Ο καπιταλισμός γεννήθηκε με γενοκτονία, γεννήθηκε με αποικισμό, υποδούλωση και κυνήγι μαγισσών. Υπήρξε ένα βίαιο πατριαρχικό σύστημα σε όλη του την ιστορία. Οδήγησε σε δύο Παγκόσμιους Πολέμους που σκότωσαν εκατομμύρια ανθρώπους. Μετά το τέλος του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, υπήρξε ένα είδος συμβιβασμού που οδήγησε σε κάποιες διαπραγματεύσεις και αναγνώριση κάποιων δικαιωμάτων των ανθρώπων, μαζί με μια διαδικασία επαναποικισμού. Τώρα όλα αυτά έχουν διαγραφεί, εισερχόμαστε σε μια νέα φάση της καπιταλιστικής πατριαρχίας και νομίζω ότι είναι πολύ σημαντικό να σκεφτούμε τι σημαίνει αυτό.

Σε αυτό το πλαίσιο θέλω να μιλήσω σχετικά με το τι είδους αγώνα και τι είδους κίνημα χρειαζόμαστε. Πρώτα απ’ όλα, είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι αυτό που είπα πολλές φορές τα τελευταία χρόνια, είναι αυτό που βλέπουμε τώρα, στην Παλαιστίνη, στο Σουδάν ή στο Κονγκό – μια ακραία εκδήλωση μιας διαδικασίας που αναπτύσσεται, προετοιμάζεται, προχωρά από τα τέλη της δεκαετίας του 1970. Από την αρχή της μεγάλης αντεπανάστασης ενάντια στο κίνημα της δεκαετίας του 1960, ενάντια στην αποαποικιοποίηση, ενάντια στο φεμινιστικό κίνημα, ενάντια στο αντιπολεμικό κίνημα.

Έτσι, έχουμε μια ολόκληρη διαδικασία από τη δεκαετία του ’70, που κορυφώνεται με την κρίση χρέους, τη διαρθρωτική προσαρμογή, την επιβολή όρων σε πολλές χώρες του κόσμου, η οποία έχει διαλύσει τον κοινωνικό ιστό αυτών των χωρών, καταδικάζοντας πολλούς ανθρώπους στη μετανάστευση και αναγκάζοντας σε μαζικές εκτοπίσεις ανθρώπων από τη γη τους. Έτσι, είναι πολύ σημαντικό να δούμε τώρα ότι η ακραία βία, η γενοκτονική βία, τα σχέδια εξόντωσης που είδαμε να εκτυλίσσονται, συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Όχι μόνο στην περίπτωση της Παλαιστίνης, αλλά και πέρα από αυτήν. Η Παλαιστίνη δεν είναι μια μεμονωμένη, ή μια ακραία εξαιρετική περίπτωση. […]

Σε αυτό το πλαίσιο, το ζήτημα της μετακίνησης είναι πολύ σημαντικό – να δούμε ότι οι διαδηλώσεις και η δημιουργία διεθνών δικτύων είναι θεμελιώδους σημασίας. Αλλά ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να επανεξετάσουμε ποιοι είναι οι μηχανισμοί σε καθημερινή βάση που στην πραγματικότητα τροφοδοτούν αυτό το σύστημα, που επιτρέπουν στο καπιταλιστικό σύστημα να αναπαράγεται. Πρέπει να μάθουμε να απενεργοποιούμε τον καπιταλισμό, όχι μόνο αντιμετωπίζοντάς τον στους δρόμους και στις μαζικές διαδηλώσεις, αλλά και με όρους αλλαγής της οργάνωσης της κοινωνικής αναπαραγωγής. Γιατί ακριβώς λόγω της διαδικασίας δόμησης της κοινωνικής αναπαραγωγής, η οποία εξαρτάται από τις συγκρούσεις, τις ιεραρχίες, τη διαίρεση και την υποτίμηση ενός ολόκληρου πληθυσμού, βρισκόμαστε σήμερα σε αυτή την κατάσταση. Και εδώ, νομίζω, το φεμινιστικό κίνημα έχει μια πολύ σημαντική θέση. Αλλά θα πρέπει να μιλήσουμε για συγκεκριμένα τμήματα του φεμινιστικού κινήματος, διότι υπάρχουν διαφορετικοί τύποι φεμινισμού.

Υπάρχουν πολλοί φεμινισμοί, και υπάρχει ένας φεμινισμός που είναι πραγματικά αντίθετος με τη χειραφέτηση – ο νεοφιλελεύθερος, κρατικά υποστηριζόμενος φεμινισμός, που είναι αντίθετος με αυτό που λέω. Από την άλλη πλευρά, ο φεμινισμός στη Λατινική Αμερική, για παράδειγμα, είναι ένας λαϊκός φεμινισμός, που έχει τις ρίζες του στη μαζική πάλη, ένας φεμινισμός που θεωρείται πραγματικά ως ένα θεμελιώδες έδαφος πάλης στο έδαφος της αναπαραγωγής, που αγγίζει κάθε πτυχή της ζωής. Η αναπαραγωγή είναι η τροφή, η γεωργία, οι σεξουαλικές σχέσεις, η υγεία, η εκπαίδευση, η πολιτιστική παραγωγή.

Κατά μία έννοια, είναι δυνητικά ένα κίνημα που μπορεί να δημιουργήσει κοινό έδαφος μεταξύ διαφορετικών κινημάτων, δείχνοντας τη συνέχεια, για παράδειγμα, μεταξύ της οικονομικής κρίσης, της εξαθλίωσης, της αποστέρησης και της οικολογικής καταστροφής του πλανήτη. Και με αυτή την έννοια μπορεί πραγματικά να δημιουργήσει δίκτυα. Το είδος των δικτύων που αρχίσαμε να βλέπουμε τη δεκαετία του 1990 με το κίνημα κατά της παγκοσμιοποίησης, το οποίο νομίζω ότι ήταν πολύ ισχυρό και συνεχίζει να παραμένει ένα είδος παραδείγματος για το τι θα μπορούσε να είναι ένα είδος αγώνα και κυκλοφορίας εμπειριών.

Και φυσικά, το εργατικό κίνημα. Νομίζω ότι, δυστυχώς, ειδικά στις Ηνωμένες Πολιτείες, από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, βλέπουμε ένα εργατικό κίνημα που έχει παραιτηθεί, που έχει αποδεχτεί τις πολιτικές του κράτους, που έχει συνεργαστεί με την αυτοκρατορική πολιτική, με την αποικιοκρατία, και έχει παραιτηθεί από την δύναμη να αποφασίζει για το τι θα παράγεται, ποια θα είναι η μορφή της παραγωγής κ.λπ. Έχει αποδεχτεί να περιορίσει τις διαπραγματεύσεις του στο ζήτημα των μισθών και των συντάξεων. Όσο σημαντικά και αν είναι αυτά, το εργατικό κίνημα έχει παραιτηθεί από τη λήψη αποφάσεων για ζητήματα ευρύτερου κοινωνικού χαρακτήρα, όπως η μη παραγωγή βομβών ή τοξικών υλικών που θα καταστρέψουν τη φύση και τη ζωή των ανθρώπων. Νομίζω ότι χρειαζόμαστε ένα νέο εργατικό κίνημα με ένα ολοκληρωμένο όραμα, με τον ίδιο τρόπο που χρειαζόμαστε ένα φεμινιστικό κίνημα με ολοκληρωμένο όραμα. […]

Πρέπει να επανεξετάσουμε και να αναδιαρθρώσουμε, μέσα στην κοινότητα, μορφές αναπαραγωγής που είναι πιο αυτόνομες. Που αποσυνδέονται από το καπιταλιστικό σύστημα. Αυτό είναι πλέον κάτι εξαιρετικά απαραίτητο και πιστεύω ότι είναι μία από τις προϋποθέσεις για να μπορέσουμε να ανατρέψουμε την επίθεση που βιώνουμε σήμερα—μια ανοιχτή διαδικασία εξόντωσης λαών και λεηλασίας των φυσικών πόρων.

Για παράδειγμα, γνωρίζουμε ότι πίσω από τη μαζική εκδίωξη του παλαιστινιακού λαού βρίσκεται η ανακάλυψη τεράστιων κοιτασμάτων φυσικού αερίου ανοιχτά της Γάζας από το 2002. Δεν πρόκειται μόνο για την αποικιοκρατική φαντασίωση μετατροπής της Γάζας σε τουριστικό θέρετρο για τους πλούσιους, αλλά και για την κατάληψη αυτών των πόρων.

Πιστεύω ότι χρειαζόμαστε πραγματικά κινήματα που να δρουν σε διάφορα μέτωπα. Να δρουν στο μέτωπο της κοινοτικής οργάνωσης της κοινωνικής αναπαραγωγής και της δημιουργίας νέων μορφών αλληλεγγύης, της δημιουργίας νέων μορφών κοινής αναπαραγωγικής εργασίας που θα επιτρέψουν στους ανθρώπους να αποκτήσουν τη δύναμη να αντιμετωπίσουν το κράτος. Και ταυτόχρονα να δρουν για τη δημιουργία διεθνών δικτύων μέσω των οποίων θα μπορούμε να ενώσουμε τις προσπάθειές μας με εκείνους σε όλο τον κόσμο που σήμερα γίνονται αντικείμενο αυτής της απίστευτης βίας που ξεδιπλώνεται παντού.

Βίντεο από ολόκληρη την ομιλία:

The post Σίλβια Φεντερίτσι: Για ένα διεθνές φεμινιστικό κίνημα ενάντια στην καπιταλιστική πατριαρχία first appeared on Aυτολεξεί.

Τη Σίλβια Φεντερίτσι τη διαβάζουν οι πολύ νέες. Τα πιο μεγάλα ΜΜΕ την αντιμάχονται. Η Σίλβια Φεντερίτσι είναι 80 ετών και διατηρεί μια αισιόδοξη φωνή: είτε τη ρωτήσεις για τη Meloni είτε για την Αριστερά, τον νεοφιλελευθερισμό ή τον Rubiales, δεν δίνει καμιά απάντηση χωρίς πάθος. Φιλόσοφος, φεμινίστρια και ριζοσπάστρια, σημάδεψε τη δεκαετία του εβδομήντα με το «Salario contro il lavoro domestico», τη δεκαετία του ογδόντα με το «Il grande Calibano» και εξακολουθεί να καθοδηγεί ακτιβίστριες κάθε γενιάς. Υπερβαίνει τον χρόνο και τον τόπο: ζει στη Νέα Υόρκη, γεννήθηκε στην Πάρμα.

Francesca De Benedetti: Θα λάβετε μέρος στο φεστιβάλ Re-sister που διοργανώνει η Casa delle donne και ο Δήμος της Πάρμας. Τι εντύπωση σας προκαλεί η επιστροφή στη γενέτειρα με τη Μελόνι στην κυβέρνηση;

Σίλβια Φεντερίτσι: Συγκινούμαι που βρίσκομαι εδώ, και που επιστρέφω στο σπίτι των γονιών μου, όπου τώρα μένει η αδερφή μου. Δεν έχασα ποτέ την επαφή μου με την Πάρμα. Μόνο η πανδημία με υποχρέωσε να αραιώσω τα ταξίδια μου στην Ιταλία. Εδώ βλέπω τις ίδιες τάσεις όπως στις ΗΠΑ και διεθνώς.

FDB: Σε ποιες τάσεις αναφέρεστε;

ΣΦ: Η εμπορευματοποίηση της ύπαρξης, η αυξανόμενη δυσκολία στη χρήση των κοινωνικών υπηρεσιών. Οι θάνατοι στους εργασιακούς χώρους και οι κοινωνικές διακρίσεις που βιώνονται εδώ συνδέεται με αυτό που παρατηρώ στις ΗΠΑ. Ανάμεσα στις θετικές τάσεις, ωστόσο, είναι η κυκλοφορία θεωριών και πρακτικών: υπάρχουν οικολογικά και φεμινιστικά κινήματα με ιδέες για το μέλλον.

FDB: Ωστόσο, η λέξη «μέλλον», και αυτή η διάσταση, σχεδόν απουσιάζουν από τον δημόσιο λόγο. Συναντάμε πιο συχνά τη νοσταλγία. Και η αριστερά δείχνει να βρίσκεται σε άμυνα.

ΣΦ: Συμφωνώ απολύτως, και αυτό ισχύει και εκτός Ιταλίας. Στην πραγματικότητα, εγώ δεν μιλάω για προοδευτικά κόμματα. Σε αυτό το μέτωπο, δυστυχώς, υπάρχει ένας χορός μεταξύ δεξιάς και αριστεράς, και σε πολλά βασικά θέματα είναι δύσκολο να δεις τις μεταξύ τους διαφορές. Μιλάω για το μέλλον γιατί έχω κατά νου αυτόν τον κόσμο του ακτιβισμού που μεγαλώνει – αν και έχει γίνει αόρατος στα μεγάλα μέσα ενημέρωσης – και γνωρίζει καλά ότι χρειάζεται ριζική αλλαγή. Κοιτάξτε τις κλιματικές καταστροφές –στην Ελλάδα είδα αποκαλυπτικές σκηνές– ή τους μετανάστες που προσπαθούν να ξεφύγουν μέσα σε απελπιστικές συνθήκες. Είναι ο καπιταλισμός που δεν μας δίνει μέλλον, που μας παραδίδει έναν ερημοποιημένο κόσμο.

FDB: Η λέξη «ριζοσπαστικό» επιστρέφει συχνά σε όλη τη διαδρομή σας. Ιδρύσατε επίσης την Radical Philosophy Association. Τι σημαίνει για εσάς;

ΣΦ: Η ριζοσπαστική σκέψη για μένα δεν είναι απλώς σκέψη: είναι τρόπος ζωής. Δεν είμαι ηθικολόγος, αλλά έχω μια ηθική αρχή: δεν μπορούμε να χτίσουμε τη ζωή μας πάνω στα βάσανα των άλλων. Επιπλέον, δεν υπάρχει πιο ικανοποιητική δημιουργική δραστηριότητα από το να ζεις για να αλλάξεις τον κόσμο.

FDB: Όσο εμείς μιλάμε, η Meloni βρίσκεται στη Σύνοδο Κορυφής για το δημογραφικό με τους pro life.

ΣΦ: Ένας κόσμος τρομακτικής υποκρισίας. Πρέπει να ειπωθεί δυνατά και ξεκάθαρα ότι το pro-life είναι ένα ψέμα: επικεντρώνεται στη ζωή στη μήτρα, αλλά δεν ενδιαφέρεται για το αν το παιδί έχει πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, στο σχολείο, στην τροφή. Αυτό δεν συνιστά βοήθεια για τις γυναίκες. Είναι μια μορφή πειθαρχίας των γυναικών. Κι έπειτα, με τους ανθρώπους που πεθαίνουν στη Μεσόγειο μέσα στην αδιαφορία, για ποιο είδους pro life μιλάμε; Και τι γίνεται με την έλλειψη προστασίας στην εργασία, με τους θανάτους που προκύπτουν;

FDB: Μια γυναίκα πρωθυπουργός κάνει την Ιταλία λιγότερο σοβινιστική;

ΣΦ: Φυσικά και όχι. Η Meloni είναι επικεφαλής ενός κόμματος που περιλαμβάνει τους «Αδερφούς της Ιταλίας». Πού είναι οι αδερφές;

FDB: Η αδερφή της Meloni βρίσκεται πλέον στην κορυφή αυτού του κόμματος …

ΣΦ: (Γελά). Το να είσαι γυναίκα από μόνο του δεν αρκεί για να ορίσεις την πολιτική πρόοδο. Από την αρχή του φεμινιστικού κινήματος λέμε ότι η γυναίκα ως πολιτικό υποκείμενο είναι θεμελιώδες. Το σώμα και η σεξουαλικότητα είναι εδάφη που διασχίζονται από την πολιτική και τις σχέσεις εξουσίας.

FDB: Πώς σας φαίνονται τα λόγια της πρωθυπουργού και του Andrea Giambruno* για τους βιασμούς; Η Meloni λέει ότι πρέπει «να κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε για να μην βρεθούμε στη θέση που θα επιτρέψει σε αυτά τα ζώα να κάνουν αυτό που θέλουν».

ΣΦ: Είναι μια θυσιαστική εικόνα των γυναικών. Οι συστάσεις που απευθύνει η Meloni στις μητέρες –μην βγαίνετε αργά, μην ντύνεστε με συγκεκριμένο τρόπο– πειθαρχούν εμάς τις γυναίκες να συμπεριφερόμαστε σαν να φταίμε για το σώμα μας, αντί να πειθαρχούν τους άνδρες να μην μας θεωρούν πεδίο κατάκτησης.

FDB: Η Ισπανία βάφτισε το δικό της #MeToo με την υπόθεση Rubiales και την παραίτησή του. Είναι πραγματικά αυτός ο μεγάλος φεμινιστικός αγώνας σήμερα;

ΣΦ: Ο Rubiales έπρεπε να ζητήσει συγγνώμη. Αλλά είναι γελοίο να πιστεύουμε ότι ο φεμινισμός είναι αυτό. Γιατί δεν ζητάμε από τους υπουργούς να παραιτηθούν όταν περικόπτουν τη χρηματοδότηση από τις κοινωνικές υπηρεσίες ή όταν χρηματοδοτούν τα όπλα που σκοτώνουν τους λαούς; Γιατί δεν παραιτούνται αυτοί που εφαρμόζουν πολεοδομικές πολιτικές που αναγκάζουν τους ανθρώπους να ζουν στους δρόμους; Η Νέα Υόρκη είναι γεμάτη νέους που ζουν στην ένδεια. Εάν φτάνω στον γιατρό με μεταστάσεις επειδή δεν είχα χρήματα ή χρόνο για θεραπεία: απαιτώ παραιτήσεις.

FDB: Πώς ξαναδιαβάζετε τις θεωρίες σας για την οικιακή εργασία υπό το φως της πανδημίας;

ΣΦ: Είχα διατυπώσει μια οπτική που σήμερα είναι θεμελιώδης σε όλα τα φεμινιστικά κινήματα: η οικιακή εργασία δεν είναι «φυσική», είναι μια μορφή καπιταλιστικής παραγωγής και υποστηρίζει οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα. Ο Μαρξ έπρεπε να ξαναδιαβαστεί με αυτή την οπτική. Με τα χρόνια, αυτή η πρώτη διατύπωση για την οικιακή εργασία έχει επεκταθεί στην κοινωνική αναπαραγωγή με μια ευρύτερη έννοια. Σήμερα είναι αδύνατο να σκεφτόμαστε τον φεμινισμό χωρίς να σκεφτόμαστε επίσης την οικολογία. Ο covid έκανε ορατή μια προϋπάρχουσα κρίση – γυναίκες που ζουν λαχανιασμένες ανάμεσα σε ώρες απάνθρωπης εργασίας, παιδιά, σπίτι – και τώρα προσπαθούμε ήδη να την ομαλοποιήσουμε. Το καπιταλιστικό σύστημα καταστρέφει έναν τεράστιο κοινωνικό πλούτο γιατί η σιδηρά λογική του είναι αυτή του άμεσου κέρδους. Οι πόροι, όμως, δεν είναι απεριόριστοι.

* Ο σύντροφος της Giorgia Meloni είναι δημοσιογράφος, συγγραφέας και τηλεοπτικός παρουσιαστής. «Αν πας να χορέψεις, έχεις κάθε δικαίωμα να μεθύσεις. Αλλά αν αποφύγεις να μεθύσεις και να χάσεις τις αισθήσεις σου, ίσως αποφύγεις και κάποια προβλήματα γιατί τότε θα σε βρει ο λύκος». Αυτή την άποψη εξέφρασε δημοσίως στην εκπομπή του -μετά από δύο φρικιαστικά γεγονότα βιασμών- και προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων στην Ιταλία.

The post Σίλβια Φεντερίτσι: Σήμερα είναι αδύνατο να σκεφτόμαστε τον φεμινισμό χωρίς την οικολογία first appeared on Aυτολεξεί.

Τι είναι το «σώμα» στον καπιταλισμό; Όταν μιλάμε για το σώμα, πώς έχει επαναπροσδιοριστεί, συρρικνωθεί και ακρωτηριαστεί η αίσθηση του «εαυτού» μας σε σχέση με το σώμα μας κάτω από τη λογική του κεφαλαίου και τις επιβολές του κράτους; Ενώ οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα αφορούν όλους όσοι εργάζονται κάτω από τον καπιταλισμό, έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα και απήχηση σε εκείνες που έχουν υποφέρει περισσότερο κάτω από αυτό το παγκόσμιο σύστημα: τις γυναίκες.

Στο εξαιρετικά επιδραστικό έργο της Ο Κάλιμπαν και η μάγισσα[1], η φεμινίστρια συγγραφέας και καθηγήτρια Silvia Federici αποκάλυψε τον βάναυσο μετασχηματισμό που αναγκάστηκαν να υποστούν οι ευρωπαϊκοί πληθυσμοί στο πλαίσιο της αναδυόμενης κοινωνικής τάξης του καπιταλισμού, οι συνέπειες του οποίου αναπόφευκτα επεκτάθηκαν στον παγκόσμιο πληθυσμό, τόσο στον ανθρώπινο όσο και πέρα από αυτόν. Το τελευταίο βιβλίο της με τίτλο Πέρα από την επιφάνεια του δέρματος[2] επεκτείνει αυτή τη διερεύνηση στο πώς αυτές οι δυνάμεις συνεχίζουν να επιβάλλουν τη λογική τους στο σώμα, από τον ρόλο που έπαιξαν οι κοινωνικές επιστήμες και το ιατρικό κατεστημένο σε αυτή τη διαδικασία, μέχρι την έλλειψη φαντασίας της θεσμικής πολιτικής για την αντιμετώπιση της ρίζας του προβλήματος.

Σε αυτή τη συνέντευξη, η Federici αναλύει πώς αυτός ο συνεχιζόμενος μετασχηματισμός του σώματος επεκτείνεται προς τα μέσα, όπως και προς τα έξω. Η σύγχρονη αντίληψή μας για τον «εαυτό» είναι, χωρίς αμφιβολία, φτωχή, αλλά όπως υποδηλώνει ο τίτλος του βιβλίου της, η επανασύνδεση με ό,τι βρίσκεται πέρα από την επιφάνεια του δέρματος είναι απαραίτητη για να διεκδικήσουμε ό,τι χάθηκε σε αυτή τη μακρά και βίαιη πορεία προς τη σημερινή μας κατάσταση, με όλες τις όμορφες πράξεις αλληλεγγύης και αντίστασης, στη συνεχιζόμενη βάναυση καταπίεση της ανθρώπινης και πέρα-από-την-ανθρώπινη ζωής σε όλες τις μορφές της.

Σύλβια[…], [θ]έλω να συζητήσουμε για το νέο βιβλίο που έχετε εκδώσει με την PM Press, Beyond the Periphery of the Skin: Rethinking, Remaking, and Reclaiming the Body in Contemporary Capitalism. Πρόκειται για μια συλλογή κειμένων που αγγίζουν διάφορα θέματα, αλλά θα έλεγα ότι ο συνδετικός τους κρίκος είναι το σώμα, το πώς ο καπιταλισμός έχει περιορίσει ή μεταρρυθμίσει ή επιβληθεί στο σώμα μας, σε εμάς. Η πρώτη μου ερώτηση θα ήταν: ποια είναι μερικά από τα πιο προφανή πράγματα που προκύπτουν στη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο το σώμα έχει μετασχηματιστεί στον καπιταλισμό;

Είναι ένα θέμα που άρχισα να αναπτύσσω στο Ο Κάλιμπαν και η μάγισσα. Το τρίτο κεφάλαιο αναφέρεται στον αγώνα ενάντια στο σώμα που επαναστατεί. Εμπνεύστηκα από το γεγονός ότι όταν ξεκίνησε το φεμινιστικό κίνημα, στη δεκαετία του 1970, συχνά αναφερόταν στην πολιτική του ως «πολιτική του σώματος». Είδαμε ότι στην ιστορία του καπιταλισμού οι γυναίκες υποβλήθηκαν σε μια πολύ πιο έντονη πειθαρχία από ό,τι οι άνδρες. Είδαμε ότι ο καπιταλισμός έφτανε βαθύτερα στη ζωή μας, ιδιοποιούμενος όχι μόνο την εργασία μας αλλά ολόκληρο το σώμα μας. Αναφέρομαι στον κρατικό έλεγχο της αναπαραγωγικής μας ικανότητας, της αναπαραγωγής, της σεξουαλικότητάς μας. Αυτό συμβαίνει επειδή η αναπαραγωγική μας ικανότητα έχει τεθεί στην υπηρεσία της αναπαραγωγής των εργαζομένων. Έτσι, στο Ο Κάλιμπαν και η μάγισσα έδωσα ιδιαίτερη προσοχή στο πώς το κεφάλαιο και το κράτος έχουν οικειοποιηθεί τα σώματά μας και τα έχουν μεταμορφώσει. Στο Πέρα από την επιφάνεια του δέρματος, αντιθέτως, εξετάζω τον αγώνα που έχουν κάνει οι γυναίκες για να απελευθερώσουν το σώμα τους από τον εναγκαλισμό του κράτους και από τα όριά του.

Αυτό που συνέχει το βιβλίο, όπως αντικατοπτρίζεται στον τίτλο, είναι η ιδέα ότι δεν μπορούμε να απελευθερώσουμε τα σώματά μας ή να αλλάξουμε τις ταυτότητές μας, αν δεν αλλάξουμε τις υλικές συνθήκες της ζωής μας και αν δεν αναγνωρίσουμε ότι τα σώματά μας συγκροτούνται, ανά πάσα στιγμή, από τις σχέσεις μας με τους άλλους ανθρώπους και τον περιβάλλοντα κοινωνικό και φυσικό κόσμο. Με αυτή την έννοια, το Πέρα από την επιφάνεια του δέρματος τάσσεται ενάντια στις κύριες τάσεις της σύγχρονης επιστήμης, οι οποίες εξηγούν τι συμβαίνει στο σώμα μας, στην περίπτωση ασθενειών, για παράδειγμα, με βάση τα μη φυσιολογικά γονίδια. Ο κυτταρικός κόσμος του γονιδίου αναπαρίσταται ως μια αυτοπεριορισμένη πραγματικότητα, η οποία δεν διαμορφώνεται πλέον από τη σχέση του με το σύνολο του οργανισμού. Ωστόσο, το εκπληκτικό με το σώμα μας είναι ότι κάθε μέρος του είναι διασυνδεδεμένο και συνεχές με ό,τι βρίσκεται έξω από αυτό. Στην περίπτωση της ασθένειας, αυτό σημαίνει ότι τα περιβαλλοντικά αίτια είναι πολύ πιο σημαντικά ως παθογόνα από τα αποκλίνοντα γονίδια. Αυτό είναι ένα θέμα που κατά κάποιον τρόπο μας φέρνει πίσω στην αναγεννησιακή αντίληψη για το σώμα, όπου ο «μικρόκοσμος» (το σώμα) συνδέεται με τον «μακρόκοσμο» του σύμπαντος, τα αστέρια. Έτσι, αναλογίζομαι το σώμα με έναν πολύ εξωστρεφή τρόπο. Αυτό σημαίνει ότι αν θέλουμε να αλλάξουμε το σώμα μας πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο που εργαζόμαστε, την πρόσβαση που έχουμε στον παραγόμενο πλούτο, στη φύση. Πρέπει να δράσουμε όχι μόνο στο ίδιο το σώμα, αλλά και στις υλικές συνθήκες που διαμορφώνουν τη ζωή μας, οι οποίες αποφασίζουν τι μπορεί ή δεν μπορεί να κάνει το σώμα.

Το βιβλίο είναι δομημένο ως επιχείρημα. Ξεκινά εξετάζοντας συγκεκριμένες μορφές εκμετάλλευσης, στη συνέχεια περνάει στο πώς μπορούμε να διεκδικήσουμε την υποκειμενικότητά μας, τη σωματική μας πραγματικότητα, και καταλήγει με έναν έπαινο για το σώμα που χορεύει, ο οποίος είναι μια εξερεύνηση του σώματος ως προς τις δυνάμεις και τις δυνατότητές του. Κατά τη διαδικασία αυτή, αγγίζω τα όρια κάποιων σύγχρονων θεωριών, για να δω πόσο χρήσιμες είναι.

Στο πρώτο μέρος του βιβλίου, ασκώ κριτική στο φεμινιστικό κίνημα που δίνει σχεδόν αποκλειστικά έμφαση στην άμβλωση και περιορίζεται στην υπόθεση ότι το δικαίωμα στην άμβλωση είναι «αναπαραγωγική επιλογή», ενώ ο έλεγχος του σώματός μας σημαίνει επίσης να μπορούμε να κάνουμε τα παιδιά που θέλουμε κάτω από ασφαλείς συνθήκες. Όπως έχουν τονίσει οι ακτιβιστές του κινήματος στην αναπαραγωγική δικαιοσύνη, το να αποκαλούμε την άμβλωση «επιλογή» αγνοεί ότι το να μην αναγκαζόμαστε να τεκνοποιήσουμε παρά τη θέλησή μας είναι μόνο το αρνητικό μέρος του ελέγχου, ενώ από την εποχή της δουλείας μέχρι σήμερα, οι μαύρες και οι καστανές γυναίκες στις ΗΠΑ στερούνται το δικαίωμα στη μητρότητα. Υποστηρίζω πως δεν αποτελεί αντίφαση το γεγονός ότι ενώ κάποιες γυναίκες έχουν αναγκαστεί να τεκνοποιήσουν, άλλες πρακτικά ποινικοποιούνται αν το κάνουν. Η καπιταλιστική τάξη θέλει να αποφασίζει ποιος μπορεί να αναπαραχθεί και ποιος όχι, με τον ίδιο τρόπο που θέλει να αποφασίζει ποιος μπορεί να ζήσει και ποιος πρέπει να πεθάνει. Οι μαύρες και οι ιθαγενείς γυναίκες αντιμετώπιζαν συχνά τη στείρωση, ιδίως όταν έπαιρναν επίδομα πρόνοιας. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, είδαμε μια πολιτική στείρωσης να εφαρμόζεται σε μαζική κλίμακα σε γυναίκες σε ολόκληρο τον πρώην αποικιακό κόσμο, για να αποτρέψει, πιστεύω, τη γέννηση μιας νέας γενιάς Αφρικανών, Λατινοαμερικανών, ανθρώπων της Καραϊβικής, οι οποίοι αγωνίζονται να διεκδικήσουν τον πλούτο που αφαιρέθηκε από αυτές τις περιοχές. Ήταν μετά τον αντιαποικιακό αγώνα που οι δημογράφοι άρχισαν να μιλούν για «πληθυσμιακή έκρηξη» και για την ανάγκη «ελέγχου του πληθυσμού». Χρησίμευσε επίσης για να δικαιολογήσει την ύπαρξη της φτώχειας εν μέσω μιας αισχρής εταιρικής συσσώρευσης πλούτου και για να μεταθέσει την ευθύνη από την αποικιακή εκμετάλλευση, παλιά και νέα, στις γυναίκες του κόσμου, που κατηγορούνται ότι γεννούν πάρα πολλά παιδιά. Αυτή η ιδέα έχει γίνει το «μάντρα» της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, εξετάζω νέα ζητήματα και θεωρίες που έχουν βρεθεί στο επίκεντρο των συζητήσεων για την «πολιτική των φύλων», όπως, για παράδειγμα, η θεωρία της επιτέλεσης.

Όπως αναφέρω, η «επιτέλεση» είναι μια χρήσιμη έννοια, αλλά πρέπει να δούμε τα όριά της, καθώς πολλές πράξεις, πολλές περιπτώσεις επιτέλεσης στην πραγματικότητα υποκινούνται από περιορισμούς που έχουν τις ρίζες τους στον καπιταλιστικό καταμερισμό εργασίας. Όταν μια γυναίκα βάζει κραγιόν, όταν κάνει δίαιτα, όταν ενεργεί σεξουαλικά με έναν συγκεκριμένο τρόπο, τις περισσότερες φορές το κάνει λόγω των κοινωνικών προσδοκιών που συνδέονται με τον ρόλο της ως εργαζόμενης στην αναπαραγωγή, ως ατόμου του οποίου το κοινωνικό καθήκον είναι να εξυπηρετεί τους άνδρες, να τους παρέχει σεξουαλικές/συναισθηματικές υπηρεσίες, και του οποίου η οικονομική επιβίωση συχνά εξαρτάται από αυτό. Με άλλα λόγια, οι πράξεις «επιτέλεσης» παράγονται/παρακινούνται από ένα σύστημα καταναγκασμών που αφορούν το τι πρέπει να κάνουν οι γυναίκες για να είναι κοινωνικά αποδεκτές και να συντηρούν τον εαυτό τους και τα παιδιά τους μέσα σε ένα συγκεκριμένο σύστημα εκμετάλλευσης και έναν συγκεκριμένο καταμερισμό εργασίας. Ήθελα να επιστήσω την προσοχή στο ότι η θεωρία της επιτελέσης παρουσιάζει έλλειψη ως προς την αναγνώριση ότι ζούμε σε ένα καπιταλιστικό σύστημα εκμετάλλευσης που δομεί τον τρόπο με τον οποίο ενεργούμε, ένα σύστημα που μπορούμε να πολεμήσουμε αλλά με μεγάλο κόστος.

Ο Covid-19 αποκάλυψε τον συστημικό χαρακτήρα των ανισοτήτων που δομούν την κοινωνία μας. Είδαμε ότι το ογδόντα τοις εκατό όσων πεθαίνουν από Covid είναι άνθρωποι της μαύρης κοινότητας, άνθρωποι των οποίων οι ζωές, ακόμη και χωρίς τις επιδημίες, βρίσκονται σε συνεχή κίνδυνο, και όχι μόνο λόγω της αστυνομικής βίας, αλλά λόγω των επίμονων διακρίσεων σε κάθε πτυχή της ζωής τους. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούμε να έχουμε μια μη ρατσιστική κοινωνία αν δεν υπάρξει ριζική αλλαγή στην κατανομή του πλούτου, στην οργάνωση της στέγασης, της εκπαίδευσης, της υγειονομικής περίθαλψης. Αυτό το επιχείρημα έχει επιπτώσεις και στο ζήτημα της σεξουαλικής ταυτότητας. Όσο κρίσιμο και αν είναι να μπορεί κανείς να αλλάξει τη σεξουαλική του ταυτότητα, ο αγώνας για να διασφαλιστεί η δυνατότητά του πρέπει να συνδεθεί με τον αγώνα των κινημάτων που αγωνίζονται ενάντια στην εκμετάλλευση της εργασίας και ευρύτερα στη λογική που διαμορφώνει την καπιταλιστική οργάνωση της ζωής.

Ναι, κάτι που μου έρχεται ως ερώτημα είναι οι τρόποι με τους οποίους πολλές από τις αξίες του καπιταλισμού έχουν εσωτερικευτεί τόσο βαθιά για εκατοντάδες χρόνια, ώστε ακόμη και τα αιτήματα που τίθενται στο πλαίσιο της αριστερής πολιτικής και των κινημάτων διαμορφώνονται θεμελιωδώς από το Κεφάλαιο. Αυτός μάλλον είναι ένας από τους μεγαλύτερους αγώνες από τους οποίους δεν μπορούμε ποτέ να ξεφύγουμε πλήρως ως αριστεροί. Έχω την αίσθηση ότι το αντιμετωπίζετε αυτό στη δουλειά σας.

Ναι, η ανάγκη να δημιουργηθεί μια κοινωνία που δεν θα διέπεται από τη λογική της καπιταλιστικής ανάπτυξης αποτελεί κεντρικό θέμα της δουλειάς μου και με την πάροδο του χρόνου διαμόρφωσε και τη σχέση μου με τον μαρξισμό. Ένα μεγάλο μέρος της αριστεράς εξακολουθεί να βλέπει την καπιταλιστική ανάπτυξη ως προϋπόθεση για τον αγώνα μας. Υπάρχουν ακόμη και άνθρωποι που πιστεύουν ότι πρέπει να επιταχύνουμε την καπιταλιστική ανάπτυξη, επειδή αυτή επιταχύνει την καπιταλιστική κρίση. Και υπάρχει πολύς άκριτος πανηγυρισμός για τις νέες τεχνολογίες, αν και είναι σαφές ότι μεγάλο μέρος της οικολογικής καταστροφής του κόσμου οφείλεται στην παραγωγή υπολογιστών και iPhones.

Πρέπει να αλλάξουμε την αντίληψή μας για τον κοινωνικό πλούτο. Και υπό αυτή την έννοια, η πανδημία του Covid-19 υπήρξε ένα εγχειρίδιο. Μας έδειξε πώς η καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος -η μόλυνση του αέρα, των υδάτων, της τροφής που τρώμε, που εντείνεται από τον ρατσισμό και άλλες μορφές κοινωνικών διακρίσεων- αποδυναμώνει το σώμα μας, μας κάνει ευάλωτους στις ασθένειες.

Υπάρχουν επιδημίες επειδή η γη είναι άρρωστη, το ίδιο και η κοινωνία μας. Στις κοινότητες των ιθαγενών στο Μεξικό και στη Γουατεμάλα, όταν γεννιέται ένα παιδί, οι γυναίκες θάβουν τον πλακούντα στο χώμα για να υποδηλώσουν τον βαθύ, σχεδόν ιερό δεσμό μεταξύ των ανθρώπων και της γης. Στη Λατινική Αμερική οι γυναίκες μιλούν επίσης για «το σώμα μου, το έδαφός μου» («mi cuerpo mi territorio»). Αυτό σημαίνει πως το σώμα μας είναι η πρώτη γραμμή άμυνάς μας και επίσης πως ό,τι βάζουμε στη γη είναι αυτό που μπαίνει στο σώμα μας. Έτσι, είναι σαφές ότι οι λεγόμενες «προϋπάρχουσες συνθήκες» είναι πάνω απ’ όλα οι κοινωνικές συνθήκες ενός καπιταλιστικού συστήματος που απαξιώνει τις ζωές μας και ιδιαίτερα τις ζωές των ανθρώπων των οποίων η εκμετάλλευση υπήρξε πιο κρίσιμη για τη συσσώρευση του καπιταλιστικού πλούτου. Εν ολίγοις, δεν μπορούμε να έχουμε ένα υγιές σώμα αν δεν έχουμε μια υγιή γη, αν δεν σταματήσουμε να καίμε τα δάση, αν δεν αναπνέουμε αέρα που δεν είναι μολυσμένος, αν δεν παράγουμε τρόφιμα που δεν είναι δηλητηριασμένα από φυτοφάρμακα. Ακόμα και αν ο Covid εξαφανιζόταν σήμερα, θα πεθαίναμε από καρκίνο, υποσιτισμό, κατάθλιψη. Αυτό που δεν αναφέρεται ποτέ στις στατιστικές για τη θνησιμότητα που ακούμε καθημερινά, είναι ότι το 2019, περισσότεροι από 4.700 άνθρωποι πέθαναν από αυτοκτονία στις Η.Π.Α. Αυτός είναι ένας ακόμη ισχυρός λόγος για τον οποίο η «πολιτική του σώματός μας» πρέπει να πάει «πέρα από την επιφάνεια του δέρματός μας».

Σκεφτόμουν την κρίση από την πανδημία και το πώς φαίνεται, όπως είπατε, να ξεσκεπάζει τον καπιταλισμό. Και φαντάζομαι ότι πίσω στο Μεσαίωνα, όταν η βουβωνική πανώλη σάρωνε την Ευρώπη και την Ασία, είχε παρόμοιο κοινωνικό και οικονομικό αντίκτυπο. Αν μας λέγατε μερικά λόγια, ίσως θα μπορούσαμε να κάνουμε συγκρίσεις και να δούμε μερικά από τα σπουδαία αλλά και μερικά από τα προφανώς τρομερά πράγματα που προέκυψαν από αυτή.

Οι επιδημίες έχουν ελάχιστη σχέση με τη φύση. Είναι πάντα ένα φαινόμενο που δημιουργείται από τον άνθρωπο, επειδή εξαπλώνονται με την κυκλοφορία των αγαθών και των ανθρώπων. Η βουβωνική πανώλη μεταφέρθηκε στην Ευρώπη από την Ανατολή και κυκλοφόρησε με το εμπόριο. Κάποιοι λένε ότι οι σταυροφορίες αποτέλεσαν έναν φορέα διάδοσης. Εξαφάνισε περισσότερο από το ένα τρίτο του ευρωπαϊκού πληθυσμού και δημιούργησε μια τρομερή αναταραχή σε δύο επίπεδα. Πρώτον, ο μεγάλος αριθμός θανάτων έκανε πολλούς ανθρώπους να αδιαφορήσουν για τον κίνδυνο της μόλυνσης, νιώθοντας ότι η ζωή ήταν τόσο επισφαλής που ήταν προτιμότερο να τη ζήσουν. Επιπλέον, το γεγονός ότι πέθαναν τόσοι πολλοί άνθρωποι προκάλεσε την κατάρρευση της κλειστής οικονομίας που κυριαρχούσε κατά τον Μεσαίωνα. Καθώς τα χωράφια έμεναν άδεια, οι άνθρωποι μετακινούνταν από τόπο σε τόπο, καταλαμβάνοντας γη. Στις αστικές περιοχές το κόστος εργασίας αυξανόταν, οι κοινωνικές διαμαρτυρίες κλιμακώνονταν. Για ένα διάστημα, λόγω της έλλειψης εργατικού δυναμικού, οι εργάτες των πόλεων πήραν το πάνω χέρι. Σύντομα, όμως, άρχισε η αντίδραση, με απόπειρες ακόμη και επιβολής νέων μορφών δουλείας.

Ιστορικά, οι επιδημίες έχουν επίσης προκαλέσει διώξεις. Ξεκινώντας από τον 14ο αιώνα, οι επιδημίες βουβωνικής πανώλης έγιναν αφορμή για τις σφαγές των Εβραίων, οι οποίοι κατηγορήθηκαν για τη διάδοση της μόλυνσης. Αργότερα, τον 15ο αιώνα, υπήρξε μια άλλη μεγάλη επιδημία, η σύφιλη. Τα πρώτα κρούσματα εμφανίστηκαν το 1485 στη Νάπολη, κατά τη διάρκεια της γαλλικής κατοχής της πόλης. Έτσι, οι Ναπολιτάνοι την αποκαλούσαν «γαλλική ασθένεια», ενώ οι Γάλλοι την αποκαλούσαν «ναπολιτάνικη ασθένεια». Τελικά οι ιθαγενείς Αμερικανοί κατηγορήθηκαν για τη σύφιλη. Υποστηρίχθηκε ότι οι σύντροφοι του Κολόμβου την έφεραν από τον «Νέο Κόσμο». Επομένως, η ομιλία του Τραμπ για τον Covid ως «κινεζική ασθένεια» εντάσσεται σε μια μακρά ιστορία [αναζήτησης] αποδιοπομπαίων τράγων.

Ένας άλλος επίμονος παράγοντας είναι ότι οι επιδημίες εξαπλώνονται ιδιαίτερα εκεί όπου οι άνθρωποι έχουν εξαθλιωθεί και αποδυναμωθεί από τον υποσιτισμό ή από τον πόλεμο. Αυτό συνέβη στην περίπτωση του Μαύρου Θανάτου και της μεγάλης επιδημίας γρίπης που ακολούθησε τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και το είδαμε ξανά πρόσφατα, καθώς η εξαθλίωση που προκλήθηκε σε πολλές αφρικανικές χώρες από τα προγράμματα λιτότητας που επέβαλε το ΔΝΤ τη δεκαετία του 1980 προκάλεσε επιδημίες μηνιγγίτιδας, χολέρας, γαστρεντερικών ασθενειών και αργότερα του Έμπολα. Στη Λατινική Αμερική είδαμε τον δάγκειο πυρετό, τον Ζίκα. Στην Ασία είδαμε τη γρίπη των πτηνών και τον SARS. Η διαφορά είναι ότι τώρα πεθαίνουν άνθρωποι και στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ και γι’ αυτό δίνεται μεγάλη προσοχή. Αλλά θα ήταν μια ψευδαίσθηση να πιστεύουμε ότι οι επιδημίες θα μπορούσαν να εξαπλωθούν σε όλο τον κόσμο και να μην επηρεάσουν την Ευρώπη ή τις ΗΠΑ.

Η παραγωγή ασθενειών αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της καπιταλιστικής ανάπτυξης. Δεν μπορείς να έχεις ένα καπιταλιστικό σύστημα που διαχωρίζει συστηματικά τους ανθρώπους από τις συνθήκες αναπαραγωγής τους, που εξαθλιώνει και εξαρθρώνει τους ανθρώπους και καταστρέφει το φυσικό περιβάλλον, χωρίς την εμφάνιση νέων ασθενειών. Γνωρίζουμε, για παράδειγμα, ότι με την κλιματική αλλαγή, τα ζώα, τα έντομα, καθώς και τα βακτήρια που εμφανίζονται τυπικά σε ορισμένες γεωγραφικές περιοχές μετακινούνται τώρα σε άλλες τοποθεσίες. Έτσι, οι επιδημίες είναι ένα σύμπτωμα μιας ευρύτερης ασθένειας που επηρεάζει ολόκληρο το σύστημα.

Ένα ερώτημα που προκύπτει από τη συζήτησή μας είναι ότι ως απάντηση στον Μαύρο Θάνατο στην Ευρώπη υπήρξε μια αντίδραση από την άρχουσα τάξη με την προσπάθεια περαιτέρω υποταγής των ανθρώπων. Ήθελαν να αφαιρέσουν τις όποιες ελευθερίες είχαν αποκτηθεί κατά τη διάρκεια εκείνης της περιόδου. Υπήρξαν οι περιφράξεις των κοινών γαιών και το κυνήγι μαγισσών. Η στιγμή στην οποία βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή, μας δίνει την ευκαιρία να απελευθερωθούμε και να θέσουμε βαθύτερα ερωτήματα, αλλά θα πρέπει επίσης να είμαστε πολύ συνειδητοποιημένοι ότι εκείνοι που έχουν τον περισσότερο πλούτο και δύναμη θα χρησιμοποιήσουν όποια εργαλεία και μέσα έχουν στη διάθεσή τους για να μας υποτάξουν περαιτέρω και μάλιστα να επινοήσουν νέες μορφές υποταγής που ακόμη δεν γνωρίζουμε;

Ναι, βλέπουμε ήδη πώς ο Πρόεδρος ουσιαστικά υποκινεί έναν φυλετικό πόλεμο, συμμαχώντας με τους λευκούς ρατσιστές που βγαίνουν τώρα στη φόρα, όπως δείχνουν οι απαγχονισμοί και οι συνεχείς επιθέσεις σε διαδηλωτές. Όπως έχουν δείξει μαύροι μελετητές και ακτιβιστές, όπως η Michelle Alexander στο The New Jim Crow, παρά την επίσημη κατάργησή της, η δουλεία αναδιαρθρώνεται συνεχώς, πρώτα με το Jim Crow και μετά με τη μαζική φυλάκιση. Πρέπει λοιπόν να είμαστε σε επαγρύπνηση, για να διασφαλίσουμε ότι οι μεταρρυθμίσεις δεν θα καταλήξουν να είναι μια αναδιάρθρωση του τρόπου οργάνωσης των φυλετικών διακρίσεων. Είναι σαφές ότι η πραγματική αλλαγή θα επέλθει όχι μόνο όταν καταργηθεί το αστυνομικό σύστημα, αλλά όταν εξαλειφθεί πλήρως η υποτίμηση της ζωής των μαύρων, η οποία διαμορφώνει πλέον την κοινωνική πολιτική από τη στέγαση μέχρι την εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη και το λεγόμενο σύστημα «δικαιοσύνης».

Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι γιατί υπάρχει ένα τμήμα του πληθυσμού στις Ηνωμένες Πολιτείες που έχει πλουτίσει από την κλεμμένη γη και την υποδούλωση των ανθρώπων και δεν θα σταματήσει μπροστά σε τίποτα για να μην χάσει τα προνόμιά του. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, στις Ηνωμένες Πολιτείες, εξακολουθεί να υπάρχει η θανατική ποινή, η οποία είναι το σύστημα στήριξης μιας κοινωνίας δούλων. Βλέποντας τον τρόπο με τον οποίο χορηγείται, ποιος σε αυτή τη χώρα εκτελείται, καταλαβαίνετε ότι η κληρονομιά της δουλείας είναι ακόμα εδώ.

Η θετική εξέλιξη είναι ότι η κατάσταση έκτακτης ανάγκης που δημιούργησε ο Covid-19 και το γεγονός ότι η επιδημία άφησε τόσους πολλούς ανθρώπους χωρίς πόρους, οδηγεί στη συνειδητοποίηση ότι αυτό το σύστημα δεν είναι βιώσιμο και ότι δεν μπορούμε να οικοδομήσουμε μια καλύτερη κοινωνία παρά μόνο με συλλογική δράση.

Είναι εντυπωσιακό το πώς σε όλη τη χώρα οι άνθρωποι οργανώνονται πλέον όχι μόνο για την παροχή αμοιβαίας βοήθειας, αλλά με στόχο τη δημιουργία μακροπρόθεσμων αλλαγών. Στη Νέα Υόρκη, εκτός από την οργάνωση της αλληλοβοήθειας, όπως μου είπαν, υπάρχουν λαϊκές συνελεύσεις, που φέρνουν κοντά ανθρώπους που αγωνίζονται για τη στέγαση, για την αποχρηματοδότηση της αστυνομίας και για την υποστήριξη των ανθρώπων που βρίσκονται στη φυλακή. Μια πρόκληση είναι να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουμε την καθημερινή μας αναπαραγωγή. Όπως έχω γράψει στο Επαναμαγεύοντας τον κόσμο, για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε έναν μακροχρόνιο αγώνα πρέπει να δημιουργήσουμε μια νέα, πιο συνεργατική αναπαραγωγική υποδομή.

Έχω ένα τελευταίο ερώτημα, το οποίο αφορά στο ότι βλέπω προσωπικά στους ανθρώπους με τους οποίους έχω συνδεθεί, μια πραγματικά απτή προσπάθεια να διεκδικήσουμε το σώμα, και ιδιαίτερα να διεκδικήσουμε την αυτονομία των γυναικών. Στο έργο σας λέτε ότι ο έλεγχος των γυναικών πάνω στην ικανότητά τους να αναπαράγονται έχει αφαιρεθεί από αυτές μέσω της ιατρικοποίησης του τοκετού και άλλων πολιτικών. Αλλά τώρα βλέπω μια πραγματική συλλογική προσπάθεια να διεκδικήσουμε τις προγονικές παραδόσεις, τη γνώση και τη σοφία, και αυτή είναι μόνο μία εκδήλωση. Θα ήθελα λοιπόν να σας ρωτήσω, ποια είναι μερικά απτά παραδείγματα που έχετε δει, όπου οι άνθρωποι διεκδικούν το σώμα;

Ένα παράδειγμα είναι ο αγώνας που διεξάγεται όχι μόνο για την υπεράσπιση του δικαιώματος στην άμβλωση, αλλά και ενάντια σε αυτό που ορισμένοι εθνικοί υπέρμαχοι της υγείας έχουν αποκαλέσει «ποινικοποίηση της εγκυμοσύνης», δηλαδή ένα σύνολο πολιτικών που πρακτικά τιμωρούν τις γυναίκες, ιδίως τις μαύρες γυναίκες, αν αποφασίσουν να αποκτήσουν παιδί. Αυτό συμβαίνει επειδή αρκετές πολιτείες έχουν θεσπίσει νόμους για την προστασία του εμβρύου που ποινικοποιούν ο,τιδήποτε κάνει μια γυναίκα και μπορεί να θεωρηθεί ότι θέτει σε κίνδυνο τη ζωή του εμβρύου. Γυναίκες, για παράδειγμα, που είχαν τροχαίο ατύχημα ή έκαναν χρήση ακόμη και νόμιμων ναρκωτικών ουσιών έχουν συλληφθεί επειδή θέτουν σε κίνδυνο το έμβρυο. Και τώρα σε ορισμένες πολιτείες οι γιατροί πρέπει να επικοινωνούν με την αστυνομία αν η εξέταση αίματος μιας εγκύου γυναίκας φαίνεται ύποπτη. Οι οργανώσεις μαύρων γυναικών και το κίνημα για την αναπαραγωγική δικαιοσύνη έχουν καταγγείλει αυτές τις πρακτικές. Και έχουν επίσης ενθαρρύνει τις γυναίκες να πηγαίνουν στο νοσοκομείο για να γεννήσουν συνοδευόμενες από μια «doula», μια συνήγορο, για να διασφαλίσουν ότι τους παρέχεται η κατάλληλη φροντίδα και ότι τους φέρονται με σεβασμό. Υπάρχει επίσης, όπως είπατε, μια μεγάλη κυκλοφορία γνώσεων και πρακτικών σχετικά με πιο ολιστικές μορφές υγειονομικής περίθαλψης και μια υγιής δυσπιστία απέναντι στην ιδρυματική ιατρική. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να κατασκευάσουμε μορφές κοινοτικού ελέγχου της περίθαλψης που μας παρέχεται στα νοσοκομεία, στις κλινικές, ώστε να μην αντιμετωπίζουμε μόνοι μας ένα ιατρικό σύστημα που είναι οργανωμένο κατά βάση για το κέρδος.

Θυμίζω εδώ το λαϊκό κίνημα για την υγεία που αναπτύχθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες στα μέσα του 19ου αιώνα, το οποίο είχε ένα σύνθημα: «κάθε άνθρωπος ένας γιατρός». Προήλθε από τη δυσπιστία των ανθρώπων απέναντι στο ιατρικό επάγγελμα. Οι άνθρωποι πίστευαν ότι οι γιατροί νοιάζονταν μόνο για τα χρήματά τους, οπότε ξεκίνησαν αυτό το κίνημα, το οποίο για μεγάλο χρονικό διάστημα σταμάτησε τη διαδικασία αδειοδότησης.

Ένα ζήτημα που σήμερα χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή είναι η υγεία των παιδιών. Επισήμως, σήμερα, οκτώ εκατομμύρια παιδιά υποβάλλονται σε θεραπεία για ψυχικές διαταραχές και τους χορηγούνται καθημερινά χάπια κατά της κατάθλιψης, ή της υπερκινητικότητας, ή της ελλειμματικής προσοχής. Πιστεύω ότι αυτός είναι ένας τρόπος ιατρικοποίησης ενός κοινωνικού προβλήματος, το οποίο είναι η μείωση του χρόνου και των πόρων που διατίθενται στα παιδιά αυτής της κοινωνίας, τόσο στο σπίτι όσο και στα σχολεία, καθώς όλα τα δημιουργικά προγράμματα του δημόσιου σχολείου έχουν καταργηθεί και η διδασκαλία αφορά πλέον κυρίως τις εξετάσεις.

Για να θεραπεύσουμε και να ελέγξουμε τα σώματά μας πρέπει επίσης να αλλάξουμε τη γεωργία και να βάλουμε τέλος στα βασανιστήρια των ζώων που είναι πλέον η πραγματικότητα της κτηνοτροφίας. Αν οι άνθρωποι γνώριζαν τις φρικτές συνθήκες κάτω από τις οποίες ζουν τα ζώα, νομίζω ότι η βιομηχανία κρέατος θα κατέρρεε. Υπάρχουν ζώα που δεν σηκώνονται ποτέ στα πόδια τους από τη στιγμή που γεννιούνται μέχρι τη στιγμή που σφάζονται επειδή έχουν υποστεί τόση πάχυνση που τα κόκαλά τους δεν σηκώνουν το βάρος τους. Θα πρέπει να μας απασχολεί και εμάς αυτή η σκληρότητα γιατί είμαστε οι επόμενοι στη σειρά. Η βία και η αδικία είναι αδιαίρετες. Από τη στιγμή που αποδέχεστε τόση βαρβαρότητα εναντίον κάποιων ζωντανών όντων, αναπόφευκτα θα επεκταθεί και πέρα από αυτά.

Η εμπειρία του Covid, η αντιμετώπιση του μαζικού θανάτου και η προφανής αδυναμία του συστήματος να την αντιμετωπίσει, θα επιφέρει πραγματική αλλαγή; Αυτό είναι το ερώτημα που όλοι θέτουν τώρα. Το βέβαιο είναι ότι ένα νέο κίνημα αναπτύσσεται, ωθούμενο από την απέχθεια κατά της αστυνομικής βίας και του θεσμικού ρατσισμού, αλλά και υποκινούμενο από τη συνειδητοποίηση ότι ο καπιταλισμός δεν εγγυάται την αναπαραγωγή μας, ότι αποτελεί απειλή για όποιον δεν είναι ιδιοκτήτης πλούτου και ότι πρέπει να πάρουμε τον έλεγχο των βασικών στοιχείων της ζωής μας, να αρνηθούμε να διαχωριστούμε από τους άλλους ανθρώπους και να αρνηθούμε να οικοδομήσουμε την ευημερία μας πάνω στον πόνο των άλλων.

Αυτό παραπέμπει στον τίτλο του βιβλίου σας, ο οποίος είναι τόσο όμορφος και συμπυκνώνει την προοπτική σας: Πέρα από την επιφάνεια του δέρματος, που σημαίνει ότι ο πόνος στον οποίο αναφερθήκατε, η βία που ασκείται εναντίον του ζωικού κόσμου, δεν είναι κάτι διακριτό από εμάς. Το τρώμε αυτό και, όπως λένε, «είσαι αυτό που τρως». Θέλω όμως να πω ότι επεκτείνετε την ιδέα του ίδιου του σώματος πολύ παραπέρα από τον εαυτό που έχει κατασκευαστεί κάτω από ένα είδος μετα-διαφωτιστικής καπιταλιστικής αποικιοκρατικής νοοτροπίας.

Ναι. [Το σώμα] μάς συνδέει με άλλους ανθρώπους, με τη φύση, με τα ζώα.

Το αυτοδημιούργητο άτομο δεν υπάρχει και αν υπήρχε θα ήταν ο φτωχότερος άνθρωπος. Η ιδέα του μοναχικού ατόμου είναι αυτή του ατόμου που μπορεί εύκολα να νικηθεί. Οι ΗΠΑ έχουν τελειοποιήσει την επιστήμη της διαίρεσης των ανθρώπων. Η κινηματογραφική βιομηχανία, τα τηλεοπτικά προγράμματα παρουσιάζουν πάντα τον «άλλο» ως απειλή. Έτσι υποτίθεται ότι πρέπει να σκεφτόμαστε πρώτα τους εαυτούς μας. Είναι τρομακτικό να σκεφτεί κανείς ότι μια απάντηση στον Covid και στις διαμαρτυρίες μετά τη δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ ήταν μια πρωτοφανής αύξηση στην πώληση όπλων. Τρία εκατομμύρια όπλα αγοράστηκαν τους τελευταίους τρεις μήνες, πολλά από αυτά από ανθρώπους που δεν είχαν ποτέ όπλο.

Ωστόσο, απομονωμένοι είμαστε ήδη ηττημένοι. [Αντίθετα], μαζί με άλλους ανθρώπους όχι μόνο η δύναμή μας, αλλά και η φαντασία μας για το τι είναι δυνατό να γίνει επεκτείνεται. Το ισχυρό, απελευθερωτικό συναίσθημα που έχουμε όταν διαδηλώνουμε μαζί με άλλους ανθρώπους, όπως συνέβη τις τελευταίες εβδομάδες, προέρχεται από αυτή την αίσθηση ότι το σώμα μας, η ζωή μας επεκτείνεται, ότι κάτι νέο αναπτύσσεται, ότι η αλλαγή είναι δυνατή.

Απολύτως, και θα το αφήσω εκεί, Σύλβια. Νομίζω ότι καλύψαμε τα πάντα. Εξηγήσατε και αναλύσατε κάθε σημείο για το οποίο ήθελα να σας μιλήσω, οπότε σας ευχαριστώ πραγματικά για το χρόνο σας. Θέλω απλώς να πω ότι το βιβλίο σας Beyond the Periphery of the Skin, που εκδόθηκε από την PM Press, είναι απίστευτο και φυσικά το βιβλίο σας Ο Κάλιμπαν και η μάγισσα είναι εξαιρετικά σημαντικό. Ήταν σημαντικό για εμένα τουλάχιστον, το έχω αναφέρει πολλές φορές στη δουλειά μου, οπότε πρέπει να σας ευχαριστήσω για όλα όσα έχετε κάνει.

Ευχαριστώ επίσης όλους τους ανθρώπους που βοήθησαν το έργο μου, το οποίο πάντα εμπνέεται από τις συλλογικές εμπειρίες και από τα γραπτά και τους αγώνες πολλών ανθρώπων.

~

Η Silvia Federici είναι φεμινίστρια συγγραφέας, δασκάλα και αγωνίστρια. Το 1972 ήταν συνιδρύτρια της Διεθνούς Φεμινιστικής Κολεκτίβας που ξεκίνησε την εκστρατεία «Μισθοί για την οικιακή εργασία». Στα βιβλία της περιλαμβάνονται τα εξής: Witches, Witch-Hunting, and Women, Caliban and the Witch, Re-enchanting the World και Revolution at Point Zero. Είναι ομότιμη καθηγήτρια κοινωνικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο Hofstra στο Hempstead της Νέας Υόρκης.

Ο Patrick Farnsworth είναι συνεντευκτής μακράς διάρκειας και οικοδεσπότης του Last Born In The Wilderness, ενός podcast που κυκλοφορεί σε εβδομαδιαία βάση και καλύπτει μια ευρεία θεματολογία, όπως η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή, η ριζοσπαστική πολιτική θεωρία και πρακτική, ο ανιμισμός, τα ψυχεδελικά και τα τρέχοντα γεγονότα. Είναι ο συγγραφέας του βιβλίου We Live in the Orbit of Beings Greater Than Us [Ζούμε στην τροχιά όντων μεγαλύτερων από εμάς], το οποίο εκδόθηκε από την Gods&Radicals Press.

Παραπομπές:

[1] Federici, S. (2014). Ο Κάλιμπαν και η μάγισσα: Γυναίκες, σώμα και πρωταρχική συσσώρευση (μτφ. Γραμμένου, Ι., Γυιόκα, Λ., & Μπίκας, Π.). Αθήνα: Εκδόσεις των Ξένων.

[2] Federici, S. (2023). Πέρα από την επιφάνεια του δέρματος: Αναθεωρώντας, ανακατασκευάζοντας και ανακτώντας το σώμα στον σύγχρονο καπιταλισμό (μτφ. Γιούλη, Τσ., Νίκη & Stagger). Αθήνα: Traverso Antifa.

The post Πέρα από την επιφάνεια του δέρματος: Συνέντευξη με τη Σίλβια Φεντερίτσι first appeared on Aυτολεξεί.

(…) Εμβληματική είναι η ιστορία του «κουτσομπολιού», αφού μέσ’ απ’ αυτήν παρακολουθούμε δύο αιώνες επίθεσης εναντίον των γυναικών κατά την αυγή της νεωτερικής Αγγλίας, όταν ένας όρος που στην καθομιλουμένη σηματοδοτούσε τη στενή φίλη άρχισε να σημαίνει αργόσχολη κι επικριτική κουβέντα, σχολιασμός που θέλει να σπείρει τη διχόνοια, το αντίθετο δηλαδή της αλληλεγγύης που γεννά η φιλία μεταξύ των γυναικών και που παλαιότερα υπαινισσόταν ο όρος. Η επικόλληση συνδήλωσης αρνητικής σ’ έναν όρο που παρέπεμπε στη φιλία μεταξύ γυναικών εξυπηρέτησε την καταστροφή της γυναικείας κοινωνικότητας που επικρατούσε κατά τον Μεσαίωνα, όταν οι περισσότερες από τις δραστηριότητες των γυναικών ήταν συλλογικές και οι γυναίκες, τουλάχιστον εκείνες των κατώτερων τάξεων, σχημάτιζαν κοινότητες με στενότατους δεσμούς, απ’ όπου απέρρεε μια δύναμη που δεν θα ξανασυναντήσουμε στους νεώτερους χρόνους. (…)

Τον 16ο αιώνα, ωστόσο, η κοινωνική θέση των γυναικών είχε αρχίσει να επιδεινώνεται. Η σάτιρα άρχισε να αντικαθίσταται από έναν πόλεμο, θα λέγαμε χωρίς υπερβολή, ενάντια στις γυναίκες, ειδικά τις γυναίκες των κατώτερων τάξεων. Αυτό αντανακλάται και στα στοιχεία που σώζονται για την αύξηση των επιθέσεων σε γυναίκες που κατηγορούνταν ως «στρίγγλες» (scolds), μέγαιρες και μάγισσες. Παράλληλα με αυτήν την εξέλιξη, διαπιστώνεται και η μεταβολή της σημασίας του κουτσομπολιού. Ο όρος άρχισε να σημαίνει την αργόσχολη κι επικριτική κουβέντα. (…)

[Ε]νώ κατά τον όψιμο Μεσαίωνα η σύζυγος μπορούσε ακόμη να αναπαρασταθεί να πατάει πόδι στον άντρα της, ακόμη και να καβγαδίζει άγρια μαζί του, στα τέλη του 17ου αιώνα κάθε επίδειξη ανεξαρτησίας και κάθε κριτική προς τον άντρα τιμωρείται σκληρά.

Η υπακοή, όπως τονίζει διαρκώς η γραμματεία της εποχής, ήταν το πρωταρχικό καθήκον της συζύγου. Την επέβαλλαν η Εκκλησία, ο νόμος, η κοινή γνώμη και τέλος οι ανηλεείς τιμωρίες ενάντια στις στρίγγλες, όπως «το χαλινάρι της στρίγγλας», ένα σαδιστικό φίμωτρο από μέταλλο και δέρμα που έκοβε τη γλώσσα της γυναίκας αν πήγαινε να μιλήσει. Το σιδερένιο του πλαίσιο έπιανε ολόκληρο το κεφάλι της γυναίκας. Ένα μεταλλικό γλωσσίδι 2×1 ίντσες εξείχε και έμπαινε μέσα στο στόμα πιέζοντας προς τα κάτω τη γλώσσα. Συχνά είχε και καρφιά, ώστε κάθε φορά που η τιμωρούμενη πήγαινε να κουνήσει τη γλώσσα της, ένιωθε τρομερό πόνο και ήταν αδύνατον να μιλήσει.

Το όργανο αυτό, που καταγράφεται πρώτη φορά στη Σκωτία του 1567, σχεδιάστηκε για να εφαρμοστεί στις γυναίκες των χαμηλότερων τάξεων που θεωρήθηκαν «στρίγγλες», «σκρόφες» ή αντιδραστικές και συχνά κατηγορούνταν για μαγεία. Ενίοτε έπρεπε να το φοράνε στο κεφάλι τους και σύζυγοι που θεωρούνταν μάγισσες, στρίγγλες και μέγαιρες.

Το λέγανε και «φίμωτρο της κουτσομπόλας», πράγμα που μαρτυρά και την αλλαγή της σημασίας του όρου. Μ’ αυτό το πράγμα στερεωμένο στο κρανίο τους διαπόμπευαν τις γυναίκες σ’ όλη την πόλη, και συγχρόνως τρομοκρατούσαν όλες τις γυναίκες, δείχνοντάς τους τι μπορεί να τις περιμένει αν πάψουν να είναι υπάκουες. Δεν είναι τυχαίο που το ίδιο όργανο βασανιστηρίου χρησιμοποιήθηκε και στους μαύρους σκλάβους της πολιτείας της Βιρτζίνια μέχρι και τον 18ο αιώνα.

Άλλο βασανιστήριο που υφίσταντο οι αντιδραστικές και ισχυρογνώμονες γυναίκες ήταν η «καρέκλα του πνιγμού» (cucking chair ή ducking chair), η οποία χρησιμοποιήθηκε και στις τιμωρίες των ιερόδουλων και των γυναικών που εξεγέρθηκαν ενάντια στις περιφράξεις. Κάθιζαν τη γυναίκα και την έδεναν «και κατόπιν την βύθιζαν στη λίμνη ή το ποτάμι». Σύμφωνα με τον D. E. Underdown, «μετά το 1560 πληθαίνουν οι μαρτυρίες για τη χρήση της».

Συχνά έφερναν τις γυναίκες ενώπιον του δικαστηρίου και τις έβαζαν πρόστιμο επειδή «καβγάδιζαν και φωνασκούσαν», 𝝴𝝼ώ 𝝾𝝸 𝝿𝝰𝝿ά𝝳𝝴ς 𝝹ή𝞀𝞄𝞃𝞃𝝰𝝼 𝝻𝝴 𝝱𝞀𝝾𝝼𝞃𝝴𝞀ή 𝞅𝞈𝝼ή 𝝿ό𝞂𝝾 𝞃𝞀𝝾𝝻𝝴𝞀ό ή𝞃𝝰𝝼 𝝼𝝰 𝝱𝝲ά𝝵𝝾𝞄𝝼 𝝾𝝸 𝝲𝞄𝝼𝝰ί𝝹𝝴ς 𝝲𝝺ώ𝞂𝞂𝝰. Οι παντρεμένες ειδικά όφειλαν να κάθονται ήσυχες, να «υπακούν τον άντρα τους χωρίς κουβέντες» και να «στέκουν εμπρός του με δέος». Πάνω απ’ όλα, όφειλαν να φροντίζουν τον άντρα και το σπίτι τους και να μην σπαταλούν τον χρόνο τους κουβεντιάζοντας στο παράθυρο ή στο κατώφλι του σπιτιού. Τις αποθάρρυναν ακόμη και να επισκέπτονται τις οικογένειές τους μετά τον γάμο, κυρίως όμως τις φίλες τους. Το 1547 μάλιστα εκδόθηκε επίσημο «διάταγμα που απαγόρευε στις γυναίκες να συνευρίσκονται για κουβεντολόι και φλυαρίες» και πρόσταζε τους άντρες «να κρατούν τις γυναίκες στο σπίτι».

Έ𝝼𝝰ς 𝝰𝝿ό 𝞃𝝾𝞄ς 𝞂𝞃ό𝞆𝝾𝞄ς 𝞃𝝾𝞄 𝝹𝞄𝝼𝝶𝝲𝝸𝝾ύ 𝞃𝞈𝝼 𝝻𝝰𝝲𝝸𝞂𝞂ώ𝝼 ή𝞃𝝰𝝼 𝝶 𝝲𝞄𝝼𝝰𝝸𝝹𝝴ί𝝰 𝞅𝝸𝝺ί𝝰. 𝝨𝝴 𝝹ά𝝿𝝾𝝸𝝴ς 𝝳ί𝝹𝝴ς, 𝝻ά𝝺𝝸𝞂𝞃𝝰, 𝝾𝝸 𝝹𝝰𝞃𝝶𝝲𝝾𝞀𝝾ύ𝝻𝝴𝝼𝝴ς 𝝰𝝼𝝰𝝲𝝹ά𝝵𝝾𝝼𝞃𝝰𝝼 𝞄𝝿ό 𝞃𝝶𝝼 𝝰𝝿𝝴𝝸𝝺ή 𝝱𝝰𝞂𝝰𝝼𝝸𝞂𝞃𝝶𝞀ί𝞈𝝼 𝝼𝝰 𝝹𝝰𝞃𝝰𝝳ώ𝞂𝝾𝞄𝝼 𝝶 𝝻ί𝝰 𝞃𝝶𝝼 ά𝝺𝝺𝝶, 𝝶 𝞅ί𝝺𝝶 𝞃𝝶 𝞅ί𝝺𝝶, 𝝶 𝝹ό𝞀𝝶 𝞃𝝶 𝝻𝝶𝞃έ𝞀𝝰.

Σε αυτό το πλαίσιο λοιπόν το «κουτσομπολιό» μετατράπηκε από λέξη φιλίας και τρυφερότητας σε λέξη υποβάθμισης και γελοιοποίησης. Ακόμη και όταν τη χρησιμοποιούσαν με την παλιότερη σημασία, τα νέα νοήματα δεν κρύβονταν, κι έτσι τον 16ο αιώνα συναντούμε τη λέξη να σημαίνει την ανεπίσημη συσσωμάτωση γυναικών με κοινωνικά αποδεκτή συμπεριφορά που –είτε ασκούν κάποιον ιδιωτικό έλεγχο είτε επιτελούν κάποια δημόσια τελετή– χρησιμοποιούν τη συνεργασία μεταξύ των γυναικών (όπως στην περίπτωση των μαιών) για τη διατήρηση και όχι την αμφισβήτηση της καθεστηκυίας τάξης.

Φωτογραφία κειμένου: χαλινάρι γλώσσας. Με αυτή τη σιδερένια κατασκευή, που έπιανε το κεφάλι και πίεζε τη γλώσσα προς τα κάτω με ένα μαχαίρι, τιμωρούσαν τις “κουτσομπόλες” στον Μεσαίωνα.

The post Η εμβληματική ιστορία του «κουτσομπολιού», της Σίλβια Φεντερίτσι first appeared on Aυτολεξεί.

Η συγγραφέας του Ο Κάλιμπαν και η μάγισσα: Γυναίκες, σώμα και πρωταρχική συσσώρευση[2] μίλησε για την πολιτική των κοινών, την ανάπτυξη και την κριτική της στην καπιταλιστική Αριστερά, καθώς και για τη Χιλή που αλλάζει και έχει τα μάτια του κόσμου πάνω της. Σε αυτή τη συνέντευξη από το περιοδικό Palabra Pública αναφέρεται επίσης στην πανδημία, στην κρίση ψυχικής υγείας και στους αγώνες που συνεχίζονται. Ο κόσμος έχει γίνει ένα «στρατόπεδο προσφύγων» και «μόνο το 1% του πληθυσμού δεν φοβάται το μέλλον», λέει από το Μπρούκλιν η Ιταλοαμερικανίδα που έχει αναπτύξει μια σχολή και σήμερα είναι μία από τις μεγάλες στοχάστριες του αντικαπιταλιστικού φεμινισμού.

Στο Επαναμαγεύοντας τον κόσμο: Φεμινισμός και η πολιτική των κοινών (2020)[3], η Σίλβια Φεντερίτσι (Πάρμα, Ιταλία, 1942) αναφέρει ότι το κύριο ενδιαφέρον της είναι «να αποδείξει ότι η αρχή των κοινών, όπως αυτή τη στιγμή ορίζεται από φεμινίστριες, αναρχικούς, οικολόγους και μη ορθόδοξους μαρξιστές έρχεται σε αντίθεση με την υπόθεση που μοιράζονται οι υποστηρικτές της ανάπτυξης, της επιτάχυνσης και ο ίδιος ο Μαρξ σχετικά με την ανάγκη ιδιωτικοποίησης της γης ως τρόπου παραγωγής μεγάλης κλίμακας και σχετικά με την ανάγκη παγκοσμιοποίησης ως μέσου ενοποίησης των προλετάριων του κόσμου». Αυτή η παράγραφος και, φυσικά, ολόκληρο το βιβλίο και τα προηγούμενα, ήταν ένας δρόμος για όσους από εμάς ταξιδεύουμε στη φεμινιστική μάθηση, προσπαθώντας να αποαποικιοποιήσουμε ακόμη και τον Δυτικό φεμινισμό.

Η Σίλβια Φεντερίτσι είναι φεμινίστρια στο πεδίο του δρόμου, όχι του σαλονιού. Εργάστηκε για χρόνια διδάσκοντας στη Νιγηρία και έχει προωθήσει το δικαίωμα να αναγνωρίζεται και να αμείβεται η οικιακή εργασία. Έχει αυτόνομη πορεία μέσα στη μαρξιστική θεωρία και έχει αναπτύξει μια σχολή, με ένα έργο που χαρακτηρίζεται από κείμενα όπως Ο Κάλιμπαν και η μάγισσα: Γυναίκες, σώμα και πρωταρχική συσσώρευση (2004), Επανάσταση στο σημείο μηδέν: Οικιακή εργασία και φεμινιστικές μάχες (2013)[4], Η Πατριαρχία των μισθών (2018)[5] και Ποιος οφείλει σε ποιον; Διακρατικά δοκίμια οικονομικής ανυπακοής[6], που δημοσιεύθηκε μαζί με κείμενα άλλων συγγραφέων τον Ιούλιο του 2021.

Μιλάμε εκτενώς για τη ζωή στο σπίτι, την τηλεργασία, τους αστικούς κήπους, τις χειρονομίες της ανθρωπότητας, τους αγώνες, τον ρατσισμό και τους πατριαρχικούς θύλακες που, όπως το χρέος, καθορίζουν την ύπαρξη και επιταχύνουν τη μηχανή, αποβάλλουν πτώματα, απειλούν ζωές. Η Φεντερίτσι είναι κομμάτι μιας μακράς πλεξούδας γυναικών οι οποίες κατά τη διάρκεια του εικοστού αιώνα, και πολύ νωρίτερα από τα χαρακώματα της οργής και της αγάπης, σήμερα βγαίνουν ξανά στους δρόμους. Το παρόν αποτελεί μέρος του διαλόγου, στον οποίο συμμετέχουμε για το Palabra Pública.

Στο Επαναμαγεύοντας τον κόσμο η πολιτική των κοινών είναι το κλειδί για την πολιτιστική στροφή. Στη Χιλή, υπάρχει μια διαμάχη μέσα στην Αριστερά μεταξύ των υποστηρικτών της ανάπτυξης και της επιτάχυνσης και όσων από εμάς είμαστε με το μέρος των κοινών, σε μια αντιρατσιστική, αντιπατριαρχική και αντινεοφιλελεύθερη διατομεακότητα. Πώς βλέπεις εσύ το ζήτημα;

Σ.Φ.: Βλέπω ότι η ανάπτυξη είναι βία και ως προς αυτό μπορούμε να μιλήσουμε για πεντακόσια χρόνια αποδεικτικών στοιχείων, απέλασης, ιδιωτικοποίησης της γης και καταστροφής κοινοτήτων. Σήμερα, «ανάπτυξη» σημαίνει την εκδίωξη ανθρώπων ή τον εξαναγκασμό τους να βρίσκονται στη γη τους αλλά ως εξαρτημένοι εργαζόμενοι, όχι ως άνθρωποι που μπορούν να απολαύσουν τον φυσικό πλούτο. Το σχέδιο είναι να τεθούν τα πάντα σε ένα πλαίσιο εξάρτησης: να απολυόμαστε όποτε θέλουν, να μας δίνουν τον χαμηλότερο μισθό και να συγκεντρωνόμαστε στις πόλεις όπου μπορούν να μας ελέγχουν. Για παράδειγμα, δεν μπορούμε να ελέγξουμε τι τρώμε επειδή ελέγχουν τη γεωργία. Δεν είναι παράνοια, είναι αυτό που βλέπουμε.

Συμβαίνει σε όλο τον κόσμο και υπάρχουν και οι πόλεμοι. Αυτή η κατάσταση του άπειρου και μόνιμου πολέμου είναι μέρος της υλικής κατάστασης της ανάπτυξης. Ανάπτυξη πρακτικά σημαίνει μετατροπή όλων των φυσικών αγαθών σε εμπορεύματα. Ο κόσμος μεταμορφώνεται σε ένα μεγάλο στρατόπεδο προσφύγων. Δεν υπάρχει ζωή, μέλλον, χαρά, τίποτα. Είναι η ιστορία των τελευταίων δεκαετιών: Σομαλία, Υεμένη, Αφγανιστάν, Ιράκ, Συρία. Ο πόλεμος και η τρομοκρατία καθιστούν δυνατές τις βομβιστικές επιθέσεις, την καταστροφή και την απέλαση εκατομμυρίων ανθρώπων που είχαν το δικαίωμα να ζουν στις χώρες τους από την αρχαιότητα, αλλά έχουν εκτοπιστεί από εταιρείες.

Αυτό το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης σχέδια πράσινης ανάπτυξης. Είναι ο λόγος για τον οποίο η σκέψη για την ανάπτυξη, με τους όρους που τίθεται σήμερα, είναι πραγματικά αυτοκτονική για την Αριστερά. Είναι το όραμα ενός ορθόδοξου, τυφλού μαρξισμού που πιστεύει ότι η ανάπτυξη είναι το παν. Όχι. Όλη η Ιστορία της ανάπτυξης είναι μια ιστορία κατάκτησης, ρατσισμού και διχασμού. Το επαναλαμβάνω χιλιάδες φορές: η καπιταλιστική συσσώρευση είναι συσσώρευση ιεραρχιών, ανισοτήτων και ιδιωτικού πλούτου. Η επιτυχία της ήταν να κάνει τους προλετάριους να σκοτώνουν προλετάριους, άνδρες να ελέγχουν και να εκμεταλλεύονται γυναίκες, λευκούς να ελέγχουν και να εκμεταλλεύονται άλλες φυλές. Αυτό είναι η ανάπτυξη.

Δεν ξέρω τι περνάει από το μυαλό αυτών των ανθρώπων: υπάρχει μια Αριστερά που έχει μια καπιταλιστική αντίληψη του κόσμου.

Στην Αμερική, η Αριστερά έχει αναθεωρηθεί μέσα από τους ιθαγενείς λαούς που έχουν θέσει επί τάπητος τη φιλοσοφία της καλής διαβίωσης –με τους διάφορους ορισμούς της–, η οποία είναι επίσης ένας τρόπος αντίστασης. Για παράδειγμα, στη Βολιβία υπάρχει ένα σλόγκαν από τη νέα κυβέρνηση που λέει «χωρίς τον Μαρξ, χωρίς τον Χριστό, αλλά με τον κόσμο της Αϋμάρα[7]», δηλαδή, να λάβουμε υπόψη τη φιλοσοφία της Αϋμάρα και να μην περιμένουμε τον Μαρξ ή τον Χριστό να μας σώσουν. Στη Χιλή υπάρχει μια συζήτηση για ένα πολυφυλετικό κράτος, όπου θα αναγνωρίζονται όλα τα έθνη που ζουν στη χώρα. Τι δύναμη μπορείς να δεις εκεί;

Σ.Φ.: Νομίζω ότι υπάρχει μεγάλη δύναμη. Είναι κοινός τόπος να αναγνωρίσουμε ότι από τους Ζαπατίστας υπήρξε μια ιθαγενοποιητική πολιτική που ήταν πολύ θετική. Αυτό δεν σημαίνει ότι εξιδανικεύουμε τους αυτόχθονες λαούς ή παραγνωρίζουμε ότι υπάρχουν πατριαρχικές μορφές σε αυτούς. Πάνω από όλα, οι αυτόχθονες πληθυσμοί είναι αυτοί που ξεσηκώθηκαν για να υπερασπιστούν τα κοινοτικά καθεστώτα και τα φυσικά εμπορεύματα. Γνωρίζω επίσης ότι υπάρχει ένα μέρος του ιθαγενικού κινήματος -και για αυτό έχουν ειπωθεί πολλά από την Silvia Rivera Cusicanqui- που υποστηρίζει την ανάπτυξη, οπότε και οι αυτόχθονες πληθυσμοί είναι διχασμένοι. Αλλά σκεπτόμενοι γενικά, αυτοί οι λαοί έχουν υπερασπιστεί περισσότερο μια κοινοτική έννοια της ζωής. Η παρουσία ιθαγενών συντρόφων στα φεμινιστικά κινήματα και τον λαϊκό φεμινισμό ήταν πολύ μεγάλη. Αναφέρομαι ιδιαίτερα σε συντρόφισσες όπως η Gladys Tzul Tzul (Γουατεμάλα, 1982). Έχω εντυπωσιαστεί πολύ από τη σκέψη της επειδή μου φαίνεται ότι τέτοιες γυναίκες εκφράζουν πολύ ισχυρά τις αλλαγές που λαμβάνουν χώρα και στις αυτόχθονες κοινότητες, όπου οι γυναίκες είναι εκείνες που θέλουν να επιβεβαιώσουν ένα κοινοτικό καθεστώς και να απελευθερωθούν από ένα πατριαρχικό όραμα.

«Χωρίς κοινοτισμό δεν μπορείς να ζήσεις»

Η Σίλβια Φεντερίτσι έζησε στη Νέα Υόρκη την πανδημία, κατά τη διάρκεια της οποίας οι καταστροφές από την ιδιωτικοποίηση της ψυχικής υγείας ήταν πιο εμφανείς από ποτέ. Της αναφέρω το σλόγκαν που κυκλοφορεί στη Χιλή: «Δεν ήταν κατάθλιψη, ήταν νεοφιλελευθερισμός». Η τραγωδία της πανδημίας έσπασε τον καθρέφτη. Όπως προειδοποιεί: «[Η κρίση ψυχικής υγείας] δεν αφορά μόνο την πανδημία, αφορά στο ότι αυτό το κοινωνικό σύστημα μας διαταράσσει, δημιουργεί μορφές ψυχικής ασθένειας, οργής, παθών, φόβου και ανταγωνισμού. Όλα αυτά είναι μια συναισθηματική, ψυχική και πνευματική μόλυνση. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η κοινότητα είναι τόσο θεμελιώδης και το έχουμε δει σε αυτή την περίοδο. Για παράδειγμα, για μένα ήταν σημαντικό να βγω στην αυλή, να δω ανθρώπους, να δω τα παιδιά, τους συναδέλφους από την ομάδα μου, από την κολεκτίβα μου. Στις χειρότερες στιγμές του κορονοϊου δεν σταματήσαμε ποτέ να συναντιόμαστε. Ήταν μεγάλη χαρά. Έδωσε τη δυνατότητα να πούμε όχι στην κατάθλιψη».

Αυτά τα μικρο-πολιτικά δίκτυα αντίστασης είναι μια πολύ ισχυρή δύναμη. Υπάρχει μια διαύγεια φεμινισμού εκεί.

Σ.Φ.: Είναι κάτι πολύ απαραίτητο, καθώς χωρίς αυτόν τον κοινοτισμό δεν μπορείς να επιβιώσεις. Είμαι σε μια κατάσταση που βιώνουν εκατομμύρια γυναίκες: ο σύντροφός μου είναι αρκετά άρρωστος, έχει μια χρόνια ασθένεια. Για μένα είναι μια τεράστια δουλειά φροντίδας και η δύναμή μου δεν είναι αρκετή. Αυτό που μου επέτρεψε να επιβιώσω είναι ότι έχω συντρόφους που λένε: «Δεν μαγείρεψες σήμερα; θα σου μαγειρέψω». Μου τηλεφωνούν κάθε μέρα. Είναι αυτό που μου επιτρέπει να συνεχίζω και να μην έχω κατάθλιψη.

Υπάρχει μια φράση από το χιλιανό φεμινιστικό κίνημα του 2018 που για μας είχε νόημα: «Τώρα που συναντηθήκαμε, δεν το αφήνουμε».

Σ.Φ.: Θα σας δείξω κάτι (η Σίλβια σηκώνεται και ψάχνει για ένα κόκκινο πανί με τυπωμένη μια ασπρόμαυρη εικόνα που γράφει “Población La Victoria 1957, 30 Οκτωβρίου”). Μου το έδωσαν και το κρατώ, γιατί όταν πήγα [στη Χιλή] έφτασα στη Λα Βικτόρια και με επηρέασε πολύ. Γνώρισα μια γυναίκα εκεί, έχω ξεχάσει το όνομά της, αλλά ήταν από τις πρώτες που ξεκίνησαν τη δημοφιλή μορφή διαμαρτυρίας με τις γλάστρες, και μου είπε πώς ήταν η ζωή όταν τη νύχτα τα τανκς έφταναν στην κοινότητα. Επισκέφθηκα επίσης το ραδιόφωνο (La Señal 3 de La Victoria, το 2018).

Ας μιλήσουμε για τη Συνταγματική Συνέλευση της Χιλής. Πρόεδρός της είναι η Elisa Loncon, ενώ υπάρχει ένα σημαντικό φεμινιστικό αποτύπωμα μεταξύ πολλών ψηφοφόρων. Υπάρχουν ορισμένα συμβολικά σημάδια που θα έχουν υλικές επιπτώσεις, τελικά;

Σ.Φ.: Είναι φανταστικό αυτό που συμβαίνει στη Χιλή. Ο Νότιος Κώνος φέρνει στον κόσμο τον αγώνα των γυναικών, των κινημάτων. Όλοι βλέπουμε τη Χιλή, τους συντρόφους της Αργεντινής, της Ουρουγουάης, της Βολιβίας, Συνεπώς, πιστεύω ότι τα πεντακόσια χρόνια ιστορίας στη διάρκεια των οποίων η Λατινική Αμερική γνωρίζει τον καπιταλισμό, τις κατακτήσεις, τον ρατσισμό, τα βασανιστήρια, τον ιμπεριαλισμό και μια δολοφονική ανάπτυξη, έχουν δημιουργήσει μια σοφία γύρω από την πολιτική, την οποία δεν βρίσκω σε άλλα μέρη που έχουν επίσης ζήσει μια ιστορία καταπίεσης και δουλείας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, πιστεύω, βλέπουμε στη Χιλή μια διαδικασία που οικοδομείται με τον στοχασμό, την αναδιάταξη και τη διδαχή από την καταστολή. Είναι μια πολύ σημαντική στιγμή.

*Το πρωτότυπο δημοσιεύτηκε στις 26 Οκτωβρίου 2021 εδώ:

Πηγή

Πρόκειται για απόσπασμα από τη συνέντευξη που δημοσιεύτηκε στο 23ο τεύχος του περιοδικού Palabra Pública. Ολόκληρη στα ισπανικά εδώ: https://libros.uchile.cl/files/revistas/DIRCOM/PalabraPublica/23-sep-oct2021/26/

Σημειώσεις:

1. Η Ximena Póo είναι διδακτώρισσα Λατινοαμερικανικών Σπουδών και διευθύντρια Επέκτασης και Επικοινωνιών στο Ινστιτούτο Επικοινωνίας και Εικόνας (ICEI) του Πανεπιστημίου της Χιλής.

2. Φεντερίτσι, Σ. (2014). Ο Κάλιμπαν και η μάγισσα: Γυναίκες, σώμα και πρωταρχική συσσώρευση (μτφ. Ι. Γραμμένου, Λ. Γυιόκα & Π. Μπίκα). Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις των ξένων.

3. Federici, S. (2020). Reencantar el mundo: El feminismo y la política de los comunes. Buenos Aires: Tinta Limón Ediciones.

4. Federici, S. (2013). Revolución en punto cero: Trabajo doméstico, reproducción y luchas feministas. Madrid: Traficantes de Sueños

5. Federici, S. (2018). El patriarcado del salario Críticas feministas al marxismo. Buenos Aires: Tinta Limón Ediciones.

6. Federici, S., Gago, V., & Cavallero, L. (2021). Quién le debe a quién? Ensayos transnacionales de desobediencia financiera. Buenos Aires: Tinta Limón Ediciones.

7. Φυλή αυτοχθόνων στη Βολιβία. Τη γλώσσα Αϋμάρα ομιλούν πάνω από δύο εκατομμύρια ανθρώπων στη χώρα. Άλλες ιθαγενικές γλώσσες είναι η Κέτσουα και η Γκουαρανί. Όσες/οι δεν ομιλούν την επίσημη γλώσσα, τα ισπανικά, αντιμετωπίζουν κοινωνικές διακρίσεις.

The post Σίλβια Φεντερίτσι: Οι ιθαγενείς, οι κοινότητες και η Χιλή μπροστά στον αγώνα των γυναικών first appeared on Aυτολεξεί.

Κ.Σ.: Ναι, ηχογραφούμε.

Σ.Φ.: Λοιπόν, καλό απόγευμα ή καλημέρα σε όλες και όλους! Είναι πραγματικά μεγάλη χαρά να είμαι μαζί σας. Είναι τόσο σημαντικό αυτή τη στιγμή να σπάμε αυτή την απομόνωση και ιδιαίτερα να επικοινωνούμε, γιατί αυτήν την περίοδο όταν ανοίγουμε το ραδιόφωνο ή την τηλεόραση και -εκτός αν προστρέξουμε σε εναλλακτικές πηγές ενημέρωσης, εναλλακτικά μέσα- το μόνο που ακούμε είναι οι αριθμοί των νεκρών και το μόνο που ακούμε είναι η πανδημία και η πανδημία… Λες και μιλάμε για ένα ολόκληρο σύμπαν! Ένα ολόκληρο σύμπαν έχει δημιουργηθεί γύρω από την πανδημία που τίποτα δεν το διαπερνά και συγκεκριμένα τίποτα από όσα συμβαίνουν σε άλλες χώρες. Οπότε είναι πολύ ευχάριστο που είμαι μαζί σας. Ω, έχουμε τόσα πολλά να πούμε για αυτήν την καινούργια πανδημία, γιατί προφανώς δεν είναι μια υγειονομική κρίση. Δηλαδή, είναι υγειονομική κρίση, αλλά είναι πρωτίστως πολιτική κρίση. Αισθάνομαι αυτές τις μέρες πολύ διχασμένη κατά μία έννοια τουλάχιστον, καθώς από την μία πλευρά αισθάνομαι τι είναι καινούργιο. Γιατί, αν το δούμε στην παγκόσμια διάσταση, βλέπουμε ότι για τα τελευταία 30 ή 40 χρόνια για πάρα πολλούς ανθρώπους ανά τον κόσμο αυτό ήταν καθημερινή πραγματικότητα.

Κοιτώντας την Αφρική, την Λατινική Αμερική, μεγάλα τμήματα της Ασίας, βλέπουμε ότι ήδη στις δεκαετίες του 1980 και του 1990 αλλά και μετά την δεκαετία του 1990, βλέπουμε ότι εξαιτίας των πολιτικών που ακολουθήθηκαν, το πρόγραμμα σκληρής λιτότητας που επιβλήθηκε σε πάρα πολλές χώρες στο όνομα μιας κρίσης χρέους -και αυτό ήδη στην δεκαετία του 1980- εξαιτίας, λοιπόν, αυτού του προγράμματος που επέφερε την διάλυση του συστήματος υγείας, που επέφερε ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά ανεργίας και εκτεταμένη φτωχοποίηση και όλες τις επιπτώσεις αυτών, την επιδείνωση του ανοσοποιητικού συστήματος των ανθρώπων, τη φτωχή διατροφή, την μεγαλύτερη έκθεση σε όλες τις μορφές μολύνσεων. Οπότε εξαιτίας όλων αυτών βλέπουμε ότι η ιστορία των τριών τελευταίων δεκαετιών ήταν μια ιστορία συνεχόμενων επιδημιών. Στην Αφρική εμφανίστηκε η μηνιγγίτιδα, η χολέρα και μετά ο έμπολα, στην Λατινική Αμερική, στην Καραϊβική η γρίπη των χοίρων, o δάγκειος πυρετός, ο ιός ζίκα και η γρίπη των πτηνών. Και θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε. Οπότε από πολλές απόψεις φαίνεται ότι αυτή είναι η πραγματικότητα, ότι αυτό είναι αποτέλεσμα που το ίδιο το σύστημα δημιούργησε. Είναι πράγματι μια ανθρωπογενής κρίση, είναι μια πολιτική κρίση. Και μπορούμε να το δούμε και στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το καινούριο σε σχέση με το παρελθόν είναι ότι τώρα συμβαίνει σε παγκόσμια κλίμακα και ότι συμβαίνει και σε περιοχές όπως η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες που ήταν, θα λέγαμε, ανέγγιχτες που δεν είχαν βιώσει τίποτα τόσο δριμύ. Στην πραγματικότητα το σύστημα υγείας είχε καταρρεύσει και στις Ηνωμένες Πολιτείες καθώς πολλές κοινωνικές υπηρεσίες είχαν περικοπεί. Και στις Ηνωμένες Πολιτείες είχαμε στην πραγματικότητα μια διαρκή ψευδαίσθηση προνοιακών προγραμμάτων. Δηλαδή ούτε εδώ ήταν όλα καλά. Υπάρχει τώρα ένα σύνθημα που κυκλοφορεί και είναι πολύ πετυχημένο, που λέει «όχι, δεν θέλουμε να επιστρέψουμε στην κανονικότητα γιατί η κανονικότητα ήταν το πρόβλημα». Αρκετά με την κανονικότητα! Οπότε βλέπουμε ότι και στις Ηνωμένες Πολιτείες αυτή η επιδημία έφερε στην επιφάνεια σε μεγεθυμένη κλίμακα και με ξεκάθαρο τρόπο όλα τα προβλήματα που υπήρχαν ήδη.

Πρώτα απ’ όλα τις κοινωνικές ανισότητες. Το γεγονός ότι σε συνθήκες κανονικότητας, είναι κυρίως άνθρωποι μαύρου χρώματος και μαύρες γυναίκες που πεθαίνουν, μετανάστες, μαύροι ή κρατούμενοι στις φυλακές που τους αρνούνται οποιαδήποτε μορφή υγειονομικής περίθαλψης και εμφανίζουν υψηλότερο δείκτη θνησιμότητας. Και στην πραγματικότητα αυτό που συμβαίνει τώρα με την επιδημία, είναι ουσιαστικά ότι η πλειοψηφία των θανούντων είναι με ακρίβεια συγκεντρωμένη σε περιοχές με πληθυσμούς έγχρωμων ή μεταναστών και μεταναστριών.

Επιπλέον, το γεγονός ότι ο καπιταλισμός, συγκεκριμένα σε αυτήν την φάση της ανάπτυξής του, λειτουργεί διαρκώς αποδιαρθρωτικά για την παραγωγή και την ανθρώπινη ζωή και φυσικά ποτέ με ομοιόμορφο τρόπο. Αλλά πάντα πιο έντονα σε περιοχές και ομάδες ανθρώπων που θεωρούνται αναλώσιμοι. Γεωγραφικές ζώνες και ανθρώπινες ομάδες που μπορούν να θυσιαστούν. Η ιδέα της γεωγραφικής ζώνης που μπορεί να θυσιαστεί χρησιμοποιείται λόγου χάρη για τις περιοχές όπου εγκαθίσταται η χημική βιομηχανία. Λοιπόν, πάντα υπήρχαν τέτοιες γεωγραφικές ζώνες και πληθυσμιακές ομάδες, αλλά αυτή η επιδημία τα έφερε όλα αυτά στην επιφάνεια, όλα τα προβλήματα. Την έλλειψη κοινωνικών υπηρεσιών, τις ανισότητες, το γεγονός ότι, για παράδειγμα, με την καινούργια νεοφιλελεύθερη ατζέντα διανομής πόρων εξαντλήθηκαν όλα τα αποθέματα που σε άλλη περίπτωση θα υπήρχαν σε περίπτωση ανάγκης. Τώρα όλα επαρκούν τόσο-όσο. Υγεία τόσο-όσο, παραγωγή τόσο-όσο. Και δεν μπορεί να υπάρξει προετοιμασία. Δεν υπάρχουν αποθέματα για τίποτα με σκοπό να διατηρηθούν οι τιμές της αγοράς υψηλές. Το αποτέλεσμα είναι ότι βρισκόμαστε εδώ, με τα επίπεδα θνησιμότητας να είναι εξαιρετικά υψηλά. Στην Νέα Υόρκη για εβδομάδες είχαμε αριθμούς της τάξης των 800 ανθρώπων την ημέρα να πεθαίνουν. Και είναι ιδιαίτερα έντονο όχι μόνο στις γειτονιές των μαύρων, αλλά επίσης στους οίκους ευγηρίας όπου βρίσκονται οι άνθρωποι τρίτης ηλικίας. Τώρα πράγματι αποδεκατίζονται οι άνθρωποι που ανήκουν στην τρίτη ηλικία.

Λοιπόν, βρισκόμαστε σε μια καμπή – θέλω να ελπίζω. Μια καμπή τόσο για την τάξη των καπιταλιστών, όσο και για εμάς. Μπορούμε ήδη να δούμε ότι από την δική τους πλευρά θα προσπαθήσουν να χρησιμοποιήσουν αυτήν την κρίση, όπως ακριβώς έχουν χρησιμοποιήσει και οποιαδήποτε άλλη κρίση, συμπεριλαμβανομένων των τυφώνων, για να πετύχουν την αναδιάρθρωση που ήδη ετοίμαζαν εδώ και πολύ καιρό. Εδώ μπορούμε να σκεφτούμε το βιβλίο της Ναόμι Κλάιν «Το δόγμα του σοκ», όπου εξηγεί ότι η κρίση είναι πολύ χρήσιμη στον καπιταλισμό. Οι καπιταλιστές παραπονιούνται εδώ και πολλά χρόνια ότι τα κέρδη δεν είναι αρκετά. Στην πραγματικότητα, το επιτόκιο δανεισμού είναι πλέον μηδενικό, πράγμα που είναι εντελώς αφύσικο, αν λάβουμε υπόψη το ιστορικό επιτόκιο. Και αυτό οφείλεται στο ότι υπάρχει τώρα απροθυμία να επενδύσουν, πράγμα που είναι αξιοσημείωτο, ξέρετε. Αφού κατέστρεψαν τον κόσμο, εκτόπισαν λαούς, δημιούργησαν χιλιάδες και εκατομμύρια πρόσφυγες, περιέκοψαν τις δημόσιες υπηρεσίες και υποτίμησαν το κόστος ζωής, ακόμη δεν έχουν αρκετά κέρδη.

Αλλά εντάξει, με αυτή την κατάσταση που υπάρχει, πιθανότατα θα χρησιμοποιήσουν την κρίση, για να αναδιαρθρώσουν την εργασία και την παραγωγή σε ένα μοντέλο περισσότερο κερδοφόρο. Αρχίζουμε ήδη να βλέπουμε το περίγραμμα. Περισσότερη εργασία. Για παράδειγμα, στο πεδίο της Εκπαίδευσης να διδάσκονται περισσότερα μαθήματα, ιδιαίτερα στα δημόσια σχολεία. Επίσης, περισσότερη ανισότητα υπό την έννοια του ποιοι και ποιες δικαιούνται, ποιοι και ποιες στερούνται συγκεκριμένων υπηρεσιών. Οπότε βλέπουμε ότι όλο αυτό θα είναι χρήσιμο για την διαδικασία συσσώρευσης κεφαλαίου, μια εκ νέου συσσώρευση κεφαλαίου και μια νέα οργάνωσή του. Και επίσης για νέες μορφές κοινωνικού ελέγχου. Είδαμε τον στρατό στους δρόμους σε πάρα πολλές χώρες. Θα φύγει κάποια στιγμή; Τώρα μιλάμε για ιχνηλάτηση, αλλά για να ακολουθήσουν το ίχνος πρέπει να γνωρίζουν την κίνηση, τις διευθύνσεις, τις εφαρμογές στα κινητά όλων ώστε να είναι σε θέση να εντοπίσουν το ποιος και ποια μολύνεται ποιους και ποιες βλέπουν, με ποιους και ποιες είχαν επαφές. Μιλάμε, δηλαδή, για μια εξονυχιστική μορφή επιτήρησης.

Αλλά από την άλλη πλευρά, υποθέτω, ή μάλλον είμαι σίγουρη, η ελπίδα μας είναι ότι αυτή θα είναι μια ιστορική στιγμή μια καμπή, ότι όλα αυτά θα οδηγήσουν σε ένα μαζικό βάθεμα συνειδήσεων σε μια βαθιά συνειδητοποίηση ότι όχι αυτό το σύστημα δεν μπορεί να εγγυηθεί τις ζωές μας. Και ότι πρέπει να ανακαταλάβουμε το σύστημα, να το πάρουμε στα χέρια μας. Πρέπει να ξαναπάρουμε στα χέρια μας την αναπαραγωγή μας. Πρέπει να ξανασκεφτούμε και να ξαναοργανώσουμε τα θεμέλια της αναπαραγωγής μας, από την βάση έως την κορυφή. Γιατί δεν μπορούμε να βασιστούμε σε αυτό το κράτος. Δεν μπορούμε να βασιστούμε σε αυτό το κράτος.

Και θα ήθελα να συγκεφαλαιώσω σε αυτό το τμήμα για αυτή την ερώτηση με μια αναφορά σε μια πάρα πολύ δυνατή δήλωση την οποία έκανε πολύ πρόσφατα η Μαρία Γκαλίντο στην Βολιβία. Η Μαρία Γκαλίντο είναι μία από τις ηγετικές γυναικείες φυσιογνωμίες των Mujeres Creando (γυναίκες δημιουργούν), μιας αναρχο-φεμινιστικής συλλογικότητας που παρεμβαίνει εδώ και πολλά χρόνια. Και σε αυτό το άρθρο που έγραψε μπορώ να σας το στείλω, είναι πάρα πολύ δυνατό και πολύ ποιητικό και πολύ προκλητικό γράφει, λοιπόν, ότι το πραγματικό ζήτημα είναι η ανυπακοή. Ότι πρέπει να σταματήσουμε να βλέπουμε το κράτος σαν σωτήρα μας και να παίρνουμε όλες τις οδηγίες τοις μετρητοίς.

Και οι οδηγίες είναι μένετε σπίτι και φοράτε τις μάσκες σας, αλλά ξέρουμε την υποκρισία που υπάρχει σε αυτές! Ξέρουμε ότι υπάρχουν πάρα πολλά ψέματα! Το «μείνετε σπίτι» ισχύει για την μικρή μειοψηφία των προνομιούχων ομάδων. Στην Λατινική Αμερική και την Αφρική, ξέρουμε ότι πολλοί και πολλές εργάζονται στον δρόμο. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων μαύρης εργασίας, η οποία συχνά είναι πλειοψηφική, στην Βολιβία το 70% των ανθρώπων εργάζεται ανεπίσημα και μεγάλο κομμάτι απασχολείται σε βιομηχανικού τύπου εργασία. Πώς αυτοί οι άνθρωποι, πώς οι γυναίκες στις αγορές της Αφρικής, που κάθονται η μία δίπλα στην άλλη, πώς θα τηρήσουν την κοινωνική αποστασιοποίηση; Πώς οι άνθρωποι θα τηρήσουν την κοινωνική αποστασιοποίηση όταν ζούμε σε διαμερίσματα η μία πάνω στην άλλη επειδή τα νοίκια συνεχώς ανεβαίνουν και ανεβαίνουν και ανεβαίνουν; Πώς οι άνθρωποι θα τηρήσουν την κοινωνική αποστασιοποίηση στα προσφυγικά καμπ, στις φυλακές; Λοιπόν, είναι πολύ ξεκάθαρο ότι υπάρχουν ολόκληροι πληθυσμοί που δεν ενδιαφέρουν το σύστημα. Μπορούν να πεθάνουν! Γιατί, οι άστεγοι και οι άστεγες; Έχουμε χιλιάδες ανθρώπους άστεγους σε όλες τις πόλεις των Ηνωμένων Πολιτειών. Και τώρα κάποιοι από αυτούς σε κάποια μέρη εγκαταστάθηκαν σε ξενοδοχεία, αλλά υπάρχουν πάρα πολλοί ακόμα όλοι σε καταφύγια, όπου είναι στοιβαγμένοι σαν σαρδέλες. Λένε, δηλαδή, στους ανθρώπους τηρήστε αποστάσεις μείνετε σπίτι και το κάνουν να φαίνεται λες και είναι ζήτημα ηθικής και υπευθυνότητας. Να είστε ηθικοί καλοί και υπεύθυνοι πολίτες. Αυτό είναι σχεδόν εμπαιγμός! Γιατί για την πλειοψηφία αυτό δεν είναι καν εφικτό.

Οπότε το επιχείρημά μας είναι ότι όχι δεν μπορούμε να το κάνουμε αυτό. Γιατί, ξέρετε, χάνουμε δύναμη εμείς με αυτήν την στάση, όταν προσπαθούμε δηλαδή να είμαστε σαν πρόβατα. Χρειαζόμαστε, αντίθετα, να κοιτάξουμε τους εαυτούς μας και τις εαυτές μας. Χρειάζεται να χρησιμοποιήσουμε τους δικούς μας πόρους και να σκεφτούμε πώς οργανώνουμε και να οργανώσουμε εκ νέου την κοινωνική αναπαραγωγή με έναν τρόπο που να μας επιτρέπει να θεραπεύσουμε τους εαυτούς και τις εαυτές μας και επιπλέον να μην καταστρέψουμε τον δεσμό μεταξύ μας, να μην εξουδετερώσουμε την δύναμή μας, να μην διαχωριστούμε ακόμα περισσότερο από πριν.

***

Η επόμενη ερώτηση αφορά την επιβάρυνση συγκεκριμένα των γυναικείων σωμάτων, ως συνήθως. Και εδώ πάλι αυτό που συμβαίνει αυτήν την περίοδο είναι μια αποκρυστάλλωση αυτού που συμβαίνει πάντα από πριν, σε κάθε κατάσταση. Ότι δηλαδή όλες τις κρίσεις τις βιώνουν με πολύ πιο έντονο τρόπο οι γυναίκες συγκεκριμένα.

Μία σημαντική διαφορά είναι για παράδειγμα το ζήτημα της αναπαραγωγής, το ζήτημα της γέννησης. Κι εμείς βλέπουμε το δράμα αυτής της κατάστασης. Μόνο ένα παράδειγμα αυτού του δράματος τις τελευταίες εβδομάδες. Έγκυες γυναίκες που τώρα είναι υποχρεωμένες να πάνε στην δουλειά τους επειδή είναι νοσηλεύτριες, επειδή είναι εργαζόμενες σε τομείς που θεωρούνται ζωτικής σημασίας. Και το ρίσκο για αυτές είναι ανυπολόγιστο. Και η οδύνη και η αγωνία.

Βλέπουμε επίσης αυτή τη στιγμή ότι οι γυναίκες επιβαρύνονται πολύ περισσότερο επειδή σε πολλές περιπτώσεις αν δουλεύουν μέσα στο σπίτι για παράδειγμα υπάρχει το ζήτημα της διπλής βάρδιας, το ζήτημα τoυ να τα φέρνεις βόλτα με δύο δουλειές Αναδεικνύεται ακόμα πιο έντονα τώρα. Εξίσου για τις γυναίκες που είναι αναγκασμένες να πηγαίνουν κάθε μέρα σε ένα νοσοκομείο ή σε ένα κατάστημα ή σε ένα εργοστάσιο και μετά πρέπει να επιστρέψουν σπίτι, με όλα τα προβλήματα που δημιουργεί αυτή η κατάσταση. Εξίσου και για όσες βρίσκονται σπίτι με την προοπτική ότι η εργασία τους θα αναδιαρθρωθεί στο οικιακό περιβάλλον, ίσως και για τα επόμενα χρόνια, κι αυτό σημαίνει ότι το σπίτι, που είναι ήδη ένα εργοστάσιο, τουλάχιστον από την δική μας φεμινιστική οπτική, αφού πάντοτε κάναμε λόγο για την οικογένεια και για το σπίτι ως τον χώρο εντός του οποίου παράγεται η εργατική δύναμη, εμείς παράγουμε την εργατική τάξη κάθε μέρα για να το πούμε απλά. Και τώρα ακόμα περισσότερο. Τώρα έχουμε μια εργάσιμη ημέρα η οποία είναι ατελείωτη, σωστά; Και η σύγκρουση και η ένταση που αυτή η κατάσταση παράγει είναι ήδη πολύ εμφανείς.

Επιπρόσθετα σε αυτό γνωρίζουμε ότι για τις γυναίκες το σπίτι δεν είναι μόνο ένας χώρος εργασίας αλλά είναι συχνά ένας τόπος στον οποίο δέχονται πολλή βία. Και ήδη έχουν παρατηρηθεί πολύ περισσότερες γυναικοκτονίες και επιθέσεις. Το ξέρουμε ότι η βία κατά των γυναικών γεννάται στ’ αλήθεια στα πλαίσια του θεσμού του γάμου, στα πλαίσια του θεσμού της οικογένειας εξαιτίας των σχέσεων εξουσίας που οικοδομούνται σε αυτούς και της θέσης των γυναικών και επειδή κατά έναν τρόπο το κράτος ανέκαθεν προϋπέθετε ή παραχώρησε στους άντρες την εξουσία να ελέγχουν τις ζωές των γυναικών και να επιτηρούν την εργασία τους, ώστε να διασφαλιστεί ότι όντως επιτελούν την εργασία της αναπαραγωγής. Και σε αυτήν την συγκυρία γίνεται ακόμα πιο φανερό. Και ξέρουμε επίσης ότι η βία κατά των γυναικών είναι ιδιαίτερα εκτεταμένη σε περιόδους έντασης.

Και τώρα περισσότερο από ποτέ ο φόβος της μόλυνσης, η ανεργία… Οι άνθρωποι -και όλο αυτό να διογκώνεται- οι άνθρωποι της εργατικής τάξης στις Ηνωμένες Πολιτείες άντρες και γυναίκες, είναι βουτηγμένοι μέσα σ’ αυτό. Το εισόδημα της επόμενης χρονιάς είναι ήδη υποθηκευμένο γιατί υπάρχει τόσο μεγάλο χρέος να αποπληρωθεί. Μήνες πριν, πριν ξεκινήσει αυτή η επιδημία γινόταν μια έρευνα. Λοιπόν, ρωτούσαν τον κόσμο αν προκύψει μια έκτακτη ανάγκη πόσα χρήματα- για πόσο μπορείτε να συνεχίσετε; Αποδεικνύεται ότι, το ένα τρίτο της χώρας δεν είχε στην άκρη 400 δολάρια. Λοιπόν, ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων στην χώρα ζει μεροδούλι-μεροφάι, από βδομάδα σε βδομάδα. Ζουν με τον μισθό που βγάζουν. Οπότε τώρα μπορείτε να φανταστείτε τι επίπεδα έντασης επικρατούν σε μια οικογένεια, σωστά;

Οπότε το ερώτημα για το σώμα των γυναικών το ερώτημα για τις γυναίκες ως ένα κρίσιμο υποκείμενο εκείνο που πρέπει να κρατάει την τάξη των πραγμάτων. Βλέπουμε, για παράδειγμα, ότι στα νοσοκομεία υπάρχουν κυρίως γυναίκες που πραγματικά αντιμετωπίζουν αυτή τη μάχη, ξέρετε, με την έλλειψη πόρων… Και επίσης μια ανθρώπινη τραγωδία σε καθημερινή βάση, ξέρετε, υπάρχουν γυναίκες που αυτοκτόνησαν. Υπάρχουν νοσηλεύτριες που αυτοκτόνησαν, γιατί μετά από μέρες και μέρες και μέρες που έβλεπαν ανθρώπους να πεθαίνουν, που έβλεπαν τόσους πολλούς ανθρώπους να πεθαίνουν και να πεθαίνουν μόνοι, χωρίς τις οικογένειές τους… Αυτό είναι επίσης κάτι πολύ σκληρό, να μην επιτρέπεις στις οικογένειες για παράδειγμα να επισκέπτονται τους ανθρώπους στους οίκους ευγηρίας ή στο νοσοκομείο. Ξέρετε, οι επισκέψεις που οι οικογένειες κάνουν στους οίκους ευγηρίας και στα νοσοκομεία είναι επίσης μια μορφή ελέγχου, είναι επίσης ένας τρόπος κατανόησης του τι συμβαίνει και κοινοποίησής του πίσω στον έξω κόσμο. Και λοιπόν τόσοι πολλοί άνθρωποι πεθαίνουν μόνοι και υπάρχουν αυτές οι γυναίκες που πρέπει να φοβούνται για την ζωή τους που πρέπει να φοβούνται για την οικογένειά τους, γιατί όταν επιστρέφουν σπίτι μπορούν επίσης να μολύνουν την οικογένειά τους και την ίδια στιγμή πρέπει να βλέπουν αυτούς τους καημένους ανθρώπους να πεθαίνουν χωρίς κανέναν, κάθε μέρα, για μέρες και μέρες. Και δεν έχουν τον εξοπλισμό που πρέπει να δώσουν σε αυτούς, ούτε για τις ίδιες. Εντάξει; Οπότε, βλέπουμε ότι αλήθεια οι γυναίκες έχουν γίνει κρέας για τα κανόνια για να το πούμε απλά. Συμμαζεύουν όλη την κρίση. Είναι αυτές που πρέπει να επανορθώσουν για όλες τις κρίσεις του συστήματος.

Και η κατάσταση, νομίζω, είναι τέτοια που όλοι και όλες δίνουμε προσοχή σε αυτές τις γυναίκες συγκεκριμένα, αυτές που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, ξέρετε, ως αυτές που πιθανότατα θα είναι πιο δυνατές να ωθήσουν τα πράγματα προς μια αλλαγή. Γιατί ήδη ξέρουμε από συνεντεύξεις, από συμφραζόμενα ότι πολλές, πολλές, πολλές από αυτές αντιμετώπισαν την ζωή τους εντελώς… ότι αυτή η εμπειρία τις μεταμόρφωσε. Δεν θα είναι ποτέ οι ίδιοι άνθρωποι. Αυτές οι εμπειρίες τους έδωσαν μια τέτοια κατανόηση του συστήματος που τις άλλαξε ολοκληρωτικά. Οπότε, ξέρετε, ξανά το να βλέπουμε ότι δεν μπορούμε να πάμε πίσω δεν είναι ένα ζήτημα αν θα πάμε πίσω εκεί που βρισκόμασταν, αλλά είναι στην πραγματικότητα ένα ερώτημα πραγματοποίησης της συγκεκριμένης αλλαγής που αυτή η επιδημία δείχνει ότι είναι τώρα απολύτως απαραίτητη, ξέρετε, για πολλούς ανθρώπους.

Τώρα, υπό το πρίσμα των κοινών νομίζω ότι αυτό είναι που ο καθένας και η καθεμιά τώρα αναγνωρίζει. Ξέρετε, ότι όταν αναφερόμαστε στο να ξαναπάρουμε στα χέρια μας το σύστημα και την οργάνωση της παραγωγής, συνειδητοποιώντας ότι δεν μπορούμε να πούμε «α, το κράτος» ή «α, ο καπιταλισμός» ότι, ξέρετε, αν είμαστε καλοί και καλές, αν κάνουμε όλα τα προβλεπόμενα που μας λένε να κάνουμε ξέρετε, θα έχουμε έναν καπιταλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο που θα κάνει άλλο ένα άλμα προς την πρόοδο. Αν συνειδητοποιήσουμε ότι στην πραγματικότητα, ξέρετε, έχουμε ένα σύστημα που συνέχεια και συνέχεια, ως μέρος της ανάπτυξής του συνέχεια εξαλείφει ανθρώπους. Που δεν τοποθετεί την αξία της ανθρώπινης ζωής με κανέναν τρόπο στο κέντρο. Και, ξέρετε, πρόκειται να δουλέψουμε. Το βλέπουμε τώρα! Για παράδειγμα στις Ηνωμένες Πολιτείες, ξέρετε ότι ο Πρόεδρος Τραμπ επικαλείται εξουσίες, οι οποίες υπάρχουν συνήθως σε κατάσταση πολέμου. Ο Πρόεδρος έχει την εξουσία να επιβάλει συγκεκριμένα μοντέλα παραγωγής. Και επικαλείται την ίδια εξουσία τώρα για να αναγκάσει την βιομηχανία κρέατος να παραμείνει ανοιχτή. Ωραία; Ακόμα κι έτσι… είναι ένα πεδίο κρίσης. Πολλοί άνθρωποι μολύνθηκαν και πέθαναν. Άνθρωποι που εργάζονταν στην βιομηχανία πουλερικών, οι εργαζόμενοι που πακετάριζαν κρέας στην αντίστοιχη βιομηχανία και όμως τώρα τους αναγκάζει να πάνε στην δουλειά τους και αν αρνηθούν θα χάσουν την δουλειά τους. Οπότε, βλέπουμε πολύ καθαρά ότι στο όνομα του κέρδους της βιομηχανίας πας στην δουλειά σου με κίνδυνο να πεθάνεις. Πας στην δουλειά σου. Σε αυτήν την κατάσταση η δυνατότητα και η ανάγκη να ξαναπάρουμε στα χέρια μας την διαδικασία της αναπαραγωγής… και αυτό πρέπει να εφαρμοστεί σε πάρα πολλά επίπεδα, αλλά πρωτίστως, πρέπει να εφαρμοστεί στην πιο βασική του μορφή.

Έχω μιλήσει πολλές φορές στο έργο μου σχετικά με τα όσα έχω δει σε διάφορες χώρες στην Λατινική Αμερική, όπου κατά τις τρεις τελευταίες δεκαετίες, ως αντίδραση στην κρίση, συμπεριλαμβανομένων των επιδημιών, για παράδειγμα του δάγκειου πυρετού, σε πολλές κοινότητες οι γυναίκες ξεκίνησαν να σχηματίζουν κοινοτικές μορφές αναπαραγωγής. Οι γυναίκες ξεκίνησαν να δημιουργούν υποδομές σε κοινοτικό επίπεδο, λόγου χάρη συλλογικές κουζίνες, κήπους στον αστικό χώρο, επιτροπές επιφορτισμένες να δίνουν ένα ποτήρι γάλα στα παιδιά. Δημιούργησαν μια ολόκληρη δομή και αυτή η δομή είναι μια δομή όχι μόνο υπηρεσιών, αλλά ταυτόχρονα και μια δομή πολιτικά συγκροτημένη. Γιατί σε αυτήν την διαδικασία, κάνοντάς το αυτό, ξέρετε, οι ίδιες γυναίκες τελικά έμαθαν και κατανόησαν, τι συμβαίνει στην κοινότητά τους. Τι χρειάζονται; Τι δεν γίνεται; Τι είναι απαραίτητο; Και δημιούργησαν συναισθηματικούς και πολιτικούς δεσμούς μεταξύ τους που τους επέτρεψαν να αντιμετωπίσουν το κράτος από θέση ισχύος, να αντιμετωπίσουν το κράτος και να απαιτήσουν την επιστροφή των πόρων. Όχι να πουν «α, αυτό το κράτος θα έπρεπε να μας οργανώσει» αλλά ότι το κράτος πρέπει να παραιτηθεί.

Είτε πρόκειται για αστικό χώρο, είτε για γη, γη για σπαρτά είτε πρόκειται για κτίρια ή για ποσότητες χρημάτων. Αλλά αναμφισβήτητα ξανά και ξανά μας έχουν καταληστεύσει! Μας έχουν αποσπάσει τους πιο πολύτιμους πόρους για την αναπαραγωγή της ζωής μας. Οπότε, αυτή η ανασυγκρότηση και η ανάκτηση της αναπαραγωγής σχεδιασμένη με έναν πιο κοινοτικό τρόπο δεν σημαίνει παραγνώριση, της τυπικής παραγωγικής εργασίας. Για την ακρίβεια, τα δύο αυτά συνδέονται επειδή θα έπρεπε επίσης να αρχίσουμε να συζητάμε τι είναι αυτό που παράγεται. Ξέρετε, στην Ιταλία, η Ιταλία ήταν το κέντρο της επιδημίας στην Ευρώπη, επέβαλαν λοκντάουν, οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να βγουν στον δρόμο, εκτός αν είχαν κάποιο πιστοποιητικό. Γιατί πηγαίνεις τώρα; Αποδεικνύεται ότι πολλά εργοστάσια συνεχίζουν να παράγουν και ανάμεσά τους εργοστάσια κατασκευής όπλων. Άρα, άνθρωποι δεν μπορούσαν να βγουν στον δρόμο δύο φορές την ίδια ημέρα αλλά τα εργοστάσια παρήγαγαν όπλα. Και δεν είχαν μάσκες, ξέρετε, παντού τα αντισηπτικά ήταν σε έλλειψη, οι μάσκες ήταν σε έλλειψη, φάρμακα. Αλλά παράγεις όπλα! Το ίδιο και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Παράγουμε έναν εξωφρενικό, εξωφρενικό αριθμό όπλων! Μπορούμε να ανατινάξουμε αυτήν την χώρα -όχι «εμείς», δεν μου αρέσει το «εμείς», δεν εμπλέκομαι σε αυτό- αλλά αυτή η χώρα μπορεί να ανατινάξει τον κόσμο πάρα πολλές φορές. Αλλά δεν υπάρχουν αρκετές μάσκες, δεν υπάρχουν αρκετά γάντια! Μπορείτε να το φανταστείτε; Αυτό δεν έγινε κατά λάθος. Αυτές είναι επιλογές και αυτές οι επιλογές αποκαλύπτουν ποια είναι η αξία της ανθρώπινης ζωής στα μάτια αυτών που μας κυβερνούν. Εγώ θεωρώ, εκτός και αν αυτό είναι πολύ προφανές, ότι αυτό, με έναν τρόπο σπρώχνει, καταλαβαίνετε, συνηγορεί στην ιδέα πως όλο αυτό, είναι μια απλή επιδημία, από αυτές που συμβαίνουν συνέχεια, και υπάρχει πάντα μια αποδιοργάνωση. Όχι, αυτές είναι πολύ συγκεκριμένες επιλογές. Όπως το πού θα αξιοποιήσεις τους πόρους. Οπότε, προφανώς, πρέπει επίσης να παρέμβουμε. Κοιτώντας στο μέλλον, αλλά και στο παρόν, τι παράγεται τώρα;

Αλλά την ίδια ώρα, υπάρχει ένα θεμελιώδες πεδίο, που είναι το ζήτημα για την αναπαραγωγή της καθημερινής ζωής. Και αυτό δεν σημαίνει μόνο την οικιακή εργασία, ή μόνο τη σεξεργασία, ή την άμεση ιατρική περίθαλψη, αλλά σημαίνει και τον αγροτικό τομέα, την παραγωγή τροφής, την σχέση με τον φυσικό κόσμο και τα ζώα. Δεν μπορούμε να έχουμε πλέον χώρους στους οποίους βρίσκονται πέντε χιλιάδες αγελάδες ή πέντε χιλιάδες γουρούνια, όλα μαζί στον ίδιο χώρο και μετά να τα ταΐζουν με αντιβιοτικά. Επειδή, προφανώς, όταν είναι και τα πέντε χιλιάδες μαζί, παράγουν συνεχώς ασθένειες, σωστά; Δεν γίνεται να έχουμε δάση εντελώς κατεστραμμένα. Πριν την πανδημία είχαμε τις πυρκαγιές στην Αυστραλία, είχαμε τις πυρκαγιές στην Ελλάδα, είχαμε τις πυρκαγιές στον Αμαζόνιο. Ο Αμαζόνιος φλέγεται! Βάζουν φωτιές στα δάση, ώστε να μπορούν να στριμώξουν πιο πολλά ζώα μαζί, πιο πολλά ζώα, πιο πολλά αντιβιοτικά ή πιο εντατική παραγωγή σόγιας, η περισσότερη γενετικά μεταλλαγμένη. Δεν μπορούμε να έχουμε σπαρτά, που τώρα παράγονται με χημικά, ζιζανιοκτόνα, εντομοκτόνα, υποκαπνισμό. Υποκαπνίζουν με αεροπλάνα, ξέρετε. Και όταν βλέπεις το ποσοστό των καρκίνων σε κάθε χώρα, συγκεκριμένα εκεί που υπάρχει αγροτική παραγωγή, αλλά και σε κάθε χώρα παρατηρεί καμιά ότι υπάρχουν περισσότεροι καρκίνοι από ό,τι άνθρωποι που προσβλήθηκαν από κορωνοϊό.

Οπότε μιλάμε στ’ αλήθεια για ένα σύστημα που είναι παθολογικό. Ένα σύστημα που είναι προσανατολισμένο στον θάνατο, που έχει καταστρέψει τη ζωή. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να καταστρέψει κανείς την ζωή, ξέρετε. Νιώθω την υποκρισία παντού και στην Ευρώπη βλέπω ανθρώπους να τιμούν την μνήμη, την ημέρα μνήμης και τους ανθρώπους που πέθαναν στους θαλάμους αερίων. Αλλά, ξέρετε, δεν είναι μόνο αυτό. Ο θάνατος είναι θάνατος! Και πιστεύω είναι πολύ σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι παίρνονται αποφάσεις και ότι όλοι ξέρουν ότι στο τέλος, θα πεθάνουν άνθρωποι. Εκτός του ότι είναι πολύ πιο αόρατοι και η ευθύνη απέναντί τους τόσο εξασθενημένη και πρέπει να αρχίσουμε να το καταγγέλλουμε και αυτό. Δεν είναι μόνο ο ωμός, κατάφωρος τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι εξοντώνονται ευθέως. Αυτές οι επιλογές όμως εμφανίζονται ως προφανείς. Με αυτήν την κατάσταση είμαστε αντιμέτωποι, νομίζω. Διότι το είδος των πολιτικών που είδαμε στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, τα δύο μπλοκ που από κοινού με την Κίνα ηγούνται της παγκόσμιας οικονομίας, οι επιλογές που είδαμε τις τελευταίες τρεις-τέσσερις δεκαετίες, βασικά σε όλη την ιστορία του καπιταλισμού.

Αλλά για να επιστρέψουμε στο παρόν, ας δούμε αυτό το τελευταίο σημείο. Μπορούμε να δούμε ότι αυτές οι επιλογές είναι επιλογές που ήδη, ξέρεις, προανήγγειλαν τους πολλούς ανθρώπους που θα πέθαιναν. Προτού ξεσπάσει η πανδημία μιλούσαμε για τους πρόσφυγες στα σύνορα με την Τουρκία και στην Ελλάδα. Πέθαιναν εκεί στο κρύο. Αλλά μιλάμε για μητέρες που είδαν τα παιδιά τους το πρωί, που κρατάνε το παιδί τους, να παγώνουν μέχρι θανάτου στη διάρκεια της νύχτας. Μιλάμε για τους πρόσφυγες στα σύνορα ανάμεσα στο Μεξικό και τις ΗΠΑ που επίσης πεθαίνουν. Και που βρίσκονται σε στρατόπεδα συγκέντρωσης με παιδιά που χωρίζονται από τις οικογένειές τους, που τοποθετούνται εκεί. Οπότε, νομίζω, όλα αυτά είναι πράγματι εκεί. Και έχουμε γίνει τόσο αναίσθητοι και αναίσθητες, που δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα πια γι’ αυτό;

Αλλά, για να επιστρέψω στην ερώτηση για τα κοινά. Νομίζω είναι πολύ πολύ πολύ σημαντικό ζήτημα, επειδή, νομίζω, η αδυναμία να αντισταθούμε και να αλλάξουμε κάτι τόσο προφανές, μία τόσο προφανή προσβολή της ανθρώπινης ζωής, μία τόσο εμφανή απαξίωση της ανθρώπινης ζωής είναι δυνατόν να υπάρχει όταν οι άνθρωποι νιώθουν τόσο μόνοι, ηττημένοι, απομονωμένοι ο ένας από τον άλλον. Και μόνο όταν ερχόμαστε κοντά, όταν συνδέουμε ξανά τις ζωές μας. Όχι μόνο ιδεολογικά. Συνδεόμαστε ξανά και μέσα από την οικοδόμηση μέρα με τη μέρα, μέσα από την εξασφάλιση μέρα με τη μέρα της αναπαραγωγής μας. Μόνο όταν το κάνουμε αυτό, μόνο τότε δημιουργούμε τη δύναμη για να αντισταθούμε.

Είστε στην Αθήνα, και πάντοτε σκέφτομαι τον Πλάτωνα στο Συμπόσιο. Ο στρατός των εραστών, που ήξεραν ότι όταν οι άνθρωποι έχουν ο ένας τον άλλον δεν τους φοβίζει τίποτα, γιατί ο έρως είναι μέγας δαίμων. Είναι μια πολύ μεγάλη δύναμη που σε κάνει να υπερβαίνεις τον εαυτό σου. Σε συνδέει, σου δίνει δύναμη να μην ανησυχείς για τη ζωή σου, επειδή τώρα είσαι συνδεδεμένη με κάτι πιο δυνατό. Αυτή είναι η εμπειρία που μας έρχεται από τόσες κουλτούρες. Τόσες κουλτούρες που δεν είναι καπιταλιστικές. Όπου δεν έχεις αυτήν την απαίσια σύλληψη της ζωής ως ζωής του ατόμου, ατόμου απομονωμένου, που νοιάζεται μόνο για τον εαυτό του. Αυτό είναι άθλιο, πρέπει να το πούμε, είναι άθλιο, και είμαι πολύ εμπνευσμένη από τους ανθρώπους στη Λατινική Αμερική, από την αλληλεγγύη τους με τον παρόν, αλλά και την αλληλεγγύη τους με τον θάνατο. Αυτό το θάρρος δεν είναι κάτι που φυτρώνει στα δέντρα, φυτρώνει μέσα από την αλληλεγγύη που νιώθουμε με άλλους ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων αυτών που έχουν πεθάνει. Έτσι, ο θάνατος δεν σε τρομάζει, δεν σε τρομοκρατεί με τον τρόπο που το κάνει, όταν σκέφτεσαι μόνο τη δική σου, μικρή ζωή. Διότι είσαι μέρος από κάτι πολύ μεγαλύτερο από τους εαυτούς μας. Ο αγώνας σου είναι μέρος από κάτι πολύ μεγαλύτερο. Και νομίζω ότι η αναδιοργάνωση της αναπαραγωγής πρέπει να γίνει σε πολλά, πολλά επίπεδα, είτε μιλάμε για τη γεωργική παραγωγή είτε για το φαγητό, την αγάπη, τις σχέσεις, τη μνήμη, τη μνήμη των τόπων στους οποίους βρισκόμαστε, τη σύνδεση με αυτούς κι αυτές που ήρθαν πριν από εμάς.

Είναι ευκταίο, η στιγμή αυτή να είναι μια στιγμή μεγάλου μετασχηματισμού και κατά μία έννοια μια στιγμή που συνειδητοποιούμε ότι ο ιός, το παθογόνο στοιχείο είναι ο ίδιος ο καπιταλισμός. Το παθογόνο στοιχείο είναι αυτός ο φόβος που έχουμε, το παθογόνο στοιχείο είναι ότι αντιμετωπίζουμε τους άλλους ανθρώπους σαν εχθρούς. Ξέρουμε πως αυτό που κάνουν είναι να μας κάνουν να αντιμετωπίζουμε τους άλλους ανθρώπους όχι ως πηγή πλούτου αλλά ως εχθρούς, αυτός είναι ο ιός. Αυτό είναι το πιο θανατηφόρο και νομίζω ότι η απάντηση των κοινών είναι ακριβώς το εκ νέου χτίσιμο αυτών των δεσμών που διαρκώς κόβονται και τώρα αυτή η πανδημία είναι το τέλειο κίνητρο, η τέλεια συνθήκη, το τέλειο εργαλείο προκειμένου να μας κάνουν να νιώσουμε αποκομμένοι και αποξενωμένοι από τους άλλους ανθρώπους ακόμα περισσότερο απ’ ό,τι πριν.

***

Τώρα, κάτι ξέχασα, επίτρεψέ μου… Ναι, φυσικά. Η τελευταία ερώτηση σου σχετίζεται… Νομίζω, τα κινήματα που αναπτύχθηκαν στην Ευρώπη και ειδικά στη Λατινική Αμερική τα τελευταία δέκα χρόνια κινούνται σε αυτήν την κατεύθυνση. Είναι κινήματα που προχωρούν γιατί είναι κινήματα στα οποία το ζήτημα της αναπαραγωγής είναι πολύ πολύ κεντρικό και είναι κινήματα που αναγνωρίζουν ότι ο αγώνας για τις γυναίκες, για την βελτίωση της ζωής των γυναικών είναι ένα και το αυτό με τον αγώνα ενάντια στην οικολογική καταστροφή του περιβάλλοντός μας, είναι αγώνας για διάσωση της φύσης από την καταστροφή στην οποία είμαστε εκτεθειμένοι. Είναι λοιπόν ένας αγώνας ενάντια στην αποικιοκρατία, ενάντια στον καπιταλισμό και κανένας από αυτούς τους αγώνες δεν μπορεί να διαχωριστεί από τον άλλον. Και νομίζω ότι το κίνημα, τα νέα κινήματα που βλέπουμε σήμερα είναι μακράν ευρύτερα και ωριμότερα και καταλαβαίνετε, το κίνημα έχει αναπτυχθεί εξαιτίας της συμμετοχής τόσων καινούριων ανθρώπων νέα υποκείμενα, νέες φωνές, μαύρες γυναίκες, μετανάστριες γυναίκες από κάθε σημείο του παγκόσμιου Νότου, κι έτσι έχουμε ένα κίνημα που έχει μάθει πολλά, και έχει καταστεί ικανό να βλέπει τις συνδέσεις μεταξύ των διαφορετικών αγώνων.

Και όλοι αυτοί οι άνθρωποι, δεν είναι μόνο ικανοί να βλέπουν τις συνδέσεις, αλλά επιπλέον να τις μεταφράζουν σε οργανωτικές μορφές. Νομίζω ότι με το κάλεσμα στη φεμινιστική απεργία που βλέπουμε τα τελευταία χρόνια, είναι βέβαια μια απεργία που γίνεται κατανοητή με πολύ διαφορετικό τρόπο από εκείνον των συνδικάτων έχει προκύψει ένας πολύ δημιουργικός δημόσιος διάλογος. Τι ακριβώς σημαίνει να οργανώνεται μια απεργία ιδιαίτερα πάνω στο ζήτημα της αναπαραγωγής; Που είναι εξαιρετικά σύνθετο και πολύπλευρο ζήτημα. Και νομίζω ότι είναι πολύ σημαντικό που βλέπουμε τους τρόπους με τους οποίους οι γυναίκες έχουν συνδέσει όλες αυτές τις διαφορετικές πλευρές της παραγωγικής ζωής και της αναπαραγωγικής εργασίας.

Και ξέρετε, ένα από τα πράγματα που με εντυπωσιάζει τα τελευταία χρόνια είναι ο τρόπος με τον οποίο ο ένας αγώνας διαπερνά, εισχωρεί στον άλλον. Για παράδειγμα ο αγώνας των γυναικών του Αμαζονίου για οικολογικά θέματα, ενάντια στην αποψίλωση των δασών ενάντια στις εξορύξεις και στη δηλητηρίαση του νερού και μέσα σε αυτή τη διαδικασία ανακαλύπτουν ότι χρειάζεται να αγωνιστούν και ως φεμινίστριες, διότι για να αγωνιστούν ενάντια στην αποψίλωση και τις εξορύξεις χρειάζεται να αγωνιστούν ενάντια στους άντρες των ίδιων των κοινοτήτων τους, οι οποίοι ίσως δεν βλέπουν τι προκαλούν οι εξορύξεις στο νερό και στην υγεία της κοινότητας. Πιθανόν να τους έλκει το χρηματικό πακέτο που φέρνουν μαζί τους οι εταιρείες εξορύξεων, όμως οι γυναίκες ξέρουν και αρθρώνουν λόγο για το γεγονός ότι η εξόρυξη δηλητηριάζει το νερό, αποψιλώνει το δάσος και σηματοδοτεί το τέλος της κοινότητας. Έτσι μέσα στη διαδικασία του οικολογικού αγώνα υπάρχει η φεμινιστική προοπτική και η φεμινιστική συνείδηση και το αντίστροφο.

Υπάρχουν οι οργανώσεις γυναικών όπως η Ni una menos (ούτε μια λιγότερη) που μάχονται ενάντια στη βία κατά των γυναικών και παράλληλα αντιλαμβάνονται ότι μπορείς να μάχεσαι για το γυναικείο ζήτημα, για φεμινιστικά θέματα, μόνο όταν ασχολείσαι ταυτόχρονα με τη ίδια την υλική συνθήκη της αναπαραγωγής μας. Με τη γη, με την τεκνοποίηση, με τον αστικό χώρο, την οργάνωση της νόμιμης εργασίας κλπ. Οπότε υπάρχει μια συνάντηση των διαφορετικών κινημάτων, η οποία θεωρώ ότι είναι πολύ ισχυρή και την ίδια στιγμή υπάρχει η ξεκάθαρη επίγνωση ότι οι γυναίκες πραγματικά ηγούνται τώρα. Ότι οι γυναίκες είναι οι κινητήριες δυνάμεις της αντίστασης σε αυτή τη νέα τρομερά καταστροφική εκδοχή του καπιταλισμού και ουσιαστικά είναι οι κινητήριες δυνάμεις του κοινωνικού μετασχηματισμού που λαμβάνει χώρα και που πρέπει να λάβει χώρα διότι δεν μπορούμε να υπερβούμε τον καπιταλισμό αν δεν δημιουργούμε την ίδια στιγμή, μέσα στο παρόν μας, κάτι καινούριο, κάτι διαφορετικό.

***

Η συνομιλία με τη Σίλβια Φεντερίτσι πραγματοποιήθηκε και βιντεοσκοπήθηκε από την Κατερίνα Σεργίδου, εκ μέρους της Συνέλευσης 8 Μάρτη στις 8 Μάη του 2020

The post Σίλβια Φεντερίτσι: Έμφυλη βία και Κοινωνική Αναπαραγωγή την εποχή της πανδημίας first appeared on Aυτολεξεί.

Ενώ σε όλο τον κόσμο προετοιμάζεται η τέταρτη φεμινιστική απεργία με εκατοντάδες συναντήσεις, δραστηριότητες και συνελεύσεις, το να ακούς τη Σίλβια Φεντερίτσι αποτελεί έμπνευση. Σε μια στάση της πορείας της από τον γύρο του κόσμου, η Σίλβια μάς συνάντησε στο σπίτι της στη Νέα Υόρκη για να συζητήσουμε για την επικαιρότητα των φεμινιστικών αγώνων, τις λαϊκές εξεγέρσεις των τελευταίων μηνών, τις εντάσεις του φεμινισμού με την Αριστερά και τα κυριότερα σημεία του τελευταίου βιβλίου της.

Τα τελευταία χρόνια ταξιδεύεις και βρίσκεσαι σε διαρκή επαφή με συντρόφισσες και φεμινιστικές οργανώσεις στη Λατινική Αμερική και την Ευρώπη. Πώς βλέπεις σήμερα τον φεμινιστικό αγώνα;

Είναι μια πολύ σημαντική στιγμή, πολύ ιδιαίτερη. Όχι μόνο στη Λατινική Αμερική, παρόλο που υπάρχει μεγαλύτερη επίδραση εκεί, είναι μια εποχή που το φεμινιστικό κίνημα συναντιέται, με όλη την ποικιλομορφία του, με τους λαϊκούς αγώνες, με τα κοινωνικά κινήματα που, ήδη από τη δεκαετία του ’80, αναπτύχθηκαν ως απάντηση στη διαρθρωτική προσαρμογή, στην εξορυκτική πολιτική, στον νεοφιλελευθερισμό. Η συνάντηση αυτή απορρέει από μια πολύ ισχυρή συγκεκριμένη κατάσταση, που είναι ότι όλες αυτές οι πολιτικές είχαν αντίκτυπο στις γυναίκες και την αναπαραγωγή της ζωής. Τώρα οι γυναίκες είναι στην πρώτη θέση, όχι μόνο ως θύματα της εκδίωξης αλλά και ως μαχήτριες, ως πρωταγωνίστριες της αντίστασης. Και εκτός από την ηγεσία της αντίστασης, έπρεπε να λογαριαστούν και με τους άντρες των κινημάτων, των μικτών οργανώσεων. Και εδώ υπάρχει μια συνάντηση με τον φεμινισμό· με τη συμβολή του φεμινισμού.

Έχει δημιουργηθεί, έτσι, ένας νέος φεμινισμός, ένας φεμινισμός που νομίζω ότι είναι πολύ ισχυρός επειδή έχει μια αντικαπιταλιστική οπτική που αναγνωρίζει ολόκληρη την ιστορία καταπίεσης, έχει μια απο-αποικιοκρατική οπτική. Είναι ένα κίνημα που, επιτέλους, καλύπτει όλες τις πτυχές της ζωής. Δεν είναι ένα κίνημα που επικεντρώνεται στην εργασία, όπως είναι παραδοσιακά κατανοητή, δηλαδή συνδεδεμένη με την παραγωγή, αλλά ενδιαφέρεται για την γη, για το σώμα, για το τι συμβαίνει στην κοινότητα. Και δεν είναι μόνο αντιπολίτευση, είναι ένα κίνημα που οικοδομεί. Πιστεύω ότι αυτή είναι η μεγάλη του δύναμη· είναι αυτό που του επέτρεψε να αναπτυχθεί αυτά τα χρόνια παρά το γεγονός ότι το κύμα του φασισμού και η Δεξιά εξακολουθεί να αυξάνεται.

Αναπτύσσεται επειδή δημιουργεί μια νέα υποδομή που δεν έχει ειδωθεί ποτέ στα επαναστατικά κινήματα όπου κυριαρχούν οι άντρες: όλη αυτή η δημιουργικότητα, η δυνατότητα ανάκτησης της παραδοσιακής γνώσης, η δημιουργία συναισθηματικών δεσμών.

Πιστεύω ότι είναι ένα κίνημα που έχει πολύ ισχυρές βάσεις, γι’ αυτό συνεχίζει να συγκεντρώνει γυναίκες που προέρχονται από διαφορετικά μέρη, όπως την Αργεντινή και την Ουρουγουάη, από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις, από την αλληλέγγυα οικονομία, τις ιθαγενείς συντρόφισσες, τις αγρότισσες. Αυτή είναι μια δύναμη. Το φεμινιστικό κίνημα είναι αυτό που οδηγεί τους αγώνες σήμερα, στη Λατινική Αμερική χωρίς αμφιβολία, αλλά αυτό, με διαφορετικό τρόπο, συμβαίνει και σε άλλα μέρη.

Ακριβώς, τους τελευταίους μήνες υπήρξαν στη Λατινική Αμερική μια σειρά λαϊκών εξεγέρσεων για την υπεράσπιση μιας αξιοπρεπούς ζωής. Ίσως οι πιο ξεκάθαρες περιπτώσεις είναι η Χιλή και ο Ισημερινός, αλλά δεν είναι οι μόνες. Πώς μπορούμε να διαβάσουμε αυτές τις διαδικασίες του αγώνα από μια φεμινιστική οπτική που θέτει την αναπαραγωγή της ζωής στο επίκεντρο;

Πιστεύω ότι μια φεμινιστική οπτική είναι σημαντική ακριβώς εξαιτίας αυτού, επειδή επικεντρώνεται σε αυτό που είναι πιο θεμελιώδες, είτε ως στόχος είτε ως προϋπόθεση του αγώνα: η αλλαγή στην αναπαραγωγή της καθημερινής ζωής, την κοινωνική αναπαραγωγή -όχι μόνο την οικιακή αναπαραγωγή- σε όλους τους χώρους. Επειδή η αναπαραγωγή σημαίνει οικιακή εργασία, σεξουαλικότητα, ευαισθησία, σημαίνει επίσης το περιβάλλον, τη φύση, την ύπαιθρο, τη γεωργία, τον πολιτισμό, την εκπαίδευση.

Ο φεμινισμός αγγίζει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων που συνδέονται με την αναπαραγωγή της ζωής, τα οποία αποτελούν το θεμέλιο οποιασδήποτε κοινωνικής αλλαγής και το θεμέλιο κάθε αγώνα. Δεν μπορεί να υπάρξει ένας επιτυχημένος αγώνας χωρίς να αλλάξουν αυτά που είναι οι πιο σημαντικές πτυχές της ζωής. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο πιστεύω ότι σε αυτές τις εξεγέρσεις που πραγματοποιήθηκαν στη Χιλή, στο Εκουαδόρ, η συμμετοχή των γυναικών είναι πολύ σημαντική. Ειδικά αν κοιτάξουμε μακροπρόθεσμα, παρατηρώντας αυτά τα κινήματα όχι ως στιγμιαία εξέγερση που αύριο πρόκειται να πέσει, αλλά ως κινήματα που εκφράζουν μια πολύ βαθιά εξέγερση, που εκφράζουν ένα πολύ βαθύ «αρκετά» με αυτό το σύστημα το τόσο άδικο, το τόσο βίαιο. Αν σκεφτούμε μακροπρόθεσμα, η θεώρηση και οι δραστηριότητες των γυναικών είναι θεμελιώδεις.

Αυτοί οι φεμινιστικοί αγώνες για τους οποίους μιλάμε, αντικαπιταλιστικοί ή λαϊκοί φεμινισμοί, ενδιαφέρονται για μια ποικιλία θεμάτων. Ενδιαφέρονται όχι μόνο για τα προβλήματα των γυναικών, αλλά και για το σύνολο των κοινωνικών σχέσεων ή τη σχέση με τη φύση.

Ωστόσο, πολλές φορές προσπαθούμε να τοποθετήσουμε τις φωνές των γυναικών στον αγώνα ως έναν «τομέα», σαν να μπορούσαμε να μιλάμε μόνο για ζητήματα γυναικών. Συγκεκριμένα, αυτό είναι ένα σημείο σύγκρουσης με την Αριστερά.

Πώς εκτιμάς τη σχέση μεταξύ φεμινισμού και Αριστεράς;

Νομίζω ότι αυτό είναι πολύ θεμελιώδες, και πιστεύω ότι η Αριστερά δεν θέλει να το δει. Τα αρσενικά συμφέροντα τυφλώνουν τους άνδρες που προβάλλουν στις γυναίκες αυτό που είναι η δική τους κατάσταση: αντιπροσωπεύουν μόνο έναν τομέα, έναν ιδιαίτερο τύπο αγώνα.

Αυτό που μου φαίνεται σημαντικό για το φεμινιστικό κίνημα είναι ότι έχει ανοίξει τα μάτια του και έχει ανακαλύψει ολόκληρο το σύμπαν της αναπαραγωγής της ζωής. Πρόκειται για ένα κίνημα που πραγματικά δεν αφορά μόνο ένα ζήτημα της ζωής των εργαζομένων, το ζήτημα του προλεταριάτου στον καπιταλισμό, αλλά επίσης το εξετάζει στο σύνολο του. Στη δεκαετία του ’70, στην αρχή, συζητήθηκε η αναπαραγωγή ως οικιακή εργασία, αλλά τις τελευταίες τρεις δεκαετίες έχουμε δει ότι η αναπαραγωγή είναι το παν. Είναι η καλλιέργεια, οι σπόροι, η γη, η υγεία, η εκπαίδευση, η ανατροφή, η ποιότητα του αέρα, τα συναισθηματικά δίκτυα κ.λπ.

Η συμβολή του φεμινισμού ήταν, επίσης, το ότι επισήμανε τις ανισότητες -επειδή ο καπιταλισμός παράγει έλλειψη και ανισότητες και όχι ευημερία.

Ο καπιταλισμός δεν παράγει μόνο εμπόρευμα, αλλά διαιρέσεις και ιεραρχίες ως την κύρια προϋπόθεση της ύπαρξής του. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο φεμινισμός μάς δίνει μια ευρύτερη προοπτική, η οποία δεν είναι θεματική, αλλά εξετάζει το σύνολο της ζωής.

Φυσικά, μιλάμε για έναν αντικαπιταλιστικό φεμινισμό, όχι για έναν κρατικό φεμινισμό, αυτόν που δημιούργησαν τα Ηνωμένα Έθνη και οι κυβερνήσεις για να προσλάβουν γυναίκες στις νέες μορφές της καπιταλιστικής ανάπτυξης. Είναι πολύ σημαντικό να διευκρινιστεί αυτό γιατί σήμερα υπάρχει επίσης ένας κρατικός φεμινισμός, ένας θεσμικός φεμινισμός. Δεν μιλάμε για αυτούς τους φεμινισμούς.

Στις 8 Μαρτίου, σε πολλές χώρες, προετοιμάζονται απεργίες, κινητοποιήσεις και δράσεις. Ποιες είναι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η επόμενη φεμινιστική απεργία, γενικότερα, και για να διατηρηθεί ανοιχτή αυτή την περίοδο του αγώνα;

Για μένα το πιο σημαντικό πράγμα είναι πάντα η διαδικασία, όχι η ημερομηνία, αλλά η διαδικασία της οικοδόμησης. Η 8η Μαρτίου είναι η εκδήλωση αυτού που έχει προηγηθεί, είναι μια πολύ σημαντική συμβολική στιγμή, αλλά το πιο σημαντικό είναι αυτό που έχει χτιστεί στη διαδικασία της επαφής με τις γυναίκες που, αν και συχνά έχουν κοινά συμφέροντα, δεν συναντώνται -η διαδικασία δημιουργίας νέων χώρων.

Είναι, επίσης, μια στιγμή για να εμβαθύνουμε σε αυτό που θέλουμε. Στη συνέχεια, αφενός για να δημιουργήσουμε στην πράξη νέες μορφές οργάνωσης, νέους χώρους -επειδή ο χώρος είναι θεμελιώδης- όπου να μπορούμε να συναντηθούμε. Αφετέρου, για να δημιουργήσουμε το πρόγραμμα, αυτό που θέλουμε, γιατί έχουμε ακόμα πολλά πράγματα να ξεκαθαρίσουμε.

Παραδείγματος χάριν, εξακολουθεί να υπάρχει ελάχιστη συζήτηση στον φεμινισμό σχετικά με την παιδική κατάσταση, η οποία για μένα είναι τραγική σήμερα, είναι μια πολύ ισχυρή κατάσταση κρίσης. Πρέπει να τη συνδέσουμε περισσότερο με το πρόγραμμά μας, είτε με τη μορφή αντιπολίτευσης σε ό,τι γίνεται, είτε με τη μορφή της οικοδόμησης, για να αντιληφθούμε τι θέλουμε, τι είδους κοινωνία και σχέσεις θέλουμε.

Και, όπως πάντα, ο τρίτος στόχος είναι να ξεπεραστούν οι διαφορές κάθε είδους που εξακολουθούν να υπάρχουν μεταξύ των γυναικών: οι φυλετικές, οι σεξουαλικές, η ηλικία, οι σχέσεις μεταξύ των νέων και των ηλικιωμένων κ.λπ. Αυτός είναι ένας πολύ σημαντικός στόχος, διότι οι διαιρέσεις και οι ιεραρχίες μάς αποδυναμώνουν, αποτελούν το ισχυρότερο όπλο που έχουν οι άλλοι για να δημιουργήσουν νέες συγκρούσεις, για να αποδείξουν ότι έχουμε διαφορετικά συμφέροντα, για να διασκορπίσουν τις δράσεις μας σε σεχταριστικούς αγώνες μεταξύ μας.

Μια που το ανέφερες, πώς βλέπεις τις διαγενεακές σχέσεις στο φεμινιστικό κίνημα;

Είμαι αισιόδοξη, επειδή έχω ταξιδέψει πολύ και βλέπω ότι στην Ισπανία, στην Αργεντινή ή εδώ στη Νέα Υόρκη, νέες γυναίκες έρχονται στις ομιλίες μου. Είμαι εβδομήντα επτά ετών και στις παρουσιάσεις μου η πλειονότητα, ογδόντα τοις εκατό, είναι πολύ νεαρές γυναίκες, δεκαεννέα, είκοσι ετών. Μου φαίνεται ότι έχουν την επιθυμία να συνδεθούν. Στη δεκαετία του ’70, στα μικτά κινήματα λεγόταν «ποτέ μην εμπιστεύεστε κάποιον που είναι πάνω από τριάντα χρονών». Λοιπόν, μπορώ να καταλάβω γιατί, αλλά ευτυχώς αυτό δεν συμβαίνει τώρα με τον φεμινισμό. Υπάρχει η επιθυμία να κατανοήσουν, να συνδεθούν με τα ηλικιωμένα άτομα. Παρόλο που το πρόβλημα των ηλικιωμένων προσεγγίζεται πολύ επιφανειακά ακόμη. Σήμερα, οι ηλικιωμένοι, και ιδιαίτερα οι γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας, βιώνουν μια πολύ δυνατή κρίση. Πολλές από αυτές εργάζονταν όλη τους τη ζωή βοηθώντας τους ανθρώπους να ζουν και να πεθαίνουν και όταν χρειάζονται βοήθεια, επειδή δεν μπορούν πλέον να δουλέψουν, δεν έχουν πόρους, επειδή το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους το πέρασαν δουλεύοντας χωρίς κανένα κέρδος.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι ηλικιωμένες γυναίκες είναι εκείνες που κατά κύριο λόγο μένουν στα κρατικά σπίτια-καταφύγια. Πρόκειται για πραγματικά τραγικές καταστάσεις, ιδίως για όσες δεν είναι αυτάρκεις, γιατί συχνά ζουν σε τρομερές συνθήκες. Πιστεύω ότι αυτό, όπως και η παιδική ηλικία, δεν έχει απασχολήσει επαρκώς το φεμινιστικό κίνημα. Αν και το κίνημα συγκεντρώνει σήμερα γυναίκες διαφορετικών ηλικιών, αυτό εξακολουθεί να αποτελεί ένα πρόβλημα που πρέπει να συμπεριληφθεί. Διότι, αν μιλάμε για βία, η οικονομική και συναισθηματική δυστυχία μέσα στην οποία ζουν τόσα πολλά ηλικιωμένα άτομα είναι μια μορφή βίας.

Ο φεμινιστικός αγώνας είναι πολύ δυνατός σε πολλά μέρη του κόσμου, αλλά ταυτόχρονα υπάρχει μια προέλαση, συντηρητική στην καλύτερη περίπτωση, άμεσα φασιστική σε άλλες. Πώς θα κάναμε μια φεμινιστική ανάγνωση αυτής της διαδικασίας;

Εάν βάλουμε αυτή τη βία του σήμερα στο πλαίσιο του εικοστού αιώνα, χωρίς να φτάσουμε στο δέκατο έκτο ή στο δέκατο έβδομο αιώνα, μπορούμε να δούμε ότι ο καπιταλισμός, σε οποιοδήποτε από τα πρόσφατα στάδια ανάπτυξής του, ήταν πάντα βίαιος: δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, όπου πέθαναν σχεδόν πενήντα εκατομμύρια άνθρωποι, τα μαζικά βασανιστήρια ως σύστημα κυριαρχίας στη Λατινική Αμερική από τη δεκαετία του ’60, όλοι οι πόλεμοι που έχουν προωθήσει τόσο οι δημοκρατικές όσο και οι ρεπουμπλικανικές κυβερνήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών κ.λπ. Νομίζω ότι είναι σημαντικό να τεθεί στο σωστό πλαίσιο αυτό το σημείο, ώστε να μην θεωρείται ότι είναι κάτι καινοφανές, να βλέπει κανείς ότι, ειδικά όταν ο καπιταλισμός αισθάνεται ότι απειλείται ή παρενοχλείται, έχει ανάγκη να αναπτύξει αυτή τη βία.

Και σήμερα ο καπιταλισμός αισθάνεται ότι απειλείται. Πρώτον, επειδή εδώ και χρόνια διαμαρτύρονται ότι το επίπεδο κέρδους δεν είναι αρκετό, οπότε είναι ένας καπιταλισμός που βρίσκεται σε κρίση. Δεύτερον, επειδή υπάρχει μια πρόοδος, επειδή ο φεμινισμός είναι η αιχμή του διαμαντιού μιας διεθνούς εξέγερσης.

Έχουμε πολλά χρόνια συνεχούς εξέγερσης. Από την Αραβική άνοιξη μέχρι σήμερα, κι αυτή η εξέγερση επιβάλλει, ως απάντηση, περισσότερα βασανιστήρια, πόλεμο, φυλακή. Στη συνέχεια, θεωρώ ότι όλη αυτή τη βία δεν είναι πρωτοφανής αλλά η συνήθης απάντηση του καπιταλισμού που βρίσκεται σε κρίση, που αισθάνεται ότι τα θεμέλιά του βρίσκονται σε κίνδυνο και επιχειρεί να αντιμετωπίσει τα διεθνή κινήματα, τα οποία, ενώ δεν είναι συντονισμένα, έχουν τις ίδιες θεματικές. Επειδή από τη Βραζιλία μέχρι τη Χιλή, περνώντας από τον Ισημερινό, τον Λίβανο και την Αϊτή, υπάρχει αντίσταση στη φτώχεια, τη δυστυχία, την αστυνομική και την κρατική βία.

Δεν είναι τυχαίο ότι όταν οι συντρόφισσες στη Χιλή διαδήλωσαν με το «ο βιαστής είσαι εσύ», με πολύ κουράγιο -επειδή το να το κάνεις αυτό στη Χιλή δεν είναι το ίδιο όπως το κάνεις σε άλλες χώρες- αυτό κυκλοφόρησε αμέσως. Αυτή η διεθνοποίηση και η άμεση κυκλοφορία των ερωτημάτων, των στόχων, των συνθημάτων, των μορφών οργάνωσης, μας λέει ότι υπάρχει μια εξέγερση, συμπυκνώνεται στη λέξη «αρκετά», που είναι πολύ γενικότερη. Νομίζω ότι ο Bolsonaro και όλες αυτές οι εκκλησιαστικές και οικονομικές πρωτοβουλίες είναι μια απάντηση σε αυτό. Δεν μπορεί να επιβληθεί μια βάναυση λιτότητα, μια βάναυση εκδίωξη για χρόνια και χρόνια, να εκδιώκονται εκατομμύρια άνθρωποι από τη γη τους, χωρίς την οργάνωση μιας τεράστιας μηχανής βίας.

Beyond the Periphery of the Skin

Το Πέρα από την περιφέρεια του δέρματος, το τελευταίο σου βιβλίο [1], έχει μόλις δημοσιευθεί. Εκεί αντιπαραθέτεις μια ιδέα του σώματος, όπως έχει θεωρηθεί από τον καπιταλισμό -δηλαδή, ως μηχανή εργασίας και, στην περίπτωση των γυναικών, ως μηχανή αναπαραγωγής- και με το σώμα όπως έχει σχεδιαστεί από το ριζοσπαστικό συλλογικό φαντασιακό, ειδικά από τον φεμινισμό από τη δεκαετία του ’70. Τι σημαίνει σήμερα το σώμα ως μια κατηγορία κοινωνικής και πολιτικής δράσης;

Μου αρέσει η ιδέα του σώματος-τόπου γιατί μας δίνει αμέσως μια συλλογική εικόνα. Όχι μόνο επειδή είναι ο πρώτος τόπος υπεράσπισης και συνδέει τη συζήτηση για το σώμα με τη συζήτηση για τη γη και τη φύση, αλλά επειδή θέτει τη συζήτηση για το σώμα ως συλλογικό ζήτημα. Έτσι, ο λόγος του σώματος αφορά το ποιος κυβερνά ποιον και το ποιος έχει τη δύναμη να αποφασίζει για τις ζωές μας.

Νομίζω ότι αυτό είναι ένα από τα θεμελιώδη ζητήματα στο βάθος του αγώνα. Επειδή υπάρχει ένα κράτος που θέλει να μας ελέγχει κάθε λεπτό, όχι μόνο στη δουλειά. Στην περίπτωση των γυναικών, εισβάλει στο σώμα μας, στην καθημερινότητά μας, με όλο και πιο έντονο και πιο καταπιεστικό τρόπο από ό,τι στην περίπτωση των ανδρών. Το πρόβλημα της άμβλωσης είναι πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα. Γι’ αυτό πιστεύω, ότι το να σκεφτούμε το σώμα από μια φεμινιστική οπτική σήμερα, είναι ιδιαίτερα σημαντικό για να καταδείξουμε το ποιος έχει τη δυνατότητα να αποφασίζει για τη ζωή μας.

Το σώμα σημαίνει ζωή, σημαίνει αναπαραγωγή, σημαίνει συναισθηματικότητα. Τα πάντα περιβάλλουν τη θεματική του σώματος: η τροφή, το φύλο, η ανατροφή, η αναπαραγωγή. Έτσι, ο αγώνας για το σώμα είναι ο αγώνας για τις πιο θεμελιώδεις πτυχές της ζωής. Αυτός είναι ο λόγος που νομίζω ότι συνεπαίρνει τόσες πολλές γυναίκες με τόσο μεγάλη ένταση, διότι εδώ αποφασίζεται ποιος είναι το αφεντικό της ζωής μας. Εμείς οι ίδιες ή το κράτος;

Άρα, εσύ τονίζεις τη διεκδίκηση του σώματος συλλογικά, ανακτώντας την ικανότητα της συλλογικής απόφασης για τις ζωές μας…

Ναι, συλλογική ικανότητα, απολύτως. Μόνες είμαστε ηττημένες. Γι’ αυτό πρέπει να βγούμε από το σπίτι για τον αγώνα. Όχι για τη δουλειά, να βγούμε από το σπίτι για τον αγώνα, να βγούμε από το σπίτι για να συναντηθούμε, να βγούμε από το σπίτι για να αντιμετωπίσουμε όλα τα προβλήματα που έχουμε μόνες μας.

Η ιδέα της υπέρβασης της περιφέρειας του δέρματος έχει να κάνει με τη διεκδίκηση μιας επεκτατικής έννοιας του σώματος. Γι’ αυτό συζητάς το επεκτατικό σώμα, που διατυπώθηκε από τον Bajtín, το οποίο επεκτείνεται μέσω της ιδιοποίησης και προσλαμβάνει ό,τι είναι πέρα από αυτό. Εσύ προτείνεις μια εξίσου επεκτατική ιδέα αλλά με μια οπτική ριζικά διαφορετικής φύσεως. Μιλάς για μια «μαγική συνέχεια» με άλλους ζωντανούς οργανισμούς και για ένα σώμα που συγκεντρώνει αυτό που ο καπιταλισμός έχει χωρίσει. Με αυτή την έννοια, θα ήταν το σώμα το σημείο εκκίνησης για να σκεφτεί κανείς την αλληλεξάρτηση;

Δεν σκέφτομαι ένα σώμα που θέλει να ιδιοποιηθεί, αλλά ένα σώμα που θέλει να συνδεθεί. Δεν θέλει να φάει τον κόσμο, θέλει να συνδεθεί με τον κόσμο. Το βλέμμα του δέκατου έκτου και δέκατου έβδομου αιώνα της αναγέννησης δεν αντιλαμβανόταν το σώμα ως κάτι εντελώς απομονωμένο, δεν ήταν ένα νησί, αλλά ήταν ανοιχτό. Mπορούσε να επηρεαστεί από το φεγγάρι, τα αστέρια, τον άνεμο. Το σώμα αυτό είναι εκτεταμένο επειδή δεν είναι χωρισμένο από τον αέρα, από το νερό. Και είναι επίσης στενά συνδεδεμένο με το σώμα των άλλων. Η εμπειρία της αγάπης και του σεξ είναι παραδειγματική, αλλά δεν είναι η μόνη που δείχνει πώς επηρεαζόμαστε. Το σώμα μας αλλάζει συνεχώς. Η παράδοση του ματιάσματος, για παράδειγμα, έχει να κάνει με το γεγονός ότι οι άλλοι μπορούν να σε κάνουν να υποφέρεις ή μπορούν να σε κάνουν ευτυχισμέν*, σε αλλάζουν.

Δεν μπορούμε να σκεφτούμε το σώμα, όπως το σκέφτονται οι καπιταλιστές, όπως το σκέφτεται σήμερα η επιστήμη, δηλαδή σαν ένα σώμα που είναι απολύτως ένα μηχάνημα, το οποίο είναι ένα σύνολο κυττάρων, και κάθε κύτταρο έχει το πρόγραμμά του, κάθε γονίδιο έχει το πρόγραμμά του, δεν είναι κάτι οργανικό. Η οπτική μου και η πρόθεσή μου είναι να προωθήσω ένα όραμα του σώματος που πηγαίνει ακριβώς προς το αντίθετο από την οπτική που κυριαρχεί σήμερα στην επιστήμη. Όλο και περισσότεροι προσπαθούν να απομονώσουν το σώμα σε μικρά κομμάτια, το καθένα με τα δικά του χαρακτηριστικά. Πρόκειται για έναν κατακερματισμό. Σκέφτομαι το fracking. Όταν οι επιστήμονες σήμερα σκέφτονται το σώμα κάνουν ένα είδος επιστημολογικού fracking, που αποσυνθέτει το σώμα.

Για μένα, το σώμα πρέπει να επανασυνδεθεί με τα ζώα, με τη φύση, με άλλους. Αυτός είναι ο δρόμος για την ευτυχία μας και τη σωματική μας υγεία. Επειδή η δυστυχία, ακριβώς, περιλαμβάνει την περίφραξη του σώματος. Υπάρχει μια περίφραξη όχι μόνο της γης, όπως έγραψα στο The Caliban and the Witch, αλλά και στα σώματα. Όλο και περισσότερο μας κάνουν να αισθανόμαστε ότι δεν μπορούμε να εξαρτόμαστε από τους άλλους, ότι τους άλλους πρέπει να τους φοβόμαστε. Αυτός ο εξοργιστικός ατομικισμός, ο οποίος έχει επιταθεί με τον νεοφιλελευθερισμό, είναι αληθινά ελεεινός. Αυτό μας κάνει να πεθαίνουμε, γιατί είναι μια ζωή συνυφασμένη με τον φόβο, τον τρόμο, αντί να βλέπουμε ότι η σχέση με τους άλλους είναι ένας μεγάλος εμπλουτισμός.

Το τελευταίο κείμενο του βιβλίου On Joyful Militancy είναι ιδιαίτερα όμορφο. Εκεί αντιπαραθέτεις δύο ιδέες μαχητικότητας: μια χαρούμενη μαχητικότητα, που μας κάνει να αισθανόμαστε καλά και συνδέεται με τις επιθυμίες μας, σε αντίθεση με μια πολιτική και μια μαχητικότητα που είναι θλιβερές.

Για μένα, η θλιβερή μαχητικότητα είναι μια μαχητικότητα που δεν έχει μέλλον, αλλά υπάρχει. Πιστεύω ότι η μαχητικότητα που κυριαρχείται από τους άνδρες είναι μια θλιβερή μαχητικότητα, είναι μια μαχητικότητα ως αποξενωμένη δουλειά, είναι μια μαχητικότητα όπου κάποιος σκέφτεται «πρέπει να πάω σε μια άλλη συνάντηση», όπως κάποιος που σκέφτεται «πρέπει να πάω στη δουλειά». Είναι αυτός ο σύντροφος που αισθάνεται την ιστορική επιταγή, δεν του αρέσει, δεν έχει ενθουσιασμό, δεν του δίνει τίποτα, αλλά το κάνει ως καθήκον, ως υποχρέωση. Αυτό δεν είναι οικοδομούμε μια άλλη κοινωνία.

Μπορεί να αναλαμβάνεις ρίσκα, αλλά αυτό είναι διαφορετικό. Μερικές φορές παίρνεις ρίσκα επειδή κάτι τέτοιο σου δίνει κάτι, σου αλλάζει τη ζωή. Αλλά σε αλλάζει τώρα, όχι στο μέλλον, όχι σε είκοσι χρόνια ίσως, σε αλλάζει τώρα. Για μένα αυτό δημιουργεί έναν νέο κόσμο. Δεν είναι απλώς το να λες «όχι». Η ζωή αλλάζει με τον τρόπο που αρχίζουμε να αλληλεπιδράμε διαφορετικά με άλλους ανθρώπους και να ανακαλύπτουμε πράγματα για τον εαυτό μας. Διότι αλλάζουμε· όταν έχουμε διαφορετικές σχέσεις αλλάζουμε. Και νομίζω ότι η ζωή είναι τόσο θλιβερή για τους περισσότερους ανθρώπους στον κόσμο, που δεν θα πάνε να προσθέσουν κι άλλη θλίψη, προτιμούν να πεθαίνουν το βράδυ βλέποντας τηλεόραση αντί να πηγαίνουν σε μια συγκέντρωση, όπου όλα είναι πόνος ή πλήξη.

Αυτό που στον φεμινισμό ονομάζουμε ως πολιτική της επιθυμίας μοιάζει λίγο ως η αντίθεση σε αυτή τη θλιβερή μαχητικότητα…

Ακριβώς. Και είναι η δημιουργικότητα, η δημιουργικότητα της μαχητικότητας. Το γνώρισα αυτό πολύ καλά, γιατί θυμάμαι τη διαφορά που είδα, σε λίγα χρόνια, όταν οι γυναίκες έφυγαν από τα κινήματα με άνδρες -τα μικτά κινήματα. Οι γυναίκες άλλαξαν έτσι (γύρισε τις παλάμες των χεριών). Άρχισαν να μιλούν, να τραγουδούν, να δημιουργούν, να ζωγραφίζουν. Ήταν σαν μια έκρηξη απίστευτης δημιουργικότητας!

Πριν, έκαναν όλο το νοικοκυριό των οργανώσεων. Υπήρχε πολύ οικιακή εργασία στα κινήματα με τους άνδρες! Και τελικά έγινε πολύ διαφορετικό, έγινε μια ευχαρίστηση.

[1] Federici, Silvia. 2020. “Beyond the Periphery of the Skin: Rethinking, Remaking and Reclaiming the Body in Contemporary Capitalism”. Oakland, PM Press.

The post Σίλβια Φεντερίτσι: Ο φεμινισμός είναι η αιχμή του διαμαντιού μιας διεθνούς εξέγερσης first appeared on Aυτολεξεί.