως και η αλλαγή του κόσμου είναι αναγκαία προϋπόθεση για τη διεύρυνση του πεδίου της αλληλοβοήθειας. Επιπλέον, η ιδέα της αλληλοβοήθειας προϋποθέτει ένα μοντέλο κοινωνικού μετασχηματισμού δομικά διαφορετικό από εκείνο που προτείνουν οι μαρξιστές-λενινιστές και άλλες εξουσιαστικές τάσεις.

Όταν οι εξουσιαστές μιλάνε για την «κατάληψη των μέσων παραγωγής» εννοούν ότι μια ιεραρχική, γραφειοκρατική οργάνωση θα πρέπει να αναλάβει τον έλεγχο των χώρων εργασίας και να καθορίζει τι συμβαίνει εκεί. Με άλλα λόγια, στοχεύουν να αντικαταστήσουν τα αφεντικά με τη δική τους ηγεσία η οποία θα παίρνει αποφάσεις για τους εργαζομένους – υποτίθεται, αυτή τη φορά, με γνώμονα το συμφέρον τους.

Υπάρχουν αρκετά προβλήματα με το εξουσιαστικό μοντέλο. Ένα από αυτά είναι ότι ακόμα κι αν οι ηγέτες έχουν ειλικρινείς και αγαθές προθέσεις, είναι απίθανο να καταφέρουν να παίρνουν πραγματικά ωφέλιμες αποφάσεις για λογαριασμό άλλων. Ο καλύτερος τρόπος για να διασφαλιστεί ότι οι αποφάσεις αντανακλούν τα συμφέροντα όσων επηρεάζονται από αυτές είναι να έχουν λόγο σε αυτές οι ίδιοι οι άνθρωποι που επηρεάζονται άμεσα. Όσο πιο πλατιά κατανέμεται η δυνατότητα λήψης αποφάσεων τόσο πιο πιθανό είναι το τελικό αποτέλεσμα να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των περισσότερων. Αυτό είναι εν τέλει ζήτημα κατανομής της πληροφορίας: ζήτημα περιορισμού της αποξένωσης μεταξύ εκείνων που γνωρίζουν ένα πρόβλημα και εκείνων που έχουν τη δυνατότητα να δράσουν για να το επιλύσουν.

Η νοημοσύνη δεν είναι κάτι που συγκεντρώνεται στο κεφάλι μιας μεμονωμένης ιδιοφυΐας· δεν είναι μια στατική ιδιότητα που μπορεί να μετρηθεί απομονωμένα. Είναι χαρακτηριστικό των δικτύων· αναδύεται στις σχέσεις. Όσο πιο ελεύθερα κυκλοφορεί η πληροφορία μεταξύ διαφορετικών οπτικών σημείων μέσα στο δίκτυο και όσο πιο άμεσα μπορούν οι συμμετέχοντες να δράσουν βάσει αυτής τόσο πιο έξυπνα και αποτελεσματικά θα λειτουργεί το ίδιο το δίκτυο.

Σε αντίθεση με το εξουσιαστικό μοντέλο κοινωνικής αλλαγής, η αντιεξουσιαστική πρόταση είναι να οικοδομήσουμε οριζόντιες, αποκεντρωμένες μορφές οργάνωσης από τα κάτω που δίνουν τη δύναμη λήψης αποφάσεων σε όσους επηρεάζονται άμεσα από αυτές. Αντί για ιεραρχικές δομές από τα πάνω αυτό σημαίνει την καλλιέργεια ριζωματικών δικτύων αλληλοβοήθειας, βασισμένων σε μοντέλα που μπορούν να αναπαραχθούν και να επεκταθούν. Απαλλαγμένοι από τη στέρηση και την πίεση που επιβάλλουν η αστυνόμευση και τα δικαιώματα ιδιοκτησίας, οι άνθρωποι θα στραφούν φυσικά προς τα δίκτυα που ικανοποιούν τις ανάγκες τους πιο αποτελεσματικά, με χαρά και πληρότητα.

Αν αυτό που επιδιώκουμε είναι η απελευθέρωση κι όχι μια νέα μορφή εξουσίας, τότε η συγκρότηση δομών αλληλοβοήθειας που ανταποκρίνονται σε υλικές ανάγκες δεν αποσπά από τον αγώνα για αποκέντρωση της ισχύος και των πόρων. Αντιθέτως, είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ανάπτυξης και διάδοσης των πρακτικών μέσα από τις οποίες οι άνθρωποι μπορούν να πάρουν στα χέρια τους αυτόν τον αγώνα. Κάποιοι το ονομάζουν “οικοδόμηση του νέου κόσμου μέσα στο κέλυφος του παλιού”.

Αυτό σημαίνει επίσης ότι έχει σημασία η μορφή αυτών των σχεδίων αλληλοβοήθειας: οι σχέσεις και οι δυναμικές που αναπτύσσονται ανάμεσα στους ανθρώπους είναι εξίσου σημαντικές με τους πόρους που προσφέρουν. Αν είναι μονόπλευρες, αν ενδυναμώνουν μόνο όσους βρίσκονται στην πλευρά της “παροχής πόρων”, δεν θα καταφέρουν να σπείρουν τους σπόρους ενός νέου τρόπου ζωής.

«Είναι γεγονός πως η ανθρώπινη ζωή δεν είναι δυνατή χωρίς τα κέρδη από την εργασία άλλων, και πως υπάρχουν δυο μονό τρόποι για να επιτευχθεί αυτό: είτε μέσω της αδελφικής, ισότιμης και ελευθεριακής συνεργασίας στην οποία η αλληλεγγύη εκφράζεται συνειδητά και ελεύθερα ενώνοντας όλη την ανθρωπότητα είτε με την αντιπαλότητα του καθενός ενάντια στον άλλον, όπου οι νικητές κυριαρχούν, καταπιέζουν και εκμεταλλεύονται τους υπόλοιπους.

Θέλουμε να δημιουργήσουμε μια κοινωνία στην οποία οι άνθρωποι θα θεωρούνται αδέλφια μεταξύ τους και με την αμοιβαία υποστήριξή τους θα κατορθώσουν την σπουδαιότερη ευημερία και ελευθερία καθώς και την φυσική και πνευματική εξέλιξη όλων.»

– «Αλληλοβοήθεια» (1909), Errico Malatesta

Αλληλοβοήθεια σημαίνει αντίσταση

Συνοψίζοντας λοιπόν, αν θέλουμε να αξιοποιήσουμε στο έπακρο την αλληλοβοήθεια, οφείλουμε να δημιουργούμε συμμετοχικά κοινά όπου όλοι μπορούν να συμβάλλουν με ευκολία, χωρίς θεμελιώδη διαχωρισμό ανάμεσα σε διοργανωτές και αποδέκτες.

«Στην Πραγματικά μα Πραγματικά Ελεύθερη Αγορά, κάθε μήνα συγκεντρώνονται εκατοντάδες άνθρωποι από κάθε κοινωνική συνθήκη για να ανταλλάξουν πόρους. Κανείς δεν κρατά λογαριασμό για το ποιος φέρνει τι. Ακόμη και άτομα με ελάχιστη πρόσβαση σε πόρους προσφέρουν ό,τι μπορούν. Οι αναρχικοί στήνουν τα τραπέζια και διαχειρίζονται τη σελίδα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά η μεγάλη πλειονότητα των αγαθών που ανταλλάσσονται προέρχεται από τους ίδιους τους συμμετέχοντες. Οι περισσότεροι δεν αυτοπροσδιορίζονται ως αναρχικοί, γνωρίζουν όμως ότι συμμετέχουν σε ένα αναρχικό οικονομικό μοντέλο μέσω του οποίου ικανοποιούν συλλογικά τις ανάγκες τους. Αναρχικά πανό είναι κρεμασμένα παντού, εκφράζοντας τις πολιτικές συνέπειες αυτής της μορφής διαμοιρασμού και διακηρύσσοντας ότι περισσότερες πτυχές της ζωής μας μπορούν να οργανωθούν με τον ίδιο τρόπο.»

Μεμονωμένες ομάδες ή συλλογικότητες μπορούν να παίξουν κρίσιμο ρόλο σε τέτοιες δραστηριότητες – για παράδειγμα, αναλαμβάνοντας την ανακοίνωση και την προώθησή τους καθώς επίσης χτίζοντας την αναγκαία υποδομή για τη συνέχισή τους. Ο πιο ουσιαστικός τρόπος, όμως, για να αξιολογήσουμε την αποτελεσματικότητα αυτών των παρεμβάσεων είναι να αναρωτηθούμε σε ποιον βαθμό δημιουργούν συνθήκες ώστε κι άλλοι να μπορέσουν να συνδεθούν πιο ουσιαστικά με τη δική τους πολιτική δράση και ικανότητα; Αν οι διοργανωτές μετατρέπονται σε εμπόδιο για τη συλλογική λήψη αποφάσεων και την ενεργή συμμετοχή, οδηγώντας τους υπόλοιπους στην παθητικότητα, τότε αυτό δεν ενισχύει το εγχείρημα της αλληλοβοήθειας και της απελευθέρωσης, το υπονομεύει.

Αν το εγχείρημα αλληλοβοήθειας στο οποίο συμμετέχεις δεν γεννά τους κοινωνικούς δεσμούς, τη ριζοσπαστική συνείδηση και τη συλλογική δυναμική που χρειαζόμαστε για να κινηθούμε προς την επαναστατική κοινωνική αλλαγή τότε το πρόβλημα δεν είναι η αλληλοβοήθεια καθεαυτή. Το πρόβλημα είναι το δικό σου εγχείρημα.

Όταν οι άνθρωποι λένε να «σοβαρευτούμε» με την αμοιβαία βοήθεια συχνά εννοούν τη δημιουργία ενός επίσημου μη κερδοσκοπικού οργανισμού. Υπάρχουν όμως αρκετά προβλήματα με αυτό το αντανακλαστικό.^[5] Σε βάθος χρόνου η μονοδιάστατη παροχή υπηρεσιών κινητοποιεί λιγότερους πόρους απ’ ότι οι συλλογικές προσπάθειες στις οποίες όλοι συμμετέχουν ενεργά. Δεν θέλουμε να στήσουμε συστήματα πατρωνείας που εξαρτώνται από πλούσιους δωρητές αλλά σχέσεις συμβίωσης που βασίζονται στην αλληλεγγύη. Οι επίσημοι οργανισμοί δεν μπορούν να πραγματοποιούν καταλήψεις, να απαλλοτριώνουν πόρους ή να παραβαίνουν κανονισμούς – κι όμως η ιδιωτική περιουσία και ο γραφειοκρατικός έλεγχος είναι τα βασικά εμπόδια για την ευρείας κλίμακας αναδιανομή των πόρων. Δεν χρειαζόμαστε απλώς μεγάλες δωρεές· χρειαζόμαστε τη μαζική συμμετοχή πολλών ανθρώπων και ταυτόχρονα πρέπει να διευρύνουμε τους ορίζοντες του τι θεωρούμε πως έχουμε δικαίωμα να κάνουμε προκειμένου να φροντίσουμε ο ένας τον άλλον.

Το παγκόσμιο κίνημα καταλήψεων της προηγούμενης γενιάς -που εξακολουθεί να ακμάζει στη Βραζιλία και σε πολλά άλλα μέρη- παραμένει ένα εμβληματικό παράδειγμα του πώς μπορεί να μοιάζει η απαλλοτρίωση ιδιωτικοποιημένων πόρων και η μετατροπή τους σε συλλογική δύναμη. Οι πιο ισχυρές μορφές αλληλοβοήθειας είναι εκείνες που μας επιτρέπουν να εξεγερθούμε μαζί, να κάνουμε βήματα προς τη δημιουργία ενός εντελώς διαφορετικού κόσμου.

Μια μεταδοτική οικονομία του δώρου με επιθετικές δυνατότητες και ορμή προς την οικοδόμηση ενός ριζικά άλλου τρόπου ζωής. Ένα μαχητικό σύστημα κοινών που απορροφά συνεχώς περισσότερους πόρους, μέχρι που γίνεται ακαταμάχητο ακόμα και για τους εχθρούς του.

Αυτή είναι η αληθινή υπόσχεση της αλληλοβοήθειας.

Ας γίνει η γη ξανά κοινός θησαυρός για όλους.

«Η απελευθέρωσή μου, η ευφροσύνη μου, ο ίδιος μου ο κόσμος αρχίζει εκεί όπου αρχίζει κι ο δικός σου. Κανείς δεν μπορεί να απαιτήσει τις υπηρεσίες μου γιατί έχω ο ίδιος δώσει όρκο να τα προσφέρω όλα – και να τα προσφέρω ελεύθερα, γιατί αυτός είναι ο μόνος τρόπος να προσφέρεις.»
– Expect Resistance

Φυλακισμένος στο φρούριο Fort du Taureau, ο Louis Auguste Blanqui αντλεί παρηγοριά από τη σκέψη πως κάπου πέρα από τον ωκεανό, ο αέρας που εκπνέει ανασαίνεται με τη σειρά του από τα δέντρα του τροπικού δάσους στη Βραζιλία, από τους εξόριστους συντρόφους του στο Λονδίνο, ακόμη κι από τους αξιωματούχους που διέταξαν τη σύλληψή του, παρά το μίσος τους για την κοινή χρήση. Θυμίζει στον εαυτό του πως το ίδιο νερό που του δίνουν με το ποτήρι οι δεσμοφύλακες, σκάει αλλού με κύματα στις πέτρινες επάλξεις του φρουρίου – και πως μέσα σε εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, κάθε σταγόνα αυτού του νερού έχει διασχίσει σώματα και μορφές ζωής αναρίθμητες, ταξιδεύοντας στον ουρανό και επιστρέφοντας στη γη ξανά και ξανά. Η ίδια η γλώσσα με την οποία σχηματίζει αυτές τις παρηγορητικές σκέψεις έχει σμιλευτεί και καλλιεργηθεί από εκατό δισεκατομμύρια ανθρώπινες γλώσσες σ’ ένα συλλογικό εγχείρημα που κρατά από την αυγή της ανθρωπότητας. Η συλλογικότητα είναι αναπόφευκτη, ανεξάλειπτη. Και τελικά, θα θριαμβεύσει απέναντι στο πρόσκαιρο σφάλμα της απληστίας.

^[1] ΣτΜ: Το Food Not Bombs είναι ένα διεθνές δίκτυο αυτόνομων συλλογικοτήτων που μοιράζουν δωρεάν φαγητό σε δημόσιους χώρους, αναδεικνύοντας την αντίφαση της φτώχειας και της πείνας μέσα σε κοινωνίες αφθονίας. Η δράση τους στηρίζεται συχνά σε περισσεύματα τροφίμων που θα κατέληγαν στα σκουπίδια, θέτοντας υπό αμφισβήτηση τις προτεραιότητες της κρατικής και εταιρικής διαχείρισης των πόρων.

^[2] Είναι αυταπάτη να φανταζόμαστε ότι θα μπορούσαμε να διαχειριστούμε την ίδια μας την επιβίωση με τρόπο βιώσιμο και ισότιμο ενώ ζούμε μέσα σε μια κοινωνία που είναι δομικά μη βιώσιμη και καταπιεστική. Ακόμα και σε μια επαναστατική συνθήκη δεν πρέπει να θεωρούμε δεδομένο ότι θα μπορούσαμε απλώς να καταλάβουμε την υπάρχουσα αλυσίδα εφοδιασμού και να την αξιοποιήσουμε για να καλύψουμε τις ανάγκες όλων χωρίς να προβούμε σε βαθύτερους μετασχηματισμούς. Το ίδιο ισχύει και για τις επιθυμίες και τις αξίες που παράγονται κοινωνικά από την υφιστάμενη τάξη πραγμάτων: δεν μπορούμε να θεωρούμε ως δεδομένο ότι όσα μπορούμε να φανταστούμε από αυτή τη θέση, καθώς παραμένουμε παγιδευμένοι σε μια κοινωνία χτισμένη πάνω στην καταπίεση και την επιβολή τεχνητής έλλειψης, εξαντλούν και το σύνολο των δυνατοτήτων της ζωής.

^[3] Στη θέση των κοινών, οι φιλελεύθεροι προωθούν κρατικούς θεσμούς. Αυτό προσφέρει στο κράτος -τη δομή που ηγήθηκε της αρχικής περίφραξης των κοινών- το απαραίτητο άλλοθι για να ελέγχει τους πόρους και να ρυθμίζει τις κοινωνικές δραστηριότητες στο όνομα της αποτροπής της λεγόμενης «τραγωδίας των κοινών». Στην πραγματικότητα, η τραγωδία των κοινών δεν είναι παρά το εξής: σε κάθε περίπτωση όπου ένας πόρος υπάρχει ως κοινό και παραμένει εκτός αγοράς, θα υπάρχουν πάντα κερδοσκόποι και πολιτικοί που θα προσπαθούν να τον ελέγξουν ή να τον υποκαταστήσουν με ένα αντίγραφο· κι από τη στιγμή που το καταφέρουν, είναι απλώς θέμα χρόνου μέχρι να ιδιωτικοποιηθεί ή να εμπορευματοποιηθεί.

^[4] Μπορούμε να καταρρίψουμε εύκολα τα επιχειρήματα ότι οι άνθρωποι δεν πρόκειται να εξεγερθούν πριν “τα πράγματα γίνουν αρκετά άσχημα” και άρα η αλληλοβοήθεια αποτελεί εμπόδιο στην επανάσταση ή ότι οι πρωτοβουλίες αλληλοβοήθειας προσφέρουν στο κράτος ένα άλλοθι για να επιβάλει μέτρα λιτότητας βασιζόμενο στην υπόθεση ότι τα εθελοντικά δίκτυα θα καλύψουν το κενό των κοινωνικών υπηρεσιών. Σε ό,τι αφορά το πρώτο επιχείρημα, δεν είναι η ίδια η οδύνη που ωθεί τους ανθρώπους σε εξέγερση αλλά η συνειδητοποίηση ότι η οδύνη αυτή είναι περιττή, ότι κάτι μπορεί να αλλάξει. Όσον αφορά το δεύτερο, μετά την πανδημία COVID-19, είναι πια σαφές ότι οι κυβερνήσεις είναι πρόθυμες να αφήσουν μαζικά τμήματα του πληθυσμού να πεθάνουν χωρίς να παρέμβουν. Αν δεν θέλουμε να διατρέξουμε τον κίνδυνο να βρεθούμε ανάμεσα στους νεκρούς οφείλουμε να οργανώσουμε αυτό που οι Μαύροι Πάνθηρες αποκαλούσαν “προγράμματα επιβίωσης εν αναμονή της επανάστασης”.

^[5] Προς το παρόν ας αφήσουμε στην άκρη το ενδεχόμενο ότι υπό τον Ντόναλντ Τραμπ οι μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί θα έρθουν αντιμέτωποι με ολοένα και περισσότερα γραφειοκρατικά εμπόδια. Αξίζει όμως να αναλογιστούμε πως όσο περισσότερο εξαρτώνται τα εγχειρήματά μας από την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων, τόσο πιο δύσκολο θα είναι να στραφούν εναντίον της.

The post Επανεξετάζοντας τη διαφορά μεταξύ αλληλοβοήθειας και φιλανθρωπίας first appeared on Aυτολεξεί.