Το δημόσιο ενδιαφέρον στις μέρες μας για το Μακεδονικό, θυμίζει κάτι από τα παλιά. Παρότι δεν βρισκόμαστε στο 1991-1994, ακόμα παρελαύνουν εθνικιστικές φανφάρες, ενδεικτικές για ένα κράτος που θεμελιώθηκε πάνω σε εθνικούς μύθους.

Πέραν όμως από τη διαστρέβλωση της ιστορίας και την απόκρυψη ιστορικών γεγονότων, η μελέτη του παρελθόντος μας αποκαλύπτει την πραγματικότητα, μία πραγματικότητα που δεν σχετίζεται με τον σφαγέα ή όχι, Μέγα Αλέξανδρο. Το αν ήταν σφαγέας ή όχι, όχι μόνο δεν αποτελεί την απαρχή του ζητήματος αλλά συσκοτίζει και το σημερινό αδιέξοδο. Αρκεί να εξετάσουμε την ιστορία των δύο προηγούμενων αιώνων, τον καιρό της γέννησης της «αρχής των εθνικοτήτων» και της «αυτοδιάθεσης των λαών».

Τι μας δείχνει η ιστορία

Στην ευρύτερη μακεδονική γεωγραφική περιοχή διαδέχτηκαν συνεχώς ιστορικά η μια αυτοκρατορία την άλλη. Από τον Μ. Αλέξανδρο στους Ρωμαίους και από εκεί στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, μέχρι τον 15^ο αι. και την κατάληψή της από τους Οθωμανούς. Με τη βυζαντινή διοίκηση και την τουρκική κατάκτηση, σημειώνονται τεράστιες πληθυσμιακές μεταβολές ακόμη και αναγκαστικές μετακινήσεις πληθυσμών από μέρους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Το 1870 η Υψηλή Πύλη για λόγους πολιτικού συμφέροντος και θέλοντας να εκτονώσει τη διένεξη μεταξύ Βουλγάρων και ελληνικού Πατριαρχείου με ζήτημα την ανεξαρτησία της βουλγαρικής εκκλησίας, ιδρύει με σουλτανικό φιρμάνι τη Βουλγαρική Εξαρχία (αυτοκέφαλη ορθόδοξη Εκκλησία της Βουλγαρίας), η οποία ενσωματώνει δεκατρείς επαρχίες. Το 10^ο άρθρο του φιρμανιού προβλέπει εξάπλωση της δικαιοδοσίας της Εξαρχίας, αναφέροντας πως, το σύνολο ή τα δύο τρίτα του πληθυσμού μιας επαρχίας, αν το ζητούσε, μπορούσε να περάσει στην Εξαρχία.

Το γεγονός αυτό θα αποτελέσει την απαρχή της διαμόρφωσης των όρων του μακεδονικού ζητήματος. Με αυτό ξεκινά η προσπάθεια προσεταιρισμού των εδαφών καθώς και του πληθυσμού της περιοχής της Μακεδονίας.

Η διάσκεψη της Κωνσταντινούπολης το 1876 σχεδιάζει την ίδρυση ενός μελλοντικού βουλγαρικού κράτους μέσω της απόδοσης σε αυτό μεγάλου τμήματος της Μακεδονίας. Τα σχέδια της διάσκεψης επικυρώνονται από τη συνθήκη ειρήνης του Αγίου Στεφάνου το 1878, με την οποία ιδρύεται η «Μεγάλη Βουλγαρία». Ωστόσο, τα προβλεπόμενα της συνθήκης ανατρέπονται από τις αντιδράσεις των Μ. Δυνάμεων και των Βαλκανικών χωρών, με αποτέλεσμα τη συνθήκη του Βερολίνου που πραγματοποιείται το ίδιο έτος, η οποία αναθεωρεί την προκαταρκτική συνθήκη και δημιουργεί μία νέα κατάσταση στα Βαλκάνια. Το συνέδριο ανατρέποντας τις ρυθμίσεις που προβλέπονταν, περιορίζει τα σύνορα της Βουλγαρίας, διαλύει τη «Μεγάλη Βουλγαρία» και θεσπίζει την ίδρυση της βουλγαρικής ηγεμονίας υπό την τουρκική υποτέλεια με δικαίωμα εκλογής ηγεμόνα. Η Ανατολική Ρωμυλία γίνεται αυτόνομη επαρχία και η Μακεδονία, η Θράκη και η Ήπειρος παραμένουν στην Τουρκία. Η Βοσνία και η Ερζεγοβίνη παραχωρούνται στην Αυστρία.

Το συνέδριο του Βερολίνου προκάλεσε πολιτική αναστάτωση και αποτέλεσε αφορμή για την κύρια διαμόρφωση του μακεδονικού ζητήματος. Οι εκκρεμότητες που άφησε για τα συνοριακά ζητήματα και τη διευθέτηση των υπόλοιπων θεμάτων για τις επαρχίες, υποδαυλίζουν συνεχώς την επανάσταση στη Δυτική Μακεδονία και αναταραχές στον μακεδονικό χώρο.

Εκδηλώνονται εξεγέρσεις με βουλγαρική και ελληνική συμμετοχή, που προσδοκούν την οριστική κατάργηση της οθωμανικής εξουσίας και προτάσσουν την απελευθέρωση της Μακεδονίας από τις οποιεσδήποτε εθνικές διαφορές των χριστιανών.

Μετά τη συνθήκη του Βερολίνου, επόμενο γεγονός που οξύνει τις διαβαλκανικές σχέσεις, αποτελεί η πραξικοπηματική κατάληψη της Ανατολικής Ρωμυλίας το 1885, από βουλγαρικά στρατεύματα. Συχνά παρουσιάζονται βουλγαρικά αντάρτικα σώματα και στον μακεδονικό χώρο, όπου παράλληλα διεκδικεί εδάφη και η Σερβία αλλά και η Ελλάδα. Μετά το 1885 το μακεδονικό ζήτημα δημιουργεί σκληρό ανταγωνισμό.

Το 1893 δημιουργείται η Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση (ΕΜΕΟ ή ВМРО) με βουλγαρομακεδονική πρωτοβουλία. Σύμφωνα με το καταστατικό της, μέλος της θα μπορούσε να γίνει κάθε κάτοικος της ευρωπαϊκής Τουρκίας χωρίς εθνικές, θρησκευτικές ή πολιτικές διακρίσεις. Στόχοι της ήταν η κατάργηση της οθωμανικής εξουσίας, το μοίρασμα της γης των τσιφλικάδων στους ακτήμονες και η δημιουργία μιας ελεύθερης και ανεξάρτητης Μακεδονίας. Μέλη της ΕΜΕΟ, όπως ο Γιάνε Σαντάνσκι που άνηκε στην αναρχική-σοσιαλιστική τάση και ο Χρίστο Τσερνοπέεφ με σοσιαλιστικό παρελθόν, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στο αυτονομιστικό μακεδονικό κίνημα.

Το 1895, όμως, παρουσιάζεται το Κομιτάτο των Βερχοβιστών ή Εξωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση, που δημιουργείται από τον βασιλιά Φερδινάνδο και τους ανθρώπους του, Μ. Σαράτωφ και Ι. Γκαρβάνωφ. Πρόκειται για μία δεύτερη, εθνικιστική όμως αυτή τη φορά, τάση που επιθυμεί μετά την εκδίωξη των Οθωμανών, την ενσωμάτωση της Μακεδονίας στη Βουλγαρία.

Η ΕΜΕΟ προετοιμάζει την εξέγερση του Ίλιντεν. Η επανάσταση που ξεσπά στις 20 Ιουλίου του 1903, κυρίως στις περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας, ήταν σχεδόν καθολική με τη συμμετοχή του αγροτικού πληθυσμού που αγανακτούσε από την οθωμανική κακοδιοίκηση. Η επανάσταση γενικεύεται και τα βουνά γεμίζουν με χιλιάδες ένοπλους μακεδόνες αγρότες. Το ελληνικό κράτος, εχθρικό προς το Ίλιντεν, συνεργάζεται με τους Οθωμανούς για την κατάπνιξή του με τον πατριαρχικό κλήρο και με πράκτορες της ελληνικής κυβέρνησης να τίθενται στην υπηρεσία του οθωμανικού στρατού. Πυρπολήσεις χωριών, φόνοι και πλιάτσικο ήταν η απάντηση του οθωμανικού κράτους προς την εξέγερση.

Οι Τσεντραλιστές (η αυτονομιστική πτέρυγα της ΕΜΕΟ) πιστεύουν ότι πρέπει να στηριχθούν για βοήθεια στις δικές τους δυνάμεις χωρίς να εξαπατώνται από τις ξένες. Τελικός στόχος των Τσεντραλιστών ήταν η ανεξαρτησία και η βαλκανική ομοσπονδία. Στις 30 Ιουλίου όμως, η εξέγερση πνίγεται στο αίμα και ο οθωμανικός στρατός διώκει τους επαναστάτες.

Η εξέγερση του Ίλιντεν, μία σημαντική προσπάθεια του λαϊκού επαναστατικού μακεδονικού κινήματος, προκαλεί την αντεπαναστατική επέμβαση των ελλήνων μισθοφόρων, η παρουσία των οποίων είχε ήδη ξεκινήσει από τον Μάιο του 1903, όταν ο μητροπολίτης Καστοριάς Καραβαγγέλης ζήτησε με επιστολή του από τον Παύλο Μελά την αποστολή μιας ομάδας ελλήνων μισθοφόρων για να χτυπήσει τα εξαρχικά χωριά της περιοχής του.

Τουρκαλβανοί στρατιώτες, γραικομάνοι, αρβανίτες και κρητικοί μισθοφόροι ενώνονται κάτω από τις διαταγές του Καραβαγγέλη. Τα σώματα περνούν από χωριά στα οποία ο μητροπολίτης εγκαθίσταται με ένοπλη συνοδεία και λειτουργεί με τη βία. Μετά την περιοδεία του Καραβαγγέλη, οι Κρητικοί ακολουθούν τη συμμορία του Βαγγέλη Γεωργίου. Με την εξέγερση του Ίλιντεν όμως, που ξεσπά τον Ιούλιο του 1903, οι άντρες του Καραβαγγέλη και οι κρητικοί κατευθύνονται προς την πόλη της Καστοριάς. Οι κρητικοί έπειτα θα ακολουθήσουν τον οθωμανικό στρατό για να καταδιώξουν τους μακεδόνες επαναστάτες.

Με τον Μακεδονικό Αγώνα (1904-1908), το ελληνικό κράτος προσπαθεί να καταπνίξει το αυτονομιστικό κίνημα των Μακεδόνων και συμμαχεί με το οθωμανικό καθεστώς. Διατίθενται κονδύλια και ποσότητες όπλων για τη δημιουργία σωμάτων και την αποστολή συμμοριών σε μη ελληνόφωνα μακεδονικά εδάφη για να τρομοκρατήσουν τον πληθυσμό. Έλληνες αξιωματικοί αρχηγοί των συμμοριών σπέρνουν τον θάνατο σε μακεδονικά χωριά σφαγιάζοντας, βιάζοντας, πλιατσικολογώντας. Το 1904 ο Μελάς διορίζεται επικεφαλής των μισθοφορικών σωμάτων με τα οποία περνά τα σύνορα, φθάνει στην Καστοριά και βάλλει ενάντια στους κομιτατζήδες που διεξήγαγαν ανταρτοπόλεμο κατά της οθωμανικής εξουσίας. Η δράση του Μελά, σύμβολο του ελληνικού εθνικισμού, των Ελλήνων οπλαρχηγών και των σωμάτων τους με την αντιμακεδονική πολιτική τους, χαρακτηρίζεται από σφαγές, σφοδρές επιθέσεις σε χωριά και βιαιότητες απέναντι στον μακεδονικό πληθυσμό.

Ο αγώνας συνεχίζεται ως το 1908, όταν θεσπίζεται το τουρκικό σύνταγμα με το κίνημα των Νεότουρκων και επέρχεται παροδική διακοπή των αναταραχών στη Μακεδονία. Από την άνοιξη του 1909, που μπαίνει σε εφαρμογή το θεσμικό έργο των Νεότουρκων, οι οποίοι απέβλεπαν στον εκτουρκισμό όλων των μειονοτήτων της οθωμανικής αυτοκρατορίας, ξεσπούν απεργίες από τη Θεσσαλονίκη ως την Κωνσταντινούπολη και από το Αϊδίνι ως τη Βηρυτό. Αρχίζουν να περνούν αντιδραστικά νομοσχέδια όπως ο αφοπλισμός και η διάλυση των χριστιανικών αντάρτικων σωμάτων και η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία για όλους τους Οθωμανούς υπηκόους.

Η δράση των Νεότουρκων μέχρι τον Ιούλιο του 1912, όταν και καταρρέει η κυβέρνησή τους έπειτα από σφοδρή λαϊκή αντίδραση, πλήττει τους κατοίκους της Μακεδονίας με αυθαιρεσίες, κακοποιήσεις και γενικότερη επιβάρυνση του, αγροτικού κυρίως, πληθυσμού.

Στον πρώτο Βαλκανικό Πόλεμο του 1912, ο οθωμανικός στρατός ηττάται από τα συμμαχικά στρατεύματα της Βουλγαρίας, της Σερβίας, της Ελλάδας και του Μαυροβουνίου και επέρχεται η διάλυση της Τουρκίας στην Ευρώπη, γεγονός που προκαλεί αναστάτωση μεταξύ των βαλκανικών κρατών όσον αφορά τον καθορισμό των συνόρων τους. Με τη Συνθήκη του Λονδίνου, τον Μάιο του 1913, αρχίζουν οι διενέξεις εντός του πρώην βαλκανικού συνασπισμού, με τη δυσαρέσκεια της Βουλγαρίας λόγω της μικρής της κατάκτησης (10%) από το έδαφος της Μακεδονίας. Τον Ιούνιο του 1913, ο βουλγαρικός στρατός επιτίθεται εναντίον των  παλαιών του συμμάχων (Ελλάδα, Σερβία) και ξεσπά ο δεύτερος Βαλκανικός (ή Διασυμμαχικός) Πόλεμος. Στον δεύτερο αυτόν  πόλεμο παίρνουν μέρος ρουμανικά και τουρκικά στρατεύματα, που εισβάλουν στα βουλγαρικά εδάφη ανεξάρτητα από τους συμμάχους.

Οι βουλγαρικές στρατιωτικές δυνάμεις χάνουν και αποσύρονται από τη Δυτική και Ανατολική Θράκη. Τον Αύγουστο του 1913 υπογράφεται στο Βουκουρέστι Συνθήκη Ειρήνης, ερήμην του πληθυσμού, με το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης να παραβιάζεται καθώς η Βουλγαρία διατηρεί τη Δυτική Θράκη και οι Σέρβοι βελτιώνουν τις θέσεις τους στην Άνω Μακεδονία και στην περιοχή του Κοσυφοπεδίου. Στην Ελλάδα δίνεται ένα τμήμα της Θράκης και η λεγόμενη Αιγαιακή Μακεδονία (ακτές Αιγαίου Πελάγους με τη Θεσσαλονίκη), περιοχή στην οποία κατοικούσαν σύμφωνα με τις απογραφές του 1906, 1.150.000 μουσουλμάνοι, 623.000 ελληνορθόδοξοι και 627.000 βουλγαρορθόδοξοι.

Η εθνογραφική αυτή σύνθεση των πληθυσμών θα ανατραπεί άνωθεν με τη διαδικασία της ανταλλαγής πληθυσμών και τον καταναγκαστικό εξελληνισμό.

Μετά τους Βαλκανικούς και το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου ακολουθεί η τριχοτόμηση του ιστορικού και γεωγραφικού χώρου της Μακεδονίας. Οι δύο περιοχές που δεν προσαρτήθηκαν στην Ελλάδα ονομάστηκαν Νοτιοσλαβική Μακεδονία (ή Μακεδονία του Βαρδάρη) και Βουλγαρική Μακεδονία (ή Μακεδονία του Πίριν), κάτι που οι σημερινοί πολιτικοί και θρησκευτικοί ηγέτες επίμονα αποκρύπτουν.

Έκτοτε οι Μακεδόνες υφίστανται βίαιο εξελληνισμό, φυλακίσεις και εξοντωτικούς διωγμούς. Υποχρεώνονται να αλλάξουν τα ονόματά τους και τη γλώσσα τους ενώ πάνω από 1.000 χωριά και πόλεις μετονομάζονται στην ελληνική.

Εν τέλει, οι πραγματικές αιτιάσεις του μακεδονικού ζητήματος υπερβαίνουν ονόματα και ‘ιστορικές συνέχειες’. Αυτά αποτελούν απλώς συμπληρώματα δικαίωσης της επιδίωξης για πλήρη κυριαρχία και οικονομική εκμετάλλευση των Βαλκανίων.

——————————————————————–

*Κείμενο επικαιροποιημένο για το Αυτολεξεί. Πρώτη δημοσίευση: Περιoδικό ContAct, τεύχος 10, Νοέμβριος 2007.

**Φωτογραφία κειμένου: Συνάντηση στην οροσειρά του Αίμου των οπλαρχηγών (βοεβόδες) της εξέγερσης του Ίλιντεν, 1903.

ΒΛ. ΕΠΙΣΗΣ:

Κομμάτι της εξέγερσης του Ίλιντεν αποτέλεσε και η δημιουργία της Κομμούνας της Στράντζας:

Η Κομμούνα της Στράντζας και ο Μιχαήλ Γκερτζίκοφ

ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΚΑΙ ΚΟΜΜΟΥΝΕΣ. Επαναστατικά προτάγματα στη Βουλγαρία του 19ου & 20ού αιώνα

The post Η εξέγερση του Ίλιντεν το 1903: Για την (προ)ιστορία του Μακεδονικού Ζητήματος first appeared on Aυτολεξεί.

Της Ana Vilenica ·03.10.2025· Βαλκάνια χωρίς κυριαρχία. Αγγλική πηγή: ΕΔΩ

Είναι πλέον συνηθισμένο για τους αντιπροσώπους του κεφαλαίου να εξαφανίζουν τις κοινωνικές και δημόσιες υποδομές με οποιοδήποτε πρόσχημα, μόνο και μόνο για να χτίσουν υποδομές με σκοπό την ατελείωτη συσσώρευση προς τα πάνω. Ενώ αυτό συχνά συζητείται με όρους gentrification, θα πρέπει να θεωρείται ως μια μορφή αστικού νεκροκαπιταλισμού σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Η Ana Vilenica, ερευνώντας την περίπτωση της Σερβίας, επινόησε τον όρο deadly urbanismγια να περιγράψει τη δολοφονία των πόλεων ως τρόπου μιας δημιουργικής καταστροφής, κατασκευάζοντας πόλεις που σκοτώνουν.

*

Στις 11:52π.μ. την 1η Νοεμβρίου 2024, ένα μεγάλο τμήμα του τσιμεντένιου στεγάστρου στον κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό στο Νόβι Σαντ κατέρρευσε, σκοτώνοντας δεκαέξι ανθρώπους και τραυματίζοντας δεκάδες ακόμη. Μια κοινοπραξία κινεζικών εταιρειών είχε ανακαινίσει τον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ. Η Σερβική Σιδηροδρομική Εταιρεία Υποδομών ήταν ο επενδυτής και το έργο χρηματοδοτήθηκε μέσω δανείου από την Κίνα και συνεισφορών από την κυβέρνηση της Σερβίας στο πλαίσιο της σιδηροδρομικής επιχείρησης Βουδαπέστης-Βελιγραδίου. Σύμφωνα με δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης, συνολικά 65 εκατομμύρια ευρώ είχαν επενδυθεί στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, εκ των οποίων 16 εκατομμύρια ευρώ διατέθηκαν ειδικά για το ίδιο το κτίριο. Για πολιτικούς λόγους, ο σταθμός εγκαινιάστηκε τελετουργικά δύο φορές: μία φορά πριν από τις εκλογές του Απριλίου 2022 και ξανά τον Ιούλιο του 2024, λίγους μήνες πριν από την τραγωδία. Η σύμβαση που διέπει αυτά τα έργα ανακατασκευής δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί. Το Υπουργείο Κατασκευών αρνήθηκε να δημοσιοποιήσει τη συμφωνία, επικαλούμενο την άρνηση των εταίρων στην Κίνα να επιτρέψουν την αποκάλυψη. Στην κατάθεσήτης τον Δεκέμβριο του 2024  στον εισαγγελέα, η υπηρεσιακή διευθύντρια της Σερβικής Σιδηροδρομικής Εταιρείας Υποδομών δήλωσε ότι ο αρμόδιος υπουργός είχε επιμείνει στην προσωπική επίβλεψη όλων των έργων σιδηροδρομικής υποδομής. Ο Υπουργός ισχυρίστηκε ότι αυτό είχε συμφωνηθεί απευθείας με τον Πρόεδρο.

Τα τοπία θανάτου των αστικών ζητημάτων του αυταρχισμού των μεσαζόντων [comprador]

Έχει ήδη αποδειχθεί ότι η Σερβία παρουσιάζει σαφή στοιχείακατάληψης του κράτους,ιδίως στον τομέα του πολεοδομικού σχεδιασμού, ο οποίος βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό υπό τον έλεγχο του κυβερνώντος κόμματος SNS. Αυτό αντανακλά μια μορφή αυταρχισμού των μεσαζόντων, όπου η πολιτική και οικονομική εξουσία συγκεντρώνεται στα χέρια μιας άρχουσας ελίτ που δίνει προτεραιότητα στα συμφέροντα των ξένων επενδυτών για προσωπικό τους όφελος. Το κόμμα έχει καταλάβει όλους τους θεσμούς που συνδέονται με τον πολεοδομικό σχεδιασμό και τις κατασκευές, αναγκάζοντάς τες να λειτουργούν ως μηχανές εξαγωγής κεφαλαίου, εξυπηρετώντας τα συμφέροντα πολιτικών και οικονομικών ελίτ. Μια ιδιαίτερη διάσταση αυτού του συστήματος είναι ότι η συμμετοχή στο κόμμα έχει γίνει προϋπόθεση για την απασχόληση στον δημόσιο τομέα και οι διευθυντές που συνδέονται με το κόμμα διορίζονται συστηματικά σε βασικές θέσεις λήψης αποφάσεων, διασφαλίζοντας ότι η πολιτική αφοσίωση υπερισχύει της εμπειρογνωμοσύνης. Όπως και σε άλλους δημόσιους θεσμούς, οι υπεύθυνοι για τον πολεοδομικό σχεδιασμό λειτουργούν με ελάχιστη εποπτεία. Αυτό επιτρέπει στους κομματικούς φορείς να ασκούν υπερβολική επιρροή στο αστικό τοπίο.

Τον Σεπτέμβριο του 2025, υπό την πίεση διαμαρτυριών και αποκλεισμών, ο Σέρβος εισαγγελέας υπέβαλε επίσημες κατηγορίες εναντίον δεκατριών ατόμων, συμπεριλαμβανομένου ενός πρώην υπουργού. Μεταξύ άλλων, κατηγορούνται ότι επέτρεψαν τα εγκαίνια χωρίς την κατάλληλη τεκμηρίωση. Κατηγορούνται επίσης ότι δεν εξέδωσαν εντολές για επιθεωρήσεις, δεν αξιολόγησαν την καταλληλότητα του κτιρίου για ανακατασκευή κατά τη φάση σχεδιασμού και δεν ζήτησαν αξιολόγηση της δομικής τους κατάστασης λόγω της ηλικίας του κτιρίου. Ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης έχουν εκτενώς αναφερθεί στα πολιτικά και οικονομικά δίκτυα που περιβάλλουν το έργο, αποκαλύπτοντας ένα μοτίβο ευνοιοκρατίας, βιαστικές προθεσμίες και αδιαφορία για τη δημόσια ασφάλεια. Παρ’ όλα αυτά, η μαζική δολοφονία της 1ης Νοεμβρίου παραμένει καλυμμένη με μυστικότητα και κανείς δεν έχει κατηγορηθεί.

Βία και φόβος

Ο όρος «θανατηφόρα αστικοποίηση» αναφέρεται σε έναν τρόπο αστικής ανάπτυξης που καθοδηγείται από την απορρύθμιση των νομικών και πολεοδομικών πλαισίων για την κάλυψη των απαιτήσεων των ιδιωτών επενδυτών, κάτι που συχνά θέτει σε άμεσο κίνδυνο τη δημόσια ασφάλεια. Σε αυτή τη διαμόρφωση, ο πολεοδομικός σχεδιασμός είναι ένας μηχανισμός συσσώρευσης κεφαλαίου, με τους δημόσιους πόρους και τη γη να μετατρέπονται σε κερδοσκοπικά περιουσιακά στοιχεία. Το δημόσιο συμφέρον επαναπροσδιορίζεται ως επιχειρηματική ευκαιρία και οι δημοκρατικές διαδικασίες υποβαθμίζονται ή παρακάμπτονται εντελώς. Τα έργα κατασκευής και ανακαίνισης χρησιμοποιούνται ως πολιτικό θέαμα για να καλυφθεί η εξαγωγή δημόσιου πλούτου. Το αποτέλεσμα είναι μια βίαιη πολιτική οικονομία στην οποία οι τοπικοί πληθυσμοί επωμίζονται το κύριο βάρος των φυσικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών κινδύνων, ενώ οι ελίτ που συνδέονται στενά με τις κυβερνώσες δομές και οι ξένοι επενδυτές καρπώνονται τα κέρδη. Αυτό είναι κάτι περισσότερο από απλή άνιση νεοφιλελεύθερη ανάπτυξη. Αντίθετα, είναι μια μορφή αντικοινωνικής ανάπτυξης που διαβρώνει ενεργά τα υπόλοιπα στοιχεία του κοινωνικού ιστού για να δημιουργήσει χώρο για ιδιωτικά συμφέροντα και νεκροδημόσια ανάπτυξη. Αυτός ο τύπος ανάπτυξης μετατρέπει τις δημόσιες υποδομές σε μια μηχανή εξαγωγής χρήματος που παράγει έργα που απειλούν τη ζωή.

Η διατήρηση αυτού του συστήματος απαιτεί μια κουλτούρα φόβου ως ουσιαστικού εργαλείου διακυβέρνησης. Ο φόβος καλλιεργείται όχι μόνο μέσω της απροκάλυπτης βίας ή καταστολής, αλλά και μέσω της θεσμοθετημένης επισφάλειας, όπως οι απειλές απώλειας εργασίας, η μαύρη λίστα και η δημόσια διαπόμπευση. Οι επαγγελματίες που μιλούν ανοιχτά κινδυνεύουν να χάσουν συμβόλαια ή εργασία, και οι απλοί πολίτες φοβούνται αντίποινα ακόμη και για ήπιες μορφές διαφωνίας. Αυτός ο διάχυτος φόβος αποπολιτικοποιεί την κατάσταση στις πόλεις, αποθαρρύνοντας τη συλλογική οργάνωση και υποβιβάζοντας το κοινό σε παθητικούς παρατηρητές της δικής τους στέρησης περιουσίας. Η βία γίνεται αναπόσπαστο μέρος της αστικής διακυβέρνησης, που χρησιμοποιείται όχι μόνο για την καταστολή της διαφωνίας, αλλά και για να διασφαλίσει τη συνέχιση των θανατηφόρων έργων και της συνέχισης της λειτουργίας της πόλης.

Αντιμέτωποι με τη θανατηφόρα αστικοποίηση

Ενώ οι αξιωματούχοι εξέφρασαν γενικά συλλυπητήρια και απέφυγαν την ανάληψη ευθύνης μετά την κατάρρευση του στεγάστρου, ο κόσμος άρχισε να συγκεντρώνεται στους δρόμους. Στη Σχολή Δραματικών Τεχνών (FDU) στο Βελιγράδι, φοιτητές οργάνωσαν αγρυπνία για να τιμήσουν τα θύματα. Κατά τη διάρκεια αυτής της ειρηνικής συγκέντρωσης, μια ομάδα φιλοκυβερνητικών κακοποιών επιτέθηκε στους φοιτητές. Αυτό πυροδότησε ευρύτερη υποστήριξη στην αντίσταση των φοιτητών, συμβάλλοντας στην πυροδότηση δέκα μηνών αποκλεισμών των πανεπιστημίων και οργανωμένων διαμαρτυριών κατά των πολιτικών δομών που είχαν συμβάλει στη θανατηφόρα αστικοποίηση. Ο πρωθυπουργός παραιτήθηκε μετά από αυτά τα γεγονότα, αλλά ο πρόεδρος αργότερα έδωσε χάρη στους δράστες.

Αυτά τα γεγονότα εξελίχθηκαν σε ένα από τα πιο διαρκή κύματα αντίστασης στη σύγχρονη ιστορία της Σερβίας.

Οι φοιτητές ήταν από τους πρώτους που οργανώθηκαν, ξεκινώντας ένα συντονισμένο δίκτυο αποκλεισμών πανεπιστημίων σε όλη τη χώρα. Μέσω ανοιχτών συνελεύσεων, οι φοιτητές απέρριψαν τις αντιπροσωπευτικές ηγετικές δομές και εφάρμοσαν τη συλλογική λήψη αποφάσεων. Κάθε σχολή λειτουργούσε αυτόνομα εντός ενός αναπτυσσόμενου ομοσπονδιακού συστήματος συντονισμού, το οποίο επέτρεπε την ενότητα δράσης σε διαφορετικές πόλεις και πανεπιστήμια. Τα αρχικά αιτήματα ήτανσαφή:

1. Δημοσίευση όλων των εγγράφων σχετικά με την ανακατασκευή του σιδηροδρομικού σταθμού του Νόβι Σαντ

2. Επιβεβαίωση της ταυτότητας όσων επιτέθηκαν σε φοιτητές και καθηγητές και έναρξη ποινικής δίωξης εναντίον τους

3. Απόσυρση των ποινικών κατηγοριών εναντίον φοιτητών που συνελήφθησαν και κρατήθηκαν κατά τη διάρκεια των διαμαρτυριών

4. Αύξηση κατά 20% της χρηματοδότησης των κρατικών πανεπιστημίων

Μαζικές κινητοποιήσεις στους δρόμους ένωσαν τους πολίτες σε μια κοινή άρνηση του φόβου. Έγιναν προσπάθειες για την έναρξη γενικής απεργίας. Ενώ δεν ανταποκρίθηκαν άμεσα όλοι οι τομείς, ο τομέας της εκπαίδευσης είδε τις πρώτες συντονισμένες απεργίες. Μόνο τονΜάρτιο, πραγματοποιήθηκαν τουλάχιστον 1.697 διαμαρτυρίες σε 378 τοποθεσίες σε όλη τη Σερβία. Εκτός από τις τακτικές διαμαρτυρίες, τον Μάρτιο εμφανίστηκε μια «νέα μορφή» δημόσιας συνέλευσης: τα zborovi, ή κοινοτικά συμβούλια. Τουλάχιστον 200 zborovi καταγράφηκαν σε 63 δήμους και 121 οικισμούς. Κατά τη διάρκεια μιας διαμαρτυρίας στο Βελιγράδι που προσέλκυσε ανθρώπους από όλη τη χώρα, αναφέρθηκε ότι χρησιμοποιήθηκε ηχητικό κανόνι εναντίον διαδηλωτών. Παρά τα στοιχεία για την ανάπτυξή του, το κράτος αρνήθηκε επίσημα ότι είχε χρησιμοποιηθεί αυτή η συσκευή. Αυτό σηματοδότησε μια νέα φάση στο κίνημα. Καθώς η καταστολή εντάθηκε, συμπεριλαμβανομένων επιθέσεων σε φοιτητές, συλλήψεων και παραπληροφόρησης από τα μέσα ενημέρωσης, το κίνημα επεκτάθηκε για να καλύψει κάθε χωριό και να διασχίσει τα σύνορα μέσω φοιτητικών δράσεων. Μετά από μήνες διαμαρτυριών και εκκλήσεων προς τους θεσμούς να κάνουν τη δουλειά τους χωρίς να λάβουν καμία απάντηση, οι φοιτητές πρόσθεσαν ένα νέο αίτημα: εκλογές.

Παράλληλα με τα σημαντικά γεγονότα που ξεκίνησαν από τους φοιτητές, η Expo 2027 στο Βελιγράδι έχει μετατραπεί σε ένα από τα σημαντικότερα μέτωπα για αντίσταση σχετικά με τα αστικά ζητήματα. Προγραμματισμένη για το 2027, θα πραγματοποιηθεί με θέμα «Παιχνίδι για την Ανθρωπότητα: Αθλητισμός και Μουσική για Όλους». Η πρωτοβουλία Expodiraću, στην οποία συμμετέχουν φοιτητές και καθηγητές, έχει σημάνει συναγερμό για την απορρύθμιση, την αλλαγή στο πεδίο εφαρμογής του έργου, την έλλειψη δημόσιας διαβούλευσης και το περιβαλλοντικό κόστος που θα έχει. Αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό επειδή η επιλεγμένη τοποθεσία περιλαμβάνει τμήματα του αναχώματος του ποταμού Σάβου και ζώνες προστασίας των πηγών νερού.

Η αντίσταση κατά του θανατηφόρου αστικού σχεδιασμού δεν αφορά μόνο σε μεγάλα έργα, αλλά και σε έναν αυξανόμενο κατάλογο αποτυχιών από σκυρόδεμα σε όλη τη Σερβία. Για παράδειγμα, στο Saranovo,έναν δήμο στη Rača, μια πρόσφατα ανακαινισμένη οροφή τάξης κατέρρευσε κατά τη διάρκεια των διακοπών του Πάσχα, λίγους μόλις μήνες μετά την ολοκλήρωση της ανακαίνισης. ΣτηNiš,κατέρρευσε μέρος της οροφής στην Καρδιολογική Κλινική.

Αυτά τα παραδείγματα καταδεικνύουν μια αργή συσσώρευση κινδύνου σε κάθε τάξη, κλινική και δημόσια αίθουσα.

Οι φύλακες της κατάρρευσης

Στα πρώτα στάδια της εξέγερσης, το καθεστώς εφάρμοσε τη μακροχρόνια στρατηγική του να την περιμένει. Αυτή τη φορά, ωστόσο, η τακτική απέτυχε. Καθώς η στρατηγική της σιωπής κατέρρευσε, εμφανίστηκε μια νέα: η στρατηγική μίμηση. Στα τέλη Μαΐου 2024, το κράτος ξεκίνησε ένα αντικίνημα που ονομάζεται Κίνημα για τον Λαό και το Κράτος. Περιγράφεται ως απάντηση από απλούς ανθρώπους που δεν συνδέονται με κανένα πολιτικό κόμμα. Λίγο αργότερα, το καθεστώς άνοιξε το Ćaciland, μια παρωδία κατασκήνωσης που χαρακτηρίστηκε ως χώρος για τους Φοιτητές 2.0 για να διαμαρτυρηθούν για τους αποκλεισμούς και να διεκδικήσουν το δικαίωμά τους στη μάθηση. Τα κυβερνητικά μέσα ενημέρωσης παρουσίασαν τους Ćaci ως τη «λογική νεολαία», ενώ το πραγματικό φοιτητικό κίνημα παρουσιάστηκε ως «βίαιο», «εξτρεμιστικό» και «επηρεασμένο από το εξωτερικό». Ωστόσο, οι λεγόμενοι φοιτητές κατασκηνωτές αναγνωρίστηκαν γρήγορα από γείτονες και δημοσιογράφους ως τοπικοί λειτουργοί του κόμματος SNS και πληρωμένοι προβοκάτορες. Για να διατηρηθεί αυτή η “βιτρίνα”, τα χρήματα της κοινωνικής βοήθειας χρησιμοποιήθηκαν για την πληρωμή φιλοκυβερνητικών κακοποιών και την κινητοποίηση ευάλωτων πληθυσμών για να συμμετάσχουν σε στημένες, φιλοκαθεστωτικές διαμαρτυρίες.

Η απογοήτευση επιδεινώθηκε τον Αύγουστο και οι αντιπαραθέσεις κλιμακώθηκαν, ιδιαίτερα μπροστά από τα κεντρικά γραφεία του SNS σε αρκετές πόλεις. Μασκοφόροι προβοκάτορες επιτέθηκαν επανειλημμένα σε διαδηλωτές. Η αστυνομία προστάτευσε ανοιχτά τους εκπροσώπους του καθεστώτος, ενώ παράλληλα κατέστειλε τους πολίτες που διαμαρτύρονταν. Η κοινωνική ατμόσφαιρα γινόταν ολοένα και πιο πολωμένη και ασταθής. Η διαίρεση μεταξύ «ćaci» και «blokaderi» ήταν εμφανής όχι μόνο στα συνθήματα αλλά και στις καθημερινές δράσεις. Τον Σεπτέμβριο, σε μια προσπάθεια να καταστείλει την αντίσταση και να ανακτήσει τον έλεγχο της αφήγησης, το καθεστώς άρχισε να διοργανώνει συγκεντρώσεις κατά των αποκλεισμών σε πόλεις και δήμους σε όλη τη Σερβία. Αυτές οι εκδηλώσεις παρουσιάζονται ως αυθόρμητες εκφράσεις «κοινής λογικής» και της «σιωπηλής πλειοψηφίας της Σερβίας», αλλά στην πραγματικότητα βασίζονταν σε πίεση και χειραγώγηση. Ανεξάρτητοι δημοσιογράφοι και τοπικά μέσα ενημέρωσης έχουν καταγράψει άτομα που μεταφέρθηκαν σε αυτές τις συγκεντρώσεις με οργανωμένο τρόπο. Ορισμένοι συμμετέχοντες έχουν καταθέσει ότι συμμετείχαν υπό την απειλή της απώλειας της εργασίας τους, ενώ άλλοι έχουν παραδεχτεί ότι συμμετείχαν με αντάλλαγμα οικονομική αποζημίωση.

Από τη θανατηφόρα, στην αστικοποίηση που θρέφει τη ζωή

Ενώ εμείς οργανώνουμε πολιτικές συγκεντρώσεις και διαδηλώσεις, η θανατηφόρα αστικοποίηση συνεχίζεται. Στις 22 Σεπτεμβρίου, ο πρόεδρος ανακοίνωσε έναν νέο νόμο με τίτλο «Επιτέλους να αποκτήσουμε τη γη μας»για τη νομιμοποίηση παράνομων κατασκευών. Τα τελευταία δέκα χρόνια, ο αριθμός των παράνομα κατασκευασμένων κτιρίων στη Σερβία έχει αυξηθεί κατά 3,3 εκατομμύρια, ανεβάζοντας το σύνολο στα 4,8 εκατομμύρια σήμερα. Παρ’ όλο που ο νόμος επιβάλλει ποινές για παράνομη κατασκευή, συμπεριλαμβανομένης φυλάκισης έως και οκτώ ετών, αυτό δεν έχει περιορίσει την πρακτική. Τώρα, οι αρχές προσφέρουν μια φθηνή λύση νομιμοποίησης: την καταχώριση αυτών των κτιρίων στο κτηματολόγιο χωρίς να αξιολογηθεί η κατάσταση της κατασκευής.Αυτή η προσέγγιση ουσιαστικά απαλλάσσει τους επενδυτές από την ποινική ευθύνη και διευκολύνει το ξέπλυμα χρήματος.

Η κατάρρευση του σιδηροδρομικού στεγάστρου στο Νόβι Σαντ δεν ήταν τυχαία. Ήταν άμεση συνέπεια μιας διακρατικής δομής διακυβέρνησης στην οποία η ανοικοδόμηση εξυπηρετεί ιδιωτικά και πολιτικά συμφέροντα. Ενώ η θανατηφόρα αστικοποίηση προέρχεται από τη Σερβία, αναδύεται ως ένα παγκόσμιο πρότυπο, ένα σήμα κατατεθέν του σύγχρονου αυταρχικού καπιταλισμού, όπου οι πόλεις χτίζονται όχι για τους ανθρώπους αλλά για κέρδος και με κάθε κόστος. Οι συνέπειες της θανατηφόρας αστικοποίησης δεν είναι αφηρημένες· έχουν ως αποτέλεσμα πραγματική, μετρήσιμη ανθρώπινη απώλεια.

Καθώς αντιστεκόμαστε στη θανατηφόρα αστικοποίηση, ένας νέος, ζωογόνος κόσμος αναδύεται σιγά σιγά. Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων της πρωτοβουλίας «Release Them All», περισσότεροι από 1.000 πολίτες και φοιτητές έχουν συλληφθεί από την έναρξη των διαμαρτυριών. Υποστηρικτές των συλληφθέντων οργανώνουν καθημερινές δράσεις σε διάφορες πόλεις και κωμοπόλεις σε όλη τη Σερβία με το σύνθημα «Κανείς δεν είναι μόνος». Αυτές οι διαμαρτυρίες δείχνουν ότι οι άνθρωποι δεν είναι πλέον απομονωμένοι και ότι οι νέες προσπάθειες του καθεστώτος να επιβάλει ξανά τον φόβο αποτυγχάνουν. Η αντίσταση δεν αφορά μόνο την άρνηση· αφορά επίσης τη δημιουργία χώρων όπου η ζωή μπορεί να συνεχιστεί και να επαναπροσδιοριστεί. Οι διαμαρτυρίες αλληλεγγύης, μαζί με ένα ευρύτερο κοινωνικό κίνημα, είναι οι πρώιμες μορφές αυτής της αναδυόμενης πραγματικότητας.

Αυτό που βλέπουμε είναι μια μετάβαση: ο παλιός κόσμος πεθαίνει και ένας νέος γεννιέται – ακατάστατος, ημιτελής και ξεδιπλώνεται σε μια εποχή τεράτων.

ΒΛ. ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΤΕΤΑΡΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΠΡΟΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ:

ΤΕΤΑΡΤΗ 29 ΟΚΤΩΒΡΗ, ΠΡΟΒΟΛΗ: WAKE UP, SERBIA! PUMPAJ

Επιστολή από τους φοιτητές της Σερβίας – Προτρέπουν τον κόσμο στη δημιουργία Συνελεύσεων Πολιτών

The post Θανατηφόρα αστικοποίηση στη Σερβία: Για τον 1 χρόνο από την εξέγερση & ενάντια στις πόλεις που σκοτώνουν first appeared on Aυτολεξεί.

Anarchism in Bulgaria has a long-standing history, going back to the 1870s. It includes participation in insurrections against the Ottoman Empire, as well as attempts to build independent communes. A vibrant movement of tens of thousands of people in the 1920s was crushed by the repression of the far-right monarchist regime in the 1930s and even more by the Stalinist dictatorship. While hundreds of anarchists ended up in Stalinist labour camps, some others continued to struggle in the mountains or in exile. We can see imprints of this movement in reconstructed Bulgarian anarchism after 1989, and its experience is sometimes debated – but more often omitted – in discussions about international anarchist history and theory. Yavor Tarinski has been devoted to researching the grassroots history of the Balkans for a long time.

*Please, refresh page if the file does not appear from the first time

The post Stories of Bulgarian Anarchism: Interview with Yavor Tarinski first appeared on Aυτολεξεί.

Τους τελευταίους έξι μήνες, η Σερβική κοινωνία βιώνει έναν πρωτόγνωρο αναβρασμό λαϊκών διαμαρτυριών και διεκδικήσεων, ακηδεμόνευτων πολιτικών ζυμώσεων από απλούς πολίτες, μορφών αυτο-οργάνωσης και άμεσης δημοκρατίας σε κατειλημμένα κτίρια και δημόσιους χώρους.

Η τραγική αφορμή για αυτή την κοινωνική έκρηξη υπήρξε η κατάρρευση της οροφής του σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ, το πρωινό της 1^ης Νοέμβρη 2024. Η ανακαίνιση του σταθμού και η επικείμενη πώλησή του σε εταιρεία κινεζικών συμφερόντων είχε διαφημιστεί από την κυβέρνηση και τα προσκείμενα μέσα ενημέρωσης σαν μια πράξη εκσυγχρονισμού. Η πτώση του θόλου του σταθμού προκάλεσε τον θάνατο 16 πολιτών.

Από την πρώτη στιγμή πραγματοποιήθηκαν πορείες πένθους και οργής. Οι διαδηλωτές που πλημμύριζαν τους δρόμους όλων των μεγάλων πόλεων της Σερβίας απαιτούσαν διαφάνεια στις έρευνες για τα αίτια της καταστροφής. Ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι απέναντι στο καθεστώς του προέδρου Βούτσιτς, του ανθρώπου που μέσα από διαφορετικές θέσεις κατέχει ηγεμονικά την εξουσία στη Σερβία τα τελευταία δέκα χρόνια. Οι διαμαρτυρίες για τη διαφθορά και τον αυταρχισμό του κράτους, για το ξεπούλημα δημόσιων υπηρεσιών και κτιρίων, για τον εξευγενισμό της πόλης του Βελιγραδίου που δυσχεραίνει την καθημερινή ζωή των κατοίκων ενώθηκαν μέσα από το τραγικό, εγκληματικό γεγονός που ταίριαξε όλες τις σκοτεινές πλευρές του καθεστώτος.

Οι πορείες εξελίχθηκαν σε ένα τεράστιο κύμα καταλήψεων πανεπιστημιακών κτιρίων από το φοιτητικό κίνημα. Η αρχή έγινε στις 25 Νοέμβρη, με το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών στο Βελιγράδι, ως αντίδραση σε επίθεση που δέχτηκαν οι φοιτητές από παρακρατικούς έξω από τη σχολή τρεις μέρες νωρίτερα, όταν για πρώτη φορά έκλεισαν τον δρόμο στις 11.52 το πρωί – ώρα της καταστροφής στο Νόβι Σαντ – για να τηρήσουν ένα λεπτό σιωπής για κάθε θύμα.

Από τότε και μέχρι σήμερα, σχεδόν όλες οι Πανεπιστημιακές Σχολές στη Σερβία τελούν υπό κατάληψη. Όλο αυτό το διάστημα, το φοιτητικό κίνημα ανέπτυξε ευφάνταστες δράσεις κοινωνικού αγώνα, αυτο-οργανώθηκε μέσα από τις ολομέλειες των σπουδαστών, κάλεσε ανοιχτά όλους τους πολίτες να βιώσουν τη δημοκρατία μέσα από τοπικές συνελεύσεις άμεσης δημοκρατίας. Ταυτόχρονα, θέτονταν μικροί στόχοι και σημειώθηκαν σημαντικές πολιτικές νίκες. Η κυβέρνηση παραιτήθηκε τέλη Γενάρη (όχι, όμως, και ο ηγεμόνας πρόεδρος Βούτσιτς), ενώ έπειτα από δύο εβδομάδες κατάληψης στην Κρατική Ραδιοτηλεόραση, η εθνοσυνέλευση αποφάσισε τη διεξαγωγή ελεύθερου διαγωνισμού για τη συγκρότηση νέου συμβουλίου κι όχι απευθείας ανάθεση, για ένα όργανο που μέχρι τότε θεωρούταν σύμβολο χειραγώγησης και προπαγάνδας των ΜΜΕ.

Το θεμέλιο αυτού του επίμονου αγώνα, όπως διαπίστωσα και συζήτησα ο ίδιος όταν βρέθηκα στο Βελιγράδι, είναι η συνέπεια και η αυτο-πειθαρχία του φοιτητικού κινήματος ως προς τις αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες, όπως και η διαρκής, συνειδητή προσπάθεια να παραμείνει αυτόνομο, ανεξάρτητο από τα πολιτικά οφέλη της αντιπολίτευσης και από τις προσπάθειες τρίτων, όπως αστυνομίας ή δημοσιογράφων να παρεισφρήσουν στο εσωτερικό του.

Αρχικά, οι φοιτητικές συνελεύσεις πραγματοποιούνται σε τακτά χρονικά διαστήματα μέσα στις κατειλημμένες σχολές. Εκεί αποφασίζονται ζητήματα αυτοδιαχείρισης των χώρων, συζητούνται τα επόμενα βήματα και οι δράσεις, θέτονται αρμοδιότητες και βάρδιες, συγκροτούνται ομάδες εργασίας για δημιουργικά θέματα ή για κύκλους αυτομόρφωσης. Ακόμα και για μικρά, διαδικαστικά ζητήματα, οι αποφάσεις παίρνονται εκεί. Οι ίδιοι οι φοιτητές αναγνωρίζουν πως αυτή είναι μια επιλογή που μπορεί να αποδεικνύεται χρονοβόρα ή να μοιάζει ‘γραφειοκρατική’, όμως προτιμούν με αυτόν τον τρόπο να διασφαλίσουν τη διαφάνεια και την ισοτιμία. Έχουν, αισθάνονται, τον χρόνο με το μέρος τους – άλλωστε σε κάθε συζήτηση, διάλογο, ζύμωση επιτυγχάνεται και μία νίκη.

Η είσοδος στις καταλήψεις των πανεπιστημίων και η συμμετοχή στις ολομέλειες γίνεται μόνο με επίδειξη ακαδημαϊκής ταυτότητας. Με αυτόν τον τρόπο προσπαθούν να αντιμετωπίσουν προβοκάτσιες ή παρείσακτους που θα επιχειρήσουν να χειραγωγήσουν την κατεύθυνση των συνελεύσεων. Ακόμα και έτσι, όμως, δεν εφησυχάζουν. Γνωρίζουν πως υπάρχουν πολλοί φοιτητές, υποστηρικτές του κυβερνώντος κόμματος, που μπορεί να συνεργαστούν με την αστυνομία ή άλλοι που θα πουλήσουν εσωτερικές πληροφορίες στον κίτρινο Τύπο. Όσο ήμουν στο Βελιγράδι, μου διηγήθηκαν μια αστεία ιστορία από συνέλευση σε πανεπιστημιακή κατάληψη. Υπήρχαν υποψίες για έναν φοιτητή που εμφανιζόταν πρώτη φορά στο κτίριο, έτσι ο συντονισμός των φοιτητών αποφάσισε να στήσει μια ψεύτικη συνέλευση, στην οποία μιλούσαν για αεροπειρατείες και άλλες τρελές δράσεις. Όταν ο άγνωστος φοιτητής προσπάθησε να τραβήξει βίντεο με το κινητό του – ενάντια, φυσικά, στους κανονισμούς της διαδικασίας – για να έχει αποδείξεις περί ‘τρομοκρατών’ φοιτητών, που ταιριάζει με το αφήγημα της κυβέρνησης, οδηγήθηκε εκτός συνέλευσης και κτιρίου.

Οι ολομέλειες που πραγματοποιούνται στις καταλήψεις και δίνουν τον ρυθμό και τον παλμό του φοιτητικού κινήματος δεν συνιστούν τους επίσημους, θεσμικούς φοιτητικούς συλλόγους, στους οποίους κυριαρχούν νεολαίες και παρατάξεις των μεγάλων κομμάτων εξουσίας. Η συμμετοχή στις ολομέλειες είναι τεράστια, με πολλά άτομα να προσέρχονται σε τέτοιες διαδικασίες για πρώτη φορά. Όπως είναι φυσικό, η νεολαία της θεσμικής αντιπολίτευσης, προσπάθησε από νωρίς να ενταχθεί σε αυτές και να κατευθύνει τη συζήτηση και τη στοχοθεσία του φοιτητικού κινήματος στην ατζέντα της κομματικής αντιπαράθεσης. Έτσι, για τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας του κινήματος, αποφασίστηκε να μην εμφανίζονται πολιτικά ή κομματικά σύμβολα μέσα στις καταλήψεις και στις φοιτητικές πορείες, όπως επίσης και η παρουσία των ατόμων χωρίς δήλωση πολιτικής ή κομματικής ταυτότητας. Γρήγορα, όπως μου είπαν οι ίδιοι οι φοιτητές, οι όποιες προσπάθειες χειραγώγησης του κινήματος σταμάτησαν.

Ο αγώνας των φοιτητών και των φοιτητριών δεν περιορίζεται στο εσωτερικό των καταλήψεων. Μια σημαντική πτυχή του κινήματος έχει να κάνει με την εξωτερίκευση και διάχυση τόσο του διακυβεύματός του όσο και της μεθοδολογίας του. Με ανοιχτά καλέσματα προτρέπουν το σύνολο της κοινωνίας να σταθεί στο πλευρό τους, να ενεργοποιηθεί απέναντι σε ένα όχι απλά δυσλειτουργικό αλλά εγκληματικό κράτος, να διαμαρτυρηθεί δίχως φόβο για τη διαφθορά, τον αυταρχισμό, την αστυνομική βία, το ξεπούλημα τοπόσημων της χώρας σε πολυεθνικές εταιρείες ξενοδοχείων. Παράλληλα, καλούν τους πολίτες να αναπτύξουν δικούς τους κοινοτικούς θεσμούς άμεσης δημοκρατίας. Με δικά τους λόγια, όπως δημοσιεύτηκαν τον Μάρτη, «Για ένα μεγάλο διάστημα, η δημοκρατία γινόταν αντιληπτή ως εμπόδιο στην αποτελεσματική λήψη αποφάσεων. Κι όμως, οι ολομέλειές μας απέδειξαν το αντίθετο. Η άμεση δημοκρατία είναι η μόνη προσέγγιση που εξασφαλίζει ότι κανένας δεν θα αποκλείεται από τη λήψη αποφάσεων, που εγγυάται τη διαφάνεια και που εξασφαλίζει πως οι αποφάσεις αντανακλούν συνολικά τη θέληση του λαού. Οι συνελεύσεις (zborovi) πρέπει να γίνουν αντιληπτές όχι ως μια προσωρινή διέξοδος από τη σημερινή κρίση, αλλά ως μια μορφή σταθερής πίεσης από τον λαό ενάντια σε εκείνους που λένε ότι τον εκπροσωπούν – διεκδικώντας ξανά τη λαϊκή κυριαρχία που αναφέρεται στο Σύνταγμα. […] Οι φοιτητές/τριες δεν θεωρούμε τις συνελεύσεις ως μια προσωρινή απάντηση στα υπάρχοντα προβλήματα, αλλά ως μια κληρονομιά του πολύμηνου αγώνα μας και ως έναν μηχανισμό με τον οποίο θα διασφαλίζουμε πως ποτέ δεν θα βρεθούμε ξανά στην ίδια θέση [1]. Για αυτό σας καλούμε να οργανώσετε συνελεύσεις στις 28 Μαρτίου, αναγνωρίζοντας την κρισιμότητα αυτού του βήματος, και να κάνετε τη φωνή σας να ακουστεί σε όλη τη Σερβία σχετικά με το πώς πιστεύετε ότι μπορεί να δοθεί η λύση στην κρίση που αντιμετωπίζουμε. Η μόνη υπεύθυνη και πολιτικά τίμια λύση είναι αυτή στην οποία θα συμμετέχουμε όλες κι όλοι.»

Μια ακόμα κλιμάκωση κι ένωση του φοιτητικού αγώνα έγινε την Πρωτομαγιά, όταν για την επετειακή απεργιακή πορεία έγινε για πρώτη φορά κοινό κάλεσμα του συντονισμού των φοιτητών με τα μεγάλα εργατικά συνδικάτα της χώρας. Η συγκέντρωση είχε μεγάλη επιτυχία για τα δεδομένα της χώρας και ισχυροποίησε τον αγώνα των φοιτητών. Το επόμενο βράδυ, βρέθηκα σε έναν κατειλημμένο χώρο και συζήτησα με φοιτητές και φοιτήτριες σχετικά με μια πιθανή σύμπραξη με τους εργάτες. Ο απολογισμός της πρωτομαγιάτικης πορείας ήταν θετικός, αν και γύρω μου ακούστηκαν επιφυλάξεις σχετικά με τον μετριοπαθή ρόλο των μεγάλων συνδικάτων. Μια φοιτήτρια εξέφρασε την αυτοκριτική για τις διεκδικήσεις των φοιτητών ως αιτήματα της μεσαίας τάξης που δεν ανταποκρίνονται στα προβλήματα των ανθρακωρύχων και των εργατών σε μεταφορικές και άλλα χαμηλόμισθα επαγγέλματα της εργατικής τάξης.

Κουβεντιάζοντας για την εργατική τάξη στη Σερβία και τις συνθήκες ζωής σε επαρχιακές πόλεις, έγινε αναφορά και στις συνθήκες των εκλογών. Απλές εργατικές οικογένειες δέχονταν ανήμερα των εκλογών επισκέψεις από μαυροντυμένους κυρίους με φακέλους που περιέχουν τα σωστά ψηφοδέλτια. Έτσι, πολύ απλά, παρόλο που η πλειοψηφία της κοινωνίας είναι θετικά προσκείμενη στον αγώνα των φοιτητών ενάντια στη διαφθορά και ζητάει αλλαγή, δεν σημαίνει πως τη στιγμή των εκλογών θα καταφέρει ανεπηρέαστη να το δηλώσει. Επομένως, ποια είναι η στάση των φοιτητών ως προς τις εκλογές;

Όσο κι αν το πρόταγμα που υπερασπίζονται είναι οι αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες, το φοιτητικό κίνημα δεν ζητάει την πτώση του κράτους ή κάποια αλλαγή πολιτεύματος. Όπως έγινε σαφές από τις ανακοινώσεις όλο αυτό το διάστημα του κοινωνικού αγώνα, προτείνουν τη δημιουργία λαϊκών συνελεύσεων από-τα-κάτω ως μηχανισμό πίεσης και διασφάλισης της ομαλής λειτουργίας των θεσμών, ως ένα ενεργό αντίβαρο απέναντι σε οποιαδήποτε εξουσιαστική αυθαιρεσία. Ως προς τη διακυβέρνηση, ωστόσο, δεν ζητούν να γίνει γενικά κι αόριστα διεξαγωγή των εκλογών και διαδοχή του ενός ισχυρού κόμματος στη θέση του άλλου.

Πρώτα και κύρια, στρέφονται καθαρά απέναντι στον δυνάστη Βούτσιτς που επανειλημμένα υπερβαίνει και καταπατά τον θεσμικό του ρόλο, που έχει διορίσει δικά του ανδρείκελα στην κυβέρνηση και στη δικαιοσύνη, που πρέπει να λογοδοτήσει για τη διαφθορά και το παρακράτος σε ανεξάρτητο δικαστήριο. Πέρα από αυτό, ωστόσο, οι φοιτητές έχουν δική τους πρόταση για τη διακυβέρνηση. Ήταν ένα θέμα που συζητήθηκε αρκετά τις ημέρες της Πρωτομαγιάς που βρέθηκα στο Βελιγράδι και η δυναμική συμμετοχή στην απεργιακή πορεία έδωσε τη δύναμη στους φοιτητές να το ανακοινώσουν. Στις 6 του Μάη, επικαλούμενοι το άρθρο 109 του Σέρβικου Συντάγματος για αυτο-διάλυση της εθνοσυνέλευσης σε εξαιρετικές περιπτώσεις, πρότειναν εκλογές. Σε περίπτωση που πράγματι η κυβέρνηση αποδεχόταν το κάλεσμα, το φοιτητικό κίνημα είχε ετοιμάσει μέσα από τις συνελεύσεις μια λίστα ατόμων κοινής αποδοχής, ακαδημαϊκών, δημοσιογράφων και άλλων δημόσιων προσώπων που θα στήριζε ως ανεξάρτητους υποψηφίους. Οι συνελεύσεις θα συνεχίζονταν ως ελεγκτικός μηχανισμός των εκλεγμένων σε μια επικοινωνία λαϊκού κινήματος και κυβερνώντων. Αυτή υπήρξε η πολιτική πρόταση του φοιτητικού κινήματος, την οποία ο πρόεδρος Βούτσιτς αρνήθηκε άβολα. Μέχρι σήμερα, ο αγώνας συνεχίζεται κι εξελίσσεται με μια αίσθηση αναμονής εκατέρωθεν.

Συζητώντας ο ίδιος με φοιτητές που αυτοπροσδιορίζονται ως μέλη του πιο ριζοσπαστικού χώρου, καταλήξαμε σε μια κοινή κριτική απέναντι στον πιο φιλελεύθερο χαρακτήρα των αιτημάτων του φοιτητικού κινήματος. Σε σημαντικό βαθμό εστιάζουν σε μια θεσμική εξυγίανση και όχι σε έναν δομικό μετασχηματισμό της κοινωνικής οργάνωσης, παρ’ όλο που φαίνεται να υπάρχει μια θετική προδιάθεση για κάτι τέτοιο σε σημαντικό κομμάτι τόσο του ίδιου του κινήματος όσο και της υπόλοιπης κοινωνίας. Σε καμία περίπτωση, βέβαια, αυτό δεν αναιρεί ή υποβαθμίζει τη σπουδαιότητα του αγώνα. Αυτό που εξελίσσεται στη Σερβία τούτες τις μέρες είναι ένα αυθόρμητο αλλά εξαιρετικά πειθαρχημένο και συγκροτημένο αυτο-οργανωμένο κίνημα από-τα-κάτω που έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με ένα αυταρχικό και διεφθαρμένο καθεστώς. Και, όπως και να εξελιχθεί, είναι σίγουρο πως θα αφήσει μια τεράστια παρακαταθήκη πολιτικοποιώντας μια ολόκληρη γενιά, εξοικειώνοντας την παράλληλα με τα εργαλεία και τη φιλοσοφία της Άμεσης Δημοκρατίας.

Χρήστος Ποζίδης

18/5/2025, Αθήνα

[1] Η έντονη γραμματοσειρά από την ανακοίνωση των φοιτητών.

The post Για την αυτο-οργάνωση του φοιτητικού κινήματος στη Σερβία first appeared on Aυτολεξεί.

Δεν συγχέουμε ποτέ τις επιθυμίες μας με την πραγματικότητα, αλλά ερχόμαστε αντιμέτωποι με την πραγματικότητα όταν αυτή δεν μας ικανοποιεί. Προβλέπουμε, προτείνουμε, χωρίς να έχουμε αυταπάτες ότι όλα είναι δυνατά. Αλλά δεν σταυρώνουμε τα χέρια μας μπροστά στις δυσκολίες – αντιθέτως, αναζητούμε άλλες, πιθανές λύσεις.

Η βαλκανική ομοσπονδία είναι μια ιστορική αναγκαιότητα και αργά ή γρήγορα θα πραγματοποιηθεί, και αν σήμερα είμαστε πεπεισμένοι ότι η νέα Βουλγαρία, απαλλαγμένη από τον μπολσεβικισμό, είναι ικανή να κάνει ένα αποφασιστικό βήμα προς την υλοποίησή της, δεν αποκλείουμε καθόλου την ανωριμότητα των άλλων γειτονικών χωρών που διστάζουν να υιοθετήσουν αυτή την ιδέα ή να αναλάβουν την πρωτοβουλία.

Είναι γνωστό ότι οι Έλληνες, με την παραδοσιακή τους αντίληψη για την ομοσπονδία ως ομοσπονδία κρατών και όχι λαών, φοβούνται ότι θα βρεθούν σε άνιση θέση σε σχέση με τις άλλες περιφερειακές χώρες, ιδιαίτερα με το σλαβικό στοιχείο, λόγω του μικρότερου πληθυσμού τους και λόγω ιστορικών προκαταλήψεων. Οι Ρουμάνοι, από την άλλη πλευρά, έχουν την αυτοαντίληψη ότι είναι ένα μεγάλο έθνος -«η Γαλλία των Βαλκανίων»- και ότι δεν χρειάζονται ομοσπονδία. Και στη Γιουγκοσλαβία, η οποία αυτοαποκαλείται ομοσπονδία, ο εθνικισμός των εθνοτήτων που την απαρτίζουν, και ιδιαίτερα ο σοβινισμός των Σέρβων, ο οποίος τροφοδότησε χρόνιες φυγόκεντρες δυνάμεις, δεν έχει ακόμη αμβλυνθεί. Η ενσωμάτωση όμως της Βουλγαρίας σε μια κοινή ομοσπονδία με τους Γιουγκοσλάβους θα βοηθούσε πολύ στο να ξεπεραστούν ακριβώς οι αντιπαλότητες και οι επιδιώξεις εξουσίας και θα προωθούσε την ειρήνη -ιδιαίτερα μεταξύ των Κροατών και των Σλοβένων, στις σχέσεις τους με τους Σέρβους- μέσα από την ισορροπία που θα επέφερε.

Και αν, παρ’ όλα αυτά, η δημιουργία μιας τέτοιας ομοσπονδίας των λαών, όπως την παρουσιάζουμε, αποδειχθεί αδύνατη, θα αναζητηθεί μια άλλη μορφή κοινότητας, με διαφορετικές δομές των λαών που την αποτελούν, στη βάση ενός κοινωνικού συμβολαίου που θα καταρτιστεί και θα υιοθετηθεί με τρόπο και μορφή που θα επιτρέπει μια τέτοια συνύπαρξη. Αυτό πρέπει να αποτελέσει ένα όραμα σήμερα και να εκπονηθεί σε ένα σχέδιο, με τις κατάλληλες και αποδεκτές πτυχές για όλους.

Ομοσπονδία αυτόνομων Δήμων/Κομμούνων

Η μόνη δυνατότητα για την οικοδόμηση μιας νέας οργάνωσης της κοινωνίας σε ένα ευρύτερα δημοκρατικό πνεύμα, μέσω του συντονισμού όλων των δυνάμεων, με απόλυτο σεβασμό στον πλουραλισμό -την ποικιλομορφία των κοσμοθεωριών και των τάσεων- παρέχεται από την κοινωνική δομή του Δήμου/Κομμούνας που υπάρχει από την αρχαιότητα, και η οποία έχει διατηρηθεί ως ένα βαθμό παρά την επιβολή του έθνους-κράτους, με τον συγκεντρωτισμό του και τους επιβαλλόμενους αφύσικους θεσμούς του.

Ως μια πολύ φυσική προσέγγιση, θα γεννηθεί από τη συντονισμένη δράση των ταραγμένων μαζών στο πεδίο. Αυτή η φυσική και μη εξαναγκαστική συμμαχία, η οποία σε τέτοιες περιπτώσεις συνήθως σχηματίζεται, θα εκφραστεί σε γενικές συνελεύσεις όλου του πληθυσμού, οι οποίες θα αποτελούν τους πυρήνες των νέων δήμων. Έτσι συνέβη σε όλες τις επαναστάσεις. Στη Ρωσική Επανάσταση του Φεβρουαρίου 1917 ονομάστηκαν Συμβούλια, στην Ισπανική Επανάσταση του 1936 – Επιτροπές. Αλλά η ουσία, ανεξάρτητα από την ονομασία, είναι η ίδια: η άμεση έκφραση μιας κοινής λαϊκής βούλησης – η αυτοκυβέρνηση.

Αυτός ο πυρήνας της πολιτικής, ή πιο σωστά, της εδαφικής οργάνωσης ολόκληρης της κοινωνίας, είναι ταυτόχρονα ένα πολύπλοκο δίκτυο συντονισμού όλων των δραστηριοτήτων: διοικητικών, οικονομικών, πολιτιστικών, εκπαιδευτικών, δημοσίων έργων κ.λπ.

Σε κάθε ευρύτερο εδαφικό επίπεδο, οι δήμοι ομοσπονδοποιούνται ή συγχωνεύονται σε τοπικές, νομαρχιακές και περιφερειακές μονάδες σε μια κοινή Ομοσπονδία που εκπροσωπεί το σύνολο του πληθυσμού, η οποία αντικαθιστά το σημερινό Κράτος.

Οι λειτουργικές εξειδικευμένες δραστηριότητες διεξάγονται χωριστά και παράλληλα, κατά μήκος οριζόντιων και κάθετων γραμμών, σύμφωνα με το ίδιο ομοσπονδιακό μοντέλο και την ίδια πρακτική της ελευθερίας, του πλουραλισμού και του φεντεραλισμού.

Αυτή η νέα οργάνωση της ολόπλευρης κοινωνικής ζωής απαιτεί και εξασφαλίζει την ενεργή ΚΑΙ ζωντανή συμμετοχή κάθε ατόμου, όλων των ανθρώπων – η μόνη προϋπόθεση υπό την οποία η υποταγή στη θέληση των άλλων και η στέρηση της ελευθερίας είναι αδύνατη. Αυτή είναι η ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΑΥΤΟΝΟΜΩΝ ΔΗΜΩΝ/ΚΟΜΜΟΥΝΩΝ.

The post Προς μια Βαλκανική Ομοσπονδία των Λαών (Χαντζίεφ, 1990) first appeared on Aυτολεξεί.

BAB2025 PROGRAM IS READY!

• All the events of Thursday, May 15, will take place at the Free Social Space Scholeio. All events of Friday, May 16, will take place at the Fabrika Yfanet squat, as well as the morning events of Saturday, May 17. The afternoon events of Saturday May 17 (key-topics 5 and 6) will return to Scholeio, from where the internationalist protest against capitalism, militarism, patriarchy and war will begin at 18:30. The day will conclude with live music back at Yfanet (21:00). All events of Sunday, May 18, will again take place at the Fabrika Yfanet squat.

• The Bookfair itself will be located at Fabrika Yfanet squat, from May 16 to May 18, and will be open:

  – Friday (May 16) and Sunday (May 18): 10:00–21:00
  – Saturday (May 17): 10:00–16:00 and 21:00–23:00.
  There will be many stalls/stands with books, newspapers, magazines, zines and other materials of participating groups, organizations, publishers, distributions and other projects of the international anarchist and anti-authoritarian movement.

• Forced Mobility: An Affective Physics (a photo and collage exhibition on borders and migration) will also be on display during these hours.

• The page of BAB 2025 will be regularly updated with links providing additional information about the various events and topics. A PDF version of the program (including a map of Thessaloniki) is available here. Additionally, a printed version of the schedule will be available during the festival.

PROGRAM / ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ:

THURSDAY MAY 15:

FRIDAY MAY 16:

SATURDAY MAY 17:

SUNDAY MAY 18:

The post Balkan Anarchist Bookfair (PROGRAM) / Βαλκανικό Αναρχικό Φεστιβάλ Βιβλίου (ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ) 15-18/05 first appeared on Aυτολεξεί.

Σήμερα, οι ολομέλειες μιλούν για έναν νέο τύπο άμεσης δημοκρατίας.

~Dalibor Petrović[1]

Βλέπουμε ότι σε διαφορετικές χρονικές και χωρικές πραγματικότητες, σε στιγμές κοινωνικής αναταραχής, οι κοινωνίες αρχίζουν να κινούνται και να αυτοοργανώνονται. Υπάρχει ένα κοινό χαρακτηριστικό που συχνά συνδέει αυτές τις εμπειρίες – η ανάδυση θεσμών από τα κάτω, οι οποίοι επιτρέπουν την άμεση συμμετοχή των πολιτών. Τούτο αντανακλά αυτό που ο CLR James έχει ονομάσει ως καθολικό συναίσθημα προς την άμεση δημοκρατία.[2] Τέτοιοι δημοκρατικοί θεσμοί εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης με τη μορφή τμηματικών συνελεύσεων,[3] στην ακμή της Αϊτινής Επανάστασης ως όργανα του λαού,[4] στα πρώτα στάδια της Ρωσικής Επανάστασης ως σοβιέτ,[5] καθώς και στη διάρκεια της Ισπανικής Επανάστασης με τη μορφή λαϊκών επιτροπών.[6]

Σήμερα η θεσμική έκφραση αυτής της επαναστατικής δημιουργικότητας μεταφέρεται από τα κοινωνικά κινήματα σε όλο τον κόσμο όταν αυτά αντιστέκονται στην αδικία. Το βλέπουμε επίσης στα Βαλκάνια, όπου ένας συγκεκριμένος θεσμός, ο οποίος προέρχεται και πάλι από τα κάτω, κάνει επίμονα την εμφάνισή του σε κάθε μεγάλη αναταραχή – αυτός της ολομέλειας (plenum) στον μετα-γιουγκοσλαβικό χώρο.

Η ολομέλεια, στο φαντασιακό των κοινωνικών κινημάτων της περιοχής, σημαίνει μια μορφή δημοκρατικής συνέλευσης ανοιχτής στη λαϊκή συμμετοχή. Ο Σέρβος δημοσιογράφος Nemanja Rujevic εξηγεί ότι αυτός ο λατινικός όρος (δηλαδή, ο όρος plenum) σημαίνει ουσιαστικά τη συμμετοχή του μεγαλύτερου δυνατού υποσυνόλου όλων των μελών.[7]  Για τους διαμαρτυρόμενους αυτό σημαίνει ότι όλες οι αποφάσεις που τους αφορούν και η γενική πορεία της κοινωνίας, πρέπει να λαμβάνονται από (ή τουλάχιστον να είναι ανοικτές στη συμμετοχή) της μεγαλύτερης δυνατής πλειοψηφίας. Με αυτή την έννοια, η ολομέλεια υποδηλώνει μια προσπάθεια προς την κατεύθυνση της άμεσης δημοκρατίας. Τα κοινωνικά κινήματα στον μετα-γιουγκοσλαβικό χώρο, λόγω του κοινού παρελθόντος και των γλωσσικών ομοιοτήτων τους, συνεχίζουν να επηρεάζουν το ένα το άλλο (γι’ αυτό και το κοινό λεξιλόγιο), μεταδίδοντας τις νεοεμφανιζόμενες δημοκρατικές σημασίες και προοπτικές πέρα από τα εθνικά σύνορα. Αντί για κάποια νοσταλγία για το παλιό συγκεντρωτικό σοσιαλιστικό παρελθόν, η εφαρμογή της ολομέλειας από τη βάση σηματοδοτεί τον αγώνα των καταπιεσμένων για αυτονομία – έναν αγώνα που μπορεί να παρατηρηθεί από την αρχαιότητα σε όλο τον κόσμο.

Η πρώτη σημαντική εμφάνισή της ολομέλειας ήταν αναμφισβήτητα στο φοιτητικό κίνημα του 2008-2009 στην Κροατία, το οποίο αγωνίστηκε για δωρεάν – δημόσια χρηματοδοτούμενη – τριτοβάθμια εκπαίδευση. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου οι φοιτητές κατέλαβαν πάνω από 20 πανεπιστήμια σε όλη τη χώρα. Εγκαταλείποντας τα όργανα εκπροσώπησης των φοιτητών, το φοιτητικό κίνημα διαχειρίστηκε τις καταλήψεις και τις δράσεις του μέσω ολομελειών και ομάδων εργασίας. Αυτό όμως που είναι ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι οι φοιτητές άνοιξαν τα όργανα λήψης αποφάσεων σε ολόκληρη την κοινωνία, μεταφέροντας έτσι τον αγώνα τους πέρα από την εκπαιδευτική σφαίρα και προς μια πιο γενικευμένη αντίθεση στο σύνολο του συστήματος.[8] Και παρόλο που με το πέρασμα του χρόνου η δυναμική του κινήματος εξασθένησε, εντούτοις (όπως θα δούμε παρακάτω), άφησε ισχυρή κληρονομιά άμεσης δημοκρατίας για την ευρύτερη περιοχή.

Το 2014, στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, έλαβε χώρα μια λαϊκή εξέγερση. Προκλήθηκε από την εκτεταμένη διαφθορά και την επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών, με αιχμή του δόρατος την ιδιωτικοποίηση των εργοστασίων και τις μαζικές απολύσεις των εργαζομένων. Πολίτες από όλα τα κοινωνικά στρώματα βγήκαν στους δρόμους για να αντιταχθούν στην άρχουσα τάξη. Καίγοντας κυβερνητικά κτίρια στις μεγάλες πόλεις, οι Βόσνιοι, ξεκίνησαν ταυτόχρονα να δημιουργούν τις δικές τους ολομέλειες, όπου όλοι μπορούσαν να συμμετέχουν σε μακρές διαβουλεύσεις.[9] Με τις αρχές να μην μπορούν να καταστείλουν με ωμή βία τη λαϊκή εξέγερση και το δημοκρατικό της περιεχόμενο, οι τοπικές αρχές αναγκάστηκαν να υιοθετήσουν πολλά από τα αιτήματα του πλήθους, όπως την αναθεώρηση των ιδιωτικοποιήσεων, τον τερματισμό των υπερβολικών παροχών των πολιτικών, διάφορα κοινωνικά αιτήματα κ.λπ.[10] Και μολονότι οι ολομέλειες δεν μπόρεσαν τελικά να αλλάξουν ριζικά την πολιτική δομή στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, εντούτοις, άφησαν ανεξίτηλα τη σφραγίδα τους στην περιοχή.

Στη σημερινή Σερβία έχει επίσης ξεσηκωθεί ένα μαζικό κοινωνικό κίνημα, το οποίο βρίσκεται ενάντια στην ατιμωρησία και την απληστία της άρχουσας ελίτ. Με αφορμή την κατάρρευση του στεγάστρου του πρόσφατα ανακατασκευασμένου σιδηροδρομικού σταθμού στην πόλη Νόβι Σαντ τον Νοέμβριο του 2024, η οποία άφησε πίσω της 15 νεκρούς και δύο βαριά τραυματίες, ένα κύμα λαϊκής οργής συγκλονίζει τη χώρα. Εκατοντάδες χιλιάδες κατεβαίνουν στους δρόμους τακτικά, με πιο ενεργητικούς τους φοιτητές. Είναι ακριβώς το φοιτητικό κίνημα που διατύπωσε το θεσμό της ολομέλειας ως εναλλακτική λύση στο σύστημα αντιπροσώπευσης που εκτρέφει τη διαφθορά. Οργανώνοντας οριζόντια τις δραστηριότητες διαμαρτυρίας τους, μέσω των δικών τους ολομελειών, οι φοιτητές καλούν όλη την κοινωνία να υιοθετήσει αυτό το στοιχείο του δημοκρατικού προτάγματος ως πρακτική και ως ορίζοντα.[11] Όποια κι αν είναι η έκβαση αυτού του κινήματος, ένα είναι σίγουρο – έφερε για άλλη μια φορά την άμεση δημοκρατία στο προσκήνιο της δημόσιας συζήτησης στα Βαλκάνια και όχι μόνο.

Τέλος, στη Βόρεια Μακεδονία οι άνθρωποι ξεσηκώθηκαν ενάντια στην εκτεταμένη διαφθορά στη χώρα, τόσο χαρακτηριστική για τα ολιγαρχικά καπιταλιστικά συστήματα, η οποία οδήγησε σε μια ακόμη τραγωδία – την πυρκαγιά σε ένα νυχτερινό κέντρο (με αμφισβητούμενη άδεια λειτουργίας) στην πόλη Kočani στις 16 Μαρτίου 2025, όπου μάλιστα 59 νέοι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Έχοντας εξοργιστεί με τους ισχυρούς και τους πλούσιους και την πάγια τακτική τους να δίνουν προτεραιότητα στα κέρδη τους έναντι των ανθρώπινων ζωών, η λαϊκή οργή γέμισε τους δρόμους των πόλεων σε όλη τη Βόρεια Μακεδονία. Μεταξύ των συνεχιζόμενων διαδηλώσεων υπάρχουν ήδη εκκλήσεις προς την κοινωνία να αυτοοργανωθεί στη βάση ολομελειών. Έχουν δημιουργηθεί ομάδες με ονόματα όπως «Φοιτητική Ολομέλεια», ενώ στην πρωτεύουσα τους, στα Σκόπια, έχουν αρχίσει να πραγματοποιούνται συνελεύσεις.[12] Όλα αυτά δείχνουν ελπιδοφόρα σημάδια ότι η λαϊκή επιθυμία για άμεση δημοκρατία είναι ακόμα ζωντανή και στη Βόρεια Μακεδονία. Ενδεικτική είναι η ανακοίνωση που εξέδωσε η άτυπη ομάδα Promeni.mk, μια συλλογικότητα που υποστηρίζει τις ανεξάρτητες και μη κομματικές διαμαρτυρίες, που απορρίπτει την πολιτική εκπροσώπηση και καλεί αντ’ αυτού σε λαϊκή αυτενέργεια:

Αρκετά με την αποδοχή της αδικίας ως «φυσιολογικό πράγμα»! Η Μακεδονία βυθίζεται στη διαφθορά, την ανικανότητα και την απελπισία και κανείς δεν κάνει τίποτα γι’ αυτό. Η έλλειψη οργανωμένων διαμαρτυριών είναι τρομακτική – ήρθε η ώρα οι πολίτες να αναλάβουν οι ίδιοι τις ευθύνες τους! Δεν χρειάζεται να περιμένουν πια «κάποιον άλλον» να κάνει κάτι. Εμείς είμαστε αυτοί που θα κάνουμε τη διαφορά.[13]

Όλες αυτές οι περιπτώσεις έρχονται να δείξουν ότι το καθολικό συναίσθημα προς την άμεση δημοκρατία είναι παρόν και ζωντανό μέσα στα κοινωνικά κινήματα και στις αναταραχές σε όλη τη μετα-γιουγκοσλαβική περιοχή. Ξανά και ξανά τα διαμαρτυρόμενα πλήθη φέρνουν στο προσκήνιο το θεσμό της ολομέλειας από τη βάση ως μέσο και σκοπό για την επίτευξη της κοινωνικής δικαιοσύνης. Το ερώτημα που παραμένει είναι αν οι ολομέλειες θα μπορέσουν να διατηρήσουν μια μακροχρόνια λειτουργία, η οποία να ξεπερνά την ακμή των κοινωνικών εξεγέρσεων και να σχηματίσουν συνομοσπονδίες μεταξύ τους, ώστε να αναδυθεί ένα νέο οργανωτικό μοντέλο από τα κάτω και να αμφισβητήσει το status quo. Δύο πράγματα μπορούν να μας δώσουν ελπίδα για τη δυνατότητα μιας τέτοιας προοπτικής: αφενός, η επιμονή με την οποία ο θεσμός της ολομέλειας επανέρχεται στο προσκήνιο του δημόσιου διαλόγου και της κοινωνικής πρακτική και αφετέρου, το γεγονός ότι στην πόλη Μάριμπορ της Σλοβενίας – μια ακόμη μετα-γιουγκοσλαβική χώρα – ένα κίνημα βάσης καταφέρνει να διατηρεί ένα λειτουργικό δίκτυο συνελεύσεων πολιτών σε περίπου 10 συνοικίες της πόλης για πάνω από 10 χρόνια.[14]  Ό,τι κι αν επιφυλάσσει το μέλλον, τέτοιες εξελίξεις μας δίνουν την ελπίδα ότι ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός και μας εμπνέουν να δράσουμε κι εμείς από τη μεριά μας στις δικές μας γεωγραφίες.

[1] Rujević, Nemanja. “The Ćaci Do Not Want a Plenum.” Vreme, March 5, 2025. https://vreme.com/en/vesti/caci-nece-plenum/

[2] Susan Craig (ed.): Contemporary Carribean: A Sociological Reader (Maracas: The College Press, 1981), 23.

[3] Albert Soboul: The Sans Culottes: The Popular Movement and Revolutionary Government, 1793–1794 (New York: Doubleday & Co., 1972), 95.

[4] Sudhir Hazareesingh: Black Spartacus: The Epic Life of Toussaint Louverture (London: Penguin Books, 2021), p147.

[5] Suzi Weissman: ‘The Russian Revolution and Workers Democracy‘ in Against the Current, No. 188, May/June 2017 [available online at  https://www.marxists.org/history/etol/newspape/atc/4975.html%5D

[6] Gaston Leval: Collectives in the Spanish revolution: Detailed account of worker-controlled agriculture, industry and public services in revolutionary Spain during the civil war. (London: Freedom Press, 1975). [available online at https://theanarchistlibrary.org/library/gaston-leval-collectives-in-the-spanish-revolution#toc22%5D

[7] Rujević, Nemanja. “The Ćaci Do Not Want a Plenum.” Vreme, March 5, 2025. https://vreme.com/en/vesti/caci-nece-plenum/

[8] Horvat, Srećko, and Igor Štiks. “The New Balkan Revolts: From Protests to Plenums, and Beyond.” openDemocracy, March 12, 2014. https://www.opendemocracy.net/en/can-europe-make-it/new-balkan-revolts-from-protests-to-plenums-and-beyond/.

[9] Europe Solidaire Sans Frontières. “Bosnia and Herzegovina: Plenums, Power, Politics.” January 28, 2014. https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article32246.

[10] Horvat, Srećko, and Igor Štiks. “The New Balkan Revolts: From Protests to Plenums, and Beyond.” openDemocracy, March 12, 2014. https://www.opendemocracy.net/en/can-europe-make-it/new-balkan-revolts-from-protests-to-plenums-and-beyond/.

[11] Mašina. “Students from All Over Serbia on Their Way to Belgrade: ‘Every Corner of the Country Echoes with One Voice’.” LeftEast, March 14, 2025. https://lefteast.org/students-from-all-over-serbia-on-their-way-to-belgrade-every-corner-of-the-country-echoes-with-one-voice/.

[12] Europe Solidaire Sans Frontières. ” ‘Everyone to the Plenum!’: The Beginning of Self-Organisation in North Macedonia.” Accessed March 23, 2025. https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article74112.

[13] Europe Solidaire Sans Frontières. ” ‘Everyone to the Plenum!’: The Beginning of Self-Organisation in North Macedonia.” Accessed March 23, 2025. https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article74112.

[14] IMZ Maribor (Iniciativa Mestni Zbor) and Alexandria Shaner. “IMZ: 10 Years of Citizens’ Assemblies.” Αυτολεξεί. https://www.aftoleksi.gr/2023/03/29/10-chronia-syneleyseon-geitonias-marimpor-tis-slovenias/

The post Οι ολομέλειες (plenums) στον μετα-γιουγκοσλαβικό χώρο first appeared on Aυτολεξεί.

Οι πρώτες συνελεύσεις διοργανώθηκαν σε διάφορες πόλεις (Τσάτσακ, Βλασοτίντσε, Νις, Ομπρένοβατς κ.ά.) και στη συνέχεια αρκετές μεγάλες γειτονιές στο Βελιγράδι ακολούθησαν. Πλέον, έχουν προγραμματιστεί συνελεύσεις σε όλη τη πρωτεύουσα.

Βίντεο από μία από αυτές:

IG @vidik_srbije

Narod preuzima stvari u svoje ruke ,narod je nosilac suvereniteta države .Večeras je održan prvi gradjanski zbor na Vračaru . Narednih dana će okupljanja naroda, zvano Zbor ,održati širom Srbije. #zbor #vracar #vračar #beograd #belgrade #beogradsrbija… pic.twitter.com/f87HahrQYp

— Željko Kisa (@ZeljkoKisa) March 19, 2025

Παρακάτω ακολουθεί η εμπειρία ενός κατοίκου του Νόβι Μπέογκραντ (Νέο Βελιγράδι) από την πρώτη συνέλευση της γειτονιάς του, όπως μας στάλθηκε στο Αυτολεξεί:

Μόλις γύρισα από μια συνέλευση γειτονιάς τεσσάρων μεγάλων οικοδομικών τετραγώνων από το Νόβι Μπέογκραντ.

Η διαδικασία πήγε πολύ καλά. Ήμασταν 250-300 άτομα και υπήρξαμε πολύ αποτελεσματικά. Το αρχικό κάλεσμα βγήκε από τις ήδη υπάρχουσες ομάδες ορισμένων γειτονιών στο Facebook. Πολλά άτομα ξεκίνησαν να εκφράζουν την ιδέα της δημιουργίας μιας συνέλευσης γειτονιάς στο τετράγωνό τους, μέχρι που οι κάτοικοι του ενός τετραγώνου κάλεσαν τα υπόλοιπα τρία να συμμετάσχουν μέσω μιας ανάρτησης με την ημερομηνία, τον τόπο συγκέντρωσης και πληροφορίες σχετικά με το ποια τετράγωνα αφορά. Τα νέα της συνέλευσης εξαπλώθηκαν γρήγορα και αυθόρμητα.

Η τοποθεσία που η συνέλευση θα έπαιρνε μέρος θα ήταν σε ένα τετράγωνο που βρισκόταν σχετικά στη μέση και πιο συγκεκριμένα στο πάρκο του. Η διοργανώτρια –μια καθημερινή, μεσήλικη γυναίκα, υποστηρίκτρια του φοιτητικού κινήματος– ανέβηκε σε ένα ξύλινο παγκάκι και διάβασε τους κανόνες για μια αμεσοδημοκρατική συνέλευση που βρήκε σε κάποιο φοιτητικό γκρουπ, μέσω ενός μεγαφώνου και απευθείας ζήτησε από κάποιο εθελοντή να αναλάβει τον συντονισμό.

Ο κόσμος έμαθε τους κανόνες μιας αμεσοδημοκρατικής συνέλευσης μέσα σε περίπου 10 λεπτά. Όταν κάποιο άτομο ήθελε να πάρει τον λόγο, πλησίαζε τη γυναίκα με το μεγάφωνο και απευθύνονταν στους ύπόλοιπους. Ολοκληρώσαμε τη συζήτηση παίρνοντας τέσσερις αποφάσεις και ψηφίσαμε για ό,τι είχαμε να ψηφίσουμε σε μιάμιση ώρα το πολύ.

Ο περισσότερος κόσμος που πήρε μέρος ήταν μεσήλικες, λίγο λιγότεροι ήταν οι νέοι και μετά οι ηλικιωμένοι. Υπήρχαν μερικοί φοιτητές από τις κατηλειμμένες σχολές ή τα συντονιστικά τους που μας βοήθησαν σε κάποια τεχνικά σημεία. Έγινε λόγος για το αν θα πρέπει να επιτρέπεται στους ανθρώπους που συμμετέχουν σε κόμματα να παρευρίσκονται στις συνελεύσεις. Ψηφίστηκε πως θα μπορούν να έρχονται. Η πρότασή μου, όποιο άτομο κάποιου κόμματος παίρνει τον λόγο να αναφέρει και σε ποιο κόμμα ανήκει, καταψηφίστηκε. Ωστόσο, κάθε φορά που κάποιος έπαιρνε τον λόγο, μας έλεγε το όνομά του, το τετράγωνο στο οποίο μένει και πως “δεν ανήκει σε κάποιο κόμμα”, ενώ οι λίγοι που ήταν κομματικοποιημένοι το έλεγαν.

Κάποια στιγμή, υπήρξε μια συζήτηση για το αν θα έπρεπε να παρέμβουμε όλοι σε μια συνεδρίαση του δήμου του Νόβι Μπέογκραντ, προκειμένου να επιστρέψει η οργάνωση των τοπικών κοινοτήτων στο επίπεδο των οικοδομικών τετραγώνων, διότι αυτό θα έδινε βαρύτητα στις Συνελεύσεις.

Στην αρχή, υπήρξε μια αρκετά νομικού χαρακτήρα προσέγγιση και συζήτηση, αλλά όταν πήρα τον λόγο υποστήριξα ότι εμείς οι ίδιοι, με τη συνεύρεση και την αυτοοργάνωση, δίνουμε από μόνοι μας βάρος και σημασία στη διαδικασία και ότι αυτή δεν θα έπρεπε να εξαρτάται από κάποιο νόμο. Η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων συμφώνησε με αυτό, ακόμη και αν λίγα λεπτά νωρίτερα συζητούσανε για το αν θα έπρεπε να χρησιμοποιήσουμε νόμιμες οδούς. Όταν κάτι παρουσιάζεται στους ανθρώπους με ωραίο και λογικό τρόπο, ξέρουν πώς να αναγνωρίσουν τι είναι καλό για αυτούς και θα το υιοθετήσουν, είτε ψηφιστεί είτε όχι. Αυτό πίστευα και θα πιστεύω πάντα. Η άμεση δημοκρατία απλώς το επιβεβαιώνει.

Ας συνεχίσουμε να ζυμωνόμαστε!

————————————————————

The post Συνελεύσεις Πολιτών στη Σερβία: Ανταπόκριση κατοίκου του Νόβι Μπέογκραντ από την 1η συνέλευση της γειτονιάς του first appeared on Aυτολεξεί.

Και εκεί που καθόμασταν χθες και συζητούσαμε μέχρι αργά στα κοινωνικά δίκτυα για τον χαρακτήρα και την πορεία των διαμαρτυριών στη Σερβία, οι οποίες πυροδοτήθηκαν από το δυστύχημα-έγκλημα στο Νόβι-Σαντ, «σκάει» τα ξημερώματα η είδηση του τραγικού χαμού 59 (έως τώρα) νέων ανθρώπων και του τραυματισμού… 150 ατόμων σε κλαμπ που κάηκε ολοσχερώς στη Βόρεια Μακεδονία.

Πώς προκλήθηκε; Από πυροτεχνήματα που ερρίφθησαν σε κλειστό χώρο… Άρπαξε φωτιά η στέγη, καθώς ήταν φτιαγμένη από φτηνά και εύφλεκτα υλικά, λαμπαδιασε όλο το κλαμπ και οι…1.500 άνθρωποι που ήταν μέσα έπρεπε να βγουν από μια και μοναδική έξοδο κινδύνου… Προφανώς δεν πληρούσε τους στοιχειώδεις κανόνες ασφαλείας και προφανώς η άσκηση ελέγχου από τις αρμόδιες αρχές ήταν κάτι λιγότερο από πλημμελής… Και συνειρμικά πήγε το μυαλό μου σε μια πανομοιότυπη τραγωδία-έγκλημα στο κλαμπ Colectiv στη Ρουμανία τον Νοέμβριο του 2015…

Και όλα αυτά ενώ εδώ στα καθ΄ημάς ρίχνει για πάνω από δύο χρόνια βαριά τη σκιά του το έγκλημα των Τεμπών (του οποίου προηγήθηκαν και άλλα εγκλήματα, όπως στο Μάτι και τη Μάνδρα, για να μην ξεχνιόμαστε) και για το οποίο ακόμα προσπαθούμε να βγάλουμε άκρη… Πόσα μέτρησα έως τώρα; Ένα, δύο, τρία, τέσσερα… Τέμπη στα Βαλκάνια…

Στα Βαλκάνια, των οποίων οι μνημονικοί-συμβολικοί τόποι και οι κυρίαρχες αφηγήσεις φέρουν ακόμα έντονη τη σφραγίδα του αλληλοσπαραγμού και των εθνοκαθάρσεων… Στα Βαλκάνια των ωμών ξένων επεμβάσεων και των διεφθαρμένων εγχώριων ελίτ, οι οποίες τάισαν τους λαούς τόσο με μπόλικες δόσεις νοσηρής εθνικοφροσύνης όσο και με επαγγελίες για οικονομική ανάπτυξη (sic!) και σύγκλιση με τη Δύση, προκειμένου αυτές να λυμαίνονται ανενόχλητες τους πλουτοπαραγωγικούς πόρους και να ξεπουλούν τα δημόσια αγαθά των χωρών-προτεκτοράτων τους… Και προκειμένου να αλώσουν ανενόχλητες τους θεσμούς και τους κρατικούς μηχανισμούς, ώστε να λογοδοτούν μόνο στις ξένες εταιρείες και να κλείνουν επιτυχημένα… επιχειρηματικά deals με τους πάντα πρόθυμους ”προστάτες” τους…

Έλα όμως που τώρα οι φούσκες που δημιούργησαν τα απόνερα είτε της «ερήμου του μετασοσιαλισμού»- για να παραφράσω τον εύστοχο τίτλο του βιβλίου των Igor Stiks και του Srećko Horvat- είτε της πλαστής ευημερίας της Ελλάδας ως… ηγέτιδας δύναμης της ΕΕ στα Βαλκάνια (sic!) σκάνε η μία μετά την άλλη πάνω στους πολίτες…

Και οι πολίτες θα αρχίσουν αργά ή γρήγορα να διαπιστώνουν ότι αυτός ο… Άλλος, αυτός που απειλεί τη ζωή, την ασφάλεια, την αξιοπρέπεια και την ποιότητα ζωής τους δεν είναι ο… «μοχθηρός» Βαλκάνιος γείτονας… Ο «εχθρός» δεν είναι εκτός των τειχών, είναι εντός των τειχών. Και δεν υπάρχει περίπτωση αυτή η τόσο οδυνηρή διαπίστωση να μην πυροδοτήσει αντιδράσεις και εξελίξεις.

Ήδη γίνεται στη Σερβία και την Ελλάδα. Και στη Ρουμανία το 2015 είχε βγει πολύς κόσμος στους δρόμους για κάμποσες μέρες. Και μπορεί αυτές οι κινητοποιήσεις να μην είχαν θεαματικά αποτελέσματα πολιτικής ανατροπής σε βραχύ χρόνο (πάντως είχε πέσει τότε η κυβέρνηση), αποτέλεσαν όμως σημαντική παρακαταθήκη και έχουν χαραχτεί στη συλλογική μνήμη των Ρουμάνων. Δεν ξέρω τι μέλλει γενέσθαι με την ανείπωτη τραγωδία η οποία είναι ακόμα σε εξέλιξη στη Βόρεια Μακεδονία. Ανεβαίνει συνεχώς ο αριθμός των νεκρών. Μπορεί όλο αυτό να πυροδοτήσει εξελίξεις, μπορεί και όχι…

Αν αύριο-μεθαύριο βγουν και αυτοί στους δρόμους, τι θα πούμε; Ότι είναι και αυτοί υποκινούμενοι από ξένα κέντρα; Να το δεχτούμε και αυτό αλλά επαρκεί πλέον αυτό ως ερμηνεία;; Κινητήριοι μοχλοί των εν εξελίξει κινητοποιήσεων και των κινητοποιήσεων που θα έρθουν είναι οι πολιτικές του κέρδους, η διαφθορά, η παντελής έλλειψη λογοδοσίας και οι αυταρχικές πρακτικές. Γενεσιουργός αιτία είναι το νοσηρό υπόστρωμα που διαμορφώθηκε στις σχέσεις πολίτη-κράτους τα τελευταία χρόνια και περιέγραψα παραπάνω. Και ναι, οι διεθνοτικές εντάσεις και οι εύθραυστες γεωπολιτικές ισορροπίες (τώρα ειδικά με τον Τραμπ στην εξουσία και το ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον η όποια πρόβλεψη καθίσταται εξαιρετικά δυσχερής) είναι δύο παράμετροι που πρέπει πάντοτε να έχουμε υπόψη μας.

Σε αυτές όμως τις παραμέτρους έρχεται να προστεθεί ένας νέος καταλύτης. Είναι η νέα γενιά και τα κοινωνικά κινήματα. Στην περίπτωση π.χ. της Σερβίας τα βασικά δρώντα υποκείμενα είναι οι φοιτητές, οι οποίοι δεν έχουν βιωμένες μνήμες των εθνικιστικών παθών της δεκαετίας του ’90 και δεν χειραγωγούνται από τα τοξικά εθνικιστικά αφηγήματα του Βούτσιτς. Αυτό που βιώνουν όμως είναι μια καθημερινότητα που τους συνθλίβει. Το ότι μέχρι τώρα έχουν καταφέρει να κρατήσουν το κίνημα ακηδεμόνευτο είναι ένα τεράστιο κατόρθωμα από μόνο του. Και συνιστά ήδη ένα case study.

Υ.Γ. 1. Case study για εμάς που ασχολούμαστε με τα Βαλκάνια συνιστούν και οι… αμοιβάδες που κάτω από την τραγική είδηση για τον χαμό νέων ανθρώπων στη Βόρεια Μακεδονία έβγαλαν όλον τους τον οχετό για τη γείτονα χώρα…

Υ.Γ. 2. Χθες μαζί με όλα τα άλλα προσπαθούσα να τελειώσω ένα κείμενο για τις τραυματικές και διαιρεμένες μνήμες στη Βοσνία… Και για τους πολέμους στην πρώην Γιουγκοσλαβία κατά τη δεκαετία του ’90. Και ταυτόχρονα «σκάγανε» στην αρχική μου σελίδα ειδήσεις και αναρτήσεις Κροατών, Σλοβένων και Βόσνιων Μουσουλμάνων συναδέλφων, φοιτητών και άλλων που εκδήλωναν την αμέριστη στήριξή τους στον αγώνα των Σέρβων φοιτητών…

The post Ένα, δύο, τρία πολλά Τέμπη στα Βαλκάνια… first appeared on Aυτολεξεί.

Οι φοιτητές των κατειλημμένων σχολών της Σερβίας, σε ένα ανοιχτό κάλεσμα προς την υπόλοιπη κοινωνία, προτρέπουν τον κόσμο στη δημιουργία συνελεύσεων πολιτών ως αντίδοτο στην πολιτική κρίση της χώρας. Εν όψει της συγκέντρωσης στο Βελιγράδι στις 15 Μαρτίου -οπού και αναμένεται να είναι η μεγαλύτερη στην ιστορία της χώρας-, το φοιτητικό κίνημα αποφασίζει να αφήσει πίσω τον πρωταγωνιστικό ρόλο που είχε μέχρι σήμερα στις κινητοποιήσεις αλλά και να μοιραστεί την εμπειρία του τρόπου οργάνωσής του. «Μπορεί η αντιπροσωπευτική δημοκρατία να έχει αποδειχτεί ανίκανη να λύσει τα προβλήματά μας, αλλά το μοντέλο της άμεσης δημοκρατίας από την άλλη έχει πολύ καλές πιθανότητες», γράφουν…

Η ΕΠΙΣΤΟΛΗ: 

Εμείς, οι φοιτητές, έχουμε αποκλείσει τις σχολές μας σε όλη τη Σερβία εδώ και σχεδόν τέσσερις μήνες.

Τα αιτήματά μας δεν έχουν ακόμη ικανοποιηθεί, και όσο περισσότερη πίεση ασκούμε στους θεσμούς να κάνουν τη δουλειά τους, τόσο περισσότερη πίεση δεχόμαστε πίσω.

Λόγω της αυξανόμενης συμμετοχής των πολιτών και άλλων κομματιών της κοινωνίας, το κινημά μας δεν μπορεί να θεωρείται πλέον μόνο φοιτητικό. Η κοινωνία μας είναι πλέον ενωμένη όσο ποτέ άλλοτε -πρώτα απ’ όλα γύρω από το πένθος για την τραγωδία αλλά εξίσου και γύρω από τον αγώνα μας για δικαιοσύνη. Ωστόσο, το ερώτημα που απασχολεί τους πάντες παραμένει: Ποιο είναι το επόμενο βήμα;

Ό,τι έχουμε πετύχει εμείς οι φοιτητές μέχρι σήμερα είναι χάρη στην αυτοοργάνωση με βάση τις αρχές της άμεσης δημοκρατίας και των Γενικών Συνελεύσεων.

Οι Γενικές Συνελεύσεις είναι συνελεύσεις για όλα τα μέλη μιας συλλογικότητας, όπου όλοι ισότιμα προτείνουν, συζητούν αλλά και αποφασίζουν με βάση την πλειοψηφία. Σε αντίθεση με το καθιερωμένο μοντέλο της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, όπου όλη η εξουσία και οι ευθύνες αφήνονται στους εκλεγμένους αντιπροσώπους οι οποίοι και διαμορφώνουν τις τύχες μας, με την άμεση δημοκρατία όλα τα άτομα ρωτούνται αλλά και είναι εξίσου υπεύθυνα για τις υποθέσεις που τους αφορούν.

Ο καθένας έχει το δικαίωμα να συμμετέχει στη διακυβέρνηση της χώρας του, άμεσα ή μέσω ελεύθερα εκλεγμένων αντιπροσώπων, κάτι το οποίο κατοχυρώνεται από το άρθρο 21 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Παράλληλα, το άρθρο 2 του Συντάγματος της Δημοκρατίας της Σερβίας μάς λέει ότι: Κανένας κρατικός φορέας, πολιτική οργάνωση, ομάδα ή ατομο δεν μπορεί να ιδιοποιηθεί την πολιτική εξουσία (sovereignty) από τους πολίτες.

Το άρθρο 67 του νόμου για την Τοπική Αυτοδιοίκηση ορίζει: Οι μορφές άμεσης συμμετοχής των πολιτών στην τοπική αυτοδιοίκηση είναι α’) οι πρωτοβουλίες πολιτών β’) η συνέλευση των πολιτών και γ’) το δημοψήφισμα. Ο ίδιος νόμος στο άρθρο 69 μάς λέει: Η Συνέλευση των Πολιτών υιοθετεί αιτήματα και προτάσεις με την πλειοψηφία όσων είναι παρόντες και τις διαβιβάζει στη συνέλευση, στα επιμέρους όργανα ή στις ανάλογες υπηρεσίες της τοπικής αυτοδιοικητικής μονάδας.

Άρα, ό,τι είναι η Γενική Συνέλευση για τους φοιτητές, είναι οι Συνελεύσεις Πολιτών για το λαό. Ωστόσο, λόγω του έντονου συγκεντρωτισμού και της διαφθοράς του συστήματος, η Τοπική Αυτοδιοίκηση, και μαζί τους οι τοπικές κοινωνίες, τείνουν να παραμελούνται.

Η δύναμη του φοιτητικού κινήματος έγκειται στην άμεση δημοκρατία, η οποία, σε αντίθεση με την αντιπροσωπευτική δημοκρατία, δεν υπόκειται στις χειραγωγήσεις και τη δωροδοκία.

Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία είναι προφανώς ανίκανη να επιλύσει την επί δεκαετίες κοινωνικοπολιτική κρίση της χώρας μας, ενώ το μοντέλο της άμεσης δημοκρατίας, με βάση την εμπειρία μας, έχει πολύ καλές πιθανότητες.

Οι φοιτητές δεν είναι, δεν θέλουν αλλά και δεν μπορούν να αποτελέσουν αντανάκλαση της γενικής βούλησης. Οι απαντήσεις στα γενικότερα πολιτειακά και κοινωνικά ζητήματα που συζητιούνται σήμερα, δεν αφορούν μόνο τους φοιτητές και ως εκ τούτου, δεν πρέπει να πέφτουν μόνο στους δικούς μας ώμους.

Όλοι οι πολίτες, οι οποίοι σύμφωνα με το Σύνταγμά μας είναι οι αμετάκλητοι φορείς της εξουσίας, θα πρέπει να συμπεριληφθούν στη διαδικασία συζήτησης και λήψης αποφάσεων για τα θέματα της τρέχουσας κρίσης. Γι’αυτό καλούμε τους πάντες να επικεντρωθούν στην τοπική αυτοδιακυβέρνηση και να οργανωθούν με ανεξάρτητο τρόπο, σύμφωνα με το μοντέλο της άμεσης δημοκρατίας, μέσω του σώματος της Συνέλευσης των Πολιτών που προβλέπει ο νόμος.

Όσοι ενδιαφέρονται, θέτουν ερωτήματα και αποφασίζουν – και αυτό είμαστε όλοι εμείς.

-Οι Φοιτητές από τα αποκλεισμένα Πανεπιστήμια

The post Επιστολή από τους φοιτητές της Σερβίας – Προτρέπουν τον κόσμο στη δημιουργία Συνελεύσεων Πολιτών first appeared on Aυτολεξεί.